| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[১৭৩] ৩. মক্কটজাতকৰণ্ণনা
[173] 3. Makkaṭajātakavaṇṇanā
তাতমাণৰকো এসোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং কুহকভিক্খুং আরব্ভ কথেসি। ৰত্থু পকিণ্ণকনিপাতে উদ্দালকজাতকে (জা॰ ১.১৪.৬২ আদযো) আৰিভৰিস্সতি। তদা পন সত্থা ‘‘ভিক্খৰে, নাযং ভিক্খু ইদানেৰ কুহকো, পুব্বেপি মক্কটো হুত্ৰা অগ্গিস্স কারণা কোহঞ্ঞং অকাসিযেৰা’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Tātamāṇavako esoti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ kuhakabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Vatthu pakiṇṇakanipāte uddālakajātake (jā. 1.14.62 ādayo) āvibhavissati. Tadā pana satthā ‘‘bhikkhave, nāyaṃ bhikkhu idāneva kuhako, pubbepi makkaṭo hutvā aggissa kāraṇā kohaññaṃ akāsiyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো একস্মিং কাসিগামকে ব্রাহ্মণকুলে নিব্বত্তিত্ৰা ৰযপ্পত্তো তক্কসিলাযং সিপ্পং উগ্গণ্হিত্ৰা ঘরাৰাসং সণ্ঠপেসি। অথস্স ব্রাহ্মণী একং পুত্তং ৰিজাযিত্ৰা পুত্তস্স আধাৰিত্ৰা পরিধাৰিত্ৰা ৰিচরণকালে কালমকাসি। বোধিসত্তো তস্সা পেতকিচ্চং কত্ৰা ‘‘কিং মে দানি ঘরাৰাসেন, পুত্তং গহেত্ৰা পব্বজিস্সামী’’তি অস্সুমুখং ঞাতিমিত্তৰগ্গং পহায পুত্তং আদায হিমৰন্তং পৰিসিত্ৰা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা তত্থ ৰনমূলফলাহারো ৰাসং কপ্পেসি। সো একদিৰসং ৰস্সানকালে দেৰে ৰস্সন্তে সারদারূনি অগ্গিং জালেত্ৰা ৰিসিব্বন্তো ফলকত্থরে নিপজ্জি, পুত্তোপিস্স তাপসকুমারকো পিতু পাদে সম্বাহন্তোৰ নিসীদি।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto ekasmiṃ kāsigāmake brāhmaṇakule nibbattitvā vayappatto takkasilāyaṃ sippaṃ uggaṇhitvā gharāvāsaṃ saṇṭhapesi. Athassa brāhmaṇī ekaṃ puttaṃ vijāyitvā puttassa ādhāvitvā paridhāvitvā vicaraṇakāle kālamakāsi. Bodhisatto tassā petakiccaṃ katvā ‘‘kiṃ me dāni gharāvāsena, puttaṃ gahetvā pabbajissāmī’’ti assumukhaṃ ñātimittavaggaṃ pahāya puttaṃ ādāya himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā tattha vanamūlaphalāhāro vāsaṃ kappesi. So ekadivasaṃ vassānakāle deve vassante sāradārūni aggiṃ jāletvā visibbanto phalakatthare nipajji, puttopissa tāpasakumārako pitu pāde sambāhantova nisīdi.
অথেকো ৰনমক্কটো সীতেন পীল়িযমানো তস্স পণ্ণসালায তং অগ্গিং দিস্ৰা ‘‘সচাহং এত্থ পৰিসিস্সামি, ‘মক্কটো মক্কটো’তি মং পোথেত্ৰা নীহরিস্সন্তি, অগ্গিং ৰিসিব্বেতুং ন লভিস্সামি, অত্থি দানি মে উপাযো, তাপসৰেসং গহেত্ৰা কোহঞ্ঞং কত্ৰা পৰিসিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা একস্স মততাপসস্স ৰক্কলানি নিৰাসেত্ৰা পচ্ছিঞ্চ অঙ্কুসযট্ঠিঞ্চ গহেত্ৰা পণ্ণসালদ্ৰারে একং তালরুক্খং নিস্সায সংকুটিতো অট্ঠাসি। তাপসকুমারকো তং দিস্ৰা মক্কটভাৰং অজানন্তো ‘‘একো মহল্লকতাপসো সীতেন পীল়িতো অগ্গিং ৰিসিব্বেতুং আগতো ভৰিস্সতী’’তি পিতু তাপসস্স কথেত্ৰা ‘‘এতং পণ্ণসালং পৰেসেত্ৰা ৰিসিব্বাপেস্সামী’’তি চিন্তেত্ৰা পিতরং আলপন্তো পঠমং গাথমাহ –
Atheko vanamakkaṭo sītena pīḷiyamāno tassa paṇṇasālāya taṃ aggiṃ disvā ‘‘sacāhaṃ ettha pavisissāmi, ‘makkaṭo makkaṭo’ti maṃ pothetvā nīharissanti, aggiṃ visibbetuṃ na labhissāmi, atthi dāni me upāyo, tāpasavesaṃ gahetvā kohaññaṃ katvā pavisissāmī’’ti cintetvā ekassa matatāpasassa vakkalāni nivāsetvā pacchiñca aṅkusayaṭṭhiñca gahetvā paṇṇasāladvāre ekaṃ tālarukkhaṃ nissāya saṃkuṭito aṭṭhāsi. Tāpasakumārako taṃ disvā makkaṭabhāvaṃ ajānanto ‘‘eko mahallakatāpaso sītena pīḷito aggiṃ visibbetuṃ āgato bhavissatī’’ti pitu tāpasassa kathetvā ‘‘etaṃ paṇṇasālaṃ pavesetvā visibbāpessāmī’’ti cintetvā pitaraṃ ālapanto paṭhamaṃ gāthamāha –
৪৫.
45.
‘‘তাত মাণৰকো এসো, তালমূলং অপস্সিতো।
‘‘Tāta māṇavako eso, tālamūlaṃ apassito;
অগারকঞ্চিদং অত্থি, হন্দ দেমস্সগারক’’ন্তি॥
Agārakañcidaṃ atthi, handa demassagāraka’’nti.
তত্থ মাণৰকোতি সত্তাধিৰচনং। তেন ‘‘তাত, এসো একো মাণৰকো সত্তো একো তাপসো’’তি দীপেতি। তালমূলং অপস্সিতোতি তালক্খন্ধং নিস্সায ঠিতো। অগারকঞ্চিদং অত্থীতি ইদঞ্চ অম্হাকং পব্বজিতাগারং অত্থি, পণ্ণসালং সন্ধায ৰদতি। হন্দাতি ৰৰস্সগ্গত্থে নিপাতো। দেমস্সগারকন্তি এতস্স একমন্তে ৰসনত্থায অগারকং দেম।
Tattha māṇavakoti sattādhivacanaṃ. Tena ‘‘tāta, eso eko māṇavako satto eko tāpaso’’ti dīpeti. Tālamūlaṃ apassitoti tālakkhandhaṃ nissāya ṭhito. Agārakañcidaṃ atthīti idañca amhākaṃ pabbajitāgāraṃ atthi, paṇṇasālaṃ sandhāya vadati. Handāti vavassaggatthe nipāto. Demassagārakanti etassa ekamante vasanatthāya agārakaṃ dema.
বোধিসত্তো পুত্তস্স ৰচনং সুত্ৰা উট্ঠায পণ্ণসালদ্ৰারে ঠত্ৰা ওলোকেন্তো তস্স মক্কটভাৰং ঞত্ৰা ‘‘তাত, মনুস্সানং নাম ন এৰরূপং মুখং হোতি, মক্কটো এস, নযিধ পক্কোসিতব্বো’’তি ৰত্ৰা দুতিযং গাথমাহ –
Bodhisatto puttassa vacanaṃ sutvā uṭṭhāya paṇṇasāladvāre ṭhatvā olokento tassa makkaṭabhāvaṃ ñatvā ‘‘tāta, manussānaṃ nāma na evarūpaṃ mukhaṃ hoti, makkaṭo esa, nayidha pakkositabbo’’ti vatvā dutiyaṃ gāthamāha –
৪৬.
46.
‘‘মা খো ত্ৰং তাত পক্কোসি, দূসেয্য নো অগারকং।
‘‘Mā kho tvaṃ tāta pakkosi, dūseyya no agārakaṃ;
নেতাদিসং মুখং হোতি, ব্রাহ্মণস্স সুসীলিনো’’তি॥
Netādisaṃ mukhaṃ hoti, brāhmaṇassa susīlino’’ti.
তত্থ দূসেয্য নো অগারকন্তি অযঞ্হি ইধ পৰিট্ঠো সমানো ইমং কিচ্ছেন কতং পণ্ণসালং অগ্গিনা ৰা ঝাপেন্তো উচ্চারাদীনি ৰা করোন্তো দূসেয্য। নেতাদিসন্তি ‘‘এতাদিসং ব্রাহ্মণস্স সুসীলিনো মুখং ন হোতি, মক্কটো এসো’’তি ৰত্ৰা বোধিসত্তো একং উম্মুকং গহেত্ৰা ‘‘কিং এত্থ তিট্ঠসী’’তি খিপিত্ৰা তং পলাপেসি। মক্কটো ৰক্কলানি ছড্ডেত্ৰা রুক্খং অভিরুহিত্ৰা ৰনসণ্ডং পাৰিসি। বোধিসত্তো চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা ব্রহ্মলোকূপগো অহোসি।
Tattha dūseyya no agārakanti ayañhi idha paviṭṭho samāno imaṃ kicchena kataṃ paṇṇasālaṃ agginā vā jhāpento uccārādīni vā karonto dūseyya. Netādisanti ‘‘etādisaṃ brāhmaṇassa susīlino mukhaṃ na hoti, makkaṭo eso’’ti vatvā bodhisatto ekaṃ ummukaṃ gahetvā ‘‘kiṃ ettha tiṭṭhasī’’ti khipitvā taṃ palāpesi. Makkaṭo vakkalāni chaḍḍetvā rukkhaṃ abhiruhitvā vanasaṇḍaṃ pāvisi. Bodhisatto cattāro brahmavihāre bhāvetvā brahmalokūpago ahosi.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো অযং কুহকভিক্খু অহোসি, তাপসকুমারো রাহুলো, তাপসো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā makkaṭo ayaṃ kuhakabhikkhu ahosi, tāpasakumāro rāhulo, tāpaso pana ahameva ahosi’’nti.
মক্কটজাতকৰণ্ণনা ততিযা।
Makkaṭajātakavaṇṇanā tatiyā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ১৭৩. মক্কটজাতকং • 173. Makkaṭajātakaṃ
