| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ • Paṭisambhidāmaggapāḷi |
១០. មាតិកាកថា
10. Mātikākathā
៤១. និច្ឆាតោតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទតោ និច្ឆាតោ, អព្យាបាទេន ព្យាបាទតោ និច្ឆាតោ…បេ.… បឋមេន ឈានេន នីវរណេហិ និច្ឆាតោ…បេ.… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេហិ និច្ឆាតោ។
41.Nicchātoti nekkhammena kāmacchandato nicchāto, abyāpādena byāpādato nicchāto…pe… paṭhamena jhānena nīvaraṇehi nicchāto…pe… arahattamaggena sabbakilesehi nicchāto.
មោក្ខោ វិមោក្ខោតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទតោ មុច្ចតីតិ – មោក្ខោ វិមោក្ខោ។ អព្យាបាទេន ព្យាបាទតោ មុច្ចតីតិ – មោក្ខោ វិមោក្ខោ…បេ.… បឋមេន ឈានេន នីវរណេហិ មុច្ចតីតិ – មោក្ខោ វិមោក្ខោ…បេ.… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេហិ មុច្ចតីតិ – មោក្ខោ វិមោក្ខោ។
Mokkho vimokkhoti nekkhammena kāmacchandato muccatīti – mokkho vimokkho. Abyāpādena byāpādato muccatīti – mokkho vimokkho…pe… paṭhamena jhānena nīvaraṇehi muccatīti – mokkho vimokkho…pe… arahattamaggena sabbakilesehi muccatīti – mokkho vimokkho.
វិជ្ជាវិមុត្តីតិ នេក្ខម្មំ វិជ្ជតីតិ វិជ្ជា, កាមច្ឆន្ទតោ មុច្ចតីតិ វិមុត្តិ។ វិជ្ជន្តោ មុច្ចតិ, មុច្ចន្តោ វិជ្ជតីតិ – វិជ្ជាវិមុត្តិ។ អព្យាបាទោ 5 វិជ្ជតីតិ វិជ្ជា, ព្យាបាទតោ វិមុច្ចតីតិ វិមុត្តិ។ វិជ្ជន្តោ មុច្ចតិ, មុច្ចន្តោ វិជ្ជតីតិ – វិជ្ជាវិមុត្តិ…បេ.… អរហត្តមគ្គោ វិជ្ជតីតិ វិជ្ជា, សព្ពកិលេសេហិ មុច្ចតីតិ វិមុត្តិ។ វិជ្ជន្តោ មុច្ចតិ, មុច្ចន្តោ វិជ្ជតីតិ – វិជ្ជាវិមុត្តិ។
Vijjāvimuttīti nekkhammaṃ vijjatīti vijjā, kāmacchandato muccatīti vimutti. Vijjanto muccati, muccanto vijjatīti – vijjāvimutti. Abyāpādo 6 vijjatīti vijjā, byāpādato vimuccatīti vimutti. Vijjanto muccati, muccanto vijjatīti – vijjāvimutti…pe… arahattamaggo vijjatīti vijjā, sabbakilesehi muccatīti vimutti. Vijjanto muccati, muccanto vijjatīti – vijjāvimutti.
អធិសីលំ អធិចិត្តំ អធិបញ្ញាតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទំ, សំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ, អវិក្ខេបដ្ឋេន ចិត្តវិសុទ្ធិ, ទស្សនដ្ឋេន ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ។ យោ តត្ថ សំវរដ្ឋោ, អយំ អធិសីលសិក្ខា ។ យោ តត្ថ អវិក្ខេបដ្ឋោ, អយំ អធិចិត្តសិក្ខា។ យោ តត្ថ ទស្សនដ្ឋោ, អយំ អធិបញ្ញាសិក្ខា។ អព្យាបាទេន ព្យាបាទំ សំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ…បេ.… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេ សំវរដ្ឋេន សីលវិសុទ្ធិ, អវិក្ខេបដ្ឋេន ចិត្តវិសុទ្ធិ។ ទស្សនដ្ឋេន ទិដ្ឋិវិសុទ្ធិ។ យោ តត្ថ សំវរដ្ឋោ, អយំ អធិសីលសិក្ខា។ យោ តត្ថ អវិក្ខេបដ្ឋោ, អយំ អធិចិត្តសិក្ខា។ យោ តត្ថ ទស្សនដ្ឋោ, អយំ អធិបញ្ញាសិក្ខា។
Adhisīlaṃ adhicittaṃ adhipaññāti nekkhammena kāmacchandaṃ, saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi, dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi. Yo tattha saṃvaraṭṭho, ayaṃ adhisīlasikkhā . Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṃ adhicittasikkhā. Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṃ adhipaññāsikkhā. Abyāpādena byāpādaṃ saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi…pe… arahattamaggena sabbakilese saṃvaraṭṭhena sīlavisuddhi, avikkhepaṭṭhena cittavisuddhi. Dassanaṭṭhena diṭṭhivisuddhi. Yo tattha saṃvaraṭṭho, ayaṃ adhisīlasikkhā. Yo tattha avikkhepaṭṭho, ayaṃ adhicittasikkhā. Yo tattha dassanaṭṭho, ayaṃ adhipaññāsikkhā.
បស្សទ្ធីតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទំ បដិប្បស្សម្ភេតិ, អព្យាបាទេន ព្យាបាទំ បដិប្បស្សម្ភេតិ…បេ.… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេ បដិប្បស្សម្ភេតិ។
Passaddhīti nekkhammena kāmacchandaṃ paṭippassambheti, abyāpādena byāpādaṃ paṭippassambheti…pe… arahattamaggena sabbakilese paṭippassambheti.
ញាណន្តិ កាមច្ឆន្ទស្ស បហីនត្តា នេក្ខម្មំ ញាតដ្ឋេន ញាណំ ; ព្យាបាទស្ស បហីនត្តា អព្យាបាទោ ញាតដ្ឋេន ញាណំ…បេ.… សព្ពកិលេសានំ បហីនត្តា អរហត្តមគ្គោ ញាតដ្ឋេន ញាណំ។
Ñāṇanti kāmacchandassa pahīnattā nekkhammaṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ ; byāpādassa pahīnattā abyāpādo ñātaṭṭhena ñāṇaṃ…pe… sabbakilesānaṃ pahīnattā arahattamaggo ñātaṭṭhena ñāṇaṃ.
ទស្សនន្តិ កាមច្ឆន្ទស្ស បហីនត្តា នេក្ខម្មំ ទិដ្ឋត្តា ទស្សនំ។ ព្យាបាទស្ស បហីនត្តា អព្យាបាទោ ទិដ្ឋត្តា ទស្សនំ…បេ.… សព្ពកិលេសានំ បហីនត្តា អរហត្តមគ្គោ ទិដ្ឋត្តា ទស្សនំ។
Dassananti kāmacchandassa pahīnattā nekkhammaṃ diṭṭhattā dassanaṃ. Byāpādassa pahīnattā abyāpādo diṭṭhattā dassanaṃ…pe… sabbakilesānaṃ pahīnattā arahattamaggo diṭṭhattā dassanaṃ.
វិសុទ្ធីតិ កាមច្ឆន្ទំ បជហន្តោ នេក្ខម្មេន វិសុជ្ឈតិ។ ព្យាបាទំ បជហន្តោ អព្យាបាទេន វិសុជ្ឈតិ…បេ.… សព្ពកិលេសេ បជហន្តោ អរហត្តមគ្គេន វិសុជ្ឈតិ។
Visuddhīti kāmacchandaṃ pajahanto nekkhammena visujjhati. Byāpādaṃ pajahanto abyāpādena visujjhati…pe… sabbakilese pajahanto arahattamaggena visujjhati.
នេក្ខម្មន្តិ កាមានមេតំ និស្សរណំ, យទិទំ នេក្ខម្មំ។ រូបានមេតំ និស្សរណំ, យទិទំ អារុប្បំ។ យំ ខោ បន កិញ្ចិ ភូតំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ, និរោធោ តស្ស នេក្ខម្មំ។ ព្យាបាទស្ស អព្យាបាទោ នេក្ខម្មំ។ ថិនមិទ្ធស្ស អាលោកសញ្ញា នេក្ខម្មំ…បេ.… សព្ពកិលេសានំ អរហត្តមគ្គោ នេក្ខម្មំ។
Nekkhammanti kāmānametaṃ nissaraṇaṃ, yadidaṃ nekkhammaṃ. Rūpānametaṃ nissaraṇaṃ, yadidaṃ āruppaṃ. Yaṃ kho pana kiñci bhūtaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ, nirodho tassa nekkhammaṃ. Byāpādassa abyāpādo nekkhammaṃ. Thinamiddhassa ālokasaññā nekkhammaṃ…pe… sabbakilesānaṃ arahattamaggo nekkhammaṃ.
និស្សរណន្តិ កាមានមេតំ និស្សរណំ, យទិទំ នេក្ខម្មំ។ រូបានមេតំ និស្សរណំ, យទិទំ អារុប្បំ។ យំ ខោ បន កិញ្ចិ ភូតំ សង្ខតំ បដិច្ចសមុប្បន្នំ, និរោធោ តស្ស និស្សរណំ។ កាមច្ឆន្ទស្ស នេក្ខម្មំ និស្សរណំ។ ព្យាបាទស្ស អព្យាបាទោ និស្សរណំ…បេ.… សព្ពកិលេសានំ អរហត្តមគ្គោ និស្សរណំ។
Nissaraṇanti kāmānametaṃ nissaraṇaṃ, yadidaṃ nekkhammaṃ. Rūpānametaṃ nissaraṇaṃ, yadidaṃ āruppaṃ. Yaṃ kho pana kiñci bhūtaṃ saṅkhataṃ paṭiccasamuppannaṃ, nirodho tassa nissaraṇaṃ. Kāmacchandassa nekkhammaṃ nissaraṇaṃ. Byāpādassa abyāpādo nissaraṇaṃ…pe… sabbakilesānaṃ arahattamaggo nissaraṇaṃ.
បវិវេកោតិ កាមច្ឆន្ទស្ស នេក្ខម្មំ បវិវេកោ …បេ.… សព្ពកិលេសានំ អរហត្តមគ្គោ បវិវេកោ ។
Pavivekoti kāmacchandassa nekkhammaṃ paviveko …pe… sabbakilesānaṃ arahattamaggo paviveko .
វោស្សគ្គោតិ នេក្ខម្មេន កាមច្ឆន្ទំ វោស្សជ្ជតីតិ – វោស្សគ្គោ។ អព្យាបាទេន ព្យាបាទំ វោស្សជ្ជតីតិ – វោស្សគ្គោ…បេ.… អរហត្តមគ្គេន សព្ពកិលេសេ វោស្សជ្ជតីតិ – វោស្សគ្គោ។
Vossaggoti nekkhammena kāmacchandaṃ vossajjatīti – vossaggo. Abyāpādena byāpādaṃ vossajjatīti – vossaggo…pe… arahattamaggena sabbakilese vossajjatīti – vossaggo.
ចរិយាតិ កាមច្ឆន្ទំ បជហន្តោ នេក្ខម្មេន ចរតិ។ ព្យាបាទំ បជហន្តោ អព្យាបាទេន ចរតិ…បេ.… សព្ពកិលេសេ បជហន្តោ អរហត្តមគ្គេន ចរតិ។
Cariyāti kāmacchandaṃ pajahanto nekkhammena carati. Byāpādaṃ pajahanto abyāpādena carati…pe… sabbakilese pajahanto arahattamaggena carati.
ឈានវិមោក្ខោតិ នេក្ខម្មំ ឈាយតីតិ – ឈានំ។ កាមច្ឆន្ទំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ។ ឈាយន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ។ ឈាបេន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ។ ឈាយន្តីតិ ធម្មា។ ឈាបេន្តីតិ កិលេសេ។ ឈាតេ ច ឈាបេ ច ជានាតីតិ – ឈានឈាយី 7។ អព្យាបាទោ ឈាយតីតិ ឈានំ។ ព្យាបាទំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ…បេ.… អាលោកសញ្ញា ឈាយតីតិ – ឈានំ។ ថិនមិទ្ធំ ឈាបេតីតិ – ឈានំ…បេ.… អរហត្តមគ្គោ ឈាយតីតិ – ឈានំ។ សព្ពកិលេសេ ឈាបេតីតិ – ឈានំ។ ឈាយន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ។ ឈាបេន្តោ មុច្ចតីតិ – ឈានវិមោក្ខោ។ ឈាយន្តីតិ – ធម្មា។ ឈាបេន្តីតិ – កិលេសេ។ ឈាតេ ច ឈាបេ ច ជានាតីតិ – ឈានឈាយី។
Jhānavimokkhoti nekkhammaṃ jhāyatīti – jhānaṃ. Kāmacchandaṃ jhāpetīti – jhānaṃ. Jhāyanto muccatīti – jhānavimokkho. Jhāpento muccatīti – jhānavimokkho. Jhāyantīti dhammā. Jhāpentīti kilese. Jhāte ca jhāpe ca jānātīti – jhānajhāyī 8. Abyāpādo jhāyatīti jhānaṃ. Byāpādaṃ jhāpetīti – jhānaṃ…pe… ālokasaññā jhāyatīti – jhānaṃ. Thinamiddhaṃ jhāpetīti – jhānaṃ…pe… arahattamaggo jhāyatīti – jhānaṃ. Sabbakilese jhāpetīti – jhānaṃ. Jhāyanto muccatīti – jhānavimokkho. Jhāpento muccatīti – jhānavimokkho. Jhāyantīti – dhammā. Jhāpentīti – kilese. Jhāte ca jhāpe ca jānātīti – jhānajhāyī.
៤២. ភាវនា អធិដ្ឋានំ ជីវិតន្តិ កាមច្ឆន្ទំ បជហន្តោ នេក្ខម្មំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ។ នេក្ខម្មវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតីតិ – អធិដ្ឋានសម្បន្នោ។ ស្វាយំ ឯវំ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ សមំ ជីវតិ, នោ វិសមំ; សម្មា ជីវតិ, នោ មិច្ឆា; វិសុទ្ធំ ជីវតិ, នោ កិលិដ្ឋន្តិ – អាជីវសម្បន្នោ។ ស្វាយំ ឯវំ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ អាជីវសម្បន្នោ យញ្ញទេវ បរិសំ ឧបសង្កមតិ – យទិ ខត្តិយបរិសំ យទិ ព្រាហ្មណបរិសំ យទិ គហបតិបរិសំ យទិ សមណបរិសំ – វិសារទោ ឧបសង្កមតិ អមង្កុភូតោ។ តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ អាជីវសម្បន្នោ។
42.Bhāvanā adhiṭṭhānaṃ jīvitanti kāmacchandaṃ pajahanto nekkhammaṃ bhāvetīti – bhāvanāsampanno. Nekkhammavasena cittaṃ adhiṭṭhātīti – adhiṭṭhānasampanno. Svāyaṃ evaṃ bhāvanāsampanno adhiṭṭhānasampanno samaṃ jīvati, no visamaṃ; sammā jīvati, no micchā; visuddhaṃ jīvati, no kiliṭṭhanti – ājīvasampanno. Svāyaṃ evaṃ bhāvanāsampanno adhiṭṭhānasampanno ājīvasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ – visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so bhāvanāsampanno adhiṭṭhānasampanno ājīvasampanno.
ព្យាបាទំ បជហន្តោ អព្យាបាទំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ.… ថិនមិទ្ធំ បជហន្តោ អាលោកសញ្ញំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ.… ឧទ្ធច្ចំ បជហន្តោ អវិក្ខេបំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ.… វិចិកិច្ឆំ បជហន្តោ ធម្មវវត្ថានំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ.… អវិជ្ជំ បជហន្តោ វិជ្ជំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ.… អរតិំ បជហន្តោ បាមោជ្ជំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ.… នីវរណេ បជហន្តោ បឋមំ ឈានំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ…បេ.… សព្ពកិលេសេ បជហន្តោ អរហត្តមគ្គំ ភាវេតីតិ – ភាវនាសម្បន្នោ។ អរហត្តមគ្គវសេន ចិត្តំ អធិដ្ឋាតីតិ – អធិដ្ឋានសម្បន្នោ។ ស្វាយំ ឯវំ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ សមំ ជីវតិ, នោ វិសមំ; សម្មា ជីវតិ, នោ មិច្ឆា; វិសុទ្ធំ ជីវតិ, នោ កិលិដ្ឋន្តិ – អាជីវសម្បន្នោ។ ស្វាយំ ឯវំ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ អាជីវសម្បន្នោ យញ្ញទេវ បរិសំ ឧបសង្កមតិ – យទិ ខត្តិយបរិសំ យទិ ព្រាហ្មណបរិសំ យទិ គហបតិបរិសំ យទិ សមណបរិសំ – វិសារទោ ឧបសង្កមតិ អមង្កុភូតោ។ តំ កិស្ស ហេតុ? តថា ហិ សោ ភាវនាសម្បន្នោ អធិដ្ឋានសម្បន្នោ អាជីវសម្បន្នោតិ។
Byāpādaṃ pajahanto abyāpādaṃ bhāvetīti – bhāvanāsampanno…pe… thinamiddhaṃ pajahanto ālokasaññaṃ bhāvetīti – bhāvanāsampanno…pe… uddhaccaṃ pajahanto avikkhepaṃ bhāvetīti – bhāvanāsampanno…pe… vicikicchaṃ pajahanto dhammavavatthānaṃ bhāvetīti – bhāvanāsampanno…pe… avijjaṃ pajahanto vijjaṃ bhāvetīti – bhāvanāsampanno…pe… aratiṃ pajahanto pāmojjaṃ bhāvetīti – bhāvanāsampanno…pe… nīvaraṇe pajahanto paṭhamaṃ jhānaṃ bhāvetīti – bhāvanāsampanno…pe… sabbakilese pajahanto arahattamaggaṃ bhāvetīti – bhāvanāsampanno. Arahattamaggavasena cittaṃ adhiṭṭhātīti – adhiṭṭhānasampanno. Svāyaṃ evaṃ bhāvanāsampanno adhiṭṭhānasampanno samaṃ jīvati, no visamaṃ; sammā jīvati, no micchā; visuddhaṃ jīvati, no kiliṭṭhanti – ājīvasampanno. Svāyaṃ evaṃ bhāvanāsampanno adhiṭṭhānasampanno ājīvasampanno yaññadeva parisaṃ upasaṅkamati – yadi khattiyaparisaṃ yadi brāhmaṇaparisaṃ yadi gahapatiparisaṃ yadi samaṇaparisaṃ – visārado upasaṅkamati amaṅkubhūto. Taṃ kissa hetu? Tathā hi so bhāvanāsampanno adhiṭṭhānasampanno ājīvasampannoti.
មាតិកាកថា និដ្ឋិតា។
Mātikākathā niṭṭhitā.
បញ្ញាវគ្គោ តតិយោ។
Paññāvaggo tatiyo.
តស្សុទ្ទានំ –
Tassuddānaṃ –
បញ្ញា ឥទ្ធិ អភិសមយោ, វិវេកោ ចរិយបញ្ចមោ;
Paññā iddhi abhisamayo, viveko cariyapañcamo;
បាដិហារិ សមសីសិ, សតិបដ្ឋានា វិបស្សនា;
Pāṭihāri samasīsi, satipaṭṭhānā vipassanā;
តតិយេ បញ្ញាវគ្គម្ហិ, មាតិកាយ ច តេ ទសាតិ។
Tatiye paññāvaggamhi, mātikāya ca te dasāti.
មហាវគ្គោ យុគនទ្ធោ, បញ្ញាវគ្គោ ច នាមតោ;
Mahāvaggo yuganaddho, paññāvaggo ca nāmato;
អនន្តនយមគ្គេសុ, គម្ភីរោ សាគរូបមោ;
Anantanayamaggesu, gambhīro sāgarūpamo;
នភញ្ច តារកាកិណ្ណំ, ថូលោ ជាតស្សរោ យថា;
Nabhañca tārakākiṇṇaṃ, thūlo jātassaro yathā;
កថិកានំ វិសាលាយ, យោគីនំ ញាណជោតនន្តិ។
Kathikānaṃ visālāya, yogīnaṃ ñāṇajotananti.
បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ និដ្ឋិតា។
Paṭisambhidāmaggapāḷi niṭṭhitā.
Footnotes:
Related texts:
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ខុទ្ទកនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / បដិសម្ភិទាមគ្គ-អដ្ឋកថា • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā / មាតិកាកថាវណ្ណនា • Mātikākathāvaṇṇanā
