| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਜਾਤਕ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[੨੭੮] ੮. ਮਹਿਂਸਰਾਜਜਾਤਕવਣ੍ਣਨਾ
[278] 8. Mahiṃsarājajātakavaṇṇanā
ਕਿਮਤ੍ਥਮਭਿਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਇਦਂ ਸਤ੍ਥਾ ਜੇਤવਨੇ વਿਹਰਨ੍ਤੋ ਏਕਂ ਲੋਲਮਕ੍ਕਟਂ ਆਰਬ੍ਭ ਕਥੇਸਿ। ਸਾવਤ੍ਥਿਯਂ ਕਿਰ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕੁਲੇ ਏਕੋ ਪੋਸਾવਨਿਯਲੋਲਮਕ੍ਕਟੋ ਹਤ੍ਥਿਸਾਲਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਏਕਸ੍ਸ ਸੀਲવਨ੍ਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਪਿਟ੍ਠਿਯਂ ਨਿਸੀਦਿਤ੍વਾ ਉਚ੍ਚਾਰਪਸ੍ਸਾવਂ ਕਰੋਤਿ, ਪਿਟ੍ਠਿਯਂ ਚਙ੍ਕਮਤਿ। ਹਤ੍ਥੀ ਅਤ੍ਤਨੋ ਸੀਲવਨ੍ਤਤਾਯ ਖਨ੍ਤਿਸਮ੍ਪਦਾਯ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿ ਕਰੋਤਿ। ਅਥੇਕਦਿવਸਂ ਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਠਾਨੇ ਅਞ੍ਞੋ ਦੁਟ੍ਠਹਤ੍ਥਿਪੋਤੋ ਅਟ੍ਠਾਸਿ। ਮਕ੍ਕਟੋ ‘‘ਸੋਯੇવ ਅਯ’’ਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਦੁਟ੍ਠਹਤ੍ਥਿਸ੍ਸ ਪਿਟ੍ਠਿਂ ਅਭਿਰੁਹਿ। ਅਥ ਨਂ ਸੋ ਸੋਣ੍ਡਾਯ ਗਹੇਤ੍વਾ ਭੂਮਿਯਂ ਠਪੇਤ੍વਾ ਪਾਦੇਨ ਅਕ੍ਕਮਿਤ੍વਾ ਸਞ੍ਚੁਣ੍ਣੇਸਿ। ਸਾ ਪવਤ੍ਤਿ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੇ ਪਾਕਟਾ ਜਾਤਾ। ਅਥੇਕਦਿવਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂ ਧਮ੍ਮਸਭਾਯਂ ਕਥਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਸੁਂ – ‘‘ਆવੁਸੋ, ਲੋਲਮਕ੍ਕਟੋ ਕਿਰ ਸੀਲવਨ੍ਤਹਤ੍ਥਿਸਞ੍ਞਾਯ ਦੁਟ੍ਠਹਤ੍ਥਿਪਿਟ੍ਠਿਂ ਅਭਿਰੁਹਿ, ਅਥ ਨਂ ਸੋ ਜੀવਿਤਕ੍ਖਯਂ ਪਾਪੇਸੀ’’ਤਿ। ਸਤ੍ਥਾ ਆਗਨ੍ਤ੍વਾ ‘‘ਕਾਯ ਨੁਤ੍ਥ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਏਤਰਹਿ ਕਥਾਯ ਸਨ੍ਨਿਸਿਨ੍ਨਾ’’ਤਿ ਪੁਚ੍ਛਿਤ੍વਾ ‘‘ਇਮਾਯ ਨਾਮਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤੇ ‘‘ਨ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਇਦਾਨੇવੇਸ, ਲੋਲਮਕ੍ਕਟੋ ਏવਂਸੀਲੋ, ਪੋਰਾਣਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਏવਂਸੀਲੋਯੇવਾ’’ਤਿ વਤ੍વਾ ਅਤੀਤਂ ਆਹਰਿ।
Kimatthamabhisandhāyāti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ lolamakkaṭaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira ekasmiṃ kule eko posāvaniyalolamakkaṭo hatthisālaṃ gantvā ekassa sīlavantassa hatthissa piṭṭhiyaṃ nisīditvā uccārapassāvaṃ karoti, piṭṭhiyaṃ caṅkamati. Hatthī attano sīlavantatāya khantisampadāya na kiñci karoti. Athekadivasaṃ tassa hatthissa ṭhāne añño duṭṭhahatthipoto aṭṭhāsi. Makkaṭo ‘‘soyeva aya’’nti saññāya duṭṭhahatthissa piṭṭhiṃ abhiruhi. Atha naṃ so soṇḍāya gahetvā bhūmiyaṃ ṭhapetvā pādena akkamitvā sañcuṇṇesi. Sā pavatti bhikkhusaṅghe pākaṭā jātā. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘āvuso, lolamakkaṭo kira sīlavantahatthisaññāya duṭṭhahatthipiṭṭhiṃ abhiruhi, atha naṃ so jīvitakkhayaṃ pāpesī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idānevesa, lolamakkaṭo evaṃsīlo, porāṇato paṭṭhāya evaṃsīloyevā’’ti vatvā atītaṃ āhari.
ਅਤੀਤੇ ਬਾਰਾਣਸਿਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਦਤ੍ਤੇ ਰਜ੍ਜਂ ਕਾਰੇਨ੍ਤੇ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਹਿਮવਨ੍ਤਪਦੇਸੇ ਮਹਿਂਸਯੋਨਿਯਂ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਿਤ੍વਾ વਯਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਥਾਮਸਮ੍ਪਨ੍ਨੋ ਮਹਾਸਰੀਰੋ ਪਬ੍ਬਤਪਾਦਪਬ੍ਭਾਰਗਿਰਿਦੁਗ੍ਗવਨਘਟੇਸੁ વਿਚਰਨ੍ਤੋ ਏਕਂ ਫਾਸੁਕਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲਂ ਦਿਸ੍વਾ ਗੋਚਰਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਦਿવਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖਮੂਲੇ ਅਟ੍ਠਾਸਿ। ਅਥੇਕੋ ਲੋਲਮਕ੍ਕਟੋ ਰੁਕ੍ਖਾ ਓਤਰਿਤ੍વਾ ਤਸ੍ਸ ਪਿਟ੍ਠਿਂ ਅਭਿਰੁਹਿਤ੍વਾ ਉਚ੍ਚਾਰਪਸ੍ਸਾવਂ ਕਤ੍વਾ ਸਿਙ੍ਗੇ ਗਣ੍ਹਿਤ੍વਾ ਓਲਮ੍ਬਨ੍ਤੋ ਨਙ੍ਗੁਟ੍ਠੇ ਗਹੇਤ੍વਾ ਦੋਲਾਯਨ੍ਤੋવ ਕੀਲ਼ਿ। ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਖਨ੍ਤਿਮੇਤ੍ਤਾਨੁਦ੍ਦਯਸਮ੍ਪਦਾਯ ਤਂ ਤਸ੍ਸ ਅਨਾਚਾਰਂ ਨ ਮਨਸਾਕਾਸਿ, ਮਕ੍ਕਟੋ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਤਥੇવ ਕਰਿ। ਅਥੇਕਦਿવਸਂ ਤਸ੍ਮਿਂ ਰੁਕ੍ਖੇ ਅਧਿવਤ੍ਥਾ ਦੇવਤਾ ਰੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਠਤ੍વਾ ਨਂ ‘‘ਮਹਿਂਸਰਾਜ ਕਸ੍ਮਾ ਇਮਸ੍ਸ ਦੁਟ੍ਠਮਕ੍ਕਟਸ੍ਸ ਅવਮਾਨਂ ਸਹਸਿ, ਨਿਸੇਧੇਹਿ ਨ’’ਨ੍ਤਿ વਤ੍વਾ ਏਤਮਤ੍ਥਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੀ ਪੁਰਿਮਾ ਦ੍વੇ ਗਾਥਾ ਅવੋਚ –
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese mahiṃsayoniyaṃ nibbattitvā vayappatto thāmasampanno mahāsarīro pabbatapādapabbhāragiriduggavanaghaṭesu vicaranto ekaṃ phāsukaṃ rukkhamūlaṃ disvā gocaraṃ gahetvā divā tasmiṃ rukkhamūle aṭṭhāsi. Atheko lolamakkaṭo rukkhā otaritvā tassa piṭṭhiṃ abhiruhitvā uccārapassāvaṃ katvā siṅge gaṇhitvā olambanto naṅguṭṭhe gahetvā dolāyantova kīḷi. Bodhisatto khantimettānuddayasampadāya taṃ tassa anācāraṃ na manasākāsi, makkaṭo punappunaṃ tatheva kari. Athekadivasaṃ tasmiṃ rukkhe adhivatthā devatā rukkhakkhandhe ṭhatvā naṃ ‘‘mahiṃsarāja kasmā imassa duṭṭhamakkaṭassa avamānaṃ sahasi, nisedhehi na’’nti vatvā etamatthaṃ pakāsentī purimā dve gāthā avoca –
੮੨.
82.
‘‘ਕਿਮਤ੍ਥਮਭਿਸਨ੍ਧਾਯ, ਲਹੁਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਦੁਬ੍ਭਿਨੋ।
‘‘Kimatthamabhisandhāya, lahucittassa dubbhino;
ਸਬ੍ਬਕਾਮਦਦਸ੍ਸੇવ, ਇਮਂ ਦੁਕ੍ਖਂ ਤਿਤਿਕ੍ਖਸਿ॥
Sabbakāmadadasseva, imaṃ dukkhaṃ titikkhasi.
੮੩.
83.
‘‘ਸਿਙ੍ਗੇਨ ਨਿਹਨਾਹੇਤਂ, ਪਦਸਾ ਚ ਅਧਿਟ੍ਠਹ।
‘‘Siṅgena nihanāhetaṃ, padasā ca adhiṭṭhaha;
ਭਿਯ੍ਯੋ ਬਾਲਾ ਪਕੁਜ੍ਝੇਯ੍ਯੁਂ, ਨੋ ਚਸ੍ਸ ਪਟਿਸੇਧਕੋ’’ਤਿ॥
Bhiyyo bālā pakujjheyyuṃ, no cassa paṭisedhako’’ti.
ਤਤ੍ਥ ਕਿਮਤ੍ਥਮਭਿਸਨ੍ਧਾਯਾਤਿ ਕਿਂ ਨੁ ਖੋ ਕਾਰਣਂ ਪਟਿਚ੍ਚ ਕਿਂ ਸਮ੍ਪਸ੍ਸਮਾਨੋ। ਦੁਬ੍ਭਿਨੋਤਿ ਮਿਤ੍ਤਦੁਬ੍ਭਿਸ੍ਸ। ਸਬ੍ਬਕਾਮਦਦਸ੍ਸੇવਾਤਿ ਸਬ੍ਬਕਾਮਦਦਸ੍ਸ ਸਾਮਿਕਸ੍ਸ ਇવ। ਤਿਤਿਕ੍ਖਸੀਤਿ ਅਧਿવਾਸੇਸਿ। ਪਦਸਾ ਚ ਅਧਿਟ੍ਠਹਾਤਿ ਪਾਦੇਨ ਚ ਨਂ ਤਿਣ੍ਹਖੁਰਗ੍ਗੇਨ ਯਥਾ ਏਤ੍ਥੇવ ਮਰਤਿ, ਏવਂ ਅਕ੍ਕਮ। ਭਿਯ੍ਯੋ ਬਾਲਾਤਿ ਸਚੇ ਹਿ ਪਟਿਸੇਧਕੋ ਨ ਭવੇਯ੍ਯ, ਬਾਲਾ ਅਞ੍ਞਾਣਸਤ੍ਤਾ ਪੁਨਪ੍ਪੁਨਂ ਕੁਜ੍ਝੇਯ੍ਯੁਂ ਘਟ੍ਟੇਯ੍ਯੁਂ વਿਹੇਠੇਯ੍ਯੁਂ ਏવਾਤਿ ਦੀਪੇਤਿ।
Tattha kimatthamabhisandhāyāti kiṃ nu kho kāraṇaṃ paṭicca kiṃ sampassamāno. Dubbhinoti mittadubbhissa. Sabbakāmadadassevāti sabbakāmadadassa sāmikassa iva. Titikkhasīti adhivāsesi. Padasā ca adhiṭṭhahāti pādena ca naṃ tiṇhakhuraggena yathā ettheva marati, evaṃ akkama. Bhiyyo bālāti sace hi paṭisedhako na bhaveyya, bālā aññāṇasattā punappunaṃ kujjheyyuṃ ghaṭṭeyyuṃ viheṭheyyuṃ evāti dīpeti.
ਤਂ ਸੁਤ੍વਾ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ‘‘ਰੁਕ੍ਖਦੇવਤੇ, ਸਚਾਹਂ ਇਮਿਨਾ ਜਾਤਿਗੋਤ੍ਤਬਲਾਦੀਹਿ ਅਧਿਕੋ ਸਮਾਨੋ ਇਮਸ੍ਸ ਦੋਸਂ ਨ ਸਹਿਸ੍ਸਾਮਿ, ਕਥਂ ਮੇ ਮਨੋਰਥੋ ਨਿਪ੍ਫਤ੍ਤਿਂ ਗਮਿਸ੍ਸਤਿ। ਅਯਂ ਪਨ ਮਂ વਿਯ ਅਞ੍ਞਮ੍ਪਿ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ ਏવਂ ਅਨਾਚਾਰਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ, ਤਤੋ ਯੇਸਂ ਚਣ੍ਡਮਹਿਂਸਾਨਂ ਏਸ ਏવਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ , ਏਤੇਯੇવ ਏਤਂ વਧਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ। ਸਾ ਤਸ੍ਸ ਅਞ੍ਞੇਹਿ ਮਾਰਣਾ ਮਯ੍ਹਂ ਦੁਕ੍ਖਤੋ ਚ ਪਾਣਾਤਿਪਾਤਤੋ ਚ વਿਮੁਤ੍ਤਿ ਭવਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ વਤ੍વਾ ਤਤਿਯਂ ਗਾਥਮਾਹ –
Taṃ sutvā bodhisatto ‘‘rukkhadevate, sacāhaṃ iminā jātigottabalādīhi adhiko samāno imassa dosaṃ na sahissāmi, kathaṃ me manoratho nipphattiṃ gamissati. Ayaṃ pana maṃ viya aññampi maññamāno evaṃ anācāraṃ karissati, tato yesaṃ caṇḍamahiṃsānaṃ esa evaṃ karissati , eteyeva etaṃ vadhissanti. Sā tassa aññehi māraṇā mayhaṃ dukkhato ca pāṇātipātato ca vimutti bhavissatī’’ti vatvā tatiyaṃ gāthamāha –
੮੪.
84.
‘‘ਮਮੇવਾਯਂ ਮਞ੍ਞਮਾਨੋ, ਅਞ੍ਞੇਪੇવਂ ਕਰਿਸ੍ਸਤਿ।
‘‘Mamevāyaṃ maññamāno, aññepevaṃ karissati;
ਤੇ ਨਂ ਤਤ੍ਥ વਧਿਸ੍ਸਨ੍ਤਿ, ਸਾ ਮੇ ਮੁਤ੍ਤਿ ਭવਿਸ੍ਸਤੀ’’ਤਿ॥
Te naṃ tattha vadhissanti, sā me mutti bhavissatī’’ti.
ਕਤਿਪਾਹਚ੍ਚਯੇਨ ਪਨ ਬੋਧਿਸਤ੍ਤੋ ਅਞ੍ਞਤ੍ਥ ਗਤੋ। ਅਞ੍ਞੋ ਚਣ੍ਡਮਹਿਂਸੋ ਤਤ੍ਥ ਆਗਨ੍ਤ੍વਾ ਅਟ੍ਠਾਸਿ। ਦੁਟ੍ਠਮਕ੍ਕਟੋ ‘‘ਸੋਯੇવ ਅਯ’’ਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਞਾਯ ਤਸ੍ਸ ਪਿਟ੍ਠਿਂ ਅਭਿਰੁਹਿਤ੍વਾ ਤਥੇવ ਅਨਾਚਾਰਂ ਚਰਿ। ਅਥ ਨਂ ਸੋ વਿਧੁਨਨ੍ਤੋ ਭੂਮਿਯਂ ਪਾਤੇਤ੍વਾ ਸਿਙ੍ਗੇਨ ਹਦਯੇ વਿਜ੍ਝਿਤ੍વਾ ਪਾਦੇਹਿ ਮਦ੍ਦਿਤ੍વਾ ਸਞ੍ਚੁਣ੍ਣੇਸਿ।
Katipāhaccayena pana bodhisatto aññattha gato. Añño caṇḍamahiṃso tattha āgantvā aṭṭhāsi. Duṭṭhamakkaṭo ‘‘soyeva aya’’nti saññāya tassa piṭṭhiṃ abhiruhitvā tatheva anācāraṃ cari. Atha naṃ so vidhunanto bhūmiyaṃ pātetvā siṅgena hadaye vijjhitvā pādehi madditvā sañcuṇṇesi.
ਸਤ੍ਥਾ ਇਮਂ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਆਹਰਿਤ੍વਾ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਕਾਸੇਤ੍વਾ ਜਾਤਕਂ ਸਮੋਧਾਨੇਸਿ – ‘‘ਤਦਾ ਦੁਟ੍ਠਮਹਿਂਸੋ ਅਯਂ ਦੁਟ੍ਠਹਤ੍ਥੀ ਅਹੋਸਿ, ਦੁਟ੍ਠਮਕ੍ਕਟੋ ਏਤਰਹਿ ਅਯਂ ਮਕ੍ਕਟੋ, ਸੀਲવਾ ਮਹਿਂਸਰਾਜਾ ਪਨ ਅਹਮੇવ ਅਹੋਸਿ’’ਨ੍ਤਿ।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā duṭṭhamahiṃso ayaṃ duṭṭhahatthī ahosi, duṭṭhamakkaṭo etarahi ayaṃ makkaṭo, sīlavā mahiṃsarājā pana ahameva ahosi’’nti.
ਮਹਿਂਸਰਾਜਜਾਤਕવਣ੍ਣਨਾ ਅਟ੍ਠਮਾ।
Mahiṃsarājajātakavaṇṇanā aṭṭhamā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ • Khuddakanikāya / ਜਾਤਕਪਾਲ਼ਿ • Jātakapāḷi / ੨੭੮. ਮਹਿਂਸਰਾਜਜਾਤਕਂ • 278. Mahiṃsarājajātakaṃ
