| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / ইতিৰুত্তক-অট্ঠকথা • Itivuttaka-aṭṭhakathā |
৩. তিকনিপাতো
3. Tikanipāto
১. পঠমৰগ্গো
1. Paṭhamavaggo
১. মূলসুত্তৰণ্ণনা
1. Mūlasuttavaṇṇanā
৫০. তিকনিপাতস্স পঠমে তীণীতি গণনপরিচ্ছেদো। ইমানীতি অভিমুখীকরণং। অকুসলমূলানীতি পরিচ্ছিন্নধম্মনিদস্সনং। তত্থ অকুসলানি চ তানি মূলানি চাতি অকুসলমূলানি। অথ ৰা অকুসলানং হেতুপচ্চযপভৰজনকসমুট্ঠাপকনিব্বত্তকট্ঠেন মূলানি চাতি অকুসলমূলানি, অকুসলধম্মানং কারণানীতি অত্থো। কারণঞ্হি যথা হিনোতি এতস্মা ফলং পৰত্ততীতি হেতু, পটিচ্চ এতস্মা এতীতি পচ্চযো, পভৰতি এতস্মাতি পভৰো, অত্তনো ফলং জনেতীতি জনকং, সমুট্ঠাপেতীতি সমুট্ঠাপকং, নিব্বত্তেতীতি নিব্বত্তকন্তি চ ৰুচ্চতি। এৰং পতিট্ঠট্ঠেন মূলন্তি, তস্মা অকুসলমূলানীতি অকুসলানং সুপ্পতিট্ঠিতভাৰসাধনানি, কারণানীতি ৰুত্তং হোতি।
50. Tikanipātassa paṭhame tīṇīti gaṇanaparicchedo. Imānīti abhimukhīkaraṇaṃ. Akusalamūlānīti paricchinnadhammanidassanaṃ. Tattha akusalāni ca tāni mūlāni cāti akusalamūlāni. Atha vā akusalānaṃ hetupaccayapabhavajanakasamuṭṭhāpakanibbattakaṭṭhena mūlāni cāti akusalamūlāni, akusaladhammānaṃ kāraṇānīti attho. Kāraṇañhi yathā hinoti etasmā phalaṃ pavattatīti hetu, paṭicca etasmā etīti paccayo, pabhavati etasmāti pabhavo, attano phalaṃ janetīti janakaṃ, samuṭṭhāpetīti samuṭṭhāpakaṃ, nibbattetīti nibbattakanti ca vuccati. Evaṃ patiṭṭhaṭṭhena mūlanti, tasmā akusalamūlānīti akusalānaṃ suppatiṭṭhitabhāvasādhanāni, kāraṇānīti vuttaṃ hoti.
কেচি পন ‘‘সালিআদীনং সালিবীজাদীনি ৰিয মণিপ্পভাদীনং মণিৰণ্ণাদযো ৰিয চ অকুসলানং অকুসলভাৰসাধকো লোভাদীনং মূলট্ঠো’’তি ৰদন্তি। এৰং সন্তে অকুসলচিত্তসমুট্ঠানরূপেসু তেসং হেতুপচ্চযভাৰো ন সিযা। ন হি তানি তেসং অকুসলভাৰং সাধেন্তি, ন চ পচ্চযা ন হোন্তি। ৰুত্তঞ্হেতং –
Keci pana ‘‘sāliādīnaṃ sālibījādīni viya maṇippabhādīnaṃ maṇivaṇṇādayo viya ca akusalānaṃ akusalabhāvasādhako lobhādīnaṃ mūlaṭṭho’’ti vadanti. Evaṃ sante akusalacittasamuṭṭhānarūpesu tesaṃ hetupaccayabhāvo na siyā. Na hi tāni tesaṃ akusalabhāvaṃ sādhenti, na ca paccayā na honti. Vuttañhetaṃ –
‘‘হেতূ হেতুসম্পযুত্তকানং ধম্মানং তংসমুট্ঠানানঞ্চ রূপানং হেতুপচ্চযেন পচ্চযো’’তি (পট্ঠা॰ ১.পচ্চযনিদ্দেস.১)।
‘‘Hetū hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo’’ti (paṭṭhā. 1.paccayaniddesa.1).
অহেতুকস্স চ মোহস্স অকুসলভাৰো ন সিযা অকুসলভাৰসাধকস্স মূলন্তরস্স অভাৰতো। অথাপি সিযা লোভাদীনং সভাৰসিদ্ধো অকুসলাদিভাৰো, তংসম্পযুত্তানং পন লোভাদিপটিবদ্ধোতি। এৰম্পি যথা লোভাদীনং, এৰং অলোভাদীনম্পি সভাৰসিদ্ধো কুসলাদিভাৰোতি অলোভাদযো কুসলা এৰ সিযুং, ন অব্যাকতা, ন চ হোন্তি। তস্মা যথা সম্পযুত্তেসু, এৰং মূলেসুপি কুসলাদিভাৰো পরিযেসিতব্বো। যোনিসোমনসিকারাদিকো ৰিয হি কুসলভাৰস্স, অযোনিসোমনসিকারাদিকো অকুসলভাৰস্স কারণন্তি গহেতব্বং। এৰং অকুসলভাৰসাধনৰসেন লোভাদীনং মূলট্ঠং অগ্গহেত্ৰা সুপ্পতিট্ঠিতভাৰসাধনৰসেন গয্হমানে ন কোচি দোসো। লদ্ধহেতুপচ্চযা হি ধম্মা ৰিরূল়্হমূলা ৰিয পাদপা থিরা হোন্তি সুপ্পতিট্ঠিতা, হেতুরহিতা পন তিলবীজকাদিসেৰালা ৰিয ন সুপ্পতিট্ঠিতাতি হেতুআদিঅত্থেন অকুসলানং উপকারকত্তা মূলানীতি অকুসলমূলানি। যস্মা পন মূলেন মুত্তো অকুসলচিত্তুপ্পাদো নত্থি, তস্মা তীহি মূলেহি সব্বো অকুসলরাসি পরিযাদিযিত্ৰা দস্সিতোতি দট্ঠব্বং।
Ahetukassa ca mohassa akusalabhāvo na siyā akusalabhāvasādhakassa mūlantarassa abhāvato. Athāpi siyā lobhādīnaṃ sabhāvasiddho akusalādibhāvo, taṃsampayuttānaṃ pana lobhādipaṭibaddhoti. Evampi yathā lobhādīnaṃ, evaṃ alobhādīnampi sabhāvasiddho kusalādibhāvoti alobhādayo kusalā eva siyuṃ, na abyākatā, na ca honti. Tasmā yathā sampayuttesu, evaṃ mūlesupi kusalādibhāvo pariyesitabbo. Yonisomanasikārādiko viya hi kusalabhāvassa, ayonisomanasikārādiko akusalabhāvassa kāraṇanti gahetabbaṃ. Evaṃ akusalabhāvasādhanavasena lobhādīnaṃ mūlaṭṭhaṃ aggahetvā suppatiṭṭhitabhāvasādhanavasena gayhamāne na koci doso. Laddhahetupaccayā hi dhammā virūḷhamūlā viya pādapā thirā honti suppatiṭṭhitā, heturahitā pana tilabījakādisevālā viya na suppatiṭṭhitāti hetuādiatthena akusalānaṃ upakārakattā mūlānīti akusalamūlāni. Yasmā pana mūlena mutto akusalacittuppādo natthi, tasmā tīhi mūlehi sabbo akusalarāsi pariyādiyitvā dassitoti daṭṭhabbaṃ.
তানি অকুসলমূলানি সরূপতো দস্সেতুং ‘‘লোভো অকুসলমূল’’ন্তিআদি ৰুত্তং। তত্থ লোভাদীসু যং ৰত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৰুত্তমেৰ। তত্থ পন ততিযমগ্গৰজ্ঝা লোভাদযো আগতা, ইধ পন অনৰসেসাতি অযমেৰ ৰিসেসো।
Tāni akusalamūlāni sarūpato dassetuṃ ‘‘lobho akusalamūla’’ntiādi vuttaṃ. Tattha lobhādīsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva. Tattha pana tatiyamaggavajjhā lobhādayo āgatā, idha pana anavasesāti ayameva viseso.
গাথাযং পাপচেতসন্তি অকুসলধম্মসমাযোগতো লামকচিত্তং। হিংসন্তীতি অত্তনো পৰত্তিক্খণে আযতিং ৰিপাকক্খণে চ ৰিবাধেন্তি। অত্তসম্ভূতাতি অত্তনি জাতা। তচসারন্তি গণ্ঠিতং, ৰেল়ুন্তি অত্থো। সম্ফলন্তি অত্তনো ফলং। ইদং ৰুত্তং হোতি – খদিরসীসপাদযো ৰিয অন্তোসারো অহুত্ৰা বহিসারতায তচসারন্তি লদ্ধনামং ৰেল়ুআদিং যথা অত্তসম্ভূতমেৰ ফলং হিংসতি ৰিনাসেতি, এৰমেৰ অন্তো সীলাদিসাররহিতং লামকচিত্তং পুগ্গলং অত্তসম্ভূতাযেৰ লোভাদযো ৰিনাসেন্তীতি।
Gāthāyaṃ pāpacetasanti akusaladhammasamāyogato lāmakacittaṃ. Hiṃsantīti attano pavattikkhaṇe āyatiṃ vipākakkhaṇe ca vibādhenti. Attasambhūtāti attani jātā. Tacasāranti gaṇṭhitaṃ, veḷunti attho. Samphalanti attano phalaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – khadirasīsapādayo viya antosāro ahutvā bahisāratāya tacasāranti laddhanāmaṃ veḷuādiṃ yathā attasambhūtameva phalaṃ hiṃsati vināseti, evameva anto sīlādisārarahitaṃ lāmakacittaṃ puggalaṃ attasambhūtāyeva lobhādayo vināsentīti.
পঠমসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Paṭhamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / ইতিৰুত্তকপাল়ি • Itivuttakapāḷi / ১. মূলসুত্তং • 1. Mūlasuttaṃ
