| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
[೪೯೩] ೧೦. ಮಹಾವಾಣಿಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[493] 10. Mahāvāṇijajātakavaṇṇanā
ವಾಣಿಜಾ ಸಮಿತಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿವಾಸಿನೋ ವಾಣಿಜೇ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ತೇ ಕಿರ ವೋಹಾರತ್ಥಾಯ ಗಚ್ಛನ್ತಾ ಸತ್ಥು ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ಸರಣೇಸು ಚ ಸೀಲೇಸು ಚ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಸಚೇ ಅರೋಗಾ ಆಗಮಿಸ್ಸಾಮ, ಪುನ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪಾದೇ ವನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮತ್ತೇಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಕನ್ತಾರಂ ಪತ್ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹಾ ನಿರುದಕೇ ನಿರಾಹಾರೇ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಚರನ್ತಾ ಏಕಂ ನಾಗಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಕಟಾನಿ ಮೋಚೇತ್ವಾ ರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಸೀದಿಂಸು। ತೇ ತಸ್ಸ ಉದಕತಿನ್ತಾನಿ ವಿಯ ನೀಲಾನಿ ಸಿನಿದ್ಧಾನಿ ಪತ್ತಾನಿ ಉದಕಪುಣ್ಣಾ ವಿಯ ಚ ಸಾಖಾ ದಿಸ್ವಾ ಚಿನ್ತಯಿಂಸು ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ರುಕ್ಖೇ ಉದಕಂ ಸಞ್ಚರನ್ತಂ ವಿಯ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ಇಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಸಾಖಂ ಛಿನ್ದಾಮ, ಪಾನೀಯಂ ನೋ ದಸ್ಸತೀ’’ತಿ। ಅಥೇಕೋ ರುಕ್ಖಂ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ಸಾಖಂ ಛಿನ್ದಿ, ತತೋ ತಾಲಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಮಾಣಾ ಉದಕಧಾರಾ ಪವತ್ತಿ। ತೇ ತತ್ಥ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ ಚ ದಕ್ಖಿಣಸಾಖಂ ಛಿನ್ದಿಂಸು, ತತೋ ನಾನಗ್ಗರಸಭೋಜನಂ ನಿಕ್ಖಮಿ। ತಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಪಚ್ಛಿಮಸಾಖಂ ಛಿನ್ದಿಂಸು, ತತೋ ಅಲಙ್ಕತಇತ್ಥಿಯೋ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಭಿರಮಿತ್ವಾ ಉತ್ತರಸಾಖಂ ಛಿನ್ದಿಂಸು, ತತೋ ಸತ್ತ ರತನಾನಿ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು। ತಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಸಾವತ್ಥಿಂ ಪಚ್ಚಾಗನ್ತ್ವಾ ಧನಂ ಗೋಪೇತ್ವಾ ಗನ್ಧಮಾಲಾದಿಹತ್ಥಾ ಜೇತವನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾರಂ ವನ್ದಿತ್ವಾ ಪೂಜೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಾ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಸುತ್ವಾ ನಿಮನ್ತೇತ್ವಾ ಪುನದಿವಸೇ ಮಹಾದಾನಂ ದತ್ವಾ ‘‘ಭನ್ತೇ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ದಾನೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಧನದಾಯಿಕಾಯ ರುಕ್ಖದೇವತಾಯ ಪತ್ತಿಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ಪತ್ತಿಂ ಅದಂಸು। ಸತ್ಥಾ ನಿಟ್ಠಿತಭತ್ತಕಿಚ್ಚೋ ‘‘ಕತರರುಕ್ಖದೇವತಾಯ ಪತ್ತಿಂ ದೇಥಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ವಾಣಿಜಾ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖೇ ಧನಸ್ಸ ಲದ್ಧಾಕಾರಂ ತಥಾಗತಸ್ಸಾರೋಚೇಸುಂ। ಸತ್ಥಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ತಾವ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಾ ಅಹುತ್ವಾ ಧನಂ ಲಭಿತ್ಥ, ಪುಬ್ಬೇ ಪನ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾಯ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಾ ಧನಞ್ಚ ಜೀವಿತಞ್ಚ ವಿಜಹಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Vāṇijāsamitiṃ katvāti idaṃ satthā jetavane viharanto sāvatthivāsino vāṇije ārabbha kathesi. Te kira vohāratthāya gacchantā satthu mahādānaṃ datvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāya ‘‘bhante, sace arogā āgamissāma, puna tumhākaṃ pāde vandissāmā’’ti vatvā pañcamattehi sakaṭasatehi nikkhamitvā kantāraṃ patvā maggaṃ asallakkhetvā maggamūḷhā nirudake nirāhāre araññe vicarantā ekaṃ nāgapariggahitaṃ nigrodharukkhaṃ disvā sakaṭāni mocetvā rukkhamūle nisīdiṃsu. Te tassa udakatintāni viya nīlāni siniddhāni pattāni udakapuṇṇā viya ca sākhā disvā cintayiṃsu ‘‘imasmiṃ rukkhe udakaṃ sañcarantaṃ viya paññāyati, imassa purimasākhaṃ chindāma, pānīyaṃ no dassatī’’ti. Atheko rukkhaṃ abhiruhitvā sākhaṃ chindi, tato tālakkhandhappamāṇā udakadhārā pavatti. Te tattha nhatvā pivitvā ca dakkhiṇasākhaṃ chindiṃsu, tato nānaggarasabhojanaṃ nikkhami. Taṃ bhuñjitvā pacchimasākhaṃ chindiṃsu, tato alaṅkataitthiyo nikkhamiṃsu. Tāhi saddhiṃ abhiramitvā uttarasākhaṃ chindiṃsu, tato satta ratanāni nikkhamiṃsu. Tāni gahetvā pañca sakaṭasatāni pūretvā sāvatthiṃ paccāgantvā dhanaṃ gopetvā gandhamālādihatthā jetavanaṃ gantvā satthāraṃ vanditvā pūjetvā ekamantaṃ nisinnā dhammakathaṃ sutvā nimantetvā punadivase mahādānaṃ datvā ‘‘bhante, imasmiṃ dāne amhākaṃ dhanadāyikāya rukkhadevatāya pattiṃ demā’’ti pattiṃ adaṃsu. Satthā niṭṭhitabhattakicco ‘‘katararukkhadevatāya pattiṃ dethā’’ti pucchi. Vāṇijā nigrodharukkhe dhanassa laddhākāraṃ tathāgatassārocesuṃ. Satthā ‘‘tumhe tāva mattaññutāya taṇhāvasikā ahutvā dhanaṃ labhittha, pubbe pana amattaññutāya taṇhāvasikā dhanañca jīvitañca vijahiṃsū’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿನಗರೇ ತದೇವ ಪನ ಕನ್ತಾರಂ ಸ್ವೇವ ನಿಗ್ರೋಧೋ। ವಾಣಿಜಾ ಮಗ್ಗಮೂಳ್ಹಾ ಹುತ್ವಾ ತಮೇವ ನಿಗ್ರೋಧಂ ಪಸ್ಸಿಂಸು। ತಮತ್ಥಂ ಸತ್ಥಾ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ ಕಥೇನ್ತೋ ಇಮಾ ಗಾಥಾ ಆಹ –
Atīte bārāṇasinagare tadeva pana kantāraṃ sveva nigrodho. Vāṇijā maggamūḷhā hutvā tameva nigrodhaṃ passiṃsu. Tamatthaṃ satthā abhisambuddho hutvā kathento imā gāthā āha –
೧೮೦.
180.
‘‘ವಾಣಿಜಾ ಸಮಿತಿಂ ಕತ್ವಾ, ನಾನಾರಟ್ಠತೋ ಆಗತಾ।
‘‘Vāṇijā samitiṃ katvā, nānāraṭṭhato āgatā;
ಧನಾಹರಾ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು, ಏಕಂ ಕತ್ವಾನ ಗಾಮಣಿಂ॥
Dhanāharā pakkamiṃsu, ekaṃ katvāna gāmaṇiṃ.
೧೮೧.
181.
‘‘ತೇ ತಂ ಕನ್ತಾರಮಾಗಮ್ಮ, ಅಪ್ಪಭಕ್ಖಂ ಅನೋದಕಂ।
‘‘Te taṃ kantāramāgamma, appabhakkhaṃ anodakaṃ;
ಮಹಾನಿಗ್ರೋಧಮದ್ದಕ್ಖುಂ, ಸೀತಚ್ಛಾಯಂ ಮನೋರಮಂ॥
Mahānigrodhamaddakkhuṃ, sītacchāyaṃ manoramaṃ.
೧೮೨.
182.
‘‘ತೇ ಚ ತತ್ಥ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛಾಯಯಾ।
‘‘Te ca tattha nisīditvā, tassa rukkhassa chāyayā;
ವಾಣಿಜಾ ಸಮಚಿನ್ತೇಸುಂ, ಬಾಲಾ ಮೋಹೇನ ಪಾರುತಾ॥
Vāṇijā samacintesuṃ, bālā mohena pārutā.
೧೮೩.
183.
‘‘ಅಲ್ಲಾಯತೇ ಅಯಂ ರುಕ್ಖೋ, ಅಪಿ ವಾರೀವ ಸನ್ದತಿ।
‘‘Allāyate ayaṃ rukkho, api vārīva sandati;
ಇಙ್ಘಸ್ಸ ಪುರಿಮಂ ಸಾಖಂ, ಮಯಂ ಛಿನ್ದಾಮ ವಾಣಿಜಾ॥
Iṅghassa purimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.
೧೮೪.
184.
‘‘ಸಾ ಚ ಛಿನ್ನಾವ ಪಗ್ಘರಿ, ಅಚ್ಛಂ ವಾರಿಂ ಅನಾವಿಲಂ।
‘‘Sā ca chinnāva pagghari, acchaṃ vāriṃ anāvilaṃ;
ತೇ ತತ್ಥ ನ್ಹತ್ವಾ ಪಿವಿತ್ವಾ, ಯಾವತಿಚ್ಛಿಂಸು ವಾಣಿಜಾ॥
Te tattha nhatvā pivitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā.
೧೮೫.
185.
‘‘ದುತಿಯಂ ಸಮಚಿನ್ತೇಸುಂ, ಬಾಲಾ ಮೋಹೇನ ಪಾರುತಾ।
‘‘Dutiyaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā;
ಇಙ್ಘಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಂ ಸಾಖಂ, ಮಯಂ ಛಿನ್ದಾಮ ವಾಣಿಜಾ॥
Iṅghassa dakkhiṇaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.
೧೮೬.
186.
‘‘ಸಾ ಚ ಛಿನ್ನಾವ ಪಗ್ಘರಿ, ಸಾಲಿಮಂಸೋದನಂ ಬಹುಂ।
‘‘Sā ca chinnāva pagghari, sālimaṃsodanaṃ bahuṃ;
ಅಪ್ಪೋದವಣ್ಣೇ ಕುಮ್ಮಾಸೇ, ಸಿಙ್ಗಿಂ ವಿದಲಸೂಪಿಯೋ॥
Appodavaṇṇe kummāse, siṅgiṃ vidalasūpiyo.
೧೮೭.
187.
‘‘ತೇ ತತ್ಥ ಭುತ್ವಾ ಖಾದಿತ್ವಾ, ಯಾವತಿಚ್ಛಿಂಸು ವಾಣಿಜಾ।
‘‘Te tattha bhutvā khāditvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā;
ತತಿಯಂ ಸಮಚಿನ್ತೇಸುಂ, ಬಾಲಾ ಮೋಹೇನ ಪಾರುತಾ।
Tatiyaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā;
ಇಙ್ಘಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಸಾಖಂ, ಮಯಂ ಛಿನ್ದಾಮ ವಾಣಿಜಾ॥
Iṅghassa pacchimaṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.
೧೮೮.
188.
‘‘ಸಾ ಚ ಛಿನ್ನಾವ ಪಗ್ಘರಿ, ನಾರಿಯೋ ಸಮಲಙ್ಕತಾ।
‘‘Sā ca chinnāva pagghari, nāriyo samalaṅkatā;
ವಿಚಿತ್ರವತ್ಥಾಭರಣಾ, ಆಮುತ್ತಮಣಿಕುಣ್ಡಲಾ॥
Vicitravatthābharaṇā, āmuttamaṇikuṇḍalā.
೧೮೯.
189.
‘‘ಅಪಿ ಸು ವಾಣಿಜಾ ಏಕಾ, ನಾರಿಯೋ ಪಣ್ಣವೀಸತಿ।
‘‘Api su vāṇijā ekā, nāriyo paṇṇavīsati;
ಸಮನ್ತಾ ಪರಿವಾರಿಂಸು, ತಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛಾಯಯಾ।
Samantā parivāriṃsu, tassa rukkhassa chāyayā;
ತೇ ತಾಹಿ ಪರಿಚಾರೇತ್ವಾ, ಯಾವತಿಚ್ಛಿಂಸು ವಾಣಿಜಾ॥
Te tāhi paricāretvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā.
೧೯೦.
190.
‘‘ಚತುತ್ಥಂ ಸಮಚಿನ್ತೇಸುಂ, ಬಾಲಾ ಮೋಹೇನ ಪಾರುತಾ।
‘‘Catutthaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā;
ಇಙ್ಘಸ್ಸ ಉತ್ತರಂ ಸಾಖಂ, ಮಯಂ ಛಿನ್ದಾಮ ವಾಣಿಜಾ॥
Iṅghassa uttaraṃ sākhaṃ, mayaṃ chindāma vāṇijā.
೧೯೧.
191.
‘‘ಸಾ ಚ ಛಿನ್ನಾವ ಪಗ್ಘರಿ, ಮುತ್ತಾ ವೇಳುರಿಯಾ ಬಹೂ।
‘‘Sā ca chinnāva pagghari, muttā veḷuriyā bahū;
ರಜತಂ ಜಾತರೂಪಞ್ಚ, ಕುತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಯಾನಿ ಚ॥
Rajataṃ jātarūpañca, kuttiyo paṭiyāni ca.
೧೯೨.
192.
‘‘ಕಾಸಿಕಾನಿ ಚ ವತ್ಥಾನಿ, ಉದ್ದಿಯಾನಿ ಚ ಕಮ್ಬಲಾ।
‘‘Kāsikāni ca vatthāni, uddiyāni ca kambalā;
ತೇ ತತ್ಥ ಭಾರೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ, ಯಾವತಿಚ್ಛಿಂಸು ವಾಣಿಜಾ॥
Te tattha bhāre bandhitvā, yāvaticchiṃsu vāṇijā.
೧೯೩.
193.
‘‘ಪಞ್ಚಮಂ ಸಮಚಿನ್ತೇಸುಂ, ಬಾಲಾ ಮೋಹೇನ ಪಾರುತಾ।
‘‘Pañcamaṃ samacintesuṃ, bālā mohena pārutā;
ಇಙ್ಘಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಛಿನ್ದಾಮ, ಅಪಿ ಭಿಯ್ಯೋ ಲಭಾಮಸೇ॥
Iṅghassa mūlaṃ chindāma, api bhiyyo labhāmase.
೧೯೪.
194.
‘‘ಅಥುಟ್ಠಹಿ ಸತ್ಥವಾಹೋ, ಯಾಚಮಾನೋ ಕತಞ್ಜಲೀ।
‘‘Athuṭṭhahi satthavāho, yācamāno katañjalī;
ನಿಗ್ರೋಧೋ ಕಿಂ ಪರಜ್ಝತಿ, ವಾಣಿಜಾ ಭದ್ದಮತ್ಥು ತೇ॥
Nigrodho kiṃ parajjhati, vāṇijā bhaddamatthu te.
೧೯೫.
195.
‘‘ವಾರಿದಾ ಪುರಿಮಾ ಸಾಖಾ, ಅನ್ನಪಾನಞ್ಚ ದಕ್ಖಿಣಾ।
‘‘Vāridā purimā sākhā, annapānañca dakkhiṇā;
ನಾರಿದಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಸಾಖಾ, ಸಬ್ಬಕಾಮೇ ಚ ಉತ್ತರಾ।
Nāridā pacchimā sākhā, sabbakāme ca uttarā;
ನಿಗ್ರೋಧೋ ಕಿಂ ಪರಜ್ಝತಿ, ವಾಣಿಜಾ ಭದ್ದಮತ್ಥು ತೇ॥
Nigrodho kiṃ parajjhati, vāṇijā bhaddamatthu te.
೧೯೬.
196.
‘‘ಯಸ್ಸ ರುಕ್ಖಸ್ಸ ಛಾಯಾಯ, ನಿಸೀದೇಯ್ಯ ಸಯೇಯ್ಯ ವಾ।
‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;
ನ ತಸ್ಸ ಸಾಖಂ ಭಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೋ ಹಿ ಪಾಪಕೋ॥
Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako.
೧೯೭.
197.
‘‘ತೇ ಚ ತಸ್ಸಾನಾದಿಯಿತ್ವಾ, ಏಕಸ್ಸ ವಚನಂ ಬಹೂ।
‘‘Te ca tassānādiyitvā, ekassa vacanaṃ bahū;
ನಿಸಿತಾಹಿ ಕುಠಾರೀಹಿ, ಮೂಲತೋ ನಂ ಉಪಕ್ಕಮು’’ನ್ತಿ॥
Nisitāhi kuṭhārīhi, mūlato naṃ upakkamu’’nti.
ತತ್ಥ ಸಮಿತಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಸಮಾಗಮಂ ಕತ್ವಾ, ಬಹೂ ಏಕತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಕ್ಕಮಿಂಸೂತಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಕಟಸತೇಹಿ ಬಾರಾಣಸೇಯ್ಯಕಂ ಭಣ್ಡಂ ಆದಾಯ ಪಕ್ಕಮಿಂಸು। ಗಾಮಣಿನ್ತಿ ಏಕಂ ಪಞ್ಞವನ್ತತರಂ ಸತ್ಥವಾಹಂ ಕತ್ವಾ । ಛಾಯಯಾತಿ ಛಾಯಾಯ। ಅಲ್ಲಾಯತೇತಿ ಉದಕಭರಿತೋ ವಿಯ ಅಲ್ಲೋ ಹುತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯತಿ। ಛಿನ್ನಾವ ಪಗ್ಘರೀತಿ ಏಕೋ ರುಕ್ಖಾರೋಹನಕುಸಲೋ ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾ ತಂ ಛಿನ್ದಿ, ಸಾ ಛಿನ್ನಮತ್ತಾವ ಪಗ್ಘರೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಪರತೋಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ।
Tattha samitiṃ katvāti bārāṇasiyaṃ samāgamaṃ katvā, bahū ekato hutvāti attho. Pakkamiṃsūti pañcahi sakaṭasatehi bārāṇaseyyakaṃ bhaṇḍaṃ ādāya pakkamiṃsu. Gāmaṇinti ekaṃ paññavantataraṃ satthavāhaṃ katvā . Chāyayāti chāyāya. Allāyateti udakabharito viya allo hutvā paññāyati. Chinnāva paggharīti eko rukkhārohanakusalo abhiruhitvā taṃ chindi, sā chinnamattāva paggharīti dasseti. Paratopi eseva nayo.
ಅಪ್ಪೋದವಣ್ಣೇ ಕುಮ್ಮಾಸೇತಿ ಅಪ್ಪೋದಕಪಾಯಾಸಸದಿಸೇ ಕುಮ್ಮಾಸೇ। ಸಿಙ್ಗಿನ್ತಿ ಸಿಙ್ಗಿವೇರಾದಿಕಂ ಉತ್ತರಿಭಙ್ಗಂ। ವಿದಲಸೂಪಿಯೋತಿ ಮುಗ್ಗಸೂಪಾದಯೋ। ವಾಣಿಜಾ ಏಕಾತಿ ಏಕೇಕಸ್ಸ ವಾಣಿಜಸ್ಸ ಯತ್ತಕಾ ವಾಣಿಜಾ , ತೇಸು ಏಕೇಕಸ್ಸ ಏಕೇಕಾವ, ಸತ್ಥವಾಹಸ್ಸ ಪನ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಞ್ಚವೀಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪರಿವಾರಿಂಸೂತಿ ಪರಿವಾರೇಸುಂ। ತಾಹಿ ಪನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ನಾಗಾನುಭಾವೇನ ಸಾಣಿವಿತಾನಸಯನಾದೀನಿ ಪಗ್ಘರಿಂಸು।
Appodavaṇṇekummāseti appodakapāyāsasadise kummāse. Siṅginti siṅgiverādikaṃ uttaribhaṅgaṃ. Vidalasūpiyoti muggasūpādayo. Vāṇijā ekāti ekekassa vāṇijassa yattakā vāṇijā , tesu ekekassa ekekāva, satthavāhassa pana santike pañcavīsatīti attho. Parivāriṃsūti parivāresuṃ. Tāhi pana saddhiṃyeva nāgānubhāvena sāṇivitānasayanādīni pagghariṃsu.
ಕುತ್ತಿಯೋತಿ ಹತ್ಥತ್ಥರಾದಯೋ। ಪಟಿಯಾನಿಚಾತಿ ಉಣ್ಣಾಮಯಪಚ್ಚತ್ಥರಣಾನಿ। ‘‘ಸೇತಕಮ್ಬಲಾನೀ’’ತಿಪಿ ವದನ್ತಿಯೇವ। ಉದ್ದಿಯಾನಿ ಚ ಕಮ್ಬಲಾತಿ ಉದ್ದಿಯಾನಿ ನಾಮ ಕಮ್ಬಲಾ ಅತ್ಥಿ। ತೇ ತತ್ಥ ಭಾರೇ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಯಾವತಕಂ ಇಚ್ಛಿಂಸು, ತಾವತಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಸಕಟಸತಾನಿ ಪೂರೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ವಾಣಿಜಾ ಭದ್ದಮತ್ಥು ತೇತಿ ಏಕೇಕಂ ವಾಣಿಜಂ ಆಲಪನ್ತೋ ‘‘ಭದ್ದಂ ತೇ ಅತ್ಥೂ’’ತಿ ಆಹ। ಅನ್ನಪಾನಞ್ಚಾತಿ ಅನ್ನಞ್ಚ ಪಾನಞ್ಚ ಅದಾಸಿ। ಸಬ್ಬಕಾಮೇ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಕಾಮೇ ಚ ಅದಾಸಿ। ಮಿತ್ತದುಬ್ಭೋ ಹೀತಿ ಮಿತ್ತಾನಂ ದುಬ್ಭನಪುರಿಸೋ ಹಿ ಪಾಪಕೋ ಲಾಮಕೋ ನಾಮ। ಅನಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ। ಉಪಕ್ಕಮುನ್ತಿ ಮೋಹಾವ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಆರಭಿಂಸು।
Kuttiyoti hatthattharādayo. Paṭiyānicāti uṇṇāmayapaccattharaṇāni. ‘‘Setakambalānī’’tipi vadantiyeva. Uddiyāni ca kambalāti uddiyāni nāma kambalā atthi. Te tattha bhāre bandhitvāti yāvatakaṃ icchiṃsu, tāvatakaṃ gahetvā pañca sakaṭasatāni pūretvāti attho. Vāṇijā bhaddamatthu teti ekekaṃ vāṇijaṃ ālapanto ‘‘bhaddaṃ te atthū’’ti āha. Annapānañcāti annañca pānañca adāsi. Sabbakāme cāti sabbakāme ca adāsi. Mittadubbho hīti mittānaṃ dubbhanapuriso hi pāpako lāmako nāma. Anādiyitvāti tassa vacanaṃ aggahetvā. Upakkamunti mohāva chindituṃ ārabhiṃsu.
ಅಥ ನೇ ಛಿನ್ದನತ್ಥಾಯ ರುಕ್ಖಂ ಉಪಗತೇ ದಿಸ್ವಾ ನಾಗರಾಜಾ ಚಿನ್ತೇಸಿ ‘‘ಅಹಂ ಏತೇಸಂ ಪಿಪಾಸಿತಾನಂ ಪಾನೀಯಂ ದಾಪೇಸಿಂ, ತತೋ ದಿಬ್ಬಭೋಜನಂ, ತತೋ ಸಯನಾದೀನಿ ಚೇವ ಪರಿಚಾರಿಕಾ ಚ ನಾರಿಯೋ, ತತೋ ಪಞ್ಚಸತಸಕಟಪೂರಂ ರತನಂ, ಇದಾನಿ ಪನಿಮೇ ‘‘ರುಕ್ಖಂ ಮೂಲತೋ ಛಿನ್ದಿಸ್ಸಾಮಾ’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಅತಿವಿಯ ಲುದ್ಧಾ ಇಮೇ, ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥವಾಹಂ ಅವಸೇಸೇ ಮಾರೇತುಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ। ಸೋ ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಸನ್ನದ್ಧಯೋಧಾ ನಿಕ್ಖಮನ್ತು, ಏತ್ತಕಾ ಧನುಗ್ಗಹಾ, ಏತ್ತಕಾ ವಮ್ಮಿನೋ’’ತಿ ಸೇನಂ ವಿಚಾರೇಸಿ। ತಮತ್ಥಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ಗಾಥಮಾಹ –
Atha ne chindanatthāya rukkhaṃ upagate disvā nāgarājā cintesi ‘‘ahaṃ etesaṃ pipāsitānaṃ pānīyaṃ dāpesiṃ, tato dibbabhojanaṃ, tato sayanādīni ceva paricārikā ca nāriyo, tato pañcasatasakaṭapūraṃ ratanaṃ, idāni panime ‘‘rukkhaṃ mūlato chindissāmā’ti vadanti, ativiya luddhā ime, ṭhapetvā satthavāhaṃ avasese māretuṃ vaṭṭatī’’ti. So ‘‘ettakā sannaddhayodhā nikkhamantu, ettakā dhanuggahā, ettakā vammino’’ti senaṃ vicāresi. Tamatthaṃ pakāsento satthā gāthamāha –
೧೯೮.
198.
‘‘ತತೋ ನಾಗಾ ನಿಕ್ಖಮಿಂಸು, ಸನ್ನದ್ಧಾ ಪಣ್ಣವೀಸತಿ।
‘‘Tato nāgā nikkhamiṃsu, sannaddhā paṇṇavīsati;
ಧನುಗ್ಗಹಾನಂ ತಿಸತಾ, ಛಸಹಸ್ಸಾ ಚ ವಮ್ಮಿನೋ’’ತಿ॥
Dhanuggahānaṃ tisatā, chasahassā ca vammino’’ti.
ತತ್ಥ ಸನ್ನದ್ಧಾತಿ ಸುವಣ್ಣರಜತಾದಿವಮ್ಮಕವಚಿಕಾ। ಧನುಗ್ಗಹಾನಂ ತಿಸತಾತಿ ಮೇಣ್ಡವಿಸಾಣಧನುಗ್ಗಹಾನಂ ತೀಣಿ ಸತಾನಿ॥ ವಮ್ಮಿನೋತಿ ಖೇಟಕಫಲಕಹತ್ಥಾ ಛಸಹಸ್ಸಾ।
Tattha sannaddhāti suvaṇṇarajatādivammakavacikā. Dhanuggahānaṃ tisatāti meṇḍavisāṇadhanuggahānaṃ tīṇi satāni. vamminoti kheṭakaphalakahatthā chasahassā.
೧೯೯.
199.
‘‘ಏತೇ ಹನಥ ಬನ್ಧಥ, ಮಾ ವೋ ಮುಞ್ಚಿತ್ಥ ಜೀವಿತಂ।
‘‘Ete hanatha bandhatha, mā vo muñcittha jīvitaṃ;
ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥವಾಹಂವ, ಸಬ್ಬೇ ಭಸ್ಮಂ ಕರೋಥ ನೇ’’ತಿ॥ – ಅಯಂ ನಾಗರಾಜೇನ ವುತ್ತಗಾಥಾ।
Ṭhapetvā satthavāhaṃva, sabbe bhasmaṃ karotha ne’’ti. – ayaṃ nāgarājena vuttagāthā;
ತತ್ಥ ಮಾ ವೋ ಮುಞ್ಚಿತ್ಥ ಜೀವಿತನ್ತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಏಕಸ್ಸಪಿ ಜೀವಿತಂ ಮಾ ಮುಞ್ಚಿತ್ಥ।
Tattha mā vo muñcittha jīvitanti kassaci ekassapi jīvitaṃ mā muñcittha.
ನಾಗಾ ತಥಾ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥರಣಾದೀನಿ ಪಞ್ಚಸು ಸಕಟಸತೇಸು ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥವಾಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಯಂ ತಾನಿ ಸಕಟಾನಿ ಪಾಜೇನ್ತಾ ಬಾರಾಣಸಿಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಬ್ಬಂ ಧನಂ ತಸ್ಸ ಗೇಹೇ ಪಟಿಸಾಮೇತ್ವಾ ತಂ ಆಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ನಾಗಭವನಮೇವ ಗತಾ। ತಮತ್ಥಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಓವಾದವಸೇನ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –
Nāgā tathā katvā attharaṇādīni pañcasu sakaṭasatesu āropetvā satthavāhaṃ gahetvā sayaṃ tāni sakaṭāni pājentā bārāṇasiṃ gantvā sabbaṃ dhanaṃ tassa gehe paṭisāmetvā taṃ āpucchitvā attano nāgabhavanameva gatā. Tamatthaṃ viditvā satthā ovādavasena gāthādvayamāha –
೨೦೦.
200.
‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪೋಸೋ, ಸಮ್ಪಸ್ಸಂ ಅತ್ಥಮತ್ತನೋ।
‘‘Tasmā hi paṇḍito poso, sampassaṃ atthamattano;
ಲೋಭಸ್ಸ ನ ವಸಂ ಗಚ್ಛೇ, ಹನೇಯ್ಯಾರಿಸಕಂ ಮನಂ॥
Lobhassa na vasaṃ gacche, haneyyārisakaṃ manaṃ.
೨೦೧.
201.
‘‘ಏವಮಾದೀನವಂ ಞತ್ವಾ, ತಣ್ಹಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ।
‘‘Evamādīnavaṃ ñatvā, taṇhā dukkhassa sambhavaṃ;
ವೀತತಣ್ಹೋ ಅನಾದಾನೋ, ಸತೋ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇ’’ತಿ॥
Vītataṇho anādāno, sato bhikkhu paribbaje’’ti.
ತತ್ಥ ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಲೋಭವಸಿಕಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾ, ಸತ್ಥವಾಹೋ ಉತ್ತಮಸಮ್ಪತ್ತಿಂ, ತಸ್ಮಾ। ಹನೇಯ್ಯಾರಿಸಕಂ ಮನನ್ತಿ ಅನ್ತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನಂ ನಾನಾವಿಧಾನಂ ಲೋಭಸತ್ತೂನಂ ಸನ್ತಕಂ ಮನಂ, ಲೋಭಸಮ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತಂ ಹನೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ಏವಮಾದೀನವನ್ತಿ ಏವಂ ಲೋಭೇ ಆದೀನವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ। ತಣ್ಹಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಜಾತಿಆದಿದುಕ್ಖಸ್ಸ ತಣ್ಹಾ ಸಮ್ಭವೋ, ತತೋ ಏತಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾವ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ ಞತ್ವಾ ವೀತತಣ್ಹೋ ತಣ್ಹಾಆದಾನೇನ ಅನಾದಾನೋ ಮಗ್ಗೇನ ಆಗತಾಯ ಸತಿಯಾ ಸತೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಪರಿಬ್ಬಜೇ ಇರಿಯೇಥ ವತ್ತೇಥಾತಿ ಅರಹತ್ತೇನ ದೇಸನಾಯ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹಿ।
Tattha tasmāti yasmā lobhavasikā mahāvināsaṃ pattā, satthavāho uttamasampattiṃ, tasmā. Haneyyārisakaṃ mananti anto uppajjamānānaṃ nānāvidhānaṃ lobhasattūnaṃ santakaṃ manaṃ, lobhasampayuttacittaṃ haneyyāti attho. Evamādīnavanti evaṃ lobhe ādīnavaṃ jānitvā. Taṇhā dukkhassa sambhavanti jātiādidukkhassa taṇhā sambhavo, tato etaṃ dukkhaṃ nibbattati, evaṃ taṇhāva dukkhassa sambhavaṃ ñatvā vītataṇho taṇhāādānena anādāno maggena āgatāya satiyā sato hutvā bhikkhu paribbaje iriyetha vattethāti arahattena desanāya kūṭaṃ gaṇhi.
ಇಮಞ್ಚ ಪನ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ಉಪಾಸಕಾ ಪುಬ್ಬೇ ಲೋಭವಸಿಕಾ ವಾಣಿಜಾ ಮಹಾವಿನಾಸಂ ಪತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಲೋಭವಸಿಕೇನ ನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ತೇ ವಾಣಿಜಾ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ। ತದಾ ನಾಗರಾಜಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಅಹೋಸಿ, ಸತ್ಥವಾಹೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
Imañca pana dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ upāsakā pubbe lobhavasikā vāṇijā mahāvināsaṃ pattā, tasmā lobhavasikena na bhavitabba’’nti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne te vāṇijā sotāpattiphale patiṭṭhitā. Tadā nāgarājā sāriputto ahosi, satthavāho pana ahameva ahosinti.
ಮಹಾವಾಣಿಜಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ದಸಮಾ।
Mahāvāṇijajātakavaṇṇanā dasamā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೪೯೩. ಮಹಾವಾಣಿಜಜಾತಕಂ • 493. Mahāvāṇijajātakaṃ
