| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೧೬೫] ೫. ನಕುಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[165] 5. Nakulajātakavaṇṇanā
ಸದ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತೇನಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸೇಣಿಭಣ್ಡನಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ವತ್ಥು ಹೇಟ್ಠಾ ಉರಗಜಾತಕೇ (ಜಾ॰ ೧.೨.೭-೮) ಕಥಿತಸದಿಸಮೇವ। ಇಧಾಪಿ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ದ್ವೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಇದಾನೇವ ಮಯಾ ಸಮಗ್ಗಾ ಕತಾ, ಪುಬ್ಬೇಪಾಹಂ ಇಮೇ ಸಮಗ್ಗೇ ಅಕಾಸಿಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Saddhiṃ katvā amittenāti idaṃ satthā jetavane viharanto seṇibhaṇḍanaṃ ārabbha kathesi. Vatthu heṭṭhā uragajātake (jā. 1.2.7-8) kathitasadisameva. Idhāpi satthā ‘‘na, bhikkhave, ime dve mahāmattā idāneva mayā samaggā katā, pubbepāhaṃ ime samagge akāsiṃyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಯಪ್ಪತ್ತೋ ತಕ್ಕಸಿಲಾಯಂ ಸಬ್ಬಸಿಪ್ಪಾನಿ ಉಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಘರಾವಾಸಂ ಪಹಾಯ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಚ ಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ವನಮೂಲಫಲಾಹಾರೋ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ತಸ್ಸ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಮ್ಮಿಕೇ ನಕುಲೋ, ತಸ್ಸೇವ ಸನ್ತಿಕೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖಬಿಲೇ ಸಪ್ಪೋ ಚ ವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇಸಿ। ತೇ ಉಭೋಪಿ ಅಹಿನಕುಲಾ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತೇಸಂ ಕಲಹೇ ಆದೀನವಞ್ಚ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಚ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇತ್ವಾ ‘‘ಕಲಹಂ ನಾಮ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವಸಿತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಉಭೋಪಿ ತೇ ಸಮಗ್ಗೇ ಅಕಾಸಿ। ಅಥ ಸಪ್ಪಸ್ಸ ಬಹಿನಿಕ್ಖನ್ತಕಾಲೇ ನಕುಲೋ ಚಙ್ಕಮನಕೋಟಿಯಂ ವಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಬಿಲದ್ವಾರೇ ಸೀಸಂ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ ಪಸ್ಸಸನ್ತೋ ನಿದ್ದಂ ಉಪಗಞ್ಛಿ। ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಂ ತಥಾ ನಿದ್ದಾಯಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ ತೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಯಂ ಉಪ್ಪನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ gāmake brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sabbasippāni uggahetvā gharāvāsaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā abhiññā ca samāpattiyo ca nibbattetvā uñchācariyāya vanamūlaphalāhāro himavantapadese vāsaṃ kappesi. Tassa caṅkamanakoṭiyaṃ ekasmiṃ vammike nakulo, tasseva santike ekasmiṃ rukkhabile sappo ca vāsaṃ kappesi. Te ubhopi ahinakulā niccakālaṃ kalahaṃ karonti. Bodhisatto tesaṃ kalahe ādīnavañca mettābhāvanāya ca ānisaṃsaṃ kathetvā ‘‘kalahaṃ nāma akatvā samaggavāsaṃ vasituṃ vaṭṭatī’’ti ovaditvā ubhopi te samagge akāsi. Atha sappassa bahinikkhantakāle nakulo caṅkamanakoṭiyaṃ vammikassa biladvāre sīsaṃ nīharitvā mukhaṃ vivaritvā nipanno assasanto passasanto niddaṃ upagañchi. Bodhisatto taṃ tathā niddāyamānaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho te nissāya bhayaṃ uppanna’’nti pucchanto paṭhamaṃ gāthamāha –
೨೯.
29.
‘‘ಸನ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾ ಅಮಿತ್ತೇನ, ಅಣ್ಡಜೇನ ಜಲಾಬುಜ।
‘‘Sandhiṃ katvā amittena, aṇḍajena jalābuja;
ವಿವರಿಯ ದಾಠಂ ಸೇಸಿ, ಕುತೋ ತೇ ಭಯಮಾಗತ’’ನ್ತಿ॥
Vivariya dāṭhaṃ sesi, kuto te bhayamāgata’’nti.
ತತ್ಥ ಸನ್ಧಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಮಿತ್ತಭಾವಂ ಕರಿತ್ವಾ। ಅಣ್ಡಜೇನಾತಿ ಅಣ್ಡಕೋಸೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ ನಾಗೇನ। ಜಲಾಬುಜಾತಿ ನಕುಲಂ ಆಲಪತಿ। ಸೋ ಹಿ ಜಲಾಬುಮ್ಹಿ ಜಾತತ್ತಾ ‘‘ಜಲಾಬುಜೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ವಿವರಿಯಾತಿ ವಿವರಿತ್ವಾ।
Tattha sandhiṃ katvāti mittabhāvaṃ karitvā. Aṇḍajenāti aṇḍakose nibbattena nāgena. Jalābujāti nakulaṃ ālapati. So hi jalābumhi jātattā ‘‘jalābujo’’ti vuccati. Vivariyāti vivaritvā.
ಏವಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ವುತ್ತೋ ನಕುಲೋ ‘‘ಅಯ್ಯ, ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ನ ಅವಜಾನಿತಬ್ಬೋ ಆಸಙ್ಕಿತಬ್ಬೋಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ದುತಿಯಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Evaṃ bodhisattena vutto nakulo ‘‘ayya, paccāmitto nāma na avajānitabbo āsaṅkitabboyevā’’ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha –
೩೦.
30.
‘‘ಸಙ್ಕೇಥೇವ ಅಮಿತ್ತಸ್ಮಿಂ, ಮಿತ್ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ವಿಸ್ಸಸೇ।
‘‘Saṅketheva amittasmiṃ, mittasmimpi na vissase;
ಅಭಯಾ ಭಯಮುಪ್ಪನ್ನಂ, ಅಪಿ ಮೂಲಾನಿ ಕನ್ತತೀ’’ತಿ॥
Abhayā bhayamuppannaṃ, api mūlāni kantatī’’ti.
ತತ್ಥ ಅಭಯಾ ಭಯಮುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ನ ಇತೋ ತೇ ಭಯಮುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅಭಯೋ, ಕೋ ಸೋ? ಮಿತ್ತೋ। ಯಞ್ಹಿ ಮಿತ್ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ವಿಸ್ಸಾಸೇ ಸತಿ ತತೋ ಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಮೂಲಾನಿಪಿ ಕನ್ತತಿ, ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬರನ್ಧಾನಂ ವಿದಿತತ್ತಾ ಮೂಲಘಚ್ಚಾಯ ಸಂವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha abhayā bhayamuppannanti na ito te bhayamuppannanti abhayo, ko so? Mitto. Yañhi mittasmimpi vissāse sati tato bhayaṃ uppajjati, taṃ mūlānipi kantati, mittassa sabbarandhānaṃ viditattā mūlaghaccāya saṃvattatīti attho.
ಅಥ ನಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ‘‘ಮಾ ಭಾಯಿ, ಯಥಾ ಸಪ್ಪೋ ತಯಿ ನ ದುಬ್ಭತಿ, ಏವಮಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತ್ವಂ ಇತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಸ್ಮಿಂ ಆಸಙ್ಕಂ ಮಾ ಕರೀ’’ತಿ ಓವದಿತ್ವಾ ಚತ್ತಾರೋ ಬ್ರಹ್ಮವಿಹಾರೇ ಭಾವೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ। ತೇಪಿ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತಾ।
Atha naṃ bodhisatto ‘‘mā bhāyi, yathā sappo tayi na dubbhati, evamahaṃ karissāmi, tvaṃ ito paṭṭhāya tasmiṃ āsaṅkaṃ mā karī’’ti ovaditvā cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi. Tepi yathākammaṃ gatā.
ಸತ್ಥಾ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ – ‘‘ತದಾ ಸಪ್ಪೋ ಚ ನಕುಲೋ ಚ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಮಹಾಮತ್ತಾ ಅಹೇಸುಂ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā sappo ca nakulo ca ime dve mahāmattā ahesuṃ, tāpaso pana ahameva ahosi’’nti.
ನಕುಲಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಞ್ಚಮಾ।
Nakulajātakavaṇṇanā pañcamā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೧೬೫. ನಕುಲಜಾತಕಂ • 165. Nakulajātakaṃ
