| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / नेत्तिप्पकरणपाळि • Nettippakaraṇapāḷi |
३. निद्देसवारो
3. Niddesavāro
४. तत्थ सङ्खेपतो नेत्ति कित्तिता।
4. Tattha saṅkhepato netti kittitā.
हारसङ्खेपो
Hārasaṅkhepo
१.
1.
अस्सादादीनवता , निस्सरणम्पि च फलं उपायो च।
Assādādīnavatā , nissaraṇampi ca phalaṃ upāyo ca;
आणत्ती च भगवतो, योगीनं देसनाहारो॥
Āṇattī ca bhagavato, yogīnaṃ desanāhāro.
२.
2.
यं पुच्छितञ्च विस्सज्जितञ्च, सुत्तस्स या च अनुगीति।
Yaṃ pucchitañca vissajjitañca, suttassa yā ca anugīti;
सुत्तस्स यो पविचयो, हारो विचयोति निद्दिट्ठो॥
Suttassa yo pavicayo, hāro vicayoti niddiṭṭho.
३.
3.
सब्बेसं हारानं, या भूमी यो च गोचरो तेसं।
Sabbesaṃ hārānaṃ, yā bhūmī yo ca gocaro tesaṃ;
युत्तायुत्तपरिक्खा, हारो युत्तीति निद्दिट्ठो॥
Yuttāyuttaparikkhā, hāro yuttīti niddiṭṭho.
४.
4.
धम्मं देसेति जिनो, तस्स च धम्मस्स यं पदट्ठानं।
Dhammaṃ deseti jino, tassa ca dhammassa yaṃ padaṭṭhānaṃ;
इति याव सब्बधम्मा, एसो हारो पदट्ठानो॥
Iti yāva sabbadhammā, eso hāro padaṭṭhāno.
५.
5.
वुत्तम्हि एकधम्मे, ये धम्मा एकलक्खणा केचि।
Vuttamhi ekadhamme, ye dhammā ekalakkhaṇā keci;
वुत्ता भवन्ति सब्बे, सो हारो लक्खणो नाम॥
Vuttā bhavanti sabbe, so hāro lakkhaṇo nāma.
६.
6.
नेरुत्तमधिप्पायो, ब्यञ्जनमथ देसनानिदानञ्च।
Neruttamadhippāyo, byañjanamatha desanānidānañca;
पुब्बापरानुसन्धी, एसो हारो चतुब्यूहो॥
Pubbāparānusandhī, eso hāro catubyūho.
७.
7.
एकम्हि पदट्ठाने, परियेसति सेसकं पदट्ठानं।
Ekamhi padaṭṭhāne, pariyesati sesakaṃ padaṭṭhānaṃ;
आवट्टति पटिपक्खे, आवट्टो नाम सो हारो॥
Āvaṭṭati paṭipakkhe, āvaṭṭo nāma so hāro.
८.
8.
धम्मञ्च पदट्ठानं, भूमिञ्च विभज्जते अयं हारो।
Dhammañca padaṭṭhānaṃ, bhūmiñca vibhajjate ayaṃ hāro;
साधारणे असाधारणे च नेय्यो विभत्तीति॥
Sādhāraṇe asādhāraṇe ca neyyo vibhattīti.
९.
9.
कुसलाकुसले धम्मे, निद्दिट्ठे भाविते पहीने च।
Kusalākusale dhamme, niddiṭṭhe bhāvite pahīne ca;
परिवत्तति पटिपक्खे, हारो परिवत्तनो नाम॥
Parivattati paṭipakkhe, hāro parivattano nāma.
१०.
10.
वेवचनानि बहूनि तु, सुत्ते वुत्तानि एकधम्मस्स।
Vevacanāni bahūni tu, sutte vuttāni ekadhammassa;
यो जानाति सुत्तविदू, वेवचनो नाम सो हारो॥
Yo jānāti suttavidū, vevacano nāma so hāro.
११.
11.
एकं भगवा धम्मं, पञ्ञत्तीहि विविधाहि देसेति।
Ekaṃ bhagavā dhammaṃ, paññattīhi vividhāhi deseti;
सो आकारो ञेय्यो, पञ्ञत्ती नाम हारोति॥
So ākāro ñeyyo, paññattī nāma hāroti.
१२.
12.
यो च पटिच्चुप्पादो, इन्द्रियखन्धा च धातु आयतना।
Yo ca paṭiccuppādo, indriyakhandhā ca dhātu āyatanā;
एतेहि ओतरति यो, ओतरणो नाम सो हारो॥
Etehi otarati yo, otaraṇo nāma so hāro.
१३.
13.
विस्सज्जितम्हि पञ्हे, गाथायं पुच्छितायमारब्भ।
Vissajjitamhi pañhe, gāthāyaṃ pucchitāyamārabbha;
सुद्धासुद्धपरिक्खा, हारो सो सोधनो नाम॥
Suddhāsuddhaparikkhā, hāro so sodhano nāma.
१४.
14.
एकत्तताय धम्मा, येपि च वेमत्तताय निद्दिट्ठा।
Ekattatāya dhammā, yepi ca vemattatāya niddiṭṭhā;
तेन विकप्पयितब्बा, एसो हारो अधिट्ठानो॥
Tena vikappayitabbā, eso hāro adhiṭṭhāno.
१५.
15.
ये धम्मा यं धम्मं, जनयन्तिप्पच्चया परम्परतो।
Ye dhammā yaṃ dhammaṃ, janayantippaccayā paramparato;
हेतुमवकड्ढयित्वा, एसो हारो परिक्खारो॥
Hetumavakaḍḍhayitvā, eso hāro parikkhāro.
१६.
16.
ये धम्मा यं मूला, ये चेकत्था पकासिता मुनिना।
Ye dhammā yaṃ mūlā, ye cekatthā pakāsitā muninā;
ते समरोपयितब्बा, एस समारोपनो हारो॥
Te samaropayitabbā, esa samāropano hāro.
नयसङ्खेपो
Nayasaṅkhepo
१७.
17.
तण्हञ्च अविज्जम्पि च, समथेन विपस्सना यो नेति।
Taṇhañca avijjampi ca, samathena vipassanā yo neti;
सच्चेहि योजयित्वा, अयं नयो नन्दियावट्टो॥
Saccehi yojayitvā, ayaṃ nayo nandiyāvaṭṭo.
१८.
18.
यो अकुसले समूलेहि, नेति कुसले च कुसलमूलेहि।
Yo akusale samūlehi, neti kusale ca kusalamūlehi;
भूतं तथं अवितथं, तिपुक्खलं तं नयं आहु॥
Bhūtaṃ tathaṃ avitathaṃ, tipukkhalaṃ taṃ nayaṃ āhu.
१९.
19.
यो नेति विपल्लासेहि, किलेसे इन्द्रियेहि सद्धम्मे।
Yo neti vipallāsehi, kilese indriyehi saddhamme;
एतं नयं नयविदू, सीहविक्कीळितं आहु॥
Etaṃ nayaṃ nayavidū, sīhavikkīḷitaṃ āhu.
२०.
20.
वेय्याकरणेसु हि ये, कुसलाकुसला तहिं तहिं वुत्ता।
Veyyākaraṇesu hi ye, kusalākusalā tahiṃ tahiṃ vuttā;
मनसा वोलोकयते, तं खु दिसालोचनं आहु॥
Manasā volokayate, taṃ khu disālocanaṃ āhu.
२१.
21.
ओलोकेत्वा दिसलोचनेन, उक्खिपिय यं समानेति।
Oloketvā disalocanena, ukkhipiya yaṃ samāneti;
सब्बे कुसलाकुसले, अयं नयो अङ्कुसो नाम॥
Sabbe kusalākusale, ayaṃ nayo aṅkuso nāma.
२२.
22.
सङ्खिपिय अङ्कुसेन हि, नयेहि तीहि निद्दिसे सुत्तं॥
Saṅkhipiya aṅkusena hi, nayehi tīhi niddise suttaṃ.
द्वादसपद
Dvādasapada
२३.
23.
अक्खरं पदं ब्यञ्जनं, निरुत्ति तथेव निद्देसो।
Akkharaṃ padaṃ byañjanaṃ, nirutti tatheva niddeso;
आकारछट्ठवचनं, एत्ताव ब्यञ्जनं सब्बं॥
Ākārachaṭṭhavacanaṃ, ettāva byañjanaṃ sabbaṃ.
२४.
24.
सङ्कासना पकासना, विवरणा विभजनुत्तानीकम्मपञ्ञत्ति।
Saṅkāsanā pakāsanā, vivaraṇā vibhajanuttānīkammapaññatti;
एतेहि छहि पदेहि, अत्थो कम्मञ्च निद्दिट्ठं॥
Etehi chahi padehi, attho kammañca niddiṭṭhaṃ.
२५.
25.
तीणि च नया अनूना, अत्थस्स च छप्पदानि गणितानि।
Tīṇi ca nayā anūnā, atthassa ca chappadāni gaṇitāni;
नवहि पदेहि भगवतो, वचनस्सत्थो समायुत्तो॥
Navahi padehi bhagavato, vacanassattho samāyutto.
२६.
26.
अत्थस्स नवप्पदानि, ब्यञ्जनपरियेट्ठिया चतुब्बीस।
Atthassa navappadāni, byañjanapariyeṭṭhiyā catubbīsa;
निद्देसवारो।
Niddesavāro.
Footnotes:
Related texts:
अट्ठकथा • Aṭṭhakathā / सुत्तपिटक (अट्ठकथा) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / खुद्दकनिकाय (अट्ठकथा) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / नेत्तिप्पकरण-अट्ठकथा • Nettippakaraṇa-aṭṭhakathā / ३. निद्देसवारवण्णना • 3. Niddesavāravaṇṇanā
टीका • Tīkā / सुत्तपिटक (टीका) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / खुद्दकनिकाय (टीका) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / नेत्तिप्पकरण-टीका • Nettippakaraṇa-ṭīkā / ३. निद्देसवारवण्णना • 3. Niddesavāravaṇṇanā
टीका • Tīkā / सुत्तपिटक (टीका) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / खुद्दकनिकाय (टीका) • Khuddakanikāya (ṭīkā) / नेत्तिविभाविनी • Nettivibhāvinī / ३. निद्देसवारअत्थविभावना • 3. Niddesavāraatthavibhāvanā
