| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / អបទាន-អដ្ឋកថា • Apadāna-aṭṭhakathā |
។ នមោ តស្ស ភគវតោ អរហតោ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស។
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ខុទ្ទកនិកាយេ
Khuddakanikāye
អបទាន-អដ្ឋកថា
Apadāna-aṭṭhakathā
(បឋមោ ភាគោ)
(Paṭhamo bhāgo)
គន្ថារម្ភកថា
Ganthārambhakathā
វន្ទិត្វា សិរសា សេដ្ឋំ, ពុទ្ធមប្បដិបុគ្គលំ;
Vanditvā sirasā seṭṭhaṃ, buddhamappaṭipuggalaṃ;
ញេយ្យសាគរមុត្តិណ្ណំ, តិណ្ណំ សំសារសាគរំ។
Ñeyyasāgaramuttiṇṇaṃ, tiṇṇaṃ saṃsārasāgaraṃ.
តថេវ បរមំ សន្តំ, គម្ភីរំ ទុទ្ទសំ អណុំ;
Tatheva paramaṃ santaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;
ភវាភវករំ សុទ្ធំ, ធម្មំ សម្ពុទ្ធបូជិតំ។
Bhavābhavakaraṃ suddhaṃ, dhammaṃ sambuddhapūjitaṃ.
តថេវ អនឃំ សង្ឃំ, អសង្គំ សង្ឃមុត្តមំ;
Tatheva anaghaṃ saṅghaṃ, asaṅgaṃ saṅghamuttamaṃ;
ឧត្តមំ ទក្ខិណេយ្យានំ, សន្តិន្ទ្រិយមនាសវំ។
Uttamaṃ dakkhiṇeyyānaṃ, santindriyamanāsavaṃ.
កតេន តស្ស ឯតស្ស, បណាមេន វិសេសតោ;
Katena tassa etassa, paṇāmena visesato;
រតនត្តយេ វិសេសេន, វិសេសស្សាទរេន មេ។
Ratanattaye visesena, visesassādarena me.
ថេរេហិ ធីរធីរេហិ, អាគមញ្ញូហិ វិញ្ញុភិ;
Therehi dhīradhīrehi, āgamaññūhi viññubhi;
‘‘អបទានដ្ឋកថា ភន្តេ, កាតព្ពា’’តិ វិសេសតោ។
‘‘Apadānaṭṭhakathā bhante, kātabbā’’ti visesato.
បុនប្បុនាទរេនេវ, យាចិតោហំ យសស្សិភិ;
Punappunādareneva, yācitohaṃ yasassibhi;
តស្មាហំ សាបទានស្ស, អបទានស្សសេសតោ។
Tasmāhaṃ sāpadānassa, apadānassasesato.
វិសេសនយទីបស្ស, ទីបិស្សំ បិដកត្តយេ;
Visesanayadīpassa, dīpissaṃ piṭakattaye;
យថា បាឡិនយេនេវ, អត្ថសំវណ្ណនំ សុភំ។
Yathā pāḷinayeneva, atthasaṃvaṇṇanaṃ subhaṃ.
កេន កត្ថ កទា ចេតំ, ភាសិតំ ធម្មមុត្តមំ;
Kena kattha kadā cetaṃ, bhāsitaṃ dhammamuttamaṃ;
កិមត្ថំ ភាសិតញ្ចេតំ, ឯតំ វត្វា វិធិំ តតោ។
Kimatthaṃ bhāsitañcetaṃ, etaṃ vatvā vidhiṃ tato.
និទានេសុ កោសល្លត្ថំ, សុខុគ្គហណធារណំ;
Nidānesu kosallatthaṃ, sukhuggahaṇadhāraṇaṃ;
តស្មា តំ តំ វិធិំ វត្វា, បុព្ពាបរវិសេសិតំ។
Tasmā taṃ taṃ vidhiṃ vatvā, pubbāparavisesitaṃ.
បុរា សីហឡភាសាយ, បោរាណដ្ឋកថាយ ច;
Purā sīhaḷabhāsāya, porāṇaṭṭhakathāya ca;
ឋបិតំ តំ ន សាធេតិ, សាធូនំ ឥច្ឆិតិច្ឆិតំ។
Ṭhapitaṃ taṃ na sādheti, sādhūnaṃ icchiticchitaṃ.
តស្មា តមុបនិស្សាយ, បោរាណដ្ឋកថានយំ;
Tasmā tamupanissāya, porāṇaṭṭhakathānayaṃ;
វិវជ្ជេត្វា វិរុទ្ធត្ថំ, វិសេសត្ថំ បកាសយំ;
Vivajjetvā viruddhatthaṃ, visesatthaṃ pakāsayaṃ;
វិសេសវណ្ណនំ សេដ្ឋំ, ករិស្សាមត្ថវណ្ណនន្តិ។
Visesavaṇṇanaṃ seṭṭhaṃ, karissāmatthavaṇṇananti.
និទានកថា
Nidānakathā
‘‘កេន កត្ថ កទា ចេតំ, ភាសិតំ ធម្មមុត្តម’’ន្តិ ច, ‘‘ករិស្សាមត្ថវណ្ណន’’ន្តិ ច បដិញ្ញាតត្តា សា បនាយំ អបទានស្សត្ថវណ្ណនា ទូរេនិទានំ, អវិទូរេនិទានំ, សន្តិកេនិទានន្តិ ឥមានិ តីណិ និទានានិ ទស្សេត្វា វណ្ណិយមានា យេ នំ សុណន្តិ, តេហិ សមុទាគមតោ បដ្ឋាយ វិញ្ញាតត្តា យស្មា សុដ្ឋុ វិញ្ញាតា នាម ហោតិ, តស្មា នំ តានិ និទានានិ ទស្សេត្វាវ វណ្ណយិស្សាម។
‘‘Kenakattha kadā cetaṃ, bhāsitaṃ dhammamuttama’’nti ca, ‘‘karissāmatthavaṇṇana’’nti ca paṭiññātattā sā panāyaṃ apadānassatthavaṇṇanā dūrenidānaṃ, avidūrenidānaṃ, santikenidānanti imāni tīṇi nidānāni dassetvā vaṇṇiyamānā ye naṃ suṇanti, tehi samudāgamato paṭṭhāya viññātattā yasmā suṭṭhu viññātā nāma hoti, tasmā naṃ tāni nidānāni dassetvāva vaṇṇayissāma.
តត្ថ អាទិតោ តាវ តេសំ និទានានំ បរិច្ឆេទោ វេទិតព្ពោ។ ទីបង្ករបាទមូលស្មិញ្ហិ កតាភិនីហារស្ស មហាសត្តស្ស យាវ វេស្សន្តរត្តភាវា ចវិត្វា តុសិតបុរេ និព្ពត្តិ, តាវ បវត្តោ កថាមគ្គោ ទូរេនិទានំ នាម។ តុសិតភវនតោ បន ចវិត្វា យាវ ពោធិមណ្ឌេ សព្ពញ្ញុតប្បត្តិ, តាវ បវត្តោ កថាមគ្គោ អវិទូរេនិទានំ នាម។ សន្តិកេនិទានំ បន តេសុ តេសុ ឋានេសុ វិហរតោ តស្មិំ តស្មិំយេវ ឋានេ លព្ភតីតិ។
Tattha ādito tāva tesaṃ nidānānaṃ paricchedo veditabbo. Dīpaṅkarapādamūlasmiñhi katābhinīhārassa mahāsattassa yāva vessantarattabhāvā cavitvā tusitapure nibbatti, tāva pavatto kathāmaggo dūrenidānaṃ nāma. Tusitabhavanato pana cavitvā yāva bodhimaṇḍe sabbaññutappatti, tāva pavatto kathāmaggo avidūrenidānaṃ nāma. Santikenidānaṃ pana tesu tesu ṭhānesu viharato tasmiṃ tasmiṃyeva ṭhāne labbhatīti.
១. ទូរេនិទានកថា
1. Dūrenidānakathā
តត្រិទំ ទូរេនិទានំ នាម – ឥតោ កិរ កប្បសតសហស្សាធិកានំ ចតុន្នំ អសង្ខ្យេយ្យានំ មត្ថកេ អមរវតី នាម នគរំ អហោសិ។ តត្ថ សុមេធោ នាម ព្រាហ្មណោ បដិវសតិ, ឧភតោ សុជាតោ មាតិតោ ច បិតិតោ ច, សំសុទ្ធគហណិកោ យាវ សត្តមា កុលបរិវដ្ដា, អក្ខិត្តោ អនុបកុដ្ឋោ ជាតិវាទេន, អភិរូបោ ទស្សនីយោ បាសាទិកោ បរមាយ វណ្ណបោក្ខរតាយ សមន្នាគតោ។ សោ អញ្ញំ កម្មំ អកត្វា ព្រាហ្មណសិប្បមេវ ឧគ្គណ្ហិ។ តស្ស ទហរកាលេយេវ មាតាបិតរោ កាលមកំសុ។ អថស្ស រាសិវឌ្ឍកោ អមច្ចោ អាយបោត្ថកំ អាហរិត្វា សុវណ្ណរជតមណិមុត្តាទិភរិតេ គព្ភេ វិវរិត្វា ‘‘ឯត្តកំ តេ, កុមារ, មាតុ សន្តកំ, ឯត្តកំ បិតុ សន្តកំ, ឯត្តកំ អយ្យកបយ្យកាន’’ន្តិ យាវ សត្តមា កុលបរិវដ្ដា ធនំ អាចិក្ខិត្វា ‘‘ឯតំ បដិបជ្ជាហី’’តិ អាហ។ សុមេធបណ្ឌិតោ ចិន្តេសិ – ‘‘ឥមំ ធនំ សំហរិត្វា មយ្ហំ បិតុបិតាមហាទយោ បរលោកំ គច្ឆន្តា ឯកកហាបណម្បិ គហេត្វា ន គតា, មយា បន គហេត្វា គមនការណំ កាតុំ វដ្ដតី’’តិ, សោ រញ្ញោ អារោចេត្វា នគរេ ភេរិំ ចរាបេត្វា មហាជនស្ស ទានំ ទត្វា តាបសបព្ពជ្ជំ បព្ពជិ។ ឥមស្ស បនត្ថស្ស អាវិភាវត្ថំ ឥមស្មិំ ឋានេ សុមេធកថា កថេតព្ពា ។ សា បនេសា កិញ្ចាបិ ពុទ្ធវំសេ និរន្តរំ អាគតាយេវ, គាថាពន្ធេន បន អាគតត្តា ន សុដ្ឋុ បាកដា, តស្មា តំ អន្តរន្តរា គាថាសម្ពន្ធទីបកេហិ វចនេហិ សទ្ធិំ កថេស្សាម។
Tatridaṃ dūrenidānaṃ nāma – ito kira kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhyeyyānaṃ matthake amaravatī nāma nagaraṃ ahosi. Tattha sumedho nāma brāhmaṇo paṭivasati, ubhato sujāto mātito ca pitito ca, saṃsuddhagahaṇiko yāva sattamā kulaparivaṭṭā, akkhitto anupakuṭṭho jātivādena, abhirūpo dassanīyo pāsādiko paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgato. So aññaṃ kammaṃ akatvā brāhmaṇasippameva uggaṇhi. Tassa daharakāleyeva mātāpitaro kālamakaṃsu. Athassa rāsivaḍḍhako amacco āyapotthakaṃ āharitvā suvaṇṇarajatamaṇimuttādibharite gabbhe vivaritvā ‘‘ettakaṃ te, kumāra, mātu santakaṃ, ettakaṃ pitu santakaṃ, ettakaṃ ayyakapayyakāna’’nti yāva sattamā kulaparivaṭṭā dhanaṃ ācikkhitvā ‘‘etaṃ paṭipajjāhī’’ti āha. Sumedhapaṇḍito cintesi – ‘‘imaṃ dhanaṃ saṃharitvā mayhaṃ pitupitāmahādayo paralokaṃ gacchantā ekakahāpaṇampi gahetvā na gatā, mayā pana gahetvā gamanakāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti, so rañño ārocetvā nagare bheriṃ carāpetvā mahājanassa dānaṃ datvā tāpasapabbajjaṃ pabbaji. Imassa panatthassa āvibhāvatthaṃ imasmiṃ ṭhāne sumedhakathā kathetabbā . Sā panesā kiñcāpi buddhavaṃse nirantaraṃ āgatāyeva, gāthābandhena pana āgatattā na suṭṭhu pākaṭā, tasmā taṃ antarantarā gāthāsambandhadīpakehi vacanehi saddhiṃ kathessāma.
