| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi |
১১. নিব্বানসচ্ছিকরণপঞ্হো
11. Nibbānasacchikaraṇapañho
১১. ‘‘ভন্তে নাগসেন, তুম্হে ভণথ ‘নিব্বানং ন অতীতং, ন অনাগতং, ন পচ্চুপ্পন্নং, ন উপ্পন্নং ন অনুপ্পন্নং ন উপ্পাদনীয’ন্তি। ইধ, ভন্তে নাগসেন, যো কোচি সম্মাপটিপন্নো নিব্বানং সচ্ছিকরোতি, সো উপ্পন্নং সচ্ছিকরোতি, উদাহু উপ্পাদেত্ৰা সচ্ছিকরোতী’’তি? ‘‘যো কোচি, মহারাজ, সম্মাপটিপন্নো নিব্বানং সচ্ছিকরোতি, সো ন উপ্পন্নং সচ্ছিকরোতি, ন উপ্পাদেত্ৰা সচ্ছিকরোতি, অপি চ, মহারাজ, অত্থেসা নিব্বানধাতু, যং সো সম্মাপটিপন্নো সচ্ছিকরোতী’’তি।
11. ‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha ‘nibbānaṃ na atītaṃ, na anāgataṃ, na paccuppannaṃ, na uppannaṃ na anuppannaṃ na uppādanīya’nti. Idha, bhante nāgasena, yo koci sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti, so uppannaṃ sacchikaroti, udāhu uppādetvā sacchikarotī’’ti? ‘‘Yo koci, mahārāja, sammāpaṭipanno nibbānaṃ sacchikaroti, so na uppannaṃ sacchikaroti, na uppādetvā sacchikaroti, api ca, mahārāja, atthesā nibbānadhātu, yaṃ so sammāpaṭipanno sacchikarotī’’ti.
‘‘মা, ভন্তে নাগসেন, ইমং পঞ্হং পটিচ্ছন্নং কত্ৰা দীপেহি, ৰিৰটং পাকটং কত্ৰা দীপেহি ছন্দজাতো উস্সাহজাতো, যং তে সিক্খিতং, তং সব্বং এত্থেৰাকিরাহি, এত্থাযং জনো সম্মূল়্হো ৰিমতিজাতো সংসযপক্খন্দো, ভিন্দেতং অন্তোদোসসল্ল’’ন্তি। ‘‘অত্থেসা, মহারাজ, নিব্বানধাতু সন্তা সুখা পণীতা, তং সম্মাপটিপন্নো জিনানুসিট্ঠিযা সঙ্খারে সম্মসন্তো পঞ্ঞায সচ্ছিকরোতি। যথা, মহারাজ, অন্তেৰাসিকো আচরিযানুসিট্ঠিযা ৰিজ্জং পঞ্ঞায সচ্ছিকরোতি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, সম্মাপটিপন্নো জিনানুসিট্ঠিযা পঞ্ঞায নিব্বানং সচ্ছিকরোতি।
‘‘Mā, bhante nāgasena, imaṃ pañhaṃ paṭicchannaṃ katvā dīpehi, vivaṭaṃ pākaṭaṃ katvā dīpehi chandajāto ussāhajāto, yaṃ te sikkhitaṃ, taṃ sabbaṃ etthevākirāhi, etthāyaṃ jano sammūḷho vimatijāto saṃsayapakkhando, bhindetaṃ antodosasalla’’nti. ‘‘Atthesā, mahārāja, nibbānadhātu santā sukhā paṇītā, taṃ sammāpaṭipanno jinānusiṭṭhiyā saṅkhāre sammasanto paññāya sacchikaroti. Yathā, mahārāja, antevāsiko ācariyānusiṭṭhiyā vijjaṃ paññāya sacchikaroti, evameva kho, mahārāja, sammāpaṭipanno jinānusiṭṭhiyā paññāya nibbānaṃ sacchikaroti.
‘‘কথং পন তং নিব্বানং দট্ঠব্বন্তি? অনীতিতো নিরুপদ্দৰতো অভযতো খেমতো সন্ততো সুখতো সাততো পণীততো সুচিতো সীতলতো দট্ঠব্বং।
‘‘Kathaṃ pana taṃ nibbānaṃ daṭṭhabbanti? Anītito nirupaddavato abhayato khemato santato sukhato sātato paṇītato sucito sītalato daṭṭhabbaṃ.
‘‘যথা, মহারাজ, পুরিসো বহুকট্ঠপুঞ্জেন জলিতকট্ঠিতেন অগ্গিনা দয্হমানো ৰাযামেন ততো মুঞ্চিত্ৰা নিরগ্গিকোকাসং পৰিসিত্ৰা তত্থ পরমসুখং লভেয্য, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যো সম্মাপটিপন্নো, সো যোনিসো মনসিকারেন ব্যপগততিৰিধগ্গিসন্তাপং পরমসুখং নিব্বানং সচ্ছিকরোতি। যথা, মহারাজ, অগ্গি, এৰং তিৰিধগ্গি দট্ঠব্বো; যথা অগ্গিগতো পুরিসো, এৰং সম্মাপটিপন্নো দট্ঠব্বো; যথা নিরগ্গিকোকাসো, এৰং নিব্বানং দট্ঠব্বং।
‘‘Yathā, mahārāja, puriso bahukaṭṭhapuñjena jalitakaṭṭhitena agginā dayhamāno vāyāmena tato muñcitvā niraggikokāsaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatatividhaggisantāpaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, aggi, evaṃ tividhaggi daṭṭhabbo; yathā aggigato puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā niraggikokāso, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, পুরিসো অহিকুক্কুরমনুস্সকুণপসরীরৰল়ঞ্জকোট্ঠাসরাসিগতো কুণপজটাজটিতন্তরমনুপৰিট্ঠো ৰাযামেন ততো মুঞ্চিত্ৰা নিক্কুণপোকাসং পৰিসিত্ৰা তত্থ পরমসুখং লভেয্য, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যো সম্মাপটিপন্নো, সো যোনিসো মনসিকারেন ব্যপগতকিলেসকুণপং পরমসুখং নিব্বানং সচ্ছিকরোতি। যথা, মহারাজ, কুণপং, এৰং পঞ্চ কামগুণা দট্ঠব্বা; যথা কুণপগতো পুরিসো, এৰং সম্মাপটিপন্নো দট্ঠব্বো; যথা নিক্কুণপোকাসো, এৰং নিব্বানং দট্ঠব্বং।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso ahikukkuramanussakuṇapasarīravaḷañjakoṭṭhāsarāsigato kuṇapajaṭājaṭitantaramanupaviṭṭho vāyāmena tato muñcitvā nikkuṇapokāsaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatakilesakuṇapaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, kuṇapaṃ, evaṃ pañca kāmaguṇā daṭṭhabbā; yathā kuṇapagato puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā nikkuṇapokāso, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, পুরিসো ভীতো তসিতো কম্পিতো ৰিপরীতৰিব্ভন্তচিত্তো ৰাযামেন ততো মুঞ্চিত্ৰা দল়্হং থিরং অচলং অভযট্ঠানং পৰিসিত্ৰা তত্থ পরমসুখং লভেয্য, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যো সম্মাপটিপন্নো, সো যোনিসো মনসিকারেন ব্যপগতভযসন্তাসং পরমসুখং নিব্বানং সচ্ছিকরোতি। যথা, মহারাজ, ভযং, এৰং জাতিজরাব্যাধিমরণং পটিচ্চ অপরাপরং পৰত্তভযং দট্ঠব্বং; যথা ভীতো পুরিসো, এৰং সম্মাপটিপন্নো দট্ঠব্বো; যথা অভযট্ঠানং, এৰং নিব্বানং দট্ঠব্বং।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso bhīto tasito kampito viparītavibbhantacitto vāyāmena tato muñcitvā daḷhaṃ thiraṃ acalaṃ abhayaṭṭhānaṃ pavisitvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatabhayasantāsaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, bhayaṃ, evaṃ jātijarābyādhimaraṇaṃ paṭicca aparāparaṃ pavattabhayaṃ daṭṭhabbaṃ; yathā bhīto puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā abhayaṭṭhānaṃ, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.
‘‘যথা ৰা পন, মহারাজ, পুরিসো কিলিট্ঠমলিনকললকদ্দমদেসে পতিতো ৰাযামেন তং কললকদ্দমং অপৰাহেত্ৰা পরিসুদ্ধৰিমলদেসমুপগন্ত্ৰা তত্থ পরমসুখং লভেয্য, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যো সম্মাপটিপন্নো, সো যোনিসো মনসিকারেন ব্যপগতকিলেসমলকদ্দমং পরমসুখং নিব্বানং সচ্ছিকরোতি। যথা, মহারাজ, কললং, এৰং লাভসক্কারসিলোকো দট্ঠব্বো; যথা কললগতো পুরিসো, এৰং সম্মাপটিপন্নো দট্ঠব্বো; যথা পরিসুদ্ধৰিমলদেসো, এৰং নিব্বানং দট্ঠব্বং।
‘‘Yathā vā pana, mahārāja, puriso kiliṭṭhamalinakalalakaddamadese patito vāyāmena taṃ kalalakaddamaṃ apavāhetvā parisuddhavimaladesamupagantvā tattha paramasukhaṃ labheyya, evameva kho, mahārāja, yo sammāpaṭipanno, so yoniso manasikārena byapagatakilesamalakaddamaṃ paramasukhaṃ nibbānaṃ sacchikaroti. Yathā, mahārāja, kalalaṃ, evaṃ lābhasakkārasiloko daṭṭhabbo; yathā kalalagato puriso, evaṃ sammāpaṭipanno daṭṭhabbo; yathā parisuddhavimaladeso, evaṃ nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ.
‘‘তঞ্চ পন নিব্বানং সম্মাপটিপন্নো কিন্তি সচ্ছিকরোতি? যো সো, মহারাজ, সম্মাপটিপন্নো, সো সঙ্খারানং পৰত্তং সম্মসতি। পৰত্তং সম্মসমানো তত্থ জাতিং পস্সতি জরং পস্সতি ব্যাধিং পস্সতি মরণং পস্সতি, ন তত্থ কিঞ্চি সুখং সাতং পস্সতি আদিতোপি মজ্ঝতোপি পরিযোসানতোপি। সো তত্থ কিঞ্চি ন গয্হূপগং পস্সতি। যথা, মহারাজ, পুরিসো দিৰসসন্তত্তে অযোগুল়ে জলিতে তত্তে কঠিতে আদিতোপি মজ্ঝতোপি পরিযোসানতোপি ন কিঞ্চি গয্হূপগং পদেসং পস্সতি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, যো সঙ্খারানং পৰত্তং সম্মসতি, সো পৰত্তং সম্মসমানো তত্থ জাতিং পস্সতি জরং পস্সতি ব্যাধিং পস্সতি মরণং পস্সতি, ন তত্থ কিঞ্চি সুখং সাতং পস্সতি আদিতোপি মজ্ঝতোপি পরিযোসানতোপি। সো তত্থ 1 ন কিঞ্চি গয্হূপগং পস্সতি, তস্স গয্হূপগং অপস্সন্তস্স চিত্তে অরতি সণ্ঠাতি, কাযস্মিং ডাহো ওক্কমতি, সো অতাণো অসরণো অসরণীভূতো ভৰেসু নিব্বিন্দতি।
‘‘Tañca pana nibbānaṃ sammāpaṭipanno kinti sacchikaroti? Yo so, mahārāja, sammāpaṭipanno, so saṅkhārānaṃ pavattaṃ sammasati. Pavattaṃ sammasamāno tattha jātiṃ passati jaraṃ passati byādhiṃ passati maraṇaṃ passati, na tattha kiñci sukhaṃ sātaṃ passati āditopi majjhatopi pariyosānatopi. So tattha kiñci na gayhūpagaṃ passati. Yathā, mahārāja, puriso divasasantatte ayoguḷe jalite tatte kaṭhite āditopi majjhatopi pariyosānatopi na kiñci gayhūpagaṃ padesaṃ passati, evameva kho, mahārāja, yo saṅkhārānaṃ pavattaṃ sammasati, so pavattaṃ sammasamāno tattha jātiṃ passati jaraṃ passati byādhiṃ passati maraṇaṃ passati, na tattha kiñci sukhaṃ sātaṃ passati āditopi majjhatopi pariyosānatopi. So tattha 2 na kiñci gayhūpagaṃ passati, tassa gayhūpagaṃ apassantassa citte arati saṇṭhāti, kāyasmiṃ ḍāho okkamati, so atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto bhavesu nibbindati.
‘‘যথা, মহারাজ, পুরিসো জলিতজালং মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং পৰিসেয্য, সো তত্থ অতাণো অসরণো অসরণীভূতো অগ্গিম্হি নিব্বিন্দেয্য, এৰমেৰ খো, মহারাজ, তস্স গয্হূপগং অপস্সন্তস্স চিত্তে অরতি সণ্ঠাতি, কাযস্মিং ডাহো ওক্কমতি, সো অতাণো অসরণো অসরণীভূতো ভৰেসু নিব্বিন্দতি।
‘‘Yathā, mahārāja, puriso jalitajālaṃ mahantaṃ aggikkhandhaṃ paviseyya, so tattha atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto aggimhi nibbindeyya, evameva kho, mahārāja, tassa gayhūpagaṃ apassantassa citte arati saṇṭhāti, kāyasmiṃ ḍāho okkamati, so atāṇo asaraṇo asaraṇībhūto bhavesu nibbindati.
‘‘তস্স পৰত্তে ভযদস্সাৰিস্স এৰং চিত্তং উপ্পজ্জতি ‘সন্তত্তং খো পনেতং পৰত্তং সম্পজ্জলিতং বহুদুক্খং বহূপাযাসং, যদি কোচি লভেথ অপ্পৰত্তং এতং সন্তং এতং পণীতং, যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বান’ন্তি। ইতি হেতং 3 তস্স অপ্পৰত্তে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি পহংসযতি তুসযতি 4‘পটিলদ্ধং খো মে নিস্সরণ’ন্তি।
‘‘Tassa pavatte bhayadassāvissa evaṃ cittaṃ uppajjati ‘santattaṃ kho panetaṃ pavattaṃ sampajjalitaṃ bahudukkhaṃ bahūpāyāsaṃ, yadi koci labhetha appavattaṃ etaṃ santaṃ etaṃ paṇītaṃ, yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbāna’nti. Iti hetaṃ 5 tassa appavatte cittaṃ pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati 6‘paṭiladdhaṃ kho me nissaraṇa’nti.
‘‘যথা, মহারাজ, পুরিসো ৰিপ্পনট্ঠো ৰিদেসপক্খন্দো নিব্বাহনমগ্গং দিস্ৰা তত্থ পক্খন্দতি পসীদতি পহংসযতি তুসযতি 7 ‘পটিলদ্ধো মে নিব্বাহনমগ্গো’তি, এৰমেৰ খো, মহারাজ, পৰত্তে ভযদস্সাৰিস্স অপ্পৰত্তে চিত্তং পক্খন্দতি পসীদতি পহংসযতি তুসযতি 8 ‘পটিলদ্ধং খো মে নিস্সরণ’ন্তি।
‘‘Yathā, mahārāja, puriso vippanaṭṭho videsapakkhando nibbāhanamaggaṃ disvā tattha pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati 9 ‘paṭiladdho me nibbāhanamaggo’ti, evameva kho, mahārāja, pavatte bhayadassāvissa appavatte cittaṃ pakkhandati pasīdati pahaṃsayati tusayati 10 ‘paṭiladdhaṃ kho me nissaraṇa’nti.
‘‘সো অপ্পৰত্তত্থায মগ্গং আযূহতি গৰেসতি ভাৰেতি বহুলীকরোতি, তস্স তদত্থং সতি সন্তিট্ঠতি, তদত্থং ৰীরিযং সন্তিট্ঠতি, তদত্থং পীতি সন্তিট্ঠতি, তস্স তং চিত্তং অপরাপরং মনসিকরোতো পৰত্তং সমতিক্কমিত্ৰা অপ্পৰত্তং ওক্কমতি, অপ্পৰত্তমনুপ্পত্তো, মহারাজ, সম্মাপটিপন্নো ‘নিব্বানং সচ্ছিকরোতী’তি ৰুচ্চতী’’তি। ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, এৰমেতং তথা সম্পটিচ্ছামী’’তি।
‘‘So appavattatthāya maggaṃ āyūhati gavesati bhāveti bahulīkaroti, tassa tadatthaṃ sati santiṭṭhati, tadatthaṃ vīriyaṃ santiṭṭhati, tadatthaṃ pīti santiṭṭhati, tassa taṃ cittaṃ aparāparaṃ manasikaroto pavattaṃ samatikkamitvā appavattaṃ okkamati, appavattamanuppatto, mahārāja, sammāpaṭipanno ‘nibbānaṃ sacchikarotī’ti vuccatī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, evametaṃ tathā sampaṭicchāmī’’ti.
নিব্বানসচ্ছিকরণপঞ্হো একাদসমো।
Nibbānasacchikaraṇapañho ekādasamo.
Footnotes:
