| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯ (ಟೀಕಾ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
೮. ನಗರವಿನ್ದೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ
8. Nagaravindeyyasuttavaṇṇanā
೪೩೫. ಸಮವಿಸಮಂ ಚರನ್ತೀತಿ ಕಾಯಸಮಾದಿಂ ಸಮಞ್ಞೇವ, ಕಾಯವಿಸಮಾದಿಂ ವಿಸಮಞ್ಞೇವ ಚರನ್ತಿ ಕರೋನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ। ತಂ ಪನ ಸಮವಿಸಮಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ ವಿಸದಿಸತ್ತಾ ನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಾಲೇನ ಸಮಂ ಕಾಲೇನ ವಿಸಮ’’ನ್ತಿ। ಸಮಚರಿಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಏತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಮಚರಿಯಾಯ ಜೋತಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ।
435.Samavisamaṃcarantīti kāyasamādiṃ samaññeva, kāyavisamādiṃ visamaññeva caranti karonti paṭipajjanti. Taṃ pana samavisamaṃ aññamaññaṃ viruddhattā visadisattā na ekasmiṃ kāle sambhavatīti āha – ‘‘kālena samaṃ kālena visama’’nti. Samacariyampi hi etanti pubbe samacariyāya jotitattā vuttaṃ.
೪೩೭. ಆಕರೋನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಮತ್ಥಂ ಞಾಪೇನ್ತಿ ಪಬೋಧೇನ್ತೀತಿ ಆಕಾರಾ, ಞಾಪಕಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಕೇ ಆಕಾರಾತಿ ಕಾನಿ ಕಾರಣಾನೀ’’ತಿ। ಅನುಬುದ್ಧಿಯೋತಿ ಅನುಮಾನಞಾಣಾನಿ। ತಞ್ಹಿ ಯಥಾದಿಟ್ಠಮತ್ಥಂ ದಿಟ್ಠಭಾವೇನ ಅನ್ವೇತಿ ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿ ‘‘ಅನ್ವಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ। ಹರಿತತಿಣಚಮ್ಪಕವನಾದಿವಸೇನಾತಿ ಹರಿತಕಮ್ಬಲಾದಿಸದಿಸತಿಣಾದಿವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರಿತಕನಕಪಟಾದಿಸದಿವಿಕಸಿತಚಮ್ಪಕವನಾದಿವಸೇನ। ಆದಿಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ಕೀಚಕವೇಣುಸದ್ದಮಧುರಸಫಲಾಫಲವಸೇನ ಸದ್ದರಸಾನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ। ಚಮ್ಪಕವಸೇನೇವ ಪನ ಫಸ್ಸಗನ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ। ತೇನಾಹ – ‘‘ರೂಪಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ। ‘‘ಇತ್ಥಿರೂಪಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ರೂಪಾದಯೋ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾ ವಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚೇತೇ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಕಾಮಗುಣಾ ಏವಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವಿಸಭಾಗಿತ್ಥಿಗತಾ ರೂಪಾದಯೋ ಸವಿಸೇಸಂ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ತಾನಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ।
437. Ākaronti adhippetamatthaṃ ñāpenti pabodhentīti ākārā, ñāpakakāraṇanti āha – ‘‘ke ākārāti kāni kāraṇānī’’ti. Anubuddhiyoti anumānañāṇāni. Tañhi yathādiṭṭhamatthaṃ diṭṭhabhāvena anveti anugacchatīti ‘‘anvayā’’ti vuccati. Haritatiṇacampakavanādivasenāti haritakambalādisadisatiṇādivasena vitthāritakanakapaṭādisadivikasitacampakavanādivasena. Ādisaddena cettha kīcakaveṇusaddamadhurasaphalāphalavasena saddarasānaṃ atthibhāvo veditabboti. Campakavaseneva pana phassagandhānampi atthibhāvo vuttoti. Tenāha – ‘‘rūpādayo pañca kāmaguṇā atthī’’ti. ‘‘Itthirūpādīni sandhāyetaṃ kathita’’nti vatvā indriyabaddhā vā hontu rūpādayo anindriyabaddhā vā, sabbepi cete kilesuppattinimittatāya kāmaguṇā evāti codanaṃ sandhāya visabhāgitthigatā rūpādayo savisesaṃ kilesuppattinimittanti dassento, ‘‘tāni hī’’tiādimāha.
ತತ್ಥ ತಾನೀತಿ ರೂಪಾದೀನಿ। ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ। ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ, ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತ್ಥಿರೂಪಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ಏತಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ। ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚತುಭೂಮಕಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಮುಟ್ಠಿಗತಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ। ‘‘ಹತ್ಥಿಕಾಯಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೧.೧೨೬) ಹಿ ಗಹಣಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ನಾಮ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಾಮರಾಗಂ ಪರಿಯಾದಿಯತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ॰ ನಿ॰ ೩.೧೦೨) ಖೇಪನಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ, ಇಧ ಉಭಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ। ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ತೇನೇವ ಸಾಧೇತುಂ, ‘‘ಯಥಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ। ತತ್ಥ ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದೀಸು ನ-ಕಾರೋ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥೋ। ಅಹನ್ತಿ ಭಗವಾ ಅತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ। ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಲಪತಿ। ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಇತ್ಥಿರೂಪತೋ ಅಞ್ಞಂ। ಏಕರೂಪಮ್ಪೀತಿ ಏಕಮ್ಪಿ ರೂಪಂ। ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಹೇಟ್ಠಾ ನ-ಕಾರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ। ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ‘‘ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಏಕರೂಪಮ್ಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಯಂ ಏವಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಯಂ ರೂಪಂ ರೂಪಗರುಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನವಸೇನ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಚ ತಿಟ್ಠತಿ। ಯಥಯಿದಂ ಇತ್ಥಿರೂಪನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ರೂಪಕಾಯಂ। ರೂಪಸದ್ದೋ ಖನ್ಧಾದಿಅನೇಕತ್ಥವಾಚಕೋ, ಇಧ ಪನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನೇ ರೂಪಾಯತನೇ ವಣ್ಣಧಾತುಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ। ‘‘ಇತ್ಥಿರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವ ದಳ್ಹೀಕರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ। ಪುರಿಮಂ ‘‘ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪರಿಯಾದಾನಭಾವೇ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ। ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ।
Tattha tānīti rūpādīni. Hi-saddo hetuattho. Tena yathāvuttamatthaṃ samattheti, ‘‘yasmā purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhanti, tasmā itthirūpādīni sandhāya etaṃ kathita’’nti. Purisassa cittanti purisassa catubhūmakaṃ kusalacittaṃ pariyādāya gahetvā antomuṭṭhigataṃ viya katvā. ‘‘Hatthikāyaṃ pariyādiyitvā’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.126) hi gahaṇaṃ pariyādānaṃ nāma, ‘‘aniccasaññā bhāvitā bahulīkatā sabbaṃ kāmarāgaṃ pariyādiyatī’’tiādīsu (saṃ. ni. 3.102) khepanaṃ pariyādānaṃ, idha ubhayampi vaṭṭati. Idāni yathāvuttamatthaṃ sutteneva sādhetuṃ, ‘‘yathāhā’’tiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘nāhaṃ, bhikkhave’’tiādīsu na-kāro paṭisedhattho. Ahanti bhagavā attānaṃ niddisati. Bhikkhaveti bhikkhū ālapati. Aññanti idāni vattabbaṃ itthirūpato aññaṃ. Ekarūpampīti ekampi rūpaṃ. Samanupassāmīti ñāṇassa samanupassanā adhippetā, heṭṭhā na-kāraṃ ānetvā sambandhitabbaṃ. Ayañhettha attho – ‘‘ahaṃ, bhikkhave, sabbaññutaññāṇena sabbaso olokento aññaṃ ekarūpampi na samanupassāmī’’ti. Yaṃ evaṃ purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatīti yaṃ rūpaṃ rūpagarukassa purisassa sabbampi kusalacittaṃ pavattituṃ appadānavasena pariyādiyitvā gahetvā khepetvā ca tiṭṭhati. Yathayidaṃ itthirūpanti itthiyā rūpakāyaṃ. Rūpasaddo khandhādianekatthavācako, idha pana itthiyā catusamuṭṭhāne rūpāyatane vaṇṇadhātuyaṃ daṭṭhabbo. ‘‘Itthirūpaṃ, bhikkhave, purisassa cittaṃ pariyādāya tiṭṭhatī’’ti idaṃ purimasseva daḷhīkaraṇatthaṃ vuttaṃ. Purimaṃ ‘‘yathayidaṃ, bhikkhave, itthirūpa’’nti idaṃ opammavasena vuttaṃ, idaṃ pariyādānabhāve nidassananti daṭṭhabbaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
ನಗರವಿನ್ದೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ।
Nagaravindeyyasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯ • Majjhimanikāya / ೮. ನಗರವಿನ್ದೇಯ್ಯಸುತ್ತಂ • 8. Nagaravindeyyasuttaṃ
ಅಟ್ಠಕಥಾ • Aṭṭhakathā / ಸುತ್ತಪಿಟಕ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ೮. ನಗರವಿನ್ದೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ • 8. Nagaravindeyyasuttavaṇṇanā
