| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) |
២. មហារាហុលោវាទសុត្តវណ្ណនា
2. Mahārāhulovādasuttavaṇṇanā
១១៣. ឯវំ មេ សុតន្តិ មហារាហុលោវាទសុត្តំ។ តត្ថ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ អនុពន្ធីតិ ទស្សនំ អវិជហិត្វា គមនំ អព្ពោច្ឆិន្នំ កត្វា បច្ឆតោ បច្ឆតោ ឥរិយាបថានុពន្ធនេន អនុពន្ធិ។ តទា ហិ ភគវា បទេ បទំ និក្ខិបន្តោ វិលាសិតគមនេន បុរតោ បុរតោ គច្ឆតិ, រាហុលត្ថេរោ ទសពលស្ស បទានុបទិកោ ហុត្វា បច្ឆតោ បច្ឆតោ។
113.Evaṃme sutanti mahārāhulovādasuttaṃ. Tattha piṭṭhito piṭṭhito anubandhīti dassanaṃ avijahitvā gamanaṃ abbocchinnaṃ katvā pacchato pacchato iriyāpathānubandhanena anubandhi. Tadā hi bhagavā pade padaṃ nikkhipanto vilāsitagamanena purato purato gacchati, rāhulatthero dasabalassa padānupadiko hutvā pacchato pacchato.
តត្ថ ភគវា សុបុប្ផិតសាលវនមជ្ឈគតោ សុភូមិឱតរណត្ថាយ និក្ខន្តមត្តវរវារណោ វិយ វិរោចិត្ថ, រាហុលភទ្ទោ ច វរវារណស្ស បច្ឆតោ និក្ខន្តគជបោតកោ វិយ។ ភគវា សាយន្ហសមយេ មណិគុហតោ និក្ខមិត្វា គោចរំ បដិបន្នោ កេសរសីហោ វិយ, រាហុលភទ្ទោ ច សីហមិគរាជានំ អនុពន្ធន្តោ និក្ខន្តសីហបោតកោ វិយ។ ភគវា មណិបព្ពតសស្សិរិកវនសណ្ឌតោ ទាឋពលោ មហាព្យគ្ឃោ វិយ, រាហុលភទ្ទោ ច ព្យគ្ឃរាជានំ អនុពន្ធព្យគ្ឃបោតកោ វិយ។ ភគវា សិម្ពលិទាយតោ និក្ខន្តសុបណ្ណរាជា វិយ, រាហុលភទ្ទោ ច សុបណ្ណរាជស្ស បច្ឆតោ និក្ខន្តសុបណ្ណបោតកោ វិយ។ ភគវា ចិត្តកូដបព្ពតតោ គគនតលំ បក្ខន្ទសុវណ្ណហំសរាជា វិយ, រាហុលភទ្ទោ ច ហំសាធិបតិំ អនុបក្ខន្ទហំសបោតកោ វិយ។ ភគវា មហាសរំ អជ្ឈោគាឡ្ហា សុវណ្ណមហានាវា វិយ, រាហុលភទ្ទោ ច សុវណ្ណនាវំ បច្ឆា អនុពន្ធនាវាបោតកោ វិយ។ ភគវា ចក្ករតនានុភាវេន គគនតលេ សម្បយាតចក្កវត្តិរាជា វិយ, រាហុលភទ្ទោ ច រាជានំ អនុសម្បយាតបរិណាយករតនំ វិយ។ ភគវា វិគតវលាហកំ នភំ បដិបន្នតារករាជា វិយ, រាហុលភទ្ទោ ច តារកាធិបតិនោ អនុមគ្គបដិបន្នា បរិសុទ្ធឱសធិតារកា វិយ។
Tattha bhagavā supupphitasālavanamajjhagato subhūmiotaraṇatthāya nikkhantamattavaravāraṇo viya virocittha, rāhulabhaddo ca varavāraṇassa pacchato nikkhantagajapotako viya. Bhagavā sāyanhasamaye maṇiguhato nikkhamitvā gocaraṃ paṭipanno kesarasīho viya, rāhulabhaddo ca sīhamigarājānaṃ anubandhanto nikkhantasīhapotako viya. Bhagavā maṇipabbatasassirikavanasaṇḍato dāṭhabalo mahābyaggho viya, rāhulabhaddo ca byaggharājānaṃ anubandhabyagghapotako viya. Bhagavā simbalidāyato nikkhantasupaṇṇarājā viya, rāhulabhaddo ca supaṇṇarājassa pacchato nikkhantasupaṇṇapotako viya. Bhagavā cittakūṭapabbatato gaganatalaṃ pakkhandasuvaṇṇahaṃsarājā viya, rāhulabhaddo ca haṃsādhipatiṃ anupakkhandahaṃsapotako viya. Bhagavā mahāsaraṃ ajjhogāḷhā suvaṇṇamahānāvā viya, rāhulabhaddo ca suvaṇṇanāvaṃ pacchā anubandhanāvāpotako viya. Bhagavā cakkaratanānubhāvena gaganatale sampayātacakkavattirājā viya, rāhulabhaddo ca rājānaṃ anusampayātapariṇāyakaratanaṃ viya. Bhagavā vigatavalāhakaṃ nabhaṃ paṭipannatārakarājā viya, rāhulabhaddo ca tārakādhipatino anumaggapaṭipannā parisuddhaosadhitārakā viya.
ភគវាបិ មហាសម្មតបវេណិយំ ឱក្កាករាជវំសេ ជាតោ, រាហុលភទ្ទោបិ។ ភគវាបិ សង្ខេ បក្ខិត្តខីរសទិសោ សុបរិសុទ្ធជាតិខត្តិយកុលេ ជាតោ, រាហុលភទ្ទោបិ។ ភគវាបិ រជ្ជំ បហាយ បព្ពជិតោ, រាហុលភទ្ទោបិ។ ភគវតោបិ សរីរំ ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណបដិមណ្ឌិតំ ទេវនគរេសុ សមុស្សិតរតនតោរណំ វិយ សព្ពបាលិផុល្លោ បារិច្ឆត្តកោ វិយ ច អតិមនោហរណំ, រាហុលភទ្ទស្សាបិ។ ឥតិ ទ្វេបិ អភិនីហារសម្បន្នា, ទ្វេបិ រាជបព្ពជិតា, ទ្វេបិ ខត្តិយសុខុមាលា, ទ្វេបិ សុវណ្ណវណ្ណា, ទ្វេបិ លក្ខណសម្បន្នា ឯកមគ្គំ បដិបន្នា បដិបាដិយា គច្ឆន្តានំ ទ្វិន្នំ ចន្ទមណ្ឌលានំ ទ្វិន្នំ សូរិយមណ្ឌលានំ ទ្វិន្នំ សក្កសុយាមសន្តុសិតសុនិម្មិតវសវត្តិមហាព្រហ្មាទីនំ សិរិយា សិរិំ អភិភវមានា វិយ វិរោចិំសុ។
Bhagavāpi mahāsammatapaveṇiyaṃ okkākarājavaṃse jāto, rāhulabhaddopi. Bhagavāpi saṅkhe pakkhittakhīrasadiso suparisuddhajātikhattiyakule jāto, rāhulabhaddopi. Bhagavāpi rajjaṃ pahāya pabbajito, rāhulabhaddopi. Bhagavatopi sarīraṃ dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇapaṭimaṇḍitaṃ devanagaresu samussitaratanatoraṇaṃ viya sabbapāliphullo pāricchattako viya ca atimanoharaṇaṃ, rāhulabhaddassāpi. Iti dvepi abhinīhārasampannā, dvepi rājapabbajitā, dvepi khattiyasukhumālā, dvepi suvaṇṇavaṇṇā, dvepi lakkhaṇasampannā ekamaggaṃ paṭipannā paṭipāṭiyā gacchantānaṃ dvinnaṃ candamaṇḍalānaṃ dvinnaṃ sūriyamaṇḍalānaṃ dvinnaṃ sakkasuyāmasantusitasunimmitavasavattimahābrahmādīnaṃ siriyā siriṃ abhibhavamānā viya virociṃsu.
តត្រាយស្មា រាហុលោ ភគវតោ បិដ្ឋិតោ បិដ្ឋិតោ គច្ឆន្តោវ បាទតលតោ យាវ ឧបរិ កេសន្តា តថាគតំ អាលោកេសិ។ សោ ភគវតោ ពុទ្ធវេសវិលាសំ ទិស្វា ‘‘សោភតិ ភគវា ទ្វត្តិំសមហាបុរិសលក្ខណវិចិត្តសរីរោ ព្យាមប្បភាបរិក្ខិត្តតាយ វិប្បកិណ្ណសុវណ្ណចុណ្ណមជ្ឈគតោ វិយ, វិជ្ជុលតាបរិក្ខិត្តោ កនកបព្ពតោ វិយ, យន្តសុត្តសមាកឌ្ឍិតរតនវិចិត្តំ សុវណ្ណអគ្ឃិកំ វិយ, រត្តបំសុកូលចីវរបដិច្ឆន្នោបិ រត្តកម្ពលបរិក្ខិត្តកនកបព្ពតោ វិយ, បវាឡលតាបដិមណ្ឌិតំ សុវណ្ណអគ្ឃិកំ វិយ , ចីនបិដ្ឋចុណ្ណបូជិតំ សុវណ្ណចេតិយំ វិយ, លាខារសានុលិត្តោ កនកយូបោ វិយ, រត្តវលាហកន្តរតោ តង្ខណព្ភុគ្គតបុណ្ណចន្ទោ វិយ, អហោ សមតិំសបារមិតានុភាវសជ្ជិតស្ស អត្តភាវស្ស សិរីសម្បត្តី’’តិ ចិន្តេសិ។ តតោ អត្តានម្បិ ឱលោកេត្វា – ‘‘អហម្បិ សោភាមិ។ សចេ ភគវា ចតូសុ មហាទីបេសុ ចក្កវត្តិរជ្ជំ អករិស្សា, មយ្ហំ បរិណាយកដ្ឋានន្តរំ អទស្សា។ ឯវំ សន្តេ អតិវិយ ជម្ពុទីបតលំ អសោភិស្សា’’តិ អត្តភាវំ និស្សាយ គេហស្សិតំ ឆន្ទរាគំ ឧប្បាទេសិ។
Tatrāyasmā rāhulo bhagavato piṭṭhito piṭṭhito gacchantova pādatalato yāva upari kesantā tathāgataṃ ālokesi. So bhagavato buddhavesavilāsaṃ disvā ‘‘sobhati bhagavā dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavicittasarīro byāmappabhāparikkhittatāya vippakiṇṇasuvaṇṇacuṇṇamajjhagato viya, vijjulatāparikkhitto kanakapabbato viya, yantasuttasamākaḍḍhitaratanavicittaṃ suvaṇṇaagghikaṃ viya, rattapaṃsukūlacīvarapaṭicchannopi rattakambalaparikkhittakanakapabbato viya, pavāḷalatāpaṭimaṇḍitaṃ suvaṇṇaagghikaṃ viya , cīnapiṭṭhacuṇṇapūjitaṃ suvaṇṇacetiyaṃ viya, lākhārasānulitto kanakayūpo viya, rattavalāhakantarato taṅkhaṇabbhuggatapuṇṇacando viya, aho samatiṃsapāramitānubhāvasajjitassa attabhāvassa sirīsampattī’’ti cintesi. Tato attānampi oloketvā – ‘‘ahampi sobhāmi. Sace bhagavā catūsu mahādīpesu cakkavattirajjaṃ akarissā, mayhaṃ pariṇāyakaṭṭhānantaraṃ adassā. Evaṃ sante ativiya jambudīpatalaṃ asobhissā’’ti attabhāvaṃ nissāya gehassitaṃ chandarāgaṃ uppādesi.
ភគវាបិ បុរតោ គច្ឆន្តោវ ចិន្តេសិ – ‘‘បរិបុណ្ណច្ឆវិមំសលោហិតោ ទានិ រាហុលស្ស អត្តភាវោ។ រជនីយេសុ រូបារម្មណាទីសុ ហិ ចិត្តស្ស បក្ខន្ទនកាលោ ជាតោ, កិំ ពហុលតាយ នុ ខោ រាហុលោ វីតិនាមេតី’’តិ។ អថ សហាវជ្ជនេនេវ បសន្នឧទកេ មច្ឆំ វិយ, បរិសុទ្ធេ អាទាសមណ្ឌលេ មុខនិមិត្តំ វិយ ច តស្ស តំ ចិត្តុប្បាទំ អទ្ទស។ ទិស្វាវ – ‘‘អយំ រាហុលោ មយ្ហំ អត្រជោ ហុត្វា មម បច្ឆតោ អាគច្ឆន្តោ ‘អហំ សោភាមិ, មយ្ហំ វណ្ណាយតនំ បសន្ន’ន្តិ អត្តភាវំ និស្សាយ គេហស្សិតឆន្ទរាគំ ឧប្បាទេតិ, អតិត្ថេ បក្ខន្ទោ ឧប្បថំ បដិបន្នោ អគោចរេ ចរតិ, ទិសាមូឡ្ហអទ្ធិកោ វិយ អគន្តព្ពំ ទិសំ គច្ឆតិ។ អយំ ខោ បនស្ស កិលេសោ អព្ភន្តរេ វឌ្ឍន្តោ អត្តត្ថម្បិ យថាភូតំ បស្សិតុំ ន ទស្សតិ, បរត្ថម្បិ, ឧភយត្ថម្បិ។ តតោ និរយេបិ បដិសន្ធិំ គណ្ហាបេស្សតិ, តិរច្ឆានយោនិយម្បិ, បេត្តិវិសយេបិ, អសុរកាយេបិ, សម្ពាធេបិ មាតុកុច្ឆិស្មិន្តិ អនមតគ្គេ សំសារវដ្ដេ បរិបាតេស្សតិ។ អយញ្ហិ –
Bhagavāpi purato gacchantova cintesi – ‘‘paripuṇṇacchavimaṃsalohito dāni rāhulassa attabhāvo. Rajanīyesu rūpārammaṇādīsu hi cittassa pakkhandanakālo jāto, kiṃ bahulatāya nu kho rāhulo vītināmetī’’ti. Atha sahāvajjaneneva pasannaudake macchaṃ viya, parisuddhe ādāsamaṇḍale mukhanimittaṃ viya ca tassa taṃ cittuppādaṃ addasa. Disvāva – ‘‘ayaṃ rāhulo mayhaṃ atrajo hutvā mama pacchato āgacchanto ‘ahaṃ sobhāmi, mayhaṃ vaṇṇāyatanaṃ pasanna’nti attabhāvaṃ nissāya gehassitachandarāgaṃ uppādeti, atitthe pakkhando uppathaṃ paṭipanno agocare carati, disāmūḷhaaddhiko viya agantabbaṃ disaṃ gacchati. Ayaṃ kho panassa kileso abbhantare vaḍḍhanto attatthampi yathābhūtaṃ passituṃ na dassati, paratthampi, ubhayatthampi. Tato nirayepi paṭisandhiṃ gaṇhāpessati, tiracchānayoniyampi, pettivisayepi, asurakāyepi, sambādhepi mātukucchisminti anamatagge saṃsāravaṭṭe paripātessati. Ayañhi –
អនត្ថជននោ លោភោ, លោភោ ចិត្តប្បកោបនោ;
Anatthajanano lobho, lobho cittappakopano;
ភយមន្តរតោ ជាតំ, តំ ជនោ នាវពុជ្ឈតិ។
Bhayamantarato jātaṃ, taṃ jano nāvabujjhati.
លុទ្ធោ អត្ថំ ន ជានាតិ, លុទ្ធោ ធម្មំ ន បស្សតិ;
Luddho atthaṃ na jānāti, luddho dhammaṃ na passati;
អន្ធតមំ តទា ហោតិ, យំ លោភោ សហតេ នរំ។ (ឥតិវុ. ៨៨) –
Andhatamaṃ tadā hoti, yaṃ lobho sahate naraṃ. (itivu. 88) –
យថា ខោ បន អនេករតនបូរា មហានាវា ភិន្នផលកន្តរេន ឧទកំ អាទិយមានា មុហុត្តម្បិ ន អជ្ឈុបេក្ខិតព្ពា ហោតិ, វេគេនស្សា វិវរំ បិទហិតុំ វដ្ដតិ, ឯវមេវំ អយម្បិ ន អជ្ឈុបេក្ខិតព្ពោ។ យាវស្ស អយំ កិលេសោ អព្ភន្តរេ សីលរតនាទីនិ ន វិនាសេតិ, តាវទេវ នំ និគ្គណ្ហិស្សាមី’’តិ អជ្ឈាសយមកាសិ។ ឯវរូបេសុ បន ឋានេសុ ពុទ្ធានំ នាគវិលោកនំ នាម ហោតិ។ តស្មា យន្តេន បរិវត្តិតសុវណ្ណបដិមា វិយ សកលកាយេនេវ បរិវត្តេត្វា ឋិតោ រាហុលភទ្ទំ អាមន្តេសិ។ តំ សន្ធាយ ‘‘អថ ខោ ភគវា អបលោកេត្វា’’តិអាទិ វុត្តំ។
Yathā kho pana anekaratanapūrā mahānāvā bhinnaphalakantarena udakaṃ ādiyamānā muhuttampi na ajjhupekkhitabbā hoti, vegenassā vivaraṃ pidahituṃ vaṭṭati, evamevaṃ ayampi na ajjhupekkhitabbo. Yāvassa ayaṃ kileso abbhantare sīlaratanādīni na vināseti, tāvadeva naṃ niggaṇhissāmī’’ti ajjhāsayamakāsi. Evarūpesu pana ṭhānesu buddhānaṃ nāgavilokanaṃ nāma hoti. Tasmā yantena parivattitasuvaṇṇapaṭimā viya sakalakāyeneva parivattetvā ṭhito rāhulabhaddaṃ āmantesi. Taṃ sandhāya ‘‘atha kho bhagavā apaloketvā’’tiādi vuttaṃ.
តត្ថ យំកិញ្ចិ រូបន្តិអាទីនិ សព្ពាការេន វិសុទ្ធិមគ្គេ ខន្ធនិទ្ទេសេ វិត្ថារិតានិ។ នេតំ មមាតិអាទីនិ មហាហត្ថិបទោបមេ វុត្តានិ។ រូបមេវ នុ ខោ ភគវាតិ កស្មា បុច្ឆតិ? តស្ស កិរ – ‘‘សព្ពំ រូបំ នេតំ មម, នេសោហមស្មិ ន មេសោ អត្តា’’តិ សុត្វា – ‘‘ភគវា សព្ពំ រូបំ វិបស្សនាបញ្ញាយ ឯវំ ទដ្ឋព្ពន្តិ វទតិ, វេទនាទីសុ នុ ខោ កថំ បដិបជ្ជិតព្ព’’ន្តិ នយោ ឧទបាទិ។ តស្មា តស្មិំ នយេ ឋិតោ បុច្ឆតិ។ នយកុសលោ ហេស អាយស្មា រាហុលោ, ឥទំ ន កត្តព្ពន្តិ វុត្តេ ឥទម្បិ ន កត្តព្ពំ ឥទម្បិ ន កត្តព្ពមេវាតិ នយសតេនបិ នយសហស្សេនបិ បដិវិជ្ឈតិ។ ឥទំ កត្តព្ពន្តិ វុត្តេបិ ឯសេវ នយោ។
Tattha yaṃkiñci rūpantiādīni sabbākārena visuddhimagge khandhaniddese vitthāritāni. Netaṃ mamātiādīni mahāhatthipadopame vuttāni. Rūpameva nu kho bhagavāti kasmā pucchati? Tassa kira – ‘‘sabbaṃ rūpaṃ netaṃ mama, nesohamasmi na meso attā’’ti sutvā – ‘‘bhagavā sabbaṃ rūpaṃ vipassanāpaññāya evaṃ daṭṭhabbanti vadati, vedanādīsu nu kho kathaṃ paṭipajjitabba’’nti nayo udapādi. Tasmā tasmiṃ naye ṭhito pucchati. Nayakusalo hesa āyasmā rāhulo, idaṃ na kattabbanti vutte idampi na kattabbaṃ idampi na kattabbamevāti nayasatenapi nayasahassenapi paṭivijjhati. Idaṃ kattabbanti vuttepi eseva nayo.
សិក្ខាកាមោ ហិ អយំ អាយស្មា, បាតោវ គន្ធកុដិបរិវេណេ បត្ថមត្តំ វាលិកំ ឱកិរតិ – ‘‘អជ្ជ សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស សន្តិកា មយ្ហំ ឧបជ្ឈាយស្ស សន្តិកា ឯត្តកំ ឱវាទំ ឯត្តកំ បរិភាសំ លភាមី’’តិ។ សម្មាសម្ពុទ្ធោបិ នំ ឯតទគ្គេ ឋបេន្តោ – ‘‘ឯតទគ្គំ, ភិក្ខវេ, មម សាវកានំ ភិក្ខូនំ សិក្ខាកាមានំ យទិទំ រាហុលោ’’តិ (អ. និ. ១.២០៩) សិក្ខាយមេវ អគ្គំ កត្វា ឋបេសិ។ សោបិ អាយស្មា ភិក្ខុសង្ឃមជ្ឈេ តមេវ សីហនាទំ នទិ –
Sikkhākāmo hi ayaṃ āyasmā, pātova gandhakuṭipariveṇe patthamattaṃ vālikaṃ okirati – ‘‘ajja sammāsambuddhassa santikā mayhaṃ upajjhāyassa santikā ettakaṃ ovādaṃ ettakaṃ paribhāsaṃ labhāmī’’ti. Sammāsambuddhopi naṃ etadagge ṭhapento – ‘‘etadaggaṃ, bhikkhave, mama sāvakānaṃ bhikkhūnaṃ sikkhākāmānaṃ yadidaṃ rāhulo’’ti (a. ni. 1.209) sikkhāyameva aggaṃ katvā ṭhapesi. Sopi āyasmā bhikkhusaṅghamajjhe tameva sīhanādaṃ nadi –
‘‘សព្ពមេតំ អភិញ្ញាយ, ធម្មរាជា បិតា មម;
‘‘Sabbametaṃ abhiññāya, dhammarājā pitā mama;
សម្មុខា ភិក្ខុសង្ឃស្ស, ឯតទគ្គេ ឋបេសិ មំ។
Sammukhā bhikkhusaṅghassa, etadagge ṭhapesi maṃ.
សិក្ខាកាមានហំ អគ្គោ, ធម្មរាជេន ថោមិតោ;
Sikkhākāmānahaṃ aggo, dhammarājena thomito;
សទ្ធាបព្ពជិតានញ្ច, សហាយោ បវរោ មម។
Saddhāpabbajitānañca, sahāyo pavaro mama.
ធម្មរាជា បិតា មយ្ហំ, ធម្មារក្ខោ ច បេត្តិយោ;
Dhammarājā pitā mayhaṃ, dhammārakkho ca pettiyo;
សារិបុត្តោ ឧបជ្ឈាយោ, សព្ពំ មេ ជិនសាសន’’ន្តិ។
Sāriputto upajjhāyo, sabbaṃ me jinasāsana’’nti.
អថស្ស ភគវា យស្មា ន កេវលំ រូបមេវ, វេទនាទយោបិ ឯវំ ទដ្ឋព្ពា, តស្មា រូបម្បិ រាហុលាតិអាទិមាហ។ កោ នជ្ជាតិ កោ នុ អជ្ជ។ ថេរស្ស កិរ ឯតទហោសិ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ មយ្ហំ អត្តភាវនិស្សិតំ ឆន្ទរាគំ ញត្វា ‘សមណេន នាម ឯវរូបោ វិតក្កោ ន វិតក្កិតព្ពោ’តិ នេវ បរិយាយេន កថំ កថេសិ, គច្ឆ ភិក្ខុ រាហុលំ វទេហិ ‘មា បុន ឯវរូបំ វិតក្កំ វិតក្កេសី’តិ ន ទូតំ បេសេសិ។ មំ សម្មុក្ខេ ឋត្វាយេវ បន សភណ្ឌកំ ចោរំ ចូឡាយ គណ្ហន្តោ វិយ សម្មុខា សុគតោវាទំ អទាសិ។ សុគតោវាទោ ច នាម អសង្ខេយ្យេហិបិ កប្បេហិ ទុល្លភោ។ ឯវរូបស្ស ពុទ្ធស្ស សម្មុខា ឱវាទំ លភិត្វា កោ នុ វិញ្ញូ បណ្ឌិតជាតិកោ អជ្ជ គាមំ បិណ្ឌាយ បវិសិស្សតី’’តិ។ អថេស អាយស្មា អាហារកិច្ចំ បហាយ យស្មិំ និសិន្នដ្ឋានេ ឋិតេន ឱវាទោ លទ្ធោ, តតោវ បដិនិវត្តេត្វា អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសីទិ។ ភគវាបិ តំ អាយស្មន្តំ និវត្តមានំ ទិស្វា ន ឯវមាហ – ‘‘មា និវត្ត តាវ, រាហុល, ភិក្ខាចារកាលោ តេ’’តិ។ កស្មា? ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘អជ្ជ តាវ កាយគតាសតិអមតភោជនំ ភុញ្ជតូ’’តិ។
Athassa bhagavā yasmā na kevalaṃ rūpameva, vedanādayopi evaṃ daṭṭhabbā, tasmā rūpampi rāhulātiādimāha. Ko najjāti ko nu ajja. Therassa kira etadahosi ‘‘sammāsambuddho mayhaṃ attabhāvanissitaṃ chandarāgaṃ ñatvā ‘samaṇena nāma evarūpo vitakko na vitakkitabbo’ti neva pariyāyena kathaṃ kathesi, gaccha bhikkhu rāhulaṃ vadehi ‘mā puna evarūpaṃ vitakkaṃ vitakkesī’ti na dūtaṃ pesesi. Maṃ sammukkhe ṭhatvāyeva pana sabhaṇḍakaṃ coraṃ cūḷāya gaṇhanto viya sammukhā sugatovādaṃ adāsi. Sugatovādo ca nāma asaṅkheyyehipi kappehi dullabho. Evarūpassa buddhassa sammukhā ovādaṃ labhitvā ko nu viññū paṇḍitajātiko ajja gāmaṃ piṇḍāya pavisissatī’’ti. Athesa āyasmā āhārakiccaṃ pahāya yasmiṃ nisinnaṭṭhāne ṭhitena ovādo laddho, tatova paṭinivattetvā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisīdi. Bhagavāpi taṃ āyasmantaṃ nivattamānaṃ disvā na evamāha – ‘‘mā nivatta tāva, rāhula, bhikkhācārakālo te’’ti. Kasmā? Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘ajja tāva kāyagatāsatiamatabhojanaṃ bhuñjatū’’ti.
អទ្ទសា ខោ អាយស្មា សារិបុត្តោតិ ភគវតិ គតេ បច្ឆា គច្ឆន្តោ អទ្ទស។ ឯតស្ស កិរាយស្មតោ ឯកកស្ស វិហរតោ អញ្ញំ វត្តំ, ភគវតា សទ្ធិំ វិហរតោ អញ្ញំ។ យទា ហិ ទ្វេ អគ្គសាវកា ឯកាកិនោ វសន្តិ, តទា បាតោវ សេនាសនំ សម្មជ្ជិត្វា សរីរបដិជគ្គនំ កត្វា សមាបត្តិំ អប្បេត្វា សន្និសិន្នា អត្តនោ ចិត្តរុចិយា ភិក្ខាចារំ គច្ឆន្តិ។ ភគវតា សទ្ធិំ វិហរន្តា បន ថេរា ឯវំ ន ករោន្តិ។ តទា ហិ ភគវា ភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ បឋមំ ភិក្ខាចារំ គច្ឆតិ។ តស្មិំ គតេ ថេរោ អត្តនោ សេនាសនា និក្ខមិត្វា – ‘‘ពហូនំ វសនដ្ឋានេ នាម សព្ពេវ បាសាទិកំ កាតុំ សក្កោន្តិ វា, ន វា សក្កោន្តី’’តិ តត្ថ តត្ថ គន្ត្វា អសម្មដ្ឋំ ឋានំ សម្មជ្ជតិ។ សចេ កចវរោ អឆឌ្ឌិតោ ហោតិ, តំ ឆឌ្ឌេតិ។ បានីយដ្ឋបេតព្ពដ្ឋានម្ហិ បានីយកូដេ អសតិ បានីយឃដំ ឋបេតិ។ គិលានានំ សន្តិកំ គន្ត្វា, ‘‘អាវុសោ, តុម្ហាកំ កិំ អាហរាមិ, កិំ វោ ឥច្ឆិតព្ព’’ន្តិ? បុច្ឆតិ។ អវស្សិកទហរានំ សន្តិកំ គន្ត្វា – ‘‘អភិរមថ, អាវុសោ, មា ឧក្កណ្ឋិត្ថ, បដិបត្តិសារកំ ពុទ្ធសាសន’’ន្តិ ឱវទតិ។ ឯវំ កត្វា សព្ពបច្ឆា ភិក្ខាចារំ គច្ឆតិ។ យថា ហិ ចក្កវត្តិ កុហិញ្ចិ គន្តុកាមោ សេនាយ បរិវារិតោ បឋមំ និក្ខមតិ, បរិណាយករតនំ សេនង្គានិ សំវិធាយ បច្ឆា និក្ខមតិ, ឯវំ សទ្ធម្មចក្កវត្តិ ភគវា ភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ បឋមំ និក្ខមតិ, តស្ស ភគវតោ បរិណាយករតនភូតោ ធម្មសេនាបតិ ឥមំ កិច្ចំ កត្វា សព្ពបច្ឆា និក្ខមតិ។ សោ ឯវំ និក្ខន្តោ តស្មិំ ទិវសេ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសិន្នំ រាហុលភទ្ទំ អទ្ទស។ តេន វុត្តំ ‘‘បច្ឆា គច្ឆន្តោ អទ្ទសា’’តិ។
Addasā kho āyasmā sāriputtoti bhagavati gate pacchā gacchanto addasa. Etassa kirāyasmato ekakassa viharato aññaṃ vattaṃ, bhagavatā saddhiṃ viharato aññaṃ. Yadā hi dve aggasāvakā ekākino vasanti, tadā pātova senāsanaṃ sammajjitvā sarīrapaṭijagganaṃ katvā samāpattiṃ appetvā sannisinnā attano cittaruciyā bhikkhācāraṃ gacchanti. Bhagavatā saddhiṃ viharantā pana therā evaṃ na karonti. Tadā hi bhagavā bhikkhusaṅghaparivāro paṭhamaṃ bhikkhācāraṃ gacchati. Tasmiṃ gate thero attano senāsanā nikkhamitvā – ‘‘bahūnaṃ vasanaṭṭhāne nāma sabbeva pāsādikaṃ kātuṃ sakkonti vā, na vā sakkontī’’ti tattha tattha gantvā asammaṭṭhaṃ ṭhānaṃ sammajjati. Sace kacavaro achaḍḍito hoti, taṃ chaḍḍeti. Pānīyaṭṭhapetabbaṭṭhānamhi pānīyakūṭe asati pānīyaghaṭaṃ ṭhapeti. Gilānānaṃ santikaṃ gantvā, ‘‘āvuso, tumhākaṃ kiṃ āharāmi, kiṃ vo icchitabba’’nti? Pucchati. Avassikadaharānaṃ santikaṃ gantvā – ‘‘abhiramatha, āvuso, mā ukkaṇṭhittha, paṭipattisārakaṃ buddhasāsana’’nti ovadati. Evaṃ katvā sabbapacchā bhikkhācāraṃ gacchati. Yathā hi cakkavatti kuhiñci gantukāmo senāya parivārito paṭhamaṃ nikkhamati, pariṇāyakaratanaṃ senaṅgāni saṃvidhāya pacchā nikkhamati, evaṃ saddhammacakkavatti bhagavā bhikkhusaṅghaparivāro paṭhamaṃ nikkhamati, tassa bhagavato pariṇāyakaratanabhūto dhammasenāpati imaṃ kiccaṃ katvā sabbapacchā nikkhamati. So evaṃ nikkhanto tasmiṃ divase aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ rāhulabhaddaṃ addasa. Tena vuttaṃ ‘‘pacchā gacchanto addasā’’ti.
អថ កស្មា អានាបានស្សតិយំ និយោជេសិ? និសជ្ជានុច្ឆវិកត្តា។ ថេរោ កិរ ‘‘ឯតស្ស ភគវតា រូបកម្មដ្ឋានំ កថិត’’ន្តិ អនាវជ្ជិត្វាវ យេនាការេន អយំ អចលោ អនោពទ្ធោ ហុត្វា និសិន្នោ, ឥទមស្ស ឯតិស្សា និសជ្ជាយ កម្មដ្ឋានំ អនុច្ឆវិកន្តិ ចិន្តេត្វា ឯវមាហ។ តត្ថ អានាបានស្សតិន្តិ អស្សាសបស្សាសេ បរិគ្គហេត្វា តត្ថ ចតុក្កបញ្ចកជ្ឈានំ និព្ពត្តេត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ គណ្ហាហីតិ ទស្សេតិ។
Atha kasmā ānāpānassatiyaṃ niyojesi? Nisajjānucchavikattā. Thero kira ‘‘etassa bhagavatā rūpakammaṭṭhānaṃ kathita’’nti anāvajjitvāva yenākārena ayaṃ acalo anobaddho hutvā nisinno, idamassa etissā nisajjāya kammaṭṭhānaṃ anucchavikanti cintetvā evamāha. Tattha ānāpānassatinti assāsapassāse pariggahetvā tattha catukkapañcakajjhānaṃ nibbattetvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ gaṇhāhīti dasseti.
មហប្ផលា ហោតីតិ កីវមហប្ផលា ហោតិ? ឥធ ភិក្ខុ អានាបានស្សតិំ អនុយុត្តោ ឯកាសនេ និសិន្នោវ សព្ពាសវេ ខេបេត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ, តថា អសក្កោន្តោ មរណកាលេ សមសីសី ហោតិ, តថា អសក្កោន្តោ ទេវលោកេ និព្ពត្តិត្វា ធម្មកថិកទេវបុត្តស្ស ធម្មំ សុត្វា អរហត្តំ បាបុណាតិ, តតោ វិរទ្ធោ អនុប្បន្នេ ពុទ្ធុប្បាទេ បច្ចេកពោធិំ សច្ឆិករោតិ, តំ អសច្ឆិករោន្តោ ពុទ្ធានំ សម្មុខីភាវេ ពាហិយត្ថេរាទយោ វិយ ខិប្បាភិញ្ញោ ហោតិ, ឯវំ មហប្ផលា។ មហានិសំសាតិ តស្សេវ វេវចនំ។ វុត្តម្បិ ចេតំ –
Mahapphalā hotīti kīvamahapphalā hoti? Idha bhikkhu ānāpānassatiṃ anuyutto ekāsane nisinnova sabbāsave khepetvā arahattaṃ pāpuṇāti, tathā asakkonto maraṇakāle samasīsī hoti, tathā asakkonto devaloke nibbattitvā dhammakathikadevaputtassa dhammaṃ sutvā arahattaṃ pāpuṇāti, tato viraddho anuppanne buddhuppāde paccekabodhiṃ sacchikaroti, taṃ asacchikaronto buddhānaṃ sammukhībhāve bāhiyattherādayo viya khippābhiñño hoti, evaṃ mahapphalā. Mahānisaṃsāti tasseva vevacanaṃ. Vuttampi cetaṃ –
‘‘អានាបានស្សតី យស្ស, បរិបុណ្ណា សុភាវិតា;
‘‘Ānāpānassatī yassa, paripuṇṇā subhāvitā;
អនុបុព្ពំ បរិចិតា, យថា ពុទ្ធេន ទេសិតា;
Anupubbaṃ paricitā, yathā buddhena desitā;
សោមំ លោកំ បភាសេតិ, អព្ភា មុត្តោវ ចន្ទិមា’’តិ។ (ថេរគា. ៥៤៨; បដិ. ម. ១.១.៦០) –
Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā’’ti. (theragā. 548; paṭi. ma. 1.1.60) –
ឥមំ មហប្ផលតំ សម្បស្សមានោ ថេរោ សទ្ធិវិហារិកំ តត្ថ និយោជេតិ។
Imaṃ mahapphalataṃ sampassamāno thero saddhivihārikaṃ tattha niyojeti.
ឥតិ ភគវា រូបកម្មដ្ឋានំ, ថេរោ អានាបានស្សតិន្តិ ឧភោបិ កម្មដ្ឋានំ អាចិក្ខិត្វា គតា, រាហុលភទ្ទោ វិហារេយេវ ឱហីនោ។ ភគវា តស្ស ឱហីនភាវំ ជានន្តោបិ នេវ អត្តនា ខាទនីយំ ភោជនីយំ គហេត្វា អគមាសិ, ន អានន្ទត្ថេរស្ស ហត្ថេ បេសេសិ, ន បសេនទិមហារាជអនាថបិណ្ឌិកាទីនំ សញ្ញំ អទាសិ។ សញ្ញាមត្តកញ្ហិ លភិត្វា តេ កាជភត្តំ អភិហរេយ្យុំ។ យថា ច ភគវា, ឯវំ សារិបុត្តត្ថេរោបិ ន កិញ្ចិ អកាសិ។ រាហុលត្ថេរោ និរាហារោ ឆិន្នភត្តោ អហោសិ។ តស្ស បនាយស្មតោ – ‘‘ភគវា មំ វិហារេ ឱហីនំ ជានន្តោបិ អត្តនា លទ្ធបិណ្ឌបាតំ នាបិ សយំ គហេត្វា អាគតោ, ន អញ្ញស្ស ហត្ថេ បហិណិ , ន មនុស្សានំ សញ្ញំ អទាសិ, ឧបជ្ឈាយោបិ មេ ឱហីនភាវំ ជានន្តោ តថេវ ន កិញ្ចិ អកាសី’’តិ ចិត្តម្បិ ន ឧប្បន្នំ, កុតោ តប្បច្ចយា ឱមានំ វា អតិមានំ វា ជនេស្សតិ។ ភគវតា បន អាចិក្ខិតកម្មដ្ឋានមេវ បុរេភត្តម្បិ បច្ឆាភត្តម្បិ – ‘‘ឥតិបិ រូបំ អនិច្ចំ, ឥតិបិ ទុក្ខំ, ឥតិបិ អសុភំ, ឥតិបិ អនត្តា’’តិ អគ្គិំ អភិមត្ថេន្តោ វិយ និរន្តរំ មនសិកត្វា សាយន្ហសមយេ ចិន្តេសិ – ‘‘អហំ ឧបជ្ឈាយេន អានាបានស្សតិំ ភាវេហីតិ វុត្តោ , តស្ស វចនំ ន ករិស្សាមិ។ អាចរិយុបជ្ឈាយានញ្ហិ វចនំ អករោន្តោ ទុព្ពចោ នាម ហោតិ។ ‘ទុព្ពចោ រាហុលោ, ឧបជ្ឈាយស្សបិ វចនំ ន ករោតី’តិ ច គរហុប្បត្តិតោ កក្ខឡតរា បីឡា នាម នត្ថី’’តិ ភាវនាវិធានំ បុច្ឆិតុកាមោ ភគវតោ សន្តិកំ អគមាសិ។ តំ ទស្សេតុំ អថ ខោ អាយស្មា រាហុលោតិអាទិ វុត្តំ។
Iti bhagavā rūpakammaṭṭhānaṃ, thero ānāpānassatinti ubhopi kammaṭṭhānaṃ ācikkhitvā gatā, rāhulabhaddo vihāreyeva ohīno. Bhagavā tassa ohīnabhāvaṃ jānantopi neva attanā khādanīyaṃ bhojanīyaṃ gahetvā agamāsi, na ānandattherassa hatthe pesesi, na pasenadimahārājaanāthapiṇḍikādīnaṃ saññaṃ adāsi. Saññāmattakañhi labhitvā te kājabhattaṃ abhihareyyuṃ. Yathā ca bhagavā, evaṃ sāriputtattheropi na kiñci akāsi. Rāhulatthero nirāhāro chinnabhatto ahosi. Tassa panāyasmato – ‘‘bhagavā maṃ vihāre ohīnaṃ jānantopi attanā laddhapiṇḍapātaṃ nāpi sayaṃ gahetvā āgato, na aññassa hatthe pahiṇi , na manussānaṃ saññaṃ adāsi, upajjhāyopi me ohīnabhāvaṃ jānanto tatheva na kiñci akāsī’’ti cittampi na uppannaṃ, kuto tappaccayā omānaṃ vā atimānaṃ vā janessati. Bhagavatā pana ācikkhitakammaṭṭhānameva purebhattampi pacchābhattampi – ‘‘itipi rūpaṃ aniccaṃ, itipi dukkhaṃ, itipi asubhaṃ, itipi anattā’’ti aggiṃ abhimatthento viya nirantaraṃ manasikatvā sāyanhasamaye cintesi – ‘‘ahaṃ upajjhāyena ānāpānassatiṃ bhāvehīti vutto , tassa vacanaṃ na karissāmi. Ācariyupajjhāyānañhi vacanaṃ akaronto dubbaco nāma hoti. ‘Dubbaco rāhulo, upajjhāyassapi vacanaṃ na karotī’ti ca garahuppattito kakkhaḷatarā pīḷā nāma natthī’’ti bhāvanāvidhānaṃ pucchitukāmo bhagavato santikaṃ agamāsi. Taṃ dassetuṃ atha kho āyasmā rāhulotiādi vuttaṃ.
១១៤. តត្ថ បដិសល្លានាតិ ឯកីភាវតោ។ យំកិញ្ចិ រាហុលាតិ កស្មា? ភគវា អានាបានស្សតិំ បុដ្ឋោ រូបកម្មដ្ឋានំ កថេតីតិ។ រូបេ ឆន្ទរាគប្បហានត្ថំ។ ឯវំ កិរស្ស អហោសិ – ‘‘រាហុលស្ស អត្តភាវំ និស្សាយ ឆន្ទរាគោ ឧប្បន្នោ, ហេដ្ឋា ចស្ស សង្ខេបេន រូបកម្មដ្ឋានំ កថិតំ។ ឥទានិស្សាបិ ទ្វិចត្តាលីសាយ អាការេហិ អត្តភាវំ វិរាជេត្វា វិសង្ខរិត្វា តំនិស្សិតំ ឆន្ទរាគំ អនុប្បត្តិធម្មតំ អាបាទេស្សាមី’’តិ។ អថ អាកាសធាតុំ កស្មា វិត្ថារេសីតិ? ឧបាទារូបទស្សនត្ថំ។ ហេដ្ឋា ហិ ចត្តារិ មហាភូតានេវ កថិតានិ, ន ឧបាទារូបំ។ តស្មា ឥមិនា មុខេន តំ ទស្សេតុំ អាកាសធាតុំ វិត្ថារេសិ។ អបិច អជ្ឈត្តិកេន អាកាសេន បរិច្ឆិន្នរូបម្បិ បាកដំ ហោតិ។
114. Tattha paṭisallānāti ekībhāvato. Yaṃkiñci rāhulāti kasmā? Bhagavā ānāpānassatiṃ puṭṭho rūpakammaṭṭhānaṃ kathetīti. Rūpe chandarāgappahānatthaṃ. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘rāhulassa attabhāvaṃ nissāya chandarāgo uppanno, heṭṭhā cassa saṅkhepena rūpakammaṭṭhānaṃ kathitaṃ. Idānissāpi dvicattālīsāya ākārehi attabhāvaṃ virājetvā visaṅkharitvā taṃnissitaṃ chandarāgaṃ anuppattidhammataṃ āpādessāmī’’ti. Atha ākāsadhātuṃ kasmā vitthāresīti? Upādārūpadassanatthaṃ. Heṭṭhā hi cattāri mahābhūtāneva kathitāni, na upādārūpaṃ. Tasmā iminā mukhena taṃ dassetuṃ ākāsadhātuṃ vitthāresi. Apica ajjhattikena ākāsena paricchinnarūpampi pākaṭaṃ hoti.
អាកាសេន បរិច្ឆិន្នំ, រូបំ យាតិ វិភូតតំ;
Ākāsena paricchinnaṃ, rūpaṃ yāti vibhūtataṃ;
តស្សេវំ អាវិភាវត្ថំ, តំ បកាសេសិ នាយកោ។
Tassevaṃ āvibhāvatthaṃ, taṃ pakāsesi nāyako.
ឯត្ថ បន បុរិមាសុ តាវ ចតូសុ ធាតូសុ យំ វត្តព្ពំ, តំ មហាហត្ថិបទោបមេ វុត្តមេវ។
Ettha pana purimāsu tāva catūsu dhātūsu yaṃ vattabbaṃ, taṃ mahāhatthipadopame vuttameva.
១១៨. អាកាសធាតុយំ អាកាសគតន្តិ អាកាសភាវំ គតំ។ ឧបាទិន្នន្តិអាទិន្នំ គហិតំ បរាមដ្ឋំ, សរីរដ្ឋកន្តិ អត្ថោ។ កណ្ណច្ឆិទ្ទន្តិ មំសលោហិតាទីហិ អសម្ផុដ្ឋកណ្ណវិវរំ។ នាសច្ឆិទ្ទាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។ យេន ចាតិ យេន ឆិទ្ទេន។ អជ្ឈោហរតីតិ អន្តោ បវេសេតិ, ជិវ្ហាពន្ធនតោ ហិ យាវ ឧទរបដលា មនុស្សានំ វិទត្ថិចតុរង្គុលំ ឆិទ្ទដ្ឋានំ ហោតិ។ តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ។ យត្ថ ចាតិ យស្មិំ ឱកាសេ។ សន្តិដ្ឋតីតិ បតិដ្ឋាតិ។ មនុស្សានញ្ហិ មហន្តំ បដបរិស្សាវនមត្តញ្ច ឧទរបដលំ នាម ហោតិ។ តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ។ អធោភាគំ និក្ខមតីតិ យេន ហេដ្ឋា និក្ខមតិ។ ទ្វត្តិំសហត្ថមត្តំ ឯកវីសតិយា ឋានេសុ វង្កំ អន្តំ នាម ហោតិ។ តំ សន្ធាយេតំ វុត្តំ។ យំ វា បនញ្ញម្បីតិ ឥមិនា សុខុមសុខុមំ ចម្មមំសាទិអន្តរគតញ្ចេវ លោមកូបភាវេន ច ឋិតំ អាកាសំ ទស្សេតិ។ សេសមេត្ថាបិ បថវីធាតុអាទីសុ វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពំ។
118. Ākāsadhātuyaṃ ākāsagatanti ākāsabhāvaṃ gataṃ. Upādinnantiādinnaṃ gahitaṃ parāmaṭṭhaṃ, sarīraṭṭhakanti attho. Kaṇṇacchiddanti maṃsalohitādīhi asamphuṭṭhakaṇṇavivaraṃ. Nāsacchiddādīsupi eseva nayo. Yenacāti yena chiddena. Ajjhoharatīti anto paveseti, jivhābandhanato hi yāva udarapaṭalā manussānaṃ vidatthicaturaṅgulaṃ chiddaṭṭhānaṃ hoti. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Yattha cāti yasmiṃ okāse. Santiṭṭhatīti patiṭṭhāti. Manussānañhi mahantaṃ paṭaparissāvanamattañca udarapaṭalaṃ nāma hoti. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Adhobhāgaṃ nikkhamatīti yena heṭṭhā nikkhamati. Dvattiṃsahatthamattaṃ ekavīsatiyā ṭhānesu vaṅkaṃ antaṃ nāma hoti. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Yaṃ vā panaññampīti iminā sukhumasukhumaṃ cammamaṃsādiantaragatañceva lomakūpabhāvena ca ṭhitaṃ ākāsaṃ dasseti. Sesametthāpi pathavīdhātuādīsu vuttanayeneva veditabbaṃ.
១១៩. ឥទានិស្ស តាទិភាវលក្ខណំ អាចិក្ខន្តោ បថវីសមន្តិអាទិមាហ។ ឥដ្ឋានិដ្ឋេសុ ហិ អរជ្ជន្តោ អទុស្សន្តោ តាទី នាម ហោតិ។ មនាបាមនាបាតិ ឯត្ថ អដ្ឋ លោភសហគតចិត្តសម្បយុត្តា មនាបា នាម, ទ្វេ ទោមនស្សចិត្តសម្បយុត្តា អមនាបា នាម។ ចិត្តំ ន បរិយាទាយ ឋស្សន្តីតិ ឯតេ ផស្សា ឧប្បជ្ជិត្វា តវ ចិត្តំ អន្តោមុដ្ឋិគតំ ករោន្តោ វិយ បរិយាទាយ គហេត្វា ឋាតុំ ន សក្ខិស្សន្តិ ‘‘អហំ សោភាមិ, មយ្ហំ វណ្ណាយតនំ បសន្ន’’ន្តិ បុន អត្តភាវំ និស្សាយ ឆន្ទរាគោ នុប្បជ្ជិស្សតិ។ គូថគតន្តិអាទីសុ គូថមេវ គូថគតំ។ ឯវំ សព្ពត្ថ។
119. Idānissa tādibhāvalakkhaṇaṃ ācikkhanto pathavīsamantiādimāha. Iṭṭhāniṭṭhesu hi arajjanto adussanto tādī nāma hoti. Manāpāmanāpāti ettha aṭṭha lobhasahagatacittasampayuttā manāpā nāma, dve domanassacittasampayuttā amanāpā nāma. Cittaṃ na pariyādāya ṭhassantīti ete phassā uppajjitvā tava cittaṃ antomuṭṭhigataṃ karonto viya pariyādāya gahetvā ṭhātuṃ na sakkhissanti ‘‘ahaṃ sobhāmi, mayhaṃ vaṇṇāyatanaṃ pasanna’’nti puna attabhāvaṃ nissāya chandarāgo nuppajjissati. Gūthagatantiādīsu gūthameva gūthagataṃ. Evaṃ sabbattha.
ន កត្ថចិ បតិដ្ឋិតោតិ បថវីបព្ពតរុក្ខាទីសុ ឯកស្មិម្បិ ន បតិដ្ឋិតោ, យទិ ហិ បថវិយំ បតិដ្ឋិតោ ភវេយ្យ, បថវិយា ភិជ្ជមានាយ សហេវ ភិជ្ជេយ្យ, បព្ពតេ បតមានេ សហេវ បតេយ្យ, រុក្ខេ ឆិជ្ជមានេ សហេវ ឆិជ្ជេយ្យ។
Na katthaci patiṭṭhitoti pathavīpabbatarukkhādīsu ekasmimpi na patiṭṭhito, yadi hi pathaviyaṃ patiṭṭhito bhaveyya, pathaviyā bhijjamānāya saheva bhijjeyya, pabbate patamāne saheva pateyya, rukkhe chijjamāne saheva chijjeyya.
១២០. មេត្តំ រាហុលាតិ កស្មា អារភិ? តាទិភាវស្ស ការណទស្សនត្ថំ។ ហេដ្ឋា ហិ តាទិភាវលក្ខណំ ទស្សិតំ, ន ច សក្កា អហំ តាទី ហោមីតិ អការណា ភវិតុំ, នបិ ‘‘អហំ ឧច្ចាកុលប្បសុតោ ពហុស្សុតោ លាភី, មំ រាជរាជមហាមត្តាទយោ ភជន្តិ, អហំ តាទី ហោមី’’តិ ឥមេហិ ការណេហិ កោចិ តាទី នាម ហោតិ, មេត្តាទិភាវនាយ បន ហោតីតិ តាទិភាវស្ស ការណទស្សនត្ថំ ឥមំ ទេសនំ អារភិ។
120.Mettaṃrāhulāti kasmā ārabhi? Tādibhāvassa kāraṇadassanatthaṃ. Heṭṭhā hi tādibhāvalakkhaṇaṃ dassitaṃ, na ca sakkā ahaṃ tādī homīti akāraṇā bhavituṃ, napi ‘‘ahaṃ uccākulappasuto bahussuto lābhī, maṃ rājarājamahāmattādayo bhajanti, ahaṃ tādī homī’’ti imehi kāraṇehi koci tādī nāma hoti, mettādibhāvanāya pana hotīti tādibhāvassa kāraṇadassanatthaṃ imaṃ desanaṃ ārabhi.
តត្ថ ភាវយតោតិ ឧបចារំ វា អប្បនំ វា បាបេន្តស្ស។ យោ ព្យាបាទោតិ យោ សត្តេ កោបោ, សោ បហីយិស្សតិ។ វិហេសាតិ បាណិអាទីហិ សត្តានំ វិហិំសនំ។ អរតីតិ បន្តសេនាសនេសុ ចេវ អធិកុសលធម្មេសុ ច ឧក្កណ្ឋិតតា។ បដិឃោតិ យត្ថ កត្ថចិ សត្តេសុ សង្ខារេសុ ច បដិហញ្ញនកិលេសោ។ អសុភន្តិ ឧទ្ធុមាតកាទីសុ ឧបចារប្បនំ។ ឧទ្ធុមាតកាទីសុ អសុភភាវនា ច នាមេសា វិត្ថារតោ វិសុទ្ធិមគ្គេ កថិតាវ។ រាគោតិ បញ្ចកាមគុណិករាគោ។ អនិច្ចសញ្ញន្តិ អនិច្ចានុបស្សនាយ សហជាតសញ្ញំ។ វិបស្សនា ឯវ វា ឯសា អសញ្ញាបិ សញ្ញាសីសេន សញ្ញាតិ វុត្តា។ អស្មិមានោតិ រូបាទីសុ អស្មីតិ មានោ។
Tattha bhāvayatoti upacāraṃ vā appanaṃ vā pāpentassa. Yo byāpādoti yo satte kopo, so pahīyissati. Vihesāti pāṇiādīhi sattānaṃ vihiṃsanaṃ. Aratīti pantasenāsanesu ceva adhikusaladhammesu ca ukkaṇṭhitatā. Paṭighoti yattha katthaci sattesu saṅkhāresu ca paṭihaññanakileso. Asubhanti uddhumātakādīsu upacārappanaṃ. Uddhumātakādīsu asubhabhāvanā ca nāmesā vitthārato visuddhimagge kathitāva. Rāgoti pañcakāmaguṇikarāgo. Aniccasaññanti aniccānupassanāya sahajātasaññaṃ. Vipassanā eva vā esā asaññāpi saññāsīsena saññāti vuttā. Asmimānoti rūpādīsu asmīti māno.
១២១. ឥទានិ ថេរេន បុច្ឆិតំ បញ្ហំ វិត្ថារេន្តោ អានាបានស្សតិន្តិអាទិមាហ។ តត្ថ ឥទំ កម្មដ្ឋានញ្ច កម្មដ្ឋានភាវនា ច បាឡិអត្ថោ ច សទ្ធិំ អានិសំសកថាយ សព្ពោ សព្ពាការេន វិសុទ្ធិមគ្គេ អនុស្សតិនិទ្ទេសេ វិត្ថារិតោយេវ។ ឥមំ ទេសនំ ភគវា នេយ្យបុគ្គលវសេនេវ បរិនិដ្ឋាបេសីតិ។
121. Idāni therena pucchitaṃ pañhaṃ vitthārento ānāpānassatintiādimāha. Tattha idaṃ kammaṭṭhānañca kammaṭṭhānabhāvanā ca pāḷiattho ca saddhiṃ ānisaṃsakathāya sabbo sabbākārena visuddhimagge anussatiniddese vitthāritoyeva. Imaṃ desanaṃ bhagavā neyyapuggalavaseneva pariniṭṭhāpesīti.
បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
មាហារាហុលោវាទសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Māhārāhulovādasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ២. មហារាហុលោវាទសុត្តំ • 2. Mahārāhulovādasuttaṃ
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ២. មហារាហុលោវាទសុត្តវណ្ណនា • 2. Mahārāhulovādasuttavaṇṇanā
