| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಪಞ್ಚಪಕರಣ-ಮೂಲಟೀಕಾ • Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā |
ನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ
Nidānakathāvaṇṇanā
ಅನುಪಾದಿಸೇಸಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಮೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಸ್ಸ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತರತೋ ವಿಸೇಸನತ್ಥಂ ಕರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ। ಯಾಯ ವಾ ನಿಬ್ಬಾನಧಾತುಯಾ ಅಧಿಗತಾಯ ಪಚ್ಛಿಮಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಂ ಜಾತಂ, ಸಾ ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿವೂಪಸಮಸ್ಸ ಕರಣಭಾವೇನ ವುತ್ತಾತಿ। ದುಬ್ಬಲಪಕ್ಖನ್ತಿ ನ ಕಾಳಾಸೋಕಂ ವಿಯ ಬಲವನ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಏಕಮಣ್ಡಲಿಕನ್ತಿ ವದನ್ತಿ। ಧಮ್ಮವಾದೀಅಧಮ್ಮವಾದೀವಿಸೇಸಜನನಸಮತ್ಥಾಯ ಪನ ಪಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವತೋ ದುಬ್ಬಲತಾ ವುತ್ತಾ। ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಬಾಹುಲಿಯಾನಮೇವ , ಬಹುಸ್ಸುತಿಕಾತಿಪಿ ನಾಮಂ। ಭಿನ್ನಕಾತಿ ಮೂಲಸಙ್ಗೀತಿತೋ ಮೂಲನಿಕಾಯತೋ ವಾ ಭಿನ್ನಾ, ಲದ್ಧಿಯಾ ಸುತ್ತನ್ತೇಹಿ ಲಿಙ್ಗಾಕಪ್ಪೇಹಿ ಚ ವಿಸದಿಸಭಾವಂ ಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ।
Anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyīti parinibbānameva parinibbānassa parinibbānantarato visesanatthaṃ karaṇabhāvena vuttaṃ. Yāya vā nibbānadhātuyā adhigatāya pacchimacittaṃ appaṭisandhikaṃ jātaṃ, sā tassa appaṭisandhivūpasamassa karaṇabhāvena vuttāti. Dubbalapakkhanti na kāḷāsokaṃ viya balavantaṃ, atha kho ekamaṇḍalikanti vadanti. Dhammavādīadhammavādīvisesajananasamatthāya pana paññāya abhāvato dubbalatā vuttā. Tesaṃyevāti bāhuliyānameva , bahussutikātipi nāmaṃ. Bhinnakāti mūlasaṅgītito mūlanikāyato vā bhinnā, laddhiyā suttantehi liṅgākappehi ca visadisabhāvaṃ gatāti attho.
ಮೂಲಸಙ್ಗಹನ್ತಿ ಪಞ್ಚಸತಿಕಸಙ್ಗೀತಿಂ। ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿಆದೀಸು ದೀಘಾದೀಸು ಅಞ್ಞತ್ರ ಸಙ್ಗಹಿತತೋ ಸುತ್ತನ್ತರಾಸಿತೋ ತಂ ತಂ ಸುತ್ತಂ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಕರಿಂಸೂತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಸಙ್ಗಹಿತತೋ ವಾ ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ಸುತ್ತಂ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕತ್ಥಚಿ ಅಕರಿಂಸು, ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಅಕರಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಅತ್ಥಂ ಧಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥಂ ಪಾಳಿಞ್ಚ। ವಿನಯೇ ನಿಕಾಯೇಸು ಚ ಪಞ್ಚಸೂತಿ ವಿನಯೇ ಚ ಅವಸೇಸಪಞ್ಚನಿಕಾಯೇಸು ಚ।
Mūlasaṅgahanti pañcasatikasaṅgītiṃ. Aññatra saṅgahitātiādīsu dīghādīsu aññatra saṅgahitato suttantarāsito taṃ taṃ suttaṃ nikkaḍḍhitvā aññatra akariṃsūti vuttaṃ hoti. Saṅgahitato vā aññatra asaṅgahitaṃ suttaṃ aññatra katthaci akariṃsu, aññaṃ vā akariṃsūti attho. Atthaṃ dhammañcāti pāḷiyā atthaṃ pāḷiñca. Vinaye nikāyesu ca pañcasūti vinaye ca avasesapañcanikāyesu ca.
‘‘ದ್ವೇಪಾನನ್ದ , ವೇದನಾ ವುತ್ತಾ ಮಯಾ ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ (ಮ॰ ನಿ॰ ೨.೮೯) ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತಂ। ಉಪೇಕ್ಖಾವೇದನಾ ಹಿ ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ ಪಣೀತೇ ಸುಖೇ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಪರಿಯಾಯೋ। ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ಇಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾ ಸುಖಾ ದುಕ್ಖಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ ವೇದನಾ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೪.೨೪೯-೨೫೧) ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯದೇಸಿತಂ। ವೇದನಾಸಭಾವೋ ಹಿ ತಿವಿಧೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತಾ। ‘‘ಸುಖಾಪಿ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ಸಙ್ಖತಾ’’ತಿಆದಿ (ದೀ॰ ನಿ॰ ೨.೧೨೩) ನೀತತ್ಥಂ। ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವೇದಯಿತಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೨.೩೨) ನೇಯ್ಯತ್ಥಂ। ‘‘ತೀಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಠಾನೇಹಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಕಾ ಮನುಸ್ಸಾ ಉತ್ತರಕುರುಕೇ ಚ ಮನುಸ್ಸೇ ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ದೇವೇ ಚ ತಾವತಿಂಸೇ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಅ॰ ನಿ॰ ೯.೨೧) ಅಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣಿತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ಥಂ ಠಪಯಿಂಸು। ‘‘ನತ್ಥಿ ದೇವೇಸು ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ’’ತಿಆದಿಕಂ (ಕಥಾ॰ ೨೭೦) ಸುತ್ತಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಸನ್ಧಾಯ ಭಣಿತಂ ಅತ್ಥಞ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಠಪಯಿಂಸೂತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ಅತ್ಥೇಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿ (ಪು॰ ಪ॰ ಮಾತಿಕಾ ೪.೨೪) ಬ್ಯಞ್ಜನಚ್ಛಾಯಾಯ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಂ ಸುಞ್ಞತಾದಿಅತ್ಥಂ ಬಹುಂ ವಿನಾಸಯುಂ।
‘‘Dvepānanda , vedanā vuttā mayā pariyāyenā’’tiādi (ma. ni. 2.89) pariyāyadesitaṃ. Upekkhāvedanā hi santasmiṃ paṇīte sukhe vuttā bhagavatāti ayañhettha pariyāyo. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā sukhā dukkhā upekkhā vedanā’’tiādi (saṃ. ni. 4.249-251) nippariyāyadesitaṃ. Vedanāsabhāvo hi tividhoti ayamettha nippariyāyatā. ‘‘Sukhāpi vedanā aniccā saṅkhatā’’tiādi (dī. ni. 2.123) nītatthaṃ. ‘‘Yaṃ kiñci vedayitaṃ, sabbaṃ taṃ dukkha’’ntiādi (saṃ. ni. 2.32) neyyatthaṃ. ‘‘Tīhi, bhikkhave, ṭhānehi jambudīpakā manussā uttarakuruke ca manusse adhiggaṇhanti deve ca tāvatiṃse’’tiādikaṃ (a. ni. 9.21) aññaṃ sandhāya bhaṇitaṃ gahetvā aññaṃ atthaṃ ṭhapayiṃsu. ‘‘Natthi devesu brahmacariyavāso’’tiādikaṃ (kathā. 270) suttañca aññaṃ sandhāya bhaṇitaṃ atthañca aññaṃ ṭhapayiṃsūti evamettha attho daṭṭhabbo. ‘‘Atthekacco puggalo attahitāya paṭipanno’’tiādi (pu. pa. mātikā 4.24) byañjanacchāyāya saṇhasukhumaṃ suññatādiatthaṃ bahuṃ vināsayuṃ.
ವಿನಯಗಮ್ಭೀರನ್ತಿ ವಿನಯೇ ಗಮ್ಭೀರಞ್ಚ ಏಕದೇಸಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಲೇಸವಿನಯೇನ ವಾ ಗಮ್ಭೀರಂ ಏಕದೇಸಂ ಸುತ್ತಂ ಛಡ್ಡೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪತಿರೂಪನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಾನುರೂಪಂ ಸುತ್ತಂ, ಸುತ್ತಪತಿರೂಪಕಂ ವಾ ಅಸುತ್ತಂ। ಏಕಚ್ಚೇ ಅಟ್ಠಕಥಾಕಣ್ಡಮೇವ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿಂಸು, ಏಕಚ್ಚೇ ಸಕಲಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಿಟಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥುದ್ಧಾರಂ ಅಭಿಧಮ್ಮಂ ಛಪ್ಪಕರಣ’’ನ್ತಿ। ಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಸ ಸವಿವಾದತ್ತೇಪಿ ಅವಿವಾದಾನಿ ಛಪ್ಪಕರಣಾನಿ ಪಠಿತಬ್ಬಾನಿ ಸಿಯುಂ, ತಾನಿ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ಹಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಛಪ್ಪಕರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ। ತತಿಯಸಙ್ಗೀತಿತೋ ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಮಾನಾನಂ ವಸೇನ ‘‘ಛಪ್ಪಕರಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ । ಅಞ್ಞಾನೀತಿ ಅಞ್ಞಾನಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಪಕರಣಾದೀನಿ। ನಾಮನ್ತಿ ಯಂ ಬುದ್ಧಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ನ ಹೋತಿ ಮಞ್ಜುಸಿರೀತಿಆದಿಕಂ, ತಂ ನಿಕಾಯನಾಮಂ। ಲಿಙ್ಗನ್ತಿ ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಾದಿವಿಸೇಸಕತಂ ಸಣ್ಠಾನವಿಸೇಸಂ। ಸಿಕ್ಕಾದಿಕಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಂ। ಆಕಪ್ಪೋ ಠಾನಾದೀಸು ಅಙ್ಗಟ್ಠಪನವಿಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ಕರಣನ್ತಿ ಚೀವರಸಿಬ್ಬನಾದಿಕಿಚ್ಚವಿಸೇಸೋ।
Vinayagambhīranti vinaye gambhīrañca ekadesaṃ chaḍḍetvāti attho. Kilesavinayena vā gambhīraṃ ekadesaṃ suttaṃ chaḍḍetvāti attho. Patirūpanti attano adhippāyānurūpaṃ suttaṃ, suttapatirūpakaṃ vā asuttaṃ. Ekacce aṭṭhakathākaṇḍameva vissajjiṃsu, ekacce sakalaṃ abhidhammapiṭakanti āha ‘‘atthuddhāraṃ abhidhammaṃ chappakaraṇa’’nti. Kathāvatthussa savivādattepi avivādāni chappakaraṇāni paṭhitabbāni siyuṃ, tāni nappavattantīti hi dassanatthaṃ ‘‘chappakaraṇa’’nti vuttanti. Tatiyasaṅgītito vā pubbe pavattamānānaṃ vasena ‘‘chappakaraṇa’’nti vuttaṃ . Aññānīti aññāni abhidhammapakaraṇādīni. Nāmanti yaṃ buddhādipaṭisaṃyuttaṃ na hoti mañjusirītiādikaṃ, taṃ nikāyanāmaṃ. Liṅganti nivāsanapārupanādivisesakataṃ saṇṭhānavisesaṃ. Sikkādikaṃ parikkhāraṃ. Ākappo ṭhānādīsu aṅgaṭṭhapanaviseso daṭṭhabbo. Karaṇanti cīvarasibbanādikiccaviseso.
ಸಙ್ಕನ್ತಿಕಸ್ಸಪಿಕೇನ ನಿಕಾಯೇನ ವಾದೇನ ವಾ ಭಿನ್ನಾ ಸಙ್ಕನ್ತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಸಙ್ಕನ್ತಿಕಾನಂ ಭೇದಾ ಸುತ್ತವಾದೀ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಭಿಜ್ಜಥ ಭಿಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ। ಭಿನ್ನವಾದೇನಾತಿ ಭಿನ್ನಾ ವಾದಾ ಏತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭಿನ್ನವಾದೋ, ತೇನ ಅಭಿನ್ನೇನ ಥೇರವಾದೇನ ಸಹ ಅಟ್ಠಾರಸ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ। ಭಿನ್ನವಾದೇನಾತಿ ವಾ ಭಿನ್ನಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಅಟ್ಠಾರಸ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಹಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಥೇರವಾದಾನಮುತ್ತಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಥೇರ-ಇತಿ ಅವಿಭತ್ತಿಕೋ ನಿದ್ದೇಸೋ। ಥೇರಾನಂ ಅಯನ್ತಿ ಥೇರೋ। ಕೋ ಸೋ? ವಾದೋ। ಥೇರೋ ವಾದಾನಮುತ್ತಮೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ।
Saṅkantikassapikena nikāyena vādena vā bhinnā saṅkantikāti attho. Saṅkantikānaṃ bhedā suttavādī anupubbena bhijjatha bhijjiṃsūti attho. Bhinnavādenāti bhinnā vādā etasminti bhinnavādo, tena abhinnena theravādena saha aṭṭhārasa hontīti vuttaṃ hoti. Bhinnavādenāti vā bhinnāya laddhiyā aṭṭhārasa honti, te sabbepi sahāti attho. Theravādānamuttamoti ettha thera-iti avibhattiko niddeso. Therānaṃ ayanti thero. Ko so? Vādo. Thero vādānamuttamoti ayamettha attho.
ಉಪ್ಪನ್ನೇ ವಾದೇ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಪರಪ್ಪವಾದಮಥನ’’ನ್ತಿ ಆಹ। ಆಯತಿಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವಾದಾನಂ ಪಟಿಸೇಧನಲಕ್ಖಣಭಾವತೋ ‘‘ಆಯತಿಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ।
Uppanne vāde sandhāya ‘‘parappavādamathana’’nti āha. Āyatiṃ uppajjanakavādānaṃ paṭisedhanalakkhaṇabhāvato ‘‘āyatilakkhaṇa’’nti vuttaṃ.
ನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ।
Nidānakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
