| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៦. មេឡជិនត្ថេរគាថាវណ្ណនា
6. Meḷajinattheragāthāvaṇṇanā
យទាហំ ធម្មមស្សោសិន្តិអាទិកា អាយស្មតោ មេឡជិនត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ សុមេធស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ ឯកទិវសំ ភគវន្តំ បិណ្ឌាយ គច្ឆន្តំ ទិស្វា បសន្នមានសោ មធុរំ អាមោទផលំ អទាសិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ ពារាណសិយំ ខត្តិយកុលេ និព្ពត្តិត្វា មេឡជិនោតិ លទ្ធនាមោ វិជ្ជាសិប្បេសុ និប្ផត្តិំ គតោ បណ្ឌិតោ ព្យត្តោ ទិសាសុ បាកដោ អហោសិ។ សោ ភគវតិ ពារាណសិយំ ឥសិបតនេ វិហរន្តេ វិហារំ គន្ត្វា សត្ថារំ ឧបសង្កមិត្វា ធម្មំ សុត្វា បដិលទ្ធសទ្ធោ បព្ពជិត្វា វិបស្សនំ បដ្ឋបេត្វា តទហេវ អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥១.៥៧-៦២) –
Yadāhaṃdhammamassosintiādikā āyasmato meḷajinattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto sumedhassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto ekadivasaṃ bhagavantaṃ piṇḍāya gacchantaṃ disvā pasannamānaso madhuraṃ āmodaphalaṃ adāsi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde bārāṇasiyaṃ khattiyakule nibbattitvā meḷajinoti laddhanāmo vijjāsippesu nipphattiṃ gato paṇḍito byatto disāsu pākaṭo ahosi. So bhagavati bārāṇasiyaṃ isipatane viharante vihāraṃ gantvā satthāraṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā tadaheva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.51.57-62) –
‘‘សហស្សរំសី ភគវា, សយម្ភូ អបរាជិតោ;
‘‘Sahassaraṃsī bhagavā, sayambhū aparājito;
វិវេកា វុដ្ឋហិត្វាន, គោចរាយាភិនិក្ខមិ។
Vivekā vuṭṭhahitvāna, gocarāyābhinikkhami.
‘‘ផលហត្ថោ អហំ ទិស្វា, ឧបគច្ឆិំ នរាសភំ;
‘‘Phalahattho ahaṃ disvā, upagacchiṃ narāsabhaṃ;
បសន្នចិត្តោ សុមនោ, អវដំ អទទិំ ផលំ។
Pasannacitto sumano, avaṭaṃ adadiṃ phalaṃ.
‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ផលំ អទទិំ តទា;
‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ phalaṃ adadiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ផលទានស្សិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, phaladānassidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា អបរភាគេ ភិក្ខូហិ, ‘‘អាវុសោ, កិំ តយា ឧត្តរិមនុស្សធម្មោ អធិគតោ’’តិ បុដ្ឋោ សីហនាទំ នទន្តោ –
Arahattaṃ pana patvā aparabhāge bhikkhūhi, ‘‘āvuso, kiṃ tayā uttarimanussadhammo adhigato’’ti puṭṭho sīhanādaṃ nadanto –
១៣១.
131.
‘‘យទាហំ ធម្មមស្សោសិំ, ភាសមានស្ស សត្ថុនោ;
‘‘Yadāhaṃ dhammamassosiṃ, bhāsamānassa satthuno;
ន កង្ខមភិជានាមិ, សព្ពញ្ញូ អបរាជិតេ។
Na kaṅkhamabhijānāmi, sabbaññū aparājite.
១៣២.
132.
‘‘សត្ថវាហេ មហាវីរេ, សារថីនំ វរុត្តមេ;
‘‘Satthavāhe mahāvīre, sārathīnaṃ varuttame;
មគ្គេ បដិបទាយំ វា, កង្ខា មយ្ហំ ន វិជ្ជតី’’តិ។ – គាថាទ្វយំ អភាសិ;
Magge paṭipadāyaṃ vā, kaṅkhā mayhaṃ na vijjatī’’ti. – gāthādvayaṃ abhāsi;
តត្ថ យទាតិ យស្មិំ កាលេ។ អហន្តិ អត្តានំ និទ្ទិសតិ។ ធម្មន្តិ ចតុសច្ចធម្មំ។ អស្សោសិន្តិ សុណិំ។ សត្ថុនោតិ ទិដ្ឋធម្មិកាទិអត្ថេហិ វេនេយ្យានំ សាសនដ្ឋេន សត្ថុនោ។ កង្ខន្តិ សំសយំ។ សង្ខតមសង្ខតញ្ច អនវសេសតោ ជាននដ្ឋេន សព្ពញ្ញូ។ កុតោចិបិ បរាជិតា ភាវេន អបរាជិតេ។ វេនេយ្យសត្តានំ សំសារកន្តារតោ និព្ពានំ បដិវាហនដ្ឋេន សត្ថវាហេ។ ឥទំ វុត្តំ ហោតិ – យតោ បភុតិ អហំ សត្ថុនោ ធម្មំ ទេសេន្តស្ស ចតុសច្ចធម្មំ អស្សោសិំ សោតទ្វារានុសារេន ឧបធារេសិំ ឧបលភិំ, តតោ បដ្ឋាយ អនវសេសសង្ខតាសង្ខតសម្មុតិធម្មានំ សយម្ភូញាណេន ជាននតោ សព្ពញ្ញូ អនាវរណទស្សាវិម្ហិ, បញ្ចន្នម្បិ មារានំ អភិភវនតោ តេហិ អបរាជិតត្តា សទេវកេ លោកេ អប្បដិហតធម្មចក្កត្តា ច អបរាជិតេ, វេនេយ្យសត្តានំ លោភកន្តារាទិតោ វាហនដ្ឋេន សត្ថវាហេ, មហាវិក្កន្តតាយ មហាវីរេ, អញ្ញេហិ ទុទ្ទមានំ បុរិសទម្មានំ សរណតោ អច្ចន្តិកេន ទមថេន ទមនតោ សារថីនំ បវរភូតេ ឧត្តមេ សម្មាសម្ពុទ្ធេ , ‘‘ពុទ្ធោ នុ ខោ នោ នុ ខោ’’តិ កង្ខំ នាភិជានាមិ អបរប្បច្ចយភាវតោ។ តថារូបេ ទេសិតេ អរិយមគ្គេ តទុបាទាយភូតាយ ច សីលាទិបដិបទាយ ‘‘និយ្យានិកោ នុ ខោ ន នុ ខោ’’តិ កង្ខា វិចិកិច្ឆា ន វិជ្ជតិ នត្ថីតិ។ ឯត្ថ ច អរិយធម្មេ សំសយាភាវកថនេន អរិយសង្ឃេបិ សំសយាភាវោ កថិតោយេវាតិ ទដ្ឋព្ពំ តត្ថ បតិដ្ឋិតស្ស អនញ្ញថាភាវតោតិ។
Tattha yadāti yasmiṃ kāle. Ahanti attānaṃ niddisati. Dhammanti catusaccadhammaṃ. Assosinti suṇiṃ. Satthunoti diṭṭhadhammikādiatthehi veneyyānaṃ sāsanaṭṭhena satthuno. Kaṅkhanti saṃsayaṃ. Saṅkhatamasaṅkhatañca anavasesato jānanaṭṭhena sabbaññū. Kutocipi parājitā bhāvena aparājite. Veneyyasattānaṃ saṃsārakantārato nibbānaṃ paṭivāhanaṭṭhena satthavāhe. Idaṃ vuttaṃ hoti – yato pabhuti ahaṃ satthuno dhammaṃ desentassa catusaccadhammaṃ assosiṃ sotadvārānusārena upadhāresiṃ upalabhiṃ, tato paṭṭhāya anavasesasaṅkhatāsaṅkhatasammutidhammānaṃ sayambhūñāṇena jānanato sabbaññū anāvaraṇadassāvimhi, pañcannampi mārānaṃ abhibhavanato tehi aparājitattā sadevake loke appaṭihatadhammacakkattā ca aparājite, veneyyasattānaṃ lobhakantārādito vāhanaṭṭhena satthavāhe, mahāvikkantatāya mahāvīre, aññehi duddamānaṃ purisadammānaṃ saraṇato accantikena damathena damanato sārathīnaṃ pavarabhūte uttame sammāsambuddhe , ‘‘buddho nu kho no nu kho’’ti kaṅkhaṃ nābhijānāmi aparappaccayabhāvato. Tathārūpe desite ariyamagge tadupādāyabhūtāya ca sīlādipaṭipadāya ‘‘niyyāniko nu kho na nu kho’’ti kaṅkhā vicikicchā na vijjati natthīti. Ettha ca ariyadhamme saṃsayābhāvakathanena ariyasaṅghepi saṃsayābhāvo kathitoyevāti daṭṭhabbaṃ tattha patiṭṭhitassa anaññathābhāvatoti.
មេឡជិនត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Meḷajinattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៦. មេឡជិនត្ថេរគាថា • 6. Meḷajinattheragāthā
