| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៣. តតិយវគ្គោ
3. Tatiyavaggo
១. និគ្រោធត្ថេរគាថាវណ្ណនា
1. Nigrodhattheragāthāvaṇṇanā
នាហំ ភយស្ស ភាយាមីតិ អាយស្មតោ និគ្រោធត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយំ កិរ ឥតោ អដ្ឋារសេ កប្បសតេ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិត្វា វយប្បត្តោ កាមេសុ អាទីនវំ នេក្ខម្មេ ច អានិសំសំ ទិស្វា ឃរពន្ធនំ បហាយ អរញ្ញាយតនំ បវិសិត្វា អញ្ញតរស្មិំ សាលវនេ បណ្ណសាលំ កត្វា តាបសបព្ពជំ បព្ពជិត្វា វនមូលផលាហារោ វសតិ។ តេន សមយេន បិយទស្សី នាម សម្មាសម្ពុទ្ធោ លោកេ ឧប្បជ្ជិត្វា សទេវកស្ស លោកស្ស ធម្មាមតវស្សេន កិលេសសន្តាបំ និព្ពាបេន្តោ ឯកទិវសំ តាបសេ អនុកម្បាយ តំ សាលវនំ បវិសិត្វា និរោធសមាបត្តិំ សមាបន្នោ។ តាបសោ វនមូលផលត្ថាយ គច្ឆន្តោ ភគវន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ បុប្ផិតសាលទណ្ឌសាខាយោ គហេត្វា សាលមណ្ឌបំ កត្វា តំ សព្ពត្ថកមេវ សាលបុប្ផេហិ សញ្ឆាទេត្វា ភគវន្តំ វន្ទិត្វា បីតិសោមនស្សវសេនេវ អាហារត្ថាយបិ អគន្ត្វា នមស្សមានោ អដ្ឋាសិ។ សត្ថា និរោធតោ វុដ្ឋាយ តស្ស អនុកម្បាយ ‘‘ភិក្ខុសង្ឃោ អាគច្ឆតូ’’តិ ចិន្តេសិ, ‘‘ភិក្ខុសង្ឃេបិ ចិត្តំ បសាទេស្សតី’’តិ។ តាវទេវ ភិក្ខុសង្ឃោ អាគតោ។ សោ ភិក្ខុសង្ឃម្បិ ទិស្វា បសន្នមានសោ វន្ទិត្វា អញ្ជលិំ បគ្គយ្ហ អដ្ឋាសិ។ សត្ថា សិតស្ស បាតុករណាបទេសេន តស្ស ភាវិនិំ សម្បត្តិំ បកាសេន្តោ ធម្មំ កថេត្វា បក្កាមិ សទ្ធិំ ភិក្ខុសង្ឃេន។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុយេវ សំសរន្តោ វិវដ្ដូបនិស្សយំ ពហុំ កុសលំ ឧបចិនិត្វា ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណមហាសាលកុលេ និព្ពត្តិ, និគ្រោធោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ ជេតវនបដិគ្គហណទិវសេ ពុទ្ធានុភាវទស្សនេន សញ្ជាតប្បសាទោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ អារភិត្វា នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៤៩.១៩០-២២០) –
Nāhaṃbhayassa bhāyāmīti āyasmato nigrodhattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira ito aṭṭhārase kappasate brāhmaṇamahāsālakule nibbattitvā vayappatto kāmesu ādīnavaṃ nekkhamme ca ānisaṃsaṃ disvā gharabandhanaṃ pahāya araññāyatanaṃ pavisitvā aññatarasmiṃ sālavane paṇṇasālaṃ katvā tāpasapabbajaṃ pabbajitvā vanamūlaphalāhāro vasati. Tena samayena piyadassī nāma sammāsambuddho loke uppajjitvā sadevakassa lokassa dhammāmatavassena kilesasantāpaṃ nibbāpento ekadivasaṃ tāpase anukampāya taṃ sālavanaṃ pavisitvā nirodhasamāpattiṃ samāpanno. Tāpaso vanamūlaphalatthāya gacchanto bhagavantaṃ disvā pasannamānaso pupphitasāladaṇḍasākhāyo gahetvā sālamaṇḍapaṃ katvā taṃ sabbatthakameva sālapupphehi sañchādetvā bhagavantaṃ vanditvā pītisomanassavaseneva āhāratthāyapi agantvā namassamāno aṭṭhāsi. Satthā nirodhato vuṭṭhāya tassa anukampāya ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi, ‘‘bhikkhusaṅghepi cittaṃ pasādessatī’’ti. Tāvadeva bhikkhusaṅgho āgato. So bhikkhusaṅghampi disvā pasannamānaso vanditvā añjaliṃ paggayha aṭṭhāsi. Satthā sitassa pātukaraṇāpadesena tassa bhāviniṃ sampattiṃ pakāsento dhammaṃ kathetvā pakkāmi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. So tena puññakammena devamanussesuyeva saṃsaranto vivaṭṭūpanissayaṃ bahuṃ kusalaṃ upacinitvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇamahāsālakule nibbatti, nigrodhotissa nāmaṃ ahosi. So jetavanapaṭiggahaṇadivase buddhānubhāvadassanena sañjātappasādo pabbajitvā vipassanaṃ ārabhitvā nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.49.190-220) –
‘‘អជ្ឈោគាហេត្វា សាលវនំ, សុកតោ អស្សមោ មម;
‘‘Ajjhogāhetvā sālavanaṃ, sukato assamo mama;
សាលបុប្ផេហិ សញ្ឆន្នោ, វសាមិ វិបិនេ តទា។
Sālapupphehi sañchanno, vasāmi vipine tadā.
‘‘បិយទស្សី ច ភគវា, សយម្ភូ អគ្គបុគ្គលោ;
‘‘Piyadassī ca bhagavā, sayambhū aggapuggalo;
វិវេកកាមោ សម្ពុទ្ធោ, សាលវនមុបាគមិ។
Vivekakāmo sambuddho, sālavanamupāgami.
‘‘អស្សមា អភិនិក្ខម្ម, បវនំ អគមាសហំ;
‘‘Assamā abhinikkhamma, pavanaṃ agamāsahaṃ;
មូលផលំ គវេសន្តោ, អាហិន្ទាមិ វនេ តទា។
Mūlaphalaṃ gavesanto, āhindāmi vane tadā.
‘‘តត្ថទ្ទសាសិំ សម្ពុទ្ធំ, បិយទស្សិំ មហាយសំ;
‘‘Tatthaddasāsiṃ sambuddhaṃ, piyadassiṃ mahāyasaṃ;
សុនិសិន្នំ សមាបន្នំ, វិរោចន្តំ មហាវនេ។
Sunisinnaṃ samāpannaṃ, virocantaṃ mahāvane.
‘‘ចតុទណ្ឌេ ឋបេត្វាន, ពុទ្ធស្ស ឧបរី អហំ;
‘‘Catudaṇḍe ṭhapetvāna, buddhassa uparī ahaṃ;
មណ្ឌបំ សុកតំ កត្វា, សាលបុប្ផេហិ ឆាទយិំ។
Maṇḍapaṃ sukataṃ katvā, sālapupphehi chādayiṃ.
‘‘សត្តាហំ ធារយិត្វាន, មណ្ឌបំ សាលឆាទិតំ;
‘‘Sattāhaṃ dhārayitvāna, maṇḍapaṃ sālachāditaṃ;
តត្ថ ចិត្តំ បសាទេត្វា, ពុទ្ធសេដ្ឋមវន្ទហំ។
Tattha cittaṃ pasādetvā, buddhaseṭṭhamavandahaṃ.
‘‘ភគវា តម្ហិ សមយេ, វុដ្ឋហិត្វា សមាធិតោ;
‘‘Bhagavā tamhi samaye, vuṭṭhahitvā samādhito;
យុគមត្តំ បេក្ខមានោ, និសីទិ បុរិសុត្តមោ។
Yugamattaṃ pekkhamāno, nisīdi purisuttamo.
‘‘សាវកោ វរុណោ នាម, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ;
‘‘Sāvako varuṇo nāma, piyadassissa satthuno;
វសីសតសហស្សេហិ, ឧបគច្ឆិ វិនាយកំ។
Vasīsatasahassehi, upagacchi vināyakaṃ.
‘‘បិយទស្សី ច ភគវា, លោកជេដ្ឋោ នរាសភោ;
‘‘Piyadassī ca bhagavā, lokajeṭṭho narāsabho;
ភិក្ខុសង្ឃេ និសីទិត្វា, សិតំ បាតុករី ជិនោ។
Bhikkhusaṅghe nisīditvā, sitaṃ pātukarī jino.
‘‘អនុរុទ្ធោ ឧបដ្ឋាកោ, បិយទស្សិស្ស សត្ថុនោ;
‘‘Anuruddho upaṭṭhāko, piyadassissa satthuno;
ឯកំសំ ចីវរំ កត្វា, អបុច្ឆិត្ថ មហាមុនិំ។
Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā, apucchittha mahāmuniṃ.
‘‘កោ នុ ខោ ភគវា ហេតុ, សិតកម្មស្ស សត្ថុនោ;
‘‘Ko nu kho bhagavā hetu, sitakammassa satthuno;
ការណេ វិជ្ជមានម្ហិ, សត្ថា បាតុករេ សិតំ។
Kāraṇe vijjamānamhi, satthā pātukare sitaṃ.
‘‘សត្តាហំ សាលច្ឆទនំ, យោ មេ ធារេសិ មាណវោ;
‘‘Sattāhaṃ sālacchadanaṃ, yo me dhāresi māṇavo;
តស្ស កម្មំ សរិត្វាន, សិតំ បាតុករិំ អហំ។
Tassa kammaṃ saritvāna, sitaṃ pātukariṃ ahaṃ.
‘‘អនោកាសំ ន បស្សាមិ, យត្ថ បុញ្ញំ វិបច្ចតិ;
‘‘Anokāsaṃ na passāmi, yattha puññaṃ vipaccati;
ទេវលោកេ មនុស្សេ វា, ឱកាសោវ ន សម្មតិ។
Devaloke manusse vā, okāsova na sammati.
‘‘ទេវលោកេ វសន្តស្ស, បុញ្ញកម្មសមង្គិនោ;
‘‘Devaloke vasantassa, puññakammasamaṅgino;
យាវតា បរិសា តស្ស, សាលច្ឆន្នា ភវិស្សតិ។
Yāvatā parisā tassa, sālacchannā bhavissati.
‘‘តត្ថ ទិព្ពេហិ នច្ចេហិ, គីតេហិ វាទិតេហិ ច;
‘‘Tattha dibbehi naccehi, gītehi vāditehi ca;
រមិស្សតិ សទា សន្តោ, បុញ្ញកម្មសមាហិតោ។
Ramissati sadā santo, puññakammasamāhito.
‘‘យាវតា បរិសា តស្ស, គន្ធគន្ធី ភវិស្សតិ;
‘‘Yāvatā parisā tassa, gandhagandhī bhavissati;
សាលស្ស បុប្ផវស្សោ ច, បវស្សិស្សតិ តាវទេ។
Sālassa pupphavasso ca, pavassissati tāvade.
‘‘តតោ ចុតោយំ មនុជោ, មានុសំ អាគមិស្សតិ;
‘‘Tato cutoyaṃ manujo, mānusaṃ āgamissati;
ឥធាបិ សាលច្ឆទនំ, សព្ពកាលំ ធរិស្សតិ។
Idhāpi sālacchadanaṃ, sabbakālaṃ dharissati.
‘‘ឥធ នច្ចញ្ច គីតញ្ច, សម្មតាឡសមាហិតំ;
‘‘Idha naccañca gītañca, sammatāḷasamāhitaṃ;
បរិវារេស្សន្តិ មំ និច្ចំ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Parivāressanti maṃ niccaṃ, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘ឧគ្គច្ឆន្តេ ច សូរិយេ, សាលវស្សំ បវស្សតេ;
‘‘Uggacchante ca sūriye, sālavassaṃ pavassate;
បុញ្ញកម្មេន សំយុត្តំ, វស្សតេ សព្ពកាលិកំ។
Puññakammena saṃyuttaṃ, vassate sabbakālikaṃ.
‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, ឱក្កាកកុលសម្ភវោ;
‘‘Aṭṭhārase kappasate, okkākakulasambhavo;
គោតមោ នាម នាមេន, សត្ថា លោកេ ភវិស្សតិ។
Gotamo nāma nāmena, satthā loke bhavissati.
‘‘តស្ស ធម្មេ សុទាយាទោ, ឱរសោ ធម្មនិម្មិតោ;
‘‘Tassa dhamme sudāyādo, oraso dhammanimmito;
សព្ពាសវេ បរិញ្ញាយ, និព្ពាយិស្សតិនាសវោ។
Sabbāsave pariññāya, nibbāyissatināsavo.
‘‘ធម្មំ អភិសមេន្តស្ស, សាលច្ឆន្នំ ភវិស្សតិ;
‘‘Dhammaṃ abhisamentassa, sālacchannaṃ bhavissati;
ចិតកេ ឈាយមានស្ស, ឆទនំ តត្ថ ហេស្សតិ។
Citake jhāyamānassa, chadanaṃ tattha hessati.
‘‘វិបាកំ កិត្តយិត្វាន, បិយទស្សី មហាមុនិ;
‘‘Vipākaṃ kittayitvāna, piyadassī mahāmuni;
បរិសាយ ធម្មំ ទេសេសិ, តប្បេន្តោ ធម្មវុដ្ឋិយា។
Parisāya dhammaṃ desesi, tappento dhammavuṭṭhiyā.
‘‘តិំសកប្បានិ ទេវេសុ, ទេវរជ្ជមការយិំ;
‘‘Tiṃsakappāni devesu, devarajjamakārayiṃ;
សដ្ឋិ ច សត្តក្ខត្តុញ្ច, ចក្កវត្តី អហោសហំ។
Saṭṭhi ca sattakkhattuñca, cakkavattī ahosahaṃ.
‘‘ទេវលោកា ឥធាគន្ត្វា, លភាមិ វិបុលំ សុខំ;
‘‘Devalokā idhāgantvā, labhāmi vipulaṃ sukhaṃ;
ឥធាបិ សាលច្ឆទនំ, មណ្ឌបស្ស ឥទំ ផលំ។
Idhāpi sālacchadanaṃ, maṇḍapassa idaṃ phalaṃ.
‘‘អយំ បច្ឆិមកោ មយ្ហំ, ចរិមោ វត្តតេ ភវោ;
‘‘Ayaṃ pacchimako mayhaṃ, carimo vattate bhavo;
ឥធាបិ សាលច្ឆទនំ, ហេស្សតិ សព្ពកាលិកំ។
Idhāpi sālacchadanaṃ, hessati sabbakālikaṃ.
‘‘មហាមុនិំ តោសយិត្វា, គោតមំ សក្យបុង្គវំ;
‘‘Mahāmuniṃ tosayitvā, gotamaṃ sakyapuṅgavaṃ;
បត្តោម្ហិ អចលំ ឋានំ, ហិត្វា ជយបរាជយំ។
Pattomhi acalaṃ ṭhānaṃ, hitvā jayaparājayaṃ.
‘‘អដ្ឋារសេ កប្បសតេ, យំ ពុទ្ធមភិបូជយិំ;
‘‘Aṭṭhārase kappasate, yaṃ buddhamabhipūjayiṃ;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ពុទ្ធបូជាយិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ, ភវា សព្ពេ សមូហតា;
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ, bhavā sabbe samūhatā;
នាគោវ ពន្ធនំ ឆេត្វា, វិហរាមិ អនាសវោ។
Nāgova bandhanaṃ chetvā, viharāmi anāsavo.
‘‘ស្វាគតំ វត មេ អាសិ, ពុទ្ធសេដ្ឋស្ស សន្តិកេ;
‘‘Svāgataṃ vata me āsi, buddhaseṭṭhassa santike;
តិស្សោ វិជ្ជា អនុប្បត្តា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសនំ។
Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
‘‘បដិសម្ភិទា ចតស្សោ, វិមោក្ខាបិ ច អដ្ឋិមេ;
‘‘Paṭisambhidā catasso, vimokkhāpi ca aṭṭhime;
ឆឡភិញ្ញា សច្ឆិកតា, កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
Chaḷabhiññā sacchikatā, kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
ឯវំ បន ឆឡភិញ្ញោ ហុត្វា ផលសុខេន វីតិនាមេន្តោ សាសនស្ស និយ្យានិកភាវវិភាវនត្ថំ អញ្ញាព្យាករណវសេន ‘‘នាហំ ភយស្ស ភាយាមី’’តិ គាថំ អភាសិ។
Evaṃ pana chaḷabhiñño hutvā phalasukhena vītināmento sāsanassa niyyānikabhāvavibhāvanatthaṃ aññābyākaraṇavasena ‘‘nāhaṃ bhayassa bhāyāmī’’ti gāthaṃ abhāsi.
២១. តត្ថ ភាយន្តិ ឯតស្មាតិ ភយំ, ជាតិជរាទិ។ ភយស្សាតិ និស្សក្កេ សាមិវចនំ, ភយតោ ភាយិតព្ពនិមិត្តំ ជាតិជរាមរណាទិនា ហេតុនា នាហំ ភាយាមីតិ អត្ថោ។ តត្ថ ការណមាហ ‘‘សត្ថា នោ អមតស្ស កោវិទោ’’តិ។ អម្ហាកំ សត្ថា អមតេ កុសលោ វេនេយ្យានំ អមតទានេ ឆេកោ។ យត្ថ ភយំ នាវតិដ្ឋតីតិ យស្មិំ និព្ពានេ យថាវុត្តំ ភយំ ន តិដ្ឋតិ ឱកាសំ ន លភតិ។ តេនាតិ តតោ និព្ពានតោ។ វជន្តីតិ អភយដ្ឋានមេវ គច្ឆន្តិ។ និព្ពានញ្ហិ អភយដ្ឋានំ នាម។ កេន បន វជន្តីតិ អាហ ‘‘មគ្គេន វជន្តិ ភិក្ខវោ’’តិ, អដ្ឋង្គិកេន អរិយមគ្គេន សត្ថុ ឱវាទករណា ភិក្ខូ សំសារេ ភយស្ស ឥក្ខនកាតិ អត្ថោ។ យត្ថាតិ វា យំ និមិត្តំ យស្ស អរិយមគ្គស្ស អធិគមហេតុ អត្តានុវាទាទិកំ បញ្ចវីសតិវិធម្បិ ភយំ នាវតិដ្ឋតិ បតិដ្ឋំ ន លភតិ, តេន អរិយេន មគ្គេន វជន្តិ អភយដ្ឋានំ សត្ថុ សាសនេ ភិក្ខូ, តេន មគ្គេន អហម្បិ គតោ, តស្មា នាហំ ភយស្ស ភាយាមីតិ ថេរោ អញ្ញំ ព្យាកាសិ។
21. Tattha bhāyanti etasmāti bhayaṃ, jātijarādi. Bhayassāti nissakke sāmivacanaṃ, bhayato bhāyitabbanimittaṃ jātijarāmaraṇādinā hetunā nāhaṃ bhāyāmīti attho. Tattha kāraṇamāha ‘‘satthā no amatassa kovido’’ti. Amhākaṃ satthā amate kusalo veneyyānaṃ amatadāne cheko. Yattha bhayaṃ nāvatiṭṭhatīti yasmiṃ nibbāne yathāvuttaṃ bhayaṃ na tiṭṭhati okāsaṃ na labhati. Tenāti tato nibbānato. Vajantīti abhayaṭṭhānameva gacchanti. Nibbānañhi abhayaṭṭhānaṃ nāma. Kena pana vajantīti āha ‘‘maggena vajanti bhikkhavo’’ti, aṭṭhaṅgikena ariyamaggena satthu ovādakaraṇā bhikkhū saṃsāre bhayassa ikkhanakāti attho. Yatthāti vā yaṃ nimittaṃ yassa ariyamaggassa adhigamahetu attānuvādādikaṃ pañcavīsatividhampi bhayaṃ nāvatiṭṭhati patiṭṭhaṃ na labhati, tena ariyena maggena vajanti abhayaṭṭhānaṃ satthu sāsane bhikkhū, tena maggena ahampi gato, tasmā nāhaṃ bhayassa bhāyāmīti thero aññaṃ byākāsi.
និគ្រោធត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Nigrodhattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ១. និគ្រោធត្ថេរគាថា • 1. Nigrodhattheragāthā
