| Library / Tipiṭaka / തിപിടക • Tipiṭaka / ഥേരഗാഥാ-അട്ഠകഥാ • Theragāthā-aṭṭhakathā |
൮. മേണ്ഡസിരത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ
8. Meṇḍasirattheragāthāvaṇṇanā
അനേകജാതിസംസാരന്തി ആയസ്മതോ മേണ്ഡസിരത്ഥേരസ്സ ഗാഥാ. കാ ഉപ്പത്തി? സോപി കിര പുരിമബുദ്ധേസു കതാധികാരോ തത്ഥ തത്ഥ ഭവേ വിവട്ടൂപനിസ്സയാനി പുഞ്ഞാനി കരോന്തോ ഇതോ ഏകനവുതേ കപ്പേ ബ്രാഹ്മണകുലേ നിബ്ബത്തിത്വാ വയപ്പത്തോ കാമേ പഹായ ഇസിപബ്ബജ്ജം പബ്ബജിത്വാ മഹതാ ഇസിഗണേന സദ്ധിം ഹിമവന്തേ വസന്തോ സത്ഥാരം ദിസ്വാ പസന്നമാനസോ ഇസിഗണേന പദുമാനി ആഹരാപേത്വാ സത്ഥു പുപ്ഫപൂജം കത്വാ സാവകേ അപ്പമാദപടിപത്തിയം ഓവദിത്വാ കാലം കത്വാ ദേവലോകേ നിബ്ബത്തോ അപരാപരം സംസരന്തോ ഇമസ്മിം ബുദ്ധുപ്പാദേ സാകേതേ ഗഹപതികുലേ നിബ്ബത്തി, തസ്സ മേണ്ഡസരിക്ഖസീസതായ മേണ്ഡസിരോത്വേവ സമഞ്ഞാ അഹോസി. സോ ഭഗവതി സാകേതേ അഞ്ജനവനേ വിഹരന്തേ സത്ഥാരം ഉപസങ്കമിത്വാ പടിലദ്ധസദ്ധോ പബ്ബജിത്വാ സമഥവിപസ്സനാസു കമ്മം കരോന്തോ ഛളഭിഞ്ഞോ അഹോസി. തേവ വുത്തം അപദാനേ (അപ॰ ഥേര ൧.൧൩.൯൭-൧൦൫) –
Anekajātisaṃsāranti āyasmato meṇḍasirattherassa gāthā. Kā uppatti? Sopi kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni karonto ito ekanavute kappe brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto kāme pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā mahatā isigaṇena saddhiṃ himavante vasanto satthāraṃ disvā pasannamānaso isigaṇena padumāni āharāpetvā satthu pupphapūjaṃ katvā sāvake appamādapaṭipattiyaṃ ovaditvā kālaṃ katvā devaloke nibbatto aparāparaṃ saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sākete gahapatikule nibbatti, tassa meṇḍasarikkhasīsatāya meṇḍasirotveva samaññā ahosi. So bhagavati sākete añjanavane viharante satthāraṃ upasaṅkamitvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā samathavipassanāsu kammaṃ karonto chaḷabhiñño ahosi. Teva vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.13.97-105) –
‘‘ഹിമവന്തസ്സാവിദൂരേ, ഗോതമോ നാമ പബ്ബതോ;
‘‘Himavantassāvidūre, gotamo nāma pabbato;
നാനാരുക്ഖേഹി സഞ്ഛന്നോ, മഹാഭൂതഗണാലയോ.
Nānārukkhehi sañchanno, mahābhūtagaṇālayo.
‘‘വേമജ്ഝമ്ഹി ച തസ്സാസി, അസ്സമോ അഭിനിമ്മിതോ;
‘‘Vemajjhamhi ca tassāsi, assamo abhinimmito;
പുരക്ഖതോ സസിസ്സേഹി, വസാമി അസ്സമേ അഹം.
Purakkhato sasissehi, vasāmi assame ahaṃ.
‘‘ആയന്തു മേ സിസ്സഗണാ, പദുമം ആഹരന്തു മേ;
‘‘Āyantu me sissagaṇā, padumaṃ āharantu me;
ബുദ്ധപൂജം കരിസ്സാമി, ദ്വിപദിന്ദസ്സ താദിനോ.
Buddhapūjaṃ karissāmi, dvipadindassa tādino.
‘‘ഏവന്തി തേ പടിസ്സുത്വാ, പദുമം ആഹരിംസു മേ;
‘‘Evanti te paṭissutvā, padumaṃ āhariṃsu me;
തഥാ നിമിത്തം കത്വാഹം, ബുദ്ധസ്സ അഭിരോപയിം.
Tathā nimittaṃ katvāhaṃ, buddhassa abhiropayiṃ.
‘‘സിസ്സേ തദാ സമാനേത്വാ, സാധുകം അനുസാസഹം;
‘‘Sisse tadā samānetvā, sādhukaṃ anusāsahaṃ;
മാ ഖോ തുമ്ഹേ പമജ്ജിത്ഥ, അപ്പമാദോ സുഖാവഹോ.
Mā kho tumhe pamajjittha, appamādo sukhāvaho.
‘‘ഏവം സമനുസാസിത്വാ, തേ സിസ്സേ വചനക്ഖമേ;
‘‘Evaṃ samanusāsitvā, te sisse vacanakkhame;
അപ്പമാദഗുണേ യുത്തോ, തദാ കാലങ്കതോ അഹം.
Appamādaguṇe yutto, tadā kālaṅkato ahaṃ.
‘‘ഏകനവുതിതോ കപ്പേ, യം പുപ്ഫമഭിരോപയിം;
‘‘Ekanavutito kappe, yaṃ pupphamabhiropayiṃ;
ദുഗ്ഗതിം നാഭിജാനാമി, ബുദ്ധപൂജായിദം ഫലം.
Duggatiṃ nābhijānāmi, buddhapūjāyidaṃ phalaṃ.
‘‘ഏകപഞ്ഞാസകപ്പമ്ഹി , രാജാ ആസിം ജലുത്തമോ;
‘‘Ekapaññāsakappamhi , rājā āsiṃ jaluttamo;
സത്തരതനസമ്പന്നോ, ചക്കവത്തീ മഹബ്ബലോ.
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘കിലേസാ ഝാപിതാ മയ്ഹം…പേ॰… കതം ബുദ്ധസ്സ സാസന’’ന്തി.
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
സോ അത്തനോ പുബ്ബേനിവാസം അനുസ്സരന്തോ –
So attano pubbenivāsaṃ anussaranto –
൭൮.
78.
‘‘അനേകജാതിസംസാരം, സന്ധാവിസ്സം അനിബ്ബിസം;
‘‘Anekajātisaṃsāraṃ, sandhāvissaṃ anibbisaṃ;
തസ്സ മേ ദുക്ഖജാതസ്സ, ദുക്ഖക്ഖന്ധോ അപരദ്ധോ’’തി. – ഗാഥം അഭാസി;
Tassa me dukkhajātassa, dukkhakkhandho aparaddho’’ti. – gāthaṃ abhāsi;
തത്ഥ അനേകജാതിസംസാരന്തി അനേകജാതിസതസഹസ്സസങ്ഖ്യം ഇദം സംസാരവട്ടം, അദ്ധുനോ അധിപ്പേതത്താ അച്ചന്തസംയോഗേകവചനം. സന്ധാവിസ്സന്തി സംസരിം, അപരാപരം ചവനുപ്പജ്ജനവസേന പരിബ്ഭമിം. അനിബ്ബിസന്തി തസ്സ നിവത്തകഞാണം അവിന്ദന്തോ അലഭന്തോ. തസ്സ മേതി ഏവം സംസരന്തസ്സ മേ. ദുക്ഖജാതസ്സാതി ജാതിആദിവസേന ഉപ്പന്നദുക്ഖസ്സ, തിസ്സന്നം വാ ദുക്ഖതാനം വസേന ദുക്ഖസഭാവസ്സ. ദുക്ഖക്ഖന്ധോതി കമ്മകിലേസവിപാകവട്ടപ്പകാരോ ദുക്ഖരാസി. അപരദ്ധോതി അരഹത്തമഗ്ഗപ്പത്തിതോ പട്ഠായ പരിബ്ഭട്ഠോ ചുതോ ന അഭിനിബ്ബത്തിസ്സതി. ‘‘അപരട്ഠോ’’തി വാ പാഠോ, അപഗതസമിദ്ധിതോ സമുച്ഛിന്നകാരണത്താ അപഗതോതി അത്ഥോ. ഇദമേവ ച ഥേരസ്സ അഞ്ഞാബ്യാകരണം അഹോസി.
Tattha anekajātisaṃsāranti anekajātisatasahassasaṅkhyaṃ idaṃ saṃsāravaṭṭaṃ, addhuno adhippetattā accantasaṃyogekavacanaṃ. Sandhāvissanti saṃsariṃ, aparāparaṃ cavanuppajjanavasena paribbhamiṃ. Anibbisanti tassa nivattakañāṇaṃ avindanto alabhanto. Tassa meti evaṃ saṃsarantassa me. Dukkhajātassāti jātiādivasena uppannadukkhassa, tissannaṃ vā dukkhatānaṃ vasena dukkhasabhāvassa. Dukkhakkhandhoti kammakilesavipākavaṭṭappakāro dukkharāsi. Aparaddhoti arahattamaggappattito paṭṭhāya paribbhaṭṭho cuto na abhinibbattissati. ‘‘Aparaṭṭho’’ti vā pāṭho, apagatasamiddhito samucchinnakāraṇattā apagatoti attho. Idameva ca therassa aññābyākaraṇaṃ ahosi.
മേണ്ഡസിരത്ഥേരഗാഥാവണ്ണനാ നിട്ഠിതാ.
Meṇḍasirattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
തിപിടക (മൂല) • Tipiṭaka (Mūla) / സുത്തപിടക • Suttapiṭaka / ഖുദ്ദകനികായ • Khuddakanikāya / ഥേരഗാഥാപാളി • Theragāthāpāḷi / ൮. മേണ്ഡസിരത്ഥേരഗാഥാ • 8. Meṇḍasirattheragāthā
