| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / ধম্মসঙ্গণী-অনুটীকা • Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā |
মনোকম্মদ্ৰারকথাৰণ্ণনা
Manokammadvārakathāvaṇṇanā
‘‘সব্বাযপি কাযৰচীৰিঞ্ঞত্তিযা কাযৰচীদ্ৰারভাৰো ৰিয সব্বস্সপি চিত্তস্স মনোদ্ৰারভাৰো সম্ভৰতী’’তি দস্সনত্থং অট্ঠকথাযং ‘‘অযং নাম মনো মনোদ্ৰারং ন হোতীতি ন ৰত্তব্বো’’তি ৰত্ৰা তংদ্ৰারৰন্তধম্মদস্সনত্থং ‘‘অযং নাম চেতনা’’তিআদি ৰুত্তন্তি আহ ‘‘যস্স দ্ৰারং মনো, তং দস্সনত্থং ৰুত্ত’’ন্তি। যথা পন তিৰিধচতুব্বিধকাযৰচীকম্মানং দ্ৰারভাৰতো কাযকম্মদ্ৰারৰচীকম্মদ্ৰারানি ৰুত্তানি, এৰং মনোকম্মন্তি ৰুত্তঅভিজ্ঝাদীনং দ্ৰারভাৰতো ৰট্টহেতুভূতলোকিযকুসলাকুসলসম্পযুত্তমনো এৰ মনোকম্মদ্ৰারন্তি সন্নিট্ঠানং কতন্তি দট্ঠব্বং। চেতনায অত্তনো কিচ্চং আরদ্ধায সম্পযুত্তাপি তং তং সকিচ্চং আরভন্তীতি সা নে সকিচ্চে পৰত্তেতি নাম, তথা পৰত্তেন্তী চ সম্পযুত্তে একস্মিং আরম্মণে অৰিপ্পকিণ্ণে করোতি ব্যাপারেতি চাতি ৰুচ্চতি, তথা সম্পযুত্তানং যথাৰুত্তং অৰিপ্পকিণ্ণকরণং সম্পিণ্ডনং আযূহনং ব্যাপারাপাদনং ব্যাপারণং চেতযনন্তি আযূহনচেতযনানং নানত্তং দস্সেন্তো ‘‘ফস্সাদিধম্মেহী’’তিআদিমাহ। তথাকরণন্তি যথা ফস্সাদযো সকসককিচ্চে পসুতা ভৰন্তি, তথা করণং। তেনেৰ যথাৰুত্তেন অৰিপ্পকিণ্ণব্যাপারণাকারেন সম্পযুত্তানং করণং পৰত্তনন্তি দট্ঠব্বং। কম্মক্খযকরত্তাতি কম্মক্খযকরমনস্স কম্মদ্ৰারভাৰো ন যুজ্জতীতি অধিপ্পাযো। যতো ‘‘কম্মপথকথা লোকিযা এৰা’’তি ৰদন্তি।
‘‘Sabbāyapi kāyavacīviññattiyā kāyavacīdvārabhāvo viya sabbassapi cittassa manodvārabhāvo sambhavatī’’ti dassanatthaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ayaṃ nāma mano manodvāraṃ na hotīti na vattabbo’’ti vatvā taṃdvāravantadhammadassanatthaṃ ‘‘ayaṃ nāma cetanā’’tiādi vuttanti āha ‘‘yassa dvāraṃ mano, taṃ dassanatthaṃ vutta’’nti. Yathā pana tividhacatubbidhakāyavacīkammānaṃ dvārabhāvato kāyakammadvāravacīkammadvārāni vuttāni, evaṃ manokammanti vuttaabhijjhādīnaṃ dvārabhāvato vaṭṭahetubhūtalokiyakusalākusalasampayuttamano eva manokammadvāranti sanniṭṭhānaṃ katanti daṭṭhabbaṃ. Cetanāya attano kiccaṃ āraddhāya sampayuttāpi taṃ taṃ sakiccaṃ ārabhantīti sā ne sakicce pavatteti nāma, tathā pavattentī ca sampayutte ekasmiṃ ārammaṇe avippakiṇṇe karoti byāpāreti cāti vuccati, tathā sampayuttānaṃ yathāvuttaṃ avippakiṇṇakaraṇaṃ sampiṇḍanaṃ āyūhanaṃ byāpārāpādanaṃ byāpāraṇaṃ cetayananti āyūhanacetayanānaṃ nānattaṃ dassento ‘‘phassādidhammehī’’tiādimāha. Tathākaraṇanti yathā phassādayo sakasakakicce pasutā bhavanti, tathā karaṇaṃ. Teneva yathāvuttena avippakiṇṇabyāpāraṇākārena sampayuttānaṃ karaṇaṃ pavattananti daṭṭhabbaṃ. Kammakkhayakarattāti kammakkhayakaramanassa kammadvārabhāvo na yujjatīti adhippāyo. Yato ‘‘kammapathakathā lokiyā evā’’ti vadanti.
মনোকম্মদ্ৰারকথাৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Manokammadvārakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
টীকা • Tīkā / অভিধম্মপিটক (টীকা) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / ধম্মসঙ্গণী-মূলটীকা • Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā / মনোকম্মদ্ৰারকথাৰণ্ণনা • Manokammadvārakathāvaṇṇanā
