| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೪೪] ೪. ಮಕಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[44] 4. Makasajātakavaṇṇanā
ಸೇಯ್ಯೋ ಅಮಿತ್ತೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಮಗಧೇಸು ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಗಾಮಕೇ ಬಾಲಗಾಮಿಕಮನುಸ್ಸೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತಥಾಗತೋ ಕಿರ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸಾವತ್ಥಿತೋ ಮಗಧರಟ್ಠಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಚಾರಿಕಂ ಚರಮಾನೋ ಅಞ್ಞತರಂ ಗಾಮಕಂ ಸಮ್ಪಾಪುಣಿ। ಸೋ ಚ ಗಾಮಕೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅನ್ಧಬಾಲಮನುಸ್ಸೇಹಿಯೇವ ಉಸ್ಸನ್ನೋ। ತತ್ಥೇಕದಿವಸಂ ತೇ ಅನ್ಧಬಾಲಮನುಸ್ಸಾ ಸನ್ನಿಪತಿತ್ವಾ ‘‘ಭೋ, ಅಮ್ಹೇ ಅರಞ್ಞಂ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತೇ ಮಕಸಾ ಖಾದನ್ತಿ, ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಕಮ್ಮಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ, ಸಬ್ಬೇವ ಧನೂನಿ ಚೇವ ಆವುಧಾನಿ ಚ ಆದಾಯ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಕಸೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯುಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಮಕಸೇ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಚ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಮನ್ತಯಿತ್ವಾ ಅರಞ್ಞಂ ಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಮಕಸೇ ವಿಜ್ಝಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಚ ಪಹರಿತ್ವಾ ಚ ದುಕ್ಖಪ್ಪತ್ತಾ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ಚ ಗಾಮಮಜ್ಝೇ ಚ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಚ ನಿಪಜ್ಜಿಂಸು।
Seyyo amittoti idaṃ satthā magadhesu cārikaṃ caramāno aññatarasmiṃ gāmake bālagāmikamanusse ārabbha kathesi. Tathāgato kira ekasmiṃ samaye sāvatthito magadharaṭṭhaṃ gantvā tattha cārikaṃ caramāno aññataraṃ gāmakaṃ sampāpuṇi. So ca gāmako yebhuyyena andhabālamanussehiyeva ussanno. Tatthekadivasaṃ te andhabālamanussā sannipatitvā ‘‘bho, amhe araññaṃ pavisitvā kammaṃ karonte makasā khādanti, tappaccayā amhākaṃ kammacchedo hoti, sabbeva dhanūni ceva āvudhāni ca ādāya gantvā makasehi saddhiṃ yujjhitvā sabbamakase vijjhitvā chinditvā ca māressāmā’’ti mantayitvā araññaṃ gantvā ‘‘makase vijjhissāmā’’ti aññamaññaṃ vijjhitvā ca paharitvā ca dukkhappattā āgantvā antogāme ca gāmamajjhe ca gāmadvāre ca nipajjiṃsu.
ಸತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಪರಿವುತೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಪಾವಿಸಿ। ಅವಸೇಸಾ ಪಣ್ಡಿತಮನುಸ್ಸಾ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಗಾಮದ್ವಾರೇ ಮಣ್ಡಪಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ನಿಸೀದಿಂಸು। ಸತ್ಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಪತಿತಮನುಸ್ಸೇ ದಿಸ್ವಾ ತೇ ಉಪಾಸಕೇ ಪುಚ್ಛಿ ‘‘ಬಹೂ ಇಮೇ ಗಿಲಾನಾ ಮನುಸ್ಸಾ, ಕಿಂ ಏತೇಹಿ ಕತ’’ನ್ತಿ? ‘‘ಭನ್ತೇ, ಏತೇ ಮನುಸ್ಸಾ ‘ಮಕಸಯುದ್ಧಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಗಿಲಾನಾ ಜಾತಾ’’ತಿ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಇದಾನೇವ ಅನ್ಧಬಾಲಮನುಸ್ಸಾ ‘ಮಕಸೇ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಅತ್ತಾನಂ ಪಹರನ್ತಿ, ಪುಬ್ಬೇಪಿ ‘ಮಕಸಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಪರಂ ಪಹರಣಕಮನುಸ್ಸಾ ಅಹೇಸುಂಯೇವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Satthā bhikkhusaṅghaparivuto taṃ gāmaṃ piṇḍāya pāvisi. Avasesā paṇḍitamanussā bhagavantaṃ disvā gāmadvāre maṇḍapaṃ kāretvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā satthāraṃ vanditvā nisīdiṃsu. Satthā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne patitamanusse disvā te upāsake pucchi ‘‘bahū ime gilānā manussā, kiṃ etehi kata’’nti? ‘‘Bhante, ete manussā ‘makasayuddhaṃ karissāmā’ti gantvā aññamaññaṃ vijjhitvā sayaṃ gilānā jātā’’ti. Satthā ‘‘na idāneva andhabālamanussā ‘makase paharissāmā’ti attānaṃ paharanti, pubbepi ‘makasaṃ paharissāmā’ti paraṃ paharaṇakamanussā ahesuṃyevā’’ti vatvā tehi manussehi yācito atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೇ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ಜೀವಿಕಂ ಕಪ್ಪೇತಿ। ತದಾ ಕಾಸಿರಟ್ಠೇ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಪಚ್ಚನ್ತಗಾಮೇ ಬಹೂ ವಡ್ಢಕೀ ವಸನ್ತಿ। ತತ್ಥೇಕೋ ಖಲಿತವಡ್ಢಕೀ ರುಕ್ಖಂ ತಚ್ಛತಿ, ಅಥಸ್ಸ ಏಕೋ ಮಕಸೋ ತಮ್ಬಲೋಹಥಾಲಕಪಿಟ್ಠಿಸದಿಸೇ ಸೀಸೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಸತ್ತಿಯಾ ಪಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಸೀಸಂ ಮುಖತುಣ್ಡಕೇನ ವಿಜ್ಝಿ। ಸೋ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಿಕೇ ನಿಸಿನ್ನಂ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಮಯ್ಹಂ ಸೀಸಂ ಮಕಸೋ ಸತ್ತಿಯಾ ಪಹರನ್ತೋ ವಿಯ ವಿಜ್ಝತಿ, ವಾರೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ। ‘‘ತಾತ, ಅಧಿವಾಸೇಹಿ, ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನೇವ ತಂ ಮಾರೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಬೋಧಿಸತ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಭಣ್ಡಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ತಂ ಗಾಮಂ ಪತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ವಡ್ಢಕಿಸಾಲಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತಿ। ಅಥ ಸೋ ವಡ್ಢಕೀ ಪುತ್ತಂ ಆಹ – ‘‘ತಾತ, ಇಮಂ ಮಕಸಂ ವಾರೇಹೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ವಾರೇಸ್ಸಾಮಿ, ತಾತಾ’’ತಿ ತಿಖಿಣಂ ಮಹಾಫರಸುಂ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪಿತು ಪಿಟ್ಠಿಪಸ್ಸೇ ಠತ್ವಾ ‘‘ಮಕಸಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಿತು ಮತ್ಥಕಂ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿ, ವಡ್ಢಕೀ ತತ್ಥೇವ ಜೀವಿತಕ್ಖಯಂ ಪತ್ತೋ।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto vaṇijjāya jīvikaṃ kappeti. Tadā kāsiraṭṭhe ekasmiṃ paccantagāme bahū vaḍḍhakī vasanti. Tattheko khalitavaḍḍhakī rukkhaṃ tacchati, athassa eko makaso tambalohathālakapiṭṭhisadise sīse nisīditvā sattiyā paharanto viya sīsaṃ mukhatuṇḍakena vijjhi. So attano santike nisinnaṃ puttaṃ āha – ‘‘tāta, mayhaṃ sīsaṃ makaso sattiyā paharanto viya vijjhati, vārehi na’’nti. ‘‘Tāta, adhivāsehi, ekappahāreneva taṃ māressāmī’’ti. Tasmiṃ samaye bodhisattopi attano bhaṇḍaṃ pariyesamāno taṃ gāmaṃ patvā tassā vaḍḍhakisālāya nisinno hoti. Atha so vaḍḍhakī puttaṃ āha – ‘‘tāta, imaṃ makasaṃ vārehī’’ti. So ‘‘vāressāmi, tātā’’ti tikhiṇaṃ mahāpharasuṃ ukkhipitvā pitu piṭṭhipasse ṭhatvā ‘‘makasaṃ paharissāmī’’ti pitu matthakaṃ dvidhā bhindi, vaḍḍhakī tattheva jīvitakkhayaṃ patto.
ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ತಸ್ಸ ತಂ ಕಮ್ಮಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪಚ್ಚಾಮಿತ್ತೋಪಿ ಪಣ್ಡಿತೋವ ಸೇಯ್ಯೋ। ಸೋ ಹಿ ದಣ್ಡಭಯೇನಪಿ ಮನುಸ್ಸೇ ನ ಮಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಇಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Bodhisatto tassa taṃ kammaṃ disvā ‘‘paccāmittopi paṇḍitova seyyo. So hi daṇḍabhayenapi manusse na māressatī’’ti cintetvā imaṃ gāthamāha –
೪೪.
44.
‘‘ಸೇಯ್ಯೋ ಅಮಿತ್ತೋ ಮತಿಯಾ ಉಪೇತೋ, ನ ತ್ವೇವ ಮಿತ್ತೋ ಮತಿವಿಪ್ಪಹೀನೋ।
‘‘Seyyo amitto matiyā upeto, na tveva mitto mativippahīno;
‘ಮಕಸಂ ವಧಿಸ್ಸ’ನ್ತಿ ಹಿ ಏಳಮೂಗೋ, ಪುತ್ತೋ ಪಿತು ಅಬ್ಭಿದಾ ಉತ್ತಮಙ್ಗ’’ನ್ತಿ॥
‘Makasaṃ vadhissa’nti hi eḷamūgo, putto pitu abbhidā uttamaṅga’’nti.
ತತ್ಥ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಪವರೋ ಉತ್ತಮೋ। ಮತಿಯಾ ಉಪೇತೋತಿ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಏಳಮೂಗೋತಿ ಲಾಲಾಮುಖೋ ಬಾಲೋ। ಪುತ್ತೋ ಪಿತು ಅಬ್ಭಿದಾ ಉತ್ತಮಙ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ಪುತ್ತೋಪಿ ಹುತ್ವಾ ಪಿತು ಉತ್ತಮಙ್ಗಂ ಮತ್ಥಕಂ ‘‘ಮಕಸಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ದಿ। ತಸ್ಮಾ ಬಾಲಮಿತ್ತತೋ ಪಣ್ಡಿತಅಮಿತ್ತೋವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಉಟ್ಠಾಯ ಯಥಾಕಮ್ಮಂ ಗತೋ। ವಡ್ಢಕಿಸ್ಸಪಿ ಞಾತಕಾ ಸರೀರಕಿಚ್ಚಂ ಅಕಂಸು।
Tattha seyyoti pavaro uttamo. Matiyā upetoti paññāya samannāgato. Eḷamūgoti lālāmukho bālo. Putto pitu abbhidā uttamaṅganti attano bālatāya puttopi hutvā pitu uttamaṅgaṃ matthakaṃ ‘‘makasaṃ paharissāmī’’ti dvidhā bhindi. Tasmā bālamittato paṇḍitaamittova seyyoti imaṃ gāthaṃ vatvā bodhisatto uṭṭhāya yathākammaṃ gato. Vaḍḍhakissapi ñātakā sarīrakiccaṃ akaṃsu.
ಸತ್ಥಾ ‘‘ಏವಂ ಉಪಾಸಕಾ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ‘ಮಕಸಂ ಪಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ಪರಂ ಪಹರಣಕಮನುಸ್ಸಾ ಅಹೇಸುಂಯೇವಾ’’ತಿ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅನುಸನ್ಧಿಂ ಘಟೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ ‘‘ತದಾ ಗಾಥಂ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕನ್ತೋ ಪಣ್ಡಿತವಾಣಿಜೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿ’’ನ್ತಿ।
Satthā ‘‘evaṃ upāsakā pubbepi ‘makasaṃ paharissāmā’ti paraṃ paharaṇakamanussā ahesuṃyevā’’ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā gāthaṃ vatvā pakkanto paṇḍitavāṇijo pana ahameva ahosi’’nti.
ಮಕಸಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಚತುತ್ಥಾ।
Makasajātakavaṇṇanā catutthā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೪೪. ಮಕಸಜಾತಕಂ • 44. Makasajātakaṃ
