Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / দীঘনিকায • Dīghanikāya

॥ নমো তস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স॥

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

দীঘনিকাযো

Dīghanikāyo

মহাৰগ্গপাল়ি

Mahāvaggapāḷi

১. মহাপদানসুত্তং

1. Mahāpadānasuttaṃ

পুব্বেনিৰাসপটিসংযুত্তকথা

Pubbenivāsapaṭisaṃyuttakathā

. এৰং মে সুতং – একং সমযং ভগৰা সাৰত্থিযং ৰিহরতি জেতৰনে অনাথপিণ্ডিকস্স আরামে করেরিকুটিকাযং। অথ খো সম্বহুলানং ভিক্খূনং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং করেরিমণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং পুব্বেনিৰাসপটিসংযুত্তা ধম্মী কথা উদপাদি – ‘‘ইতিপি পুব্বেনিৰাসো, ইতিপি পুব্বেনিৰাসো’’তি।

1. Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane anāthapiṇḍikassa ārāme karerikuṭikāyaṃ. Atha kho sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammī kathā udapādi – ‘‘itipi pubbenivāso, itipi pubbenivāso’’ti.

. অস্সোসি খো ভগৰা দিব্বায সোতধাতুযা ৰিসুদ্ধায অতিক্কন্তমানুসিকায তেসং ভিক্খূনং ইমং কথাসল্লাপং। অথ খো ভগৰা উট্ঠাযাসনা যেন করেরিমণ্ডলমাল়ো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি, নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কাযনুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না; কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি?

2. Assosi kho bhagavā dibbāya sotadhātuyā visuddhāya atikkantamānusikāya tesaṃ bhikkhūnaṃ imaṃ kathāsallāpaṃ. Atha kho bhagavā uṭṭhāyāsanā yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi, nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāyanuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti?

এৰং ৰুত্তে তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং পচ্ছাভত্তং পিণ্ডপাতপটিক্কন্তানং করেরিমণ্ডলমাল়ে সন্নিসিন্নানং সন্নিপতিতানং পুব্বেনিৰাসপটিসংযুত্তা ধম্মী কথা উদপাদি – ‘ইতিপি পুব্বেনিৰাসো ইতিপি পুব্বেনিৰাসো’তি। অযং খো নো, ভন্তে, অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা। অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি।

Evaṃ vutte te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantānaṃ karerimaṇḍalamāḷe sannisinnānaṃ sannipatitānaṃ pubbenivāsapaṭisaṃyuttā dhammī kathā udapādi – ‘itipi pubbenivāso itipi pubbenivāso’ti. Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā. Atha bhagavā anuppatto’’ti.

. ‘‘ইচ্ছেয্যাথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, পুব্বেনিৰাসপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং সোতু’’ন্তি? ‘‘এতস্স, ভগৰা, কালো; এতস্স, সুগত, কালো; যং ভগৰা পুব্বেনিৰাসপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং করেয্য, ভগৰতো সুত্ৰা 1 ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি। ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে, সুণাথ,সাধুকং মনসি করোথ, ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং। ভগৰা এতদৰোচ –

3. ‘‘Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ sotu’’nti? ‘‘Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kareyya, bhagavato sutvā 2 bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave, suṇātha,sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

. ‘‘ইতো সো, ভিক্খৰে, একনৰুতিকপ্পে যং 3 ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি। ইতো সো, ভিক্খৰে, একতিংসে কপ্পে 4 যং সিখী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি। তস্মিঞ্ঞেৰ খো, ভিক্খৰে, একতিংসে কপ্পে ৰেস্সভূ ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি। ইমস্মিঞ্ঞেৰ 5 খো, ভিক্খৰে, ভদ্দকপ্পে ককুসন্ধো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি। ইমস্মিঞ্ঞেৰ খো, ভিক্খৰে, ভদ্দকপ্পে কোণাগমনো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি। ইমস্মিঞ্ঞেৰ খো, ভিক্খৰে, ভদ্দকপ্পে কস্সপো ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি। ইমস্মিঞ্ঞেৰ খো, ভিক্খৰে, ভদ্দকপ্পে অহং এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো।

4. ‘‘Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṃ 6 vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Ito so, bhikkhave, ekatiṃse kappe 7 yaṃ sikhī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Tasmiññeva kho, bhikkhave, ekatiṃse kappe vessabhū bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva 8 kho, bhikkhave, bhaddakappe kakusandho bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe koṇāgamano bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe kassapo bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Imasmiññeva kho, bhikkhave, bhaddakappe ahaṃ etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno.

. ‘‘ৰিপস্সী, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি, খত্তিযকুলে উদপাদি। সিখী, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি, খত্তিযকুলে উদপাদি। ৰেস্সভূ, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি, খত্তিযকুলে উদপাদি। ককুসন্ধো, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ব্রাহ্মণো জাতিযা অহোসি, ব্রাহ্মণকুলে উদপাদি। কোণাগমনো, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ব্রাহ্মণো জাতিযা অহোসি, ব্রাহ্মণকুলে উদপাদি। কস্সপো, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ব্রাহ্মণো জাতিযা অহোসি, ব্রাহ্মণকুলে উদপাদি। অহং, ভিক্খৰে, এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসিং, খত্তিযকুলে উপ্পন্নো।

5. ‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brāhmaṇo jātiyā ahosi, brāhmaṇakule udapādi. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosiṃ, khattiyakule uppanno.

. ‘‘ৰিপস্সী , ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি। সিখী, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি। ৰেস্সভূ, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি। ককুসন্ধো, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো কস্সপো গোত্তেন অহোসি। কোণাগমনো, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো কস্সপো গোত্তেন অহোসি। কস্সপো, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো কস্সপো গোত্তেন অহোসি। অহং, ভিক্খৰে, এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো গোতমো গোত্তেন অহোসিং।

6. ‘‘Vipassī , bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho kassapo gottena ahosi. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho gotamo gottena ahosiṃ.

. ‘‘ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসীতিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি। সিখিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সত্ততিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি। ৰেস্সভুস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সট্ঠিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি। ককুসন্ধস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স চত্তালীসৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি। কোণাগমনস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তিংসৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি। কস্সপস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰীসতিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি। ময্হং, ভিক্খৰে, এতরহি অপ্পকং আযুপ্পমাণং পরিত্তং লহুকং; যো চিরং জীৰতি, সো ৰস্সসতং অপ্পং ৰা ভিয্যো।

7. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sattativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa saṭṭhivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa cattālīsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tiṃsavassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vīsativassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ; yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo.

. ‘‘ৰিপস্সী, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পাটলিযা মূলে অভিসম্বুদ্ধো। সিখী, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পুণ্ডরীকস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো। ৰেস্সভূ, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো সালস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো। ককুসন্ধো, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো সিরীসস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো। কোণাগমনো, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো উদুম্বরস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো। কস্সপো, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো নিগ্রোধস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো। অহং, ভিক্খৰে, এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অস্সত্থস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো।

8. ‘‘Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Sikhī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho puṇḍarīkassa mūle abhisambuddho. Vessabhū, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sālassa mūle abhisambuddho. Kakusandho, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sirīsassa mūle abhisambuddho. Koṇāgamano, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho udumbarassa mūle abhisambuddho. Kassapo, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho nigrodhassa mūle abhisambuddho. Ahaṃ, bhikkhave, etarahi arahaṃ sammāsambuddho assatthassa mūle abhisambuddho.

. ‘‘ৰিপস্সিস্স , ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স খণ্ডতিস্সং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। সিখিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অভিভূসম্ভৰং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। ৰেস্সভুস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সোণুত্তরং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। ককুসন্ধস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ৰিধুরসঞ্জীৰং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। কোণাগমনস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ভিয্যোসুত্তরং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। কস্সপস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তিস্সভারদ্ৰাজং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। ময্হং, ভিক্খৰে, এতরহি সারিপুত্তমোগ্গল্লানং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং।

9. ‘‘Vipassissa , bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa abhibhūsambhavaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa soṇuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa vidhurasañjīvaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bhiyyosuttaraṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tissabhāradvājaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ.

১০. ‘‘ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি ভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি। ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং।

10. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.

‘‘সিখিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি ভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি সত্ততিভিক্খুসহস্সানি। সিখিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং।

‘‘Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.

‘‘ৰেস্সভুস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি সত্ততিভিক্খুসহস্সানি, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি সট্ঠিভিক্খুসহস্সানি। ৰেস্সভুস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং।

‘‘Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sattatibhikkhusahassāni, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi saṭṭhibhikkhusahassāni. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.

‘‘ককুসন্ধস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি চত্তালীসভিক্খুসহস্সানি। ককুসন্ধস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অযং একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং।

‘‘Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi cattālīsabhikkhusahassāni. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.

‘‘কোণাগমনস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি তিংসভিক্খুসহস্সানি। কোণাগমনস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অযং একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং।

‘‘Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi tiṃsabhikkhusahassāni. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.

‘‘কস্সপস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি ৰীসতিভিক্খুসহস্সানি। কস্সপস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অযং একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং।

‘‘Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi vīsatibhikkhusahassāni. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.

‘‘ময্হং, ভিক্খৰে, এতরহি একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অড্ঢতেল়সানি ভিক্খুসতানি। ময্হং, ভিক্খৰে, অযং একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং।

‘‘Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Mayhaṃ, bhikkhave, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ.

১১. ‘‘ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসোকো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। সিখিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স খেমঙ্করো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। ৰেস্সভুস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স উপসন্তো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। ককুসন্ধস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স বুদ্ধিজো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। কোণাগমনস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সোত্থিজো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। কস্সপস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সব্বমিত্তো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। ময্হং, ভিক্খৰে, এতরহি আনন্দো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো।

11. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Sikhissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khemaṅkaro nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa upasanto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa buddhijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sotthijo nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa sabbamitto nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko.

১২. ‘‘ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স বন্ধুমা নাম রাজা পিতা অহোসি। বন্ধুমতী নাম দেৰী মাতা অহোসি জনেত্তি 9। বন্ধুমস্স রঞ্ঞো বন্ধুমতী নাম নগরং রাজধানী অহোসি।

12. ‘‘Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti 10. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.

‘‘সিখিস্স , ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অরুণো নাম রাজা পিতা অহোসি। পভাৰতী নাম দেৰী মাতা অহোসি জনেত্তি। অরুণস্স রঞ্ঞো অরুণৰতী নাম নগরং রাজধানী অহোসি।

‘‘Sikhissa , bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aruṇo nāma rājā pitā ahosi. Pabhāvatī nāma devī mātā ahosi janetti. Aruṇassa rañño aruṇavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.

‘‘ৰেস্সভুস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সুপ্পতিতো নাম 11 রাজা পিতা অহোসি। ৰস্সৰতী নাম 12 দেৰী মাতা অহোসি জনেত্তি। সুপ্পতিতস্স রঞ্ঞো অনোমং নাম নগরং রাজধানী অহোসি।

‘‘Vessabhussa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa suppatito nāma 13 rājā pitā ahosi. Vassavatī nāma 14 devī mātā ahosi janetti. Suppatitassa rañño anomaṃ nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.

‘‘ককুসন্ধস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অগ্গিদত্তো নাম ব্রাহ্মণো পিতা অহোসি। ৰিসাখা নাম ব্রাহ্মণী মাতা অহোসি জনেত্তি। তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন খেমো নাম রাজা অহোসি। খেমস্স রঞ্ঞো খেমৰতী নাম নগরং রাজধানী অহোসি।

‘‘Kakusandhassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa aggidatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Visākhā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena khemo nāma rājā ahosi. Khemassa rañño khemavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.

‘‘কোণাগমনস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স যঞ্ঞদত্তো নাম ব্রাহ্মণো পিতা অহোসি। উত্তরা নাম ব্রাহ্মণী মাতা অহোসি জনেত্তি। তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন সোভো নাম রাজা অহোসি। সোভস্স রঞ্ঞো সোভৰতী নাম নগরং রাজধানী অহোসি।

‘‘Koṇāgamanassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Uttarā nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena sobho nāma rājā ahosi. Sobhassa rañño sobhavatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.

‘‘কস্সপস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ব্রহ্মদত্তো নাম ব্রাহ্মণো পিতা অহোসি। ধনৰতী নাম ব্রাহ্মণী মাতা অহোসি জনেত্তি। তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন কিকী নাম 15 রাজা অহোসি। কিকিস্স রঞ্ঞো বারাণসী নাম নগরং রাজধানী অহোসি।

‘‘Kassapassa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa brahmadatto nāma brāhmaṇo pitā ahosi. Dhanavatī nāma brāhmaṇī mātā ahosi janetti. Tena kho pana, bhikkhave, samayena kikī nāma 16 rājā ahosi. Kikissa rañño bārāṇasī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.

‘‘ময্হং, ভিক্খৰে, এতরহি সুদ্ধোদনো নাম রাজা পিতা অহোসি। মাযা নাম দেৰী মাতা অহোসি জনেত্তি। কপিলৰত্থু নাম নগরং রাজধানী অহোসী’’তি। ইদমৰোচ ভগৰা, ইদং ৰত্ৰান সুগতো উট্ঠাযাসনা ৰিহারং পাৰিসি।

‘‘Mayhaṃ, bhikkhave, etarahi suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosī’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato uṭṭhāyāsanā vihāraṃ pāvisi.

১৩. অথ খো তেসং ভিক্খূনং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো অযমন্তরাকথা উদপাদি – ‘‘অচ্ছরিযং, আৰুসো, অব্ভুতং, আৰুসো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা। যত্র হি নাম তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরিস্সতি, নামতোপি অনুস্সরিস্সতি, গোত্ততোপি অনুস্সরিস্সতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরিস্সতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরিস্সতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরিস্সতি – ‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’’’তি।

13. Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ acirapakkantassa bhagavato ayamantarākathā udapādi – ‘‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā. Yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti.

‘‘কিং নু খো, আৰুসো, তথাগতস্সেৰ নু খো এসা ধম্মধাতু সুপ্পটিৰিদ্ধা, যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরতি, নামতোপি অনুস্সরতি, গোত্ততোপি অনুস্সরতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরতি – ‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’তি, উদাহু দেৰতা তথাগতস্স এতমত্থং আরোচেসুং, যেন তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরতি, নামতোপি অনুস্সরতি, গোত্ততোপি অনুস্সরতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরতি – ‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’’’তি। অযঞ্চ হিদং তেসং ভিক্খূনং অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা হোতি।

‘‘Kiṃ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti, udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’’ti. Ayañca hidaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ antarākathā vippakatā hoti.

১৪. অথ খো ভগৰা সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো যেন করেরিমণ্ডলমাল়ো তেনুপসঙ্কমি; উপসঙ্কমিত্ৰা পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি। নিসজ্জ খো ভগৰা ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘‘কাযনুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না; কা চ পন ৰো অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা’’তি?

14. Atha kho bhagavā sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito yena karerimaṇḍalamāḷo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Nisajja kho bhagavā bhikkhū āmantesi – ‘‘kāyanuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā; kā ca pana vo antarākathā vippakatā’’ti?

এৰং ৰুত্তে তে ভিক্খূ ভগৰন্তং এতদৰোচুং – ‘‘ইধ, ভন্তে, অম্হাকং অচিরপক্কন্তস্স ভগৰতো অযং অন্তরাকথা উদপাদি – ‘অচ্ছরিযং, আৰুসো, অব্ভুতং, আৰুসো, তথাগতস্স মহিদ্ধিকতা মহানুভাৰতা, যত্র হি নাম তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরিস্সতি, নামতোপি অনুস্সরিস্সতি, গোত্ততোপি অনুস্সরিস্সতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরিস্সতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরিস্সতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরিস্সতি – ‘‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি , এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’’তি। কিং নু খো, আৰুসো, তথাগতস্সেৰ নু খো এসা ধম্মধাতু সুপ্পটিৰিদ্ধা, যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরতি, নামতোপি অনুস্সরতি, গোত্ততোপি অনুস্সরতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরতি – ‘‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’’তি। উদাহু দেৰতা তথাগতস্স এতমত্থং আরোচেসুং, যেন তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরতি, নামতোপি অনুস্সরতি, গোত্ততোপি অনুস্সরতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরতি – ‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’তি? অযং খো নো, ভন্তে, অন্তরাকথা ৰিপ্পকতা, অথ ভগৰা অনুপ্পত্তো’’তি।

Evaṃ vutte te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘idha, bhante, amhākaṃ acirapakkantassa bhagavato ayaṃ antarākathā udapādi – ‘acchariyaṃ, āvuso, abbhutaṃ, āvuso, tathāgatassa mahiddhikatā mahānubhāvatā, yatra hi nāma tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarissati, nāmatopi anussarissati, gottatopi anussarissati, āyuppamāṇatopi anussarissati, sāvakayugatopi anussarissati, sāvakasannipātatopi anussarissati – ‘‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi , evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti. Kiṃ nu kho, āvuso, tathāgatasseva nu kho esā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’’ti. Udāhu devatā tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti? Ayaṃ kho no, bhante, antarākathā vippakatā, atha bhagavā anuppatto’’ti.

১৫. ‘‘তথাগতস্সেৰেসা, ভিক্খৰে, ধম্মধাতু সুপ্পটিৰিদ্ধা, যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরতি, নামতোপি অনুস্সরতি, গোত্ততোপি অনুস্সরতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরতি – ‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’তি। দেৰতাপি তথাগতস্স এতমত্থং আরোচেসুং, যেন তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরতি, নামতোপি অনুস্সরতি, গোত্ততোপি অনুস্সরতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরতি – ‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপি, এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং ইতিপী’তি।

15. ‘‘Tathāgatassevesā, bhikkhave, dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti. Devatāpi tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati – ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ itipi, evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ itipī’ti.

‘‘ইচ্ছেয্যাথ নো তুম্হে, ভিক্খৰে, ভিয্যোসোমত্তায পুব্বেনিৰাসপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং সোতু’’ন্তি? ‘‘এতস্স, ভগৰা, কালো; এতস্স, সুগত, কালো; যং ভগৰা ভিয্যোসোমত্তায পুব্বেনিৰাসপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং করেয্য, ভগৰতো সুত্ৰা ভিক্খূ ধারেস্সন্তী’’তি। ‘‘তেন হি, ভিক্খৰে , সুণাথ, সাধুকং মনসি করোথ, ভাসিস্সামী’’তি। ‘‘এৰং, ভন্তে’’তি খো তে ভিক্খূ ভগৰতো পচ্চস্সোসুং। ভগৰা এতদৰোচ –

‘‘Iccheyyātha no tumhe, bhikkhave, bhiyyosomattāya pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ sotu’’nti? ‘‘Etassa, bhagavā, kālo; etassa, sugata, kālo; yaṃ bhagavā bhiyyosomattāya pubbenivāsapaṭisaṃyuttaṃ dhammiṃ kathaṃ kareyya, bhagavato sutvā bhikkhū dhāressantī’’ti. ‘‘Tena hi, bhikkhave , suṇātha, sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmī’’ti. ‘‘Evaṃ, bhante’’ti kho te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ. Bhagavā etadavoca –

১৬. ‘‘ইতো সো, ভিক্খৰে, একনৰুতিকপ্পে যং ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি। ৰিপস্সী, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি, খত্তিযকুলে উদপাদি। ৰিপস্সী, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি। ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসীতিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি। ৰিপস্সী, ভিক্খৰে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পাটলিযা মূলে অভিসম্বুদ্ধো। ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে , ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স খণ্ডতিস্সং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি ভিক্খুসতসহস্সং, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি। ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং। ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসোকো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। ৰিপস্সিস্স, ভিক্খৰে, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স বন্ধুমা নাম রাজা পিতা অহোসি। বন্ধুমতী নাম দেৰী মাতা অহোসি জনেত্তি। বন্ধুমস্স রঞ্ঞো বন্ধুমতী নাম নগরং রাজধানী অহোসি।

16. ‘‘Ito so, bhikkhave, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, bhikkhave, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, bhikkhave , bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, bhikkhave, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi.

বোধিসত্তধম্মতা

Bodhisattadhammatā

১৭. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৰিত্ৰা সতো সম্পজানো মাতুকুচ্ছিং ওক্কমি। অযমেত্থ ধম্মতা।

17. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto tusitā kāyā cavitvā sato sampajāno mātukucchiṃ okkami. Ayamettha dhammatā.

১৮. ‘‘ধম্মতা, এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো তুসিতা কাযা চৰিত্ৰা মাতুকুচ্ছিং ওক্কমতি। অথ সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং। যাপি তা লোকন্তরিকা অঘা অসংৰুতা অন্ধকারা অন্ধকারতিমিসা , যত্থ পিমে চন্দিমসূরিযা এৰংমহিদ্ধিকা এৰংমহানুভাৰা আভায নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং। যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না, তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কির, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি। অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি। অপ্পমাণো চ উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং। অযমেত্থ ধম্মতা।

18. ‘‘Dhammatā, esā, bhikkhave, yadā bodhisatto tusitā kāyā cavitvā mātukucchiṃ okkamati. Atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā , yattha pime candimasūriyā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti – ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati. Appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Ayamettha dhammatā.

১৯. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, চত্তারো নং দেৰপুত্তা চতুদ্দিসং 17 রক্খায উপগচ্ছন্তি – ‘মা নং বোধিসত্তং ৰা বোধিসত্তমাতরং ৰা মনুস্সো ৰা অমনুস্সো ৰা কোচি ৰা ৰিহেঠেসী’তি। অযমেত্থ ধম্মতা।

19. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, cattāro naṃ devaputtā catuddisaṃ 18 rakkhāya upagacchanti – ‘mā naṃ bodhisattaṃ vā bodhisattamātaraṃ vā manusso vā amanusso vā koci vā viheṭhesī’ti. Ayamettha dhammatā.

২০. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, পকতিযা সীলৰতী বোধিসত্তমাতা হোতি, ৰিরতা পাণাতিপাতা, ৰিরতা অদিন্নাদানা, ৰিরতা কামেসুমিচ্ছাচারা , ৰিরতা মুসাৰাদা, ৰিরতা সুরামেরযমজ্জপ্পমাদট্ঠানা। অযমেত্থ ধম্মতা।

20. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, pakatiyā sīlavatī bodhisattamātā hoti, viratā pāṇātipātā, viratā adinnādānā, viratā kāmesumicchācārā , viratā musāvādā, viratā surāmerayamajjappamādaṭṭhānā. Ayamettha dhammatā.

২১. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু পুরিসেসু মানসং উপ্পজ্জতি কামগুণূপসংহিতং, অনতিক্কমনীযা চ বোধিসত্তমাতা হোতি কেনচি পুরিসেন রত্তচিত্তেন। অযমেত্থ ধম্মতা।

21. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu purisesu mānasaṃ uppajjati kāmaguṇūpasaṃhitaṃ, anatikkamanīyā ca bodhisattamātā hoti kenaci purisena rattacittena. Ayamettha dhammatā.

২২. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, লাভিনী বোধিসত্তমাতা হোতি পঞ্চন্নং কামগুণানং। সা পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতা সমঙ্গীভূতা পরিচারেতি। অযমেত্থ ধম্মতা।

22. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, lābhinī bodhisattamātā hoti pañcannaṃ kāmaguṇānaṃ. Sā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricāreti. Ayamettha dhammatā.

২৩. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু কোচিদেৰ আবাধো উপ্পজ্জতি। সুখিনী বোধিসত্তমাতা হোতি অকিলন্তকাযা, বোধিসত্তঞ্চ বোধিসত্তমাতা তিরোকুচ্ছিগতং পস্সতি সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্রিযং। সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো অনাৰিলো সব্বাকারসম্পন্নো। তত্রাস্স 19 সুত্তং আৰুতং নীলং ৰা পীতং ৰা লোহিতং ৰা ওদাতং ৰা পণ্ডুসুত্তং ৰা। তমেনং চক্খুমা পুরিসো হত্থে করিত্ৰা পচ্চৰেক্খেয্য – ‘অযং খো মণি ৰেল়ুরিযো সুভো জাতিমা অট্ঠংসো সুপরিকম্মকতো অচ্ছো ৰিপ্পসন্নো অনাৰিলো সব্বাকারসম্পন্নো। তত্রিদং সুত্তং আৰুতং নীলং ৰা পীতং ৰা লোহিতং ৰা ওদাতং ৰা পণ্ডুসুত্তং ৰা’তি। এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিং ওক্কন্তো হোতি, ন বোধিসত্তমাতু কোচিদেৰ আবাধো উপ্পজ্জতি, সুখিনী বোধিসত্তমাতা হোতি অকিলন্তকাযা , বোধিসত্তঞ্চ বোধিসত্তমাতা তিরোকুচ্ছিগতং পস্সতি সব্বঙ্গপচ্চঙ্গিং অহীনিন্দ্রিযং। অযমেত্থ ধম্মতা।

23. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati. Sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā, bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṃ passati sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Seyyathāpi, bhikkhave, maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatrāssa 20 suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā. Tamenaṃ cakkhumā puriso hatthe karitvā paccavekkheyya – ‘ayaṃ kho maṇi veḷuriyo subho jātimā aṭṭhaṃso suparikammakato accho vippasanno anāvilo sabbākārasampanno. Tatridaṃ suttaṃ āvutaṃ nīlaṃ vā pītaṃ vā lohitaṃ vā odātaṃ vā paṇḍusuttaṃ vā’ti. Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchiṃ okkanto hoti, na bodhisattamātu kocideva ābādho uppajjati, sukhinī bodhisattamātā hoti akilantakāyā , bodhisattañca bodhisattamātā tirokucchigataṃ passati sabbaṅgapaccaṅgiṃ ahīnindriyaṃ. Ayamettha dhammatā.

২৪. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, সত্তাহজাতে বোধিসত্তে বোধিসত্তমাতা কালঙ্করোতি তুসিতং কাযং উপপজ্জতি। অযমেত্থ ধম্মতা।

24. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, sattāhajāte bodhisatte bodhisattamātā kālaṅkaroti tusitaṃ kāyaṃ upapajjati. Ayamettha dhammatā.

২৫. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যথা অঞ্ঞা ইত্থিকা নৰ ৰা দস ৰা মাসে গব্ভং কুচ্ছিনা পরিহরিত্ৰা ৰিজাযন্তি, ন হেৰং বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৰিজাযতি। দসেৰ মাসানি বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা কুচ্ছিনা পরিহরিত্ৰা ৰিজাযতি। অযমেত্থ ধম্মতা।

25. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nava vā dasa vā māse gabbhaṃ kucchinā pariharitvā vijāyanti, na hevaṃ bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Daseva māsāni bodhisattaṃ bodhisattamātā kucchinā pariharitvā vijāyati. Ayamettha dhammatā.

২৬. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যথা অঞ্ঞা ইত্থিকা নিসিন্না ৰা নিপন্না ৰা ৰিজাযন্তি, ন হেৰং বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৰিজাযতি। ঠিতাৰ বোধিসত্তং বোধিসত্তমাতা ৰিজাযতি। অযমেত্থ ধম্মতা।

26. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yathā aññā itthikā nisinnā vā nipannā vā vijāyanti, na hevaṃ bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Ṭhitāva bodhisattaṃ bodhisattamātā vijāyati. Ayamettha dhammatā.

২৭. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, দেৰা পঠমং পটিগ্গণ্হন্তি, পচ্ছা মনুস্সা। অযমেত্থ ধম্মতা।

27. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, devā paṭhamaṃ paṭiggaṇhanti, pacchā manussā. Ayamettha dhammatā.

২৮. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অপ্পত্তোৰ বোধিসত্তো পথৰিং হোতি, চত্তারো নং দেৰপুত্তা পটিগ্গহেত্ৰা মাতু পুরতো ঠপেন্তি – ‘অত্তমনা, দেৰি, হোহি; মহেসক্খো তে পুত্তো উপ্পন্নো’তি। অযমেত্থ ধম্মতা।

28. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, appattova bodhisatto pathaviṃ hoti, cattāro naṃ devaputtā paṭiggahetvā mātu purato ṭhapenti – ‘attamanā, devi, hohi; mahesakkho te putto uppanno’ti. Ayamettha dhammatā.

২৯. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, ৰিসদোৰ নিক্খমতি অমক্খিতো উদেন 21 অমক্খিতো সেম্হেন অমক্খিতো রুহিরেন অমক্খিতো কেনচি অসুচিনা সুদ্ধো 22 ৰিসদো। সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, মণিরতনং কাসিকে ৰত্থে নিক্খিত্তং নেৰ মণিরতনং কাসিকং ৰত্থং মক্খেতি, নাপি কাসিকং ৰত্থং মণিরতনং মক্খেতি। তং কিস্স হেতু? উভিন্নং সুদ্ধত্তা। এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, ৰিসদোৰ নিক্খমতি অমক্খিতো, উদেন অমক্খিতো সেম্হেন অমক্খিতো রুহিরেন অমক্খিতো কেনচি অসুচিনা সুদ্ধো ৰিসদো। অযমেত্থ ধম্মতা।

29. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito udena 23 amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho 24 visado. Seyyathāpi, bhikkhave, maṇiratanaṃ kāsike vatthe nikkhittaṃ neva maṇiratanaṃ kāsikaṃ vatthaṃ makkheti, nāpi kāsikaṃ vatthaṃ maṇiratanaṃ makkheti. Taṃ kissa hetu? Ubhinnaṃ suddhattā. Evameva kho, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, visadova nikkhamati amakkhito, udena amakkhito semhena amakkhito ruhirena amakkhito kenaci asucinā suddho visado. Ayamettha dhammatā.

৩০. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, দ্ৰে উদকস্স ধারা অন্তলিক্খা পাতুভৰন্তি – একা সীতস্স একা উণ্হস্স যেন বোধিসত্তস্স উদককিচ্চং করোন্তি মাতু চ। অযমেত্থ ধম্মতা।

30. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, dve udakassa dhārā antalikkhā pātubhavanti – ekā sītassa ekā uṇhassa yena bodhisattassa udakakiccaṃ karonti mātu ca. Ayamettha dhammatā.

৩১. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, সম্পতিজাতো বোধিসত্তো সমেহি পাদেহি পতিট্ঠহিত্ৰা উত্তরাভিমুখো 25 সত্তপদৰীতিহারেন গচ্ছতি সেতম্হি ছত্তে অনুধারিযমানে, সব্বা চ দিসা অনুৰিলোকেতি, আসভিং ৰাচং ভাসতি ‘অগ্গোহমস্মি লোকস্স, জেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, সেট্ঠোহমস্মি লোকস্স, অযমন্তিমা জাতি, নত্থিদানি পুনব্ভৰো’তি। অযমেত্থ ধম্মতা।

31. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, sampatijāto bodhisatto samehi pādehi patiṭṭhahitvā uttarābhimukho 26 sattapadavītihārena gacchati setamhi chatte anudhāriyamāne, sabbā ca disā anuviloketi, āsabhiṃ vācaṃ bhāsati ‘aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassa, ayamantimā jāti, natthidāni punabbhavo’ti. Ayamettha dhammatā.

৩২. ‘‘ধম্মতা এসা, ভিক্খৰে, যদা বোধিসত্তো মাতুকুচ্ছিম্হা নিক্খমতি, অথ সদেৰকে লোকে সমারকে সব্রহ্মকে সস্সমণব্রাহ্মণিযা পজায সদেৰমনুস্সায অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি, অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং। যাপি তা লোকন্তরিকা অঘা অসংৰুতা অন্ধকারা অন্ধকারতিমিসা, যত্থ পিমে চন্দিমসূরিযা এৰংমহিদ্ধিকা এৰংমহানুভাৰা আভায নানুভোন্তি, তত্থপি অপ্পমাণো উল়ারো ওভাসো পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং। যেপি তত্থ সত্তা উপপন্না, তেপি তেনোভাসেন অঞ্ঞমঞ্ঞং সঞ্জানন্তি – ‘অঞ্ঞেপি কির, ভো, সন্তি সত্তা ইধূপপন্না’তি। অযঞ্চ দসসহস্সী লোকধাতু সঙ্কম্পতি সম্পকম্পতি সম্পৰেধতি অপ্পমাণো চ উল়ারো ওভাসো লোকে পাতুভৰতি অতিক্কম্মেৰ দেৰানং দেৰানুভাৰং। অযমেত্থ ধম্মতা।

32. ‘‘Dhammatā esā, bhikkhave, yadā bodhisatto mātukucchimhā nikkhamati, atha sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati, atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yāpi tā lokantarikā aghā asaṃvutā andhakārā andhakāratimisā, yattha pime candimasūriyā evaṃmahiddhikā evaṃmahānubhāvā ābhāya nānubhonti, tatthapi appamāṇo uḷāro obhāso pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Yepi tattha sattā upapannā, tepi tenobhāsena aññamaññaṃ sañjānanti – ‘aññepi kira, bho, santi sattā idhūpapannā’ti. Ayañca dasasahassī lokadhātu saṅkampati sampakampati sampavedhati appamāṇo ca uḷāro obhāso loke pātubhavati atikkammeva devānaṃ devānubhāvaṃ. Ayamettha dhammatā.

দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণা

Dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇā

৩৩. ‘‘জাতে খো পন, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিম্হি কুমারে বন্ধুমতো রঞ্ঞো পটিৰেদেসুং – ‘পুত্তো তে, দেৰ 27, জাতো, তং দেৰো পস্সতূ’তি। অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা ৰিপস্সিং কুমারং, দিস্ৰা নেমিত্তে ব্রাহ্মণে আমন্তাপেত্ৰা এতদৰোচ – ‘পস্সন্তু ভোন্তো নেমিত্তা ব্রাহ্মণা কুমার’ন্তি। অদ্দসংসু খো, ভিক্খৰে, নেমিত্তা ব্রাহ্মণা ৰিপস্সিং কুমারং, দিস্ৰা বন্ধুমন্তং রাজানং এতদৰোচুং – ‘অত্তমনো, দেৰ, হোহি, মহেসক্খো তে পুত্তো উপ্পন্নো, লাভা তে, মহারাজ, সুলদ্ধং তে, মহারাজ, যস্স তে কুলে এৰরূপো পুত্তো উপ্পন্নো। অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণেহি সমন্নাগতো, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুরিসস্স দ্ৰেৰ গতিযো ভৰন্তি অনঞ্ঞা। সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা চাতুরন্তো ৰিজিতাৰী জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো সত্তরতনসমন্নাগতো। তস্সিমানি সত্তরতনানি ভৰন্তি। সেয্যথিদং – চক্করতনং হত্থিরতনং অস্সরতনং মণিরতনং ইত্থিরতনং গহপতিরতনং পরিণাযকরতনমেৰ সত্তমং। পরোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৰন্তি সূরা ৰীরঙ্গরূপা পরসেনপ্পমদ্দনা। সো ইমং পথৰিং সাগরপরিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৰিজিয অজ্ঝাৰসতি। সচে খো পন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, অরহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৰিৰটচ্ছদো।

33. ‘‘Jāte kho pana, bhikkhave, vipassimhi kumāre bandhumato rañño paṭivedesuṃ – ‘putto te, deva 28, jāto, taṃ devo passatū’ti. Addasā kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassiṃ kumāraṃ, disvā nemitte brāhmaṇe āmantāpetvā etadavoca – ‘passantu bhonto nemittā brāhmaṇā kumāra’nti. Addasaṃsu kho, bhikkhave, nemittā brāhmaṇā vipassiṃ kumāraṃ, disvā bandhumantaṃ rājānaṃ etadavocuṃ – ‘attamano, deva, hohi, mahesakkho te putto uppanno, lābhā te, mahārāja, suladdhaṃ te, mahārāja, yassa te kule evarūpo putto uppanno. Ayañhi, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.

৩৪. ‘কতমেহি চাযং, দেৰ, কুমারো দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণেহি সমন্নাগতো, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুরিসস্স দ্ৰেৰ গতিযো ভৰন্তি অনঞ্ঞা। সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা চাতুরন্তো ৰিজিতাপী জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো সত্তরতনসমন্নাগতো। তস্সিমানি সত্তরতনানি ভৰন্তি । সেয্যথিদং – চক্করতনং হত্থিরতনং অস্সরতনং মণিরতনং ইত্থিরতনং গহপতিরতনং পরিণাযকরতনমেৰ সত্তমং। পরোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৰন্তি সূরা ৰীরঙ্গরূপা পরসেনপ্পমদ্দনা। সো ইমং পথৰিং সাগরপরিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন অভিৰিজিয অজ্ঝাৰসতি। সচে খো পন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, অরহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৰিৰটচ্ছদো।

34. ‘Katamehi cāyaṃ, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāpī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti . Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado.

৩৫. ‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো সুপ্পতিট্ঠিতপাদো। যং পাযং, দেৰ, কুমারো সুপ্পতিট্ঠিতপাদো। ইদম্পিস্স মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণং ভৰতি।

35. ‘Ayañhi, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Yaṃ pāyaṃ, deva, kumāro suppatiṭṭhitapādo. Idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

‘ইমস্স, দেৰ 29, কুমারস্স হেট্ঠা পাদতলেসু চক্কানি জাতানি সহস্সারানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকারপরিপূরানি। যম্পি, ইমস্স দেৰ, কুমারস্স হেট্ঠা পাদতলেসু চক্কানি জাতানি সহস্সারানি সনেমিকানি সনাভিকানি সব্বাকারপরিপূরানি, ইদম্পিস্স মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণং ভৰতি।

‘Imassa, deva 30, kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni. Yampi, imassa deva, kumārassa heṭṭhā pādatalesu cakkāni jātāni sahassārāni sanemikāni sanābhikāni sabbākāraparipūrāni, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

‘অযঞ্হি দেৰ, কুমারো আযতপণ্হী…পে॰…

‘Ayañhi deva, kumāro āyatapaṇhī…pe…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো দীঘঙ্গুলী…

‘Ayañhi, deva, kumāro dīghaṅgulī…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো মুদুতলুনহত্থপাদো…

‘Ayañhi, deva, kumāro mudutalunahatthapādo…

‘অযঞ্হি, দেৰ কুমারো জালহত্থপাদো…

‘Ayañhi, deva kumāro jālahatthapādo…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো উস্সঙ্খপাদো…

‘Ayañhi, deva, kumāro ussaṅkhapādo…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো এণিজঙ্ঘো…

‘Ayañhi, deva, kumāro eṇijaṅgho…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো ঠিতকোৰ অনোনমন্তো উভোহি পাণিতলেহি জণ্ণুকানি পরিমসতি 31 পরিমজ্জতি…

‘Ayañhi, deva, kumāro ṭhitakova anonamanto ubhohi pāṇitalehi jaṇṇukāni parimasati 32 parimajjati…

‘অযঞ্হি , দেৰ, কুমারো কোসোহিতৰত্থগুয্হো…

‘Ayañhi , deva, kumāro kosohitavatthaguyho…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো সুৰণ্ণৰণ্ণো কঞ্চনসন্নিভত্তচো…

‘Ayañhi, deva, kumāro suvaṇṇavaṇṇo kañcanasannibhattaco…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো সুখুমচ্ছৰী; সুখুমত্তা ছৰিযা রজোজল্লং কাযে ন উপলিম্পতি 33

‘Ayañhi, deva, kumāro sukhumacchavī; sukhumattā chaviyā rajojallaṃ kāye na upalimpati 34

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো একেকলোমো; একেকানি লোমানি লোমকূপেসু জাতানি…

‘Ayañhi, deva, kumāro ekekalomo; ekekāni lomāni lomakūpesu jātāni…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো উদ্ধগ্গলোমো; উদ্ধগ্গানি লোমানি জাতানি নীলানি অঞ্জনৰণ্ণানি কুণ্ডলাৰট্টানি দক্খিণাৰট্টকজাতানি…

‘Ayañhi, deva, kumāro uddhaggalomo; uddhaggāni lomāni jātāni nīlāni añjanavaṇṇāni kuṇḍalāvaṭṭāni dakkhiṇāvaṭṭakajātāni…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো ব্রহ্মুজুগত্তো…

‘Ayañhi, deva, kumāro brahmujugatto…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো সত্তুস্সদো…

‘Ayañhi, deva, kumāro sattussado…

‘অযঞ্হি , দেৰ, কুমারো সীহপুব্বদ্ধকাযো…

‘Ayañhi , deva, kumāro sīhapubbaddhakāyo…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো চিতন্তরংসো 35

‘Ayañhi, deva, kumāro citantaraṃso 36

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো নিগ্রোধপরিমণ্ডলো যাৰতক্ৰস্স কাযো তাৰতক্ৰস্স ব্যামো, যাৰতক্ৰস্স ব্যামো, তাৰতক্ৰস্স কাযো…

‘Ayañhi, deva, kumāro nigrodhaparimaṇḍalo yāvatakvassa kāyo tāvatakvassa byāmo, yāvatakvassa byāmo, tāvatakvassa kāyo…

‘অযঞ্হি , দেৰ, কুমারো সমৰট্টক্খন্ধো…

‘Ayañhi , deva, kumāro samavaṭṭakkhandho…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো রসগ্গসগ্গী…

‘Ayañhi, deva, kumāro rasaggasaggī…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো সীহহনু…

‘Ayañhi, deva, kumāro sīhahanu…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো চত্তালীসদন্তো…

‘Ayañhi, deva, kumāro cattālīsadanto…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো সমদন্তো…

‘Ayañhi, deva, kumāro samadanto…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো অৰিরল়দন্তো…

‘Ayañhi, deva, kumāro aviraḷadanto…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো সুসুক্কদাঠো…

‘Ayañhi, deva, kumāro susukkadāṭho…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো পহূতজিৰ্হো…

‘Ayañhi, deva, kumāro pahūtajivho…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো ব্রহ্মস্সরো করৰীকভাণী…

‘Ayañhi, deva, kumāro brahmassaro karavīkabhāṇī…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো অভিনীলনেত্তো…

‘Ayañhi, deva, kumāro abhinīlanetto…

‘অযঞ্হি, দেৰ, কুমারো গোপখুমো…

‘Ayañhi, deva, kumāro gopakhumo…

ইমস্স, দেৰ, কুমারস্স উণ্ণা ভমুকন্তরে জাতা ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা। যম্পি ইমস্স দেৰ কুমারস্স উণ্ণা ভমুকন্তরে জাতা ওদাতা মুদুতূলসন্নিভা, ইদম্পিমস্স মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণং ভৰতি।

Imassa, deva, kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā. Yampi imassa deva kumārassa uṇṇā bhamukantare jātā odātā mudutūlasannibhā, idampimassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

‘অযঞ্হি , দেৰ, কুমারো উণ্হীসসীসো। যং পাযং, দেৰ, কুমারো উণ্হীসসীসো, ইদম্পিস্স মহাপুরিসস্স মহাপুরিসলক্খণং ভৰতি।

‘Ayañhi , deva, kumāro uṇhīsasīso. Yaṃ pāyaṃ, deva, kumāro uṇhīsasīso, idampissa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati.

৩৬. ‘ইমেহি খো অযং, দেৰ, কুমারো দ্ৰত্তিংসমহাপুরিসলক্খণেহি সমন্নাগতো, যেহি সমন্নাগতস্স মহাপুরিসস্স দ্ৰেৰ গতিযো ভৰন্তি অনঞ্ঞা। সচে অগারং অজ্ঝাৰসতি, রাজা হোতি চক্কৰত্তী ধম্মিকো ধম্মরাজা চাতুরন্তো ৰিজিতাৰী জনপদত্থাৰরিযপ্পত্তো সত্তরতনসমন্নাগতো। তস্সিমানি সত্তরতনানি ভৰন্তি। সেয্যথিদং – চক্করতনং হত্থিরতনং অস্সরতনং মণিরতনং ইত্থিরতনং গহপতিরতনং পরিণাযকরতনমেৰ সত্তমং। পরোসহস্সং খো পনস্স পুত্তা ভৰন্তি সূরা ৰীরঙ্গরূপা পরসেনপ্পমদ্দনা। সো ইমং পথৰিং সাগরপরিযন্তং অদণ্ডেন অসত্থেন ধম্মেন 37 অভিৰিজিয অজ্ঝাৰসতি। সচে খো পন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজতি, অরহং হোতি সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে ৰিৰটচ্ছদো’তি।

36. ‘Imehi kho ayaṃ, deva, kumāro dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi samannāgato, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato. Tassimāni sattaratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ hatthiratanaṃ assaratanaṃ maṇiratanaṃ itthiratanaṃ gahapatiratanaṃ pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena 38 abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati, arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchado’ti.

ৰিপস্সীসমঞ্ঞা

Vipassīsamaññā

৩৭. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা নেমিত্তে ব্রাহ্মণে অহতেহি ৰত্থেহি অচ্ছাদাপেত্ৰা 39 সব্বকামেহি সন্তপ্পেসি। অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা ৰিপস্সিস্স কুমারস্স ধাতিযো উপট্ঠাপেসি। অঞ্ঞা খীরং পাযেন্তি, অঞ্ঞা ন্হাপেন্তি, অঞ্ঞা ধারেন্তি, অঞ্ঞা অঙ্কেন পরিহরন্তি। জাতস্স খো পন, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স সেতচ্ছত্তং ধারযিত্থ দিৰা চেৰ রত্তিঞ্চ – ‘মা নং সীতং ৰা উণ্হং ৰা তিণং ৰা রজো ৰা উস্সাৰো ৰা বাধযিত্থা’তি। জাতো খো পন, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো বহুনো জনস্স পিযো অহোসি মনাপো। সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, উপ্পলং ৰা পদুমং ৰা পুণ্ডরীকং ৰা বহুনো জনস্স পিযং মনাপং; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো বহুনো জনস্স পিযো অহোসি মনাপো। স্ৰাস্সুদং অঙ্কেনেৰ অঙ্কং পরিহরিযতি।

37. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā nemitte brāhmaṇe ahatehi vatthehi acchādāpetvā 40 sabbakāmehi santappesi. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa dhātiyo upaṭṭhāpesi. Aññā khīraṃ pāyenti, aññā nhāpenti, aññā dhārenti, aññā aṅkena pariharanti. Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa setacchattaṃ dhārayittha divā ceva rattiñca – ‘mā naṃ sītaṃ vā uṇhaṃ vā tiṇaṃ vā rajo vā ussāvo vā bādhayitthā’ti. Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo. Seyyathāpi, bhikkhave, uppalaṃ vā padumaṃ vā puṇḍarīkaṃ vā bahuno janassa piyaṃ manāpaṃ; evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahuno janassa piyo ahosi manāpo. Svāssudaṃ aṅkeneva aṅkaṃ parihariyati.

৩৮. ‘‘জাতো খো পন, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো মঞ্জুস্সরো চ 41 অহোসি ৰগ্গুস্সরো চ মধুরস্সরো চ পেমনিযস্সরো চ। সেয্যথাপি, ভিক্খৰে, হিমৰন্তে পব্বতে করৰীকা নাম সকুণজাতি মঞ্জুস্সরা চ ৰগ্গুস্সরা চ মধুরস্সরা চ পেমনিযস্সরা চ; এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো মঞ্জুস্সরো চ অহোসি ৰগ্গুস্সরো চ মধুরস্সরো চ পেমনিযস্সরো চ।

38. ‘‘Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca 42 ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca. Seyyathāpi, bhikkhave, himavante pabbate karavīkā nāma sakuṇajāti mañjussarā ca vaggussarā ca madhurassarā ca pemaniyassarā ca; evameva kho, bhikkhave, vipassī kumāro mañjussaro ca ahosi vaggussaro ca madhurassaro ca pemaniyassaro ca.

৩৯. ‘‘জাতস্স খো পন, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স কম্মৰিপাকজং দিব্বচক্খু পাতুরহোসি যেন সুদং 43 সমন্তা যোজনং পস্সতি দিৰা চেৰ রত্তিঞ্চ।

39. ‘‘Jātassa kho pana, bhikkhave, vipassissa kumārassa kammavipākajaṃ dibbacakkhu pāturahosi yena sudaṃ 44 samantā yojanaṃ passati divā ceva rattiñca.

৪০. ‘‘জাতো খো পন, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো অনিমিসন্তো পেক্খতি সেয্যথাপি দেৰা তাৰতিংসা। ‘অনিমিসন্তো কুমারো পেক্খতী’তি খো, ভিক্খৰে 45, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স ‘ৰিপস্সী ৰিপস্সী’ ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি।

40. ‘‘Jāto kho pana, bhikkhave, vipassī kumāro animisanto pekkhati seyyathāpi devā tāvatiṃsā. ‘Animisanto kumāro pekkhatī’ti kho, bhikkhave 46, vipassissa kumārassa ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.

৪১. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা অত্থকরণে 47 নিসিন্নো ৰিপস্সিং কুমারং অঙ্কে নিসীদাপেত্ৰা অত্থে অনুসাসতি । তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো পিতুঅঙ্কে নিসিন্নো ৰিচেয্য ৰিচেয্য অত্থে পনাযতি ঞাযেন 48। ৰিচেয্য ৰিচেয্য কুমারো অত্থে পনাযতি ঞাযেনাতি খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স ভিয্যোসোমত্তায ‘ৰিপস্সী ৰিপস্সী’ ত্ৰেৰ সমঞ্ঞা উদপাদি।

41. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā atthakaraṇe 49 nisinno vipassiṃ kumāraṃ aṅke nisīdāpetvā atthe anusāsati . Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pituaṅke nisinno viceyya viceyya atthe panāyati ñāyena 50. Viceyya viceyya kumāro atthe panāyati ñāyenāti kho, bhikkhave, vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya ‘vipassī vipassī’ tveva samaññā udapādi.

৪২. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা ৰিপস্সিস্স কুমারস্স তযো পাসাদে কারাপেসি, একং ৰস্সিকং একং হেমন্তিকং একং গিম্হিকং; পঞ্চ কামগুণানি উপট্ঠাপেসি। তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো ৰস্সিকে পাসাদে চত্তারো মাসে 51 নিপ্পুরিসেহি তূরিযেহি পরিচারযমানো ন হেট্ঠাপাসাদং ওরোহতী’’তি।

42. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa tayo pāsāde kārāpesi, ekaṃ vassikaṃ ekaṃ hemantikaṃ ekaṃ gimhikaṃ; pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro vassike pāsāde cattāro māse 52 nippurisehi tūriyehi paricārayamāno na heṭṭhāpāsādaṃ orohatī’’ti.

পঠমভাণৰারো।

Paṭhamabhāṇavāro.

জিণ্ণপুরিসো

Jiṇṇapuriso

৪৩. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো বহূনং ৰস্সানং বহূনং ৰস্সসতানং বহূনং ৰস্সসহস্সানং অচ্চযেন সারথিং আমন্তেসি – ‘যোজেহি, সম্ম সারথি, ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি উয্যানভূমিং গচ্ছাম সুভূমিদস্সনাযা’তি। ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সারথি ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজেত্ৰা ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিৰেদেসি – ‘যুত্তানি খো তে, দেৰ, ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’তি । অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো ভদ্দং ভদ্দং যানং 53 অভিরুহিত্ৰা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি উয্যানভূমিং নিয্যাসি।

43. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena sārathiṃ āmantesi – ‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmidassanāyā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi – ‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni, yassa dāni kālaṃ maññasī’ti . Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ 54 abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṃ niyyāsi.

৪৪. ‘‘অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুরিসং জিণ্ণং গোপানসিৰঙ্কং ভোগ্গং 55 দণ্ডপরাযনং পৰেধমানং গচ্ছন্তং আতুরং গতযোব্বনং। দিস্ৰা সারথিং আমন্তেসি – ‘অযং পন, সম্ম সারথি, পুরিসো কিংকতো? কেসাপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, কাযোপিস্স ন যথা অঞ্ঞেস’ন্তি। ‘এসো খো, দেৰ, জিণ্ণো নামা’তি। ‘কিং পনেসো, সম্ম সারথি, জিণ্ণো নামা’তি? ‘এসো খো, দেৰ, জিণ্ণো নাম। ন দানি তেন চিরং জীৰিতব্বং ভৰিস্সতী’তি। ‘কিং পন, সম্ম সারথি, অহম্পি জরাধম্মো, জরং অনতীতো’তি? ‘ত্ৰঞ্চ, দেৰ, মযঞ্চম্হ সব্বে জরাধম্মা, জরং অনতীতা’তি। ‘তেন হি, সম্ম সারথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা। ইতোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাহী’তি। ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সারথি ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা ততোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাসি। তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো অন্তেপুরং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘ধিরত্থু কির, ভো, জাতি নাম, যত্র হি নাম জাতস্স জরা পঞ্ঞাযিস্সতী’তি!

44. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ bhoggaṃ 56 daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantaṃ āturaṃ gatayobbanaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Kesāpissa na yathā aññesaṃ, kāyopissa na yathā aññesa’nti. ‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāma. Na dāni tena ciraṃ jīvitabbaṃ bhavissatī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṃ anatīto’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṃ anatītā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā. Itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’ti!

৪৫. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা সারথিং আমন্তাপেত্ৰা এতদৰোচ – ‘কচ্চি, সম্ম সারথি, কুমারো উয্যানভূমিযা অভিরমিত্থ? কচ্চি, সম্ম সারথি, কুমারো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি? ‘ন খো, দেৰ, কুমারো উয্যানভূমিযা অভিরমিত্থ, ন খো, দেৰ, কুমারো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি। ‘কিং পন, সম্ম সারথি, অদ্দস কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো’তি? ‘অদ্দসা খো, দেৰ, কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুরিসং জিণ্ণং গোপানসিৰঙ্কং ভোগ্গং দণ্ডপরাযনং পৰেধমানং গচ্ছন্তং আতুরং গতযোব্বনং। দিস্ৰা মং এতদৰোচ – ‘‘অযং পন, সম্ম সারথি, পুরিসো কিংকতো, কেসাপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, কাযোপিস্স ন যথা অঞ্ঞেস’’ন্তি? ‘‘এসো খো, দেৰ, জিণ্ণো নামা’’তি। ‘‘কিং পনেসো, সম্ম সারথি, জিণ্ণো নামা’’তি? ‘‘এসো খো, দেৰ, জিণ্ণো নাম ন দানি তেন চিরং জীৰিতব্বং ভৰিস্সতী’’তি। ‘‘কিং পন, সম্ম সারথি, অহম্পি জরাধম্মো, জরং অনতীতো’’তি? ‘‘ত্ৰঞ্চ, দেৰ, মযঞ্চম্হ সব্বে জরাধম্মা, জরং অনতীতা’’তি।

45. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha? Kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ jiṇṇaṃ gopānasivaṅkaṃ bhoggaṃ daṇḍaparāyanaṃ pavedhamānaṃ gacchantaṃ āturaṃ gatayobbanaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato, kesāpissa na yathā aññesaṃ, kāyopissa na yathā aññesa’’nti? ‘‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāmā’’ti. ‘‘Kiṃ paneso, samma sārathi, jiṇṇo nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, jiṇṇo nāma na dāni tena ciraṃ jīvitabbaṃ bhavissatī’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi jarādhammo, jaraṃ anatīto’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe jarādhammā, jaraṃ anatītā’’ti.

‘‘‘তেন হি, সম্ম সারথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাহী’’’তি। ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো অহং, দেৰ, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা ততোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাসিং। সো খো, দেৰ, কুমারো অন্তেপুরং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘‘ধিরত্থু কির ভো জাতি নাম, যত্র হি নাম জাতস্স জরা পঞ্ঞাযিস্সতী’’’তি।

‘‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissatī’’’ti.

ব্যাধিতপুরিসো

Byādhitapuriso

৪৬. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমস্স রঞ্ঞো এতদহোসি –

46. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi –

‘মা হেৰ খো ৰিপস্সী কুমারো ন রজ্জং কারেসি, মা হেৰ ৰিপস্সী কুমারো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজি, মা হেৰ নেমিত্তানং ব্রাহ্মণানং সচ্চং অস্স ৰচন’ন্তি। অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা ৰিপস্সিস্স কুমারস্স ভিয্যোসোমত্তায পঞ্চ কামগুণানি উপট্ঠাপেসি – ‘যথা ৰিপস্সী কুমারো রজ্জং করেয্য, যথা ৰিপস্সী কুমারো ন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য, যথা নেমিত্তানং ব্রাহ্মণানং মিচ্ছা অস্স ৰচন’ন্তি।

‘Mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.

‘‘তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পরিচারেতি। অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো বহূনং ৰস্সানং…পে॰…

‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ…pe…

৪৭. ‘‘অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুরিসং আবাধিকং দুক্খিতং বাল়্হগিলানং সকে মুত্তকরীসে পলিপন্নং সেমানং 57 অঞ্ঞেহি ৰুট্ঠাপিযমানং অঞ্ঞেহি সংৰেসিযমানং। দিস্ৰা সারথিং আমন্তেসি – ‘অযং পন, সম্ম সারথি, পুরিসো কিংকতো? অক্খীনিপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, সরোপিস্স 58 ন যথা অঞ্ঞেস’ন্তি? ‘এসো খো, দেৰ, ব্যাধিতো নামা’তি। ‘কিং পনেসো, সম্ম সারথি, ব্যাধিতো নামা’তি? ‘এসো খো, দেৰ, ব্যাধিতো নাম অপ্পেৰ নাম তম্হা আবাধা ৰুট্ঠহেয্যা’তি। ‘কিং পন, সম্ম সারথি, অহম্পি ব্যাধিধম্মো, ব্যাধিং অনতীতো’তি? ‘ত্ৰঞ্চ, দেৰ, মযঞ্চম্হ সব্বে ব্যাধিধম্মা, ব্যাধিং অনতীতা’তি। ‘তেন হি, সম্ম সারথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাহী’তি। ‘এৰং দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সারথি ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা ততোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাসি। তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো অন্তেপুরং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘ধিরত্থু কির ভো জাতি নাম, যত্র হি নাম জাতস্স জরা পঞ্ঞাযিস্সতি, ব্যাধি পঞ্ঞাযিস্সতী’তি।

47. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ 59 aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ aññehi saṃvesiyamānaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Akkhīnipissa na yathā aññesaṃ, saropissa 60 na yathā aññesa’nti? ‘Eso kho, deva, byādhito nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṃ anatīto’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṃ anatītā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī’ti.

৪৮. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা সারথিং আমন্তাপেত্ৰা এতদৰোচ – ‘কচ্চি, সম্ম সারথি, কুমারো উয্যানভূমিযা অভিরমিত্থ, কচ্চি, সম্ম সারথি, কুমারো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি? ‘ন খো, দেৰ, কুমারো উয্যানভূমিযা অভিরমিত্থ, ন খো, দেৰ, কুমারো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি। ‘কিং পন, সম্ম সারথি, অদ্দস কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো’তি? ‘অদ্দসা খো, দেৰ, কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুরিসং আবাধিকং দুক্খিতং বাল়্হগিলানং সকে মুত্তকরীসে পলিপন্নং সেমানং অঞ্ঞেহি ৰুট্ঠাপিযমানং অঞ্ঞেহি সংৰেসিযমানং। দিস্ৰা মং এতদৰোচ – ‘‘অযং পন, সম্ম সারথি, পুরিসো কিংকতো, অক্খীনিপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, সরোপিস্স ন যথা অঞ্ঞেস’’ন্তি? ‘‘এসো খো, দেৰ, ব্যাধিতো নামা’’তি। ‘‘কিং পনেসো, সম্ম সারথি, ব্যাধিতো নামা’’তি? ‘‘এসো খো, দেৰ, ব্যাধিতো নাম অপ্পেৰ নাম তম্হা আবাধা ৰুট্ঠহেয্যা’’তি। ‘‘কিং পন, সম্ম সারথি, অহম্পি ব্যাধিধম্মো, ব্যাধিং অনতীতো’’তি? ‘‘ত্ৰঞ্চ, দেৰ, মযঞ্চম্হ সব্বে ব্যাধিধম্মা, ব্যাধিং অনতীতা’’তি। ‘‘তেন হি, সম্ম সারথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাহী’’তি। ‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো অহং, দেৰ, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা ততোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাসিং। সো খো, দেৰ, কুমারো অন্তেপুরং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘‘‘ধিরত্থু কির ভো জাতি নাম, যত্র হি নাম জাতস্স জরা পঞ্ঞাযিস্সতি, ব্যাধি পঞ্ঞাযিস্সতী’’’তি।

48. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ ābādhikaṃ dukkhitaṃ bāḷhagilānaṃ sake muttakarīse palipannaṃ semānaṃ aññehi vuṭṭhāpiyamānaṃ aññehi saṃvesiyamānaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato, akkhīnipissa na yathā aññesaṃ, saropissa na yathā aññesa’’nti? ‘‘Eso kho, deva, byādhito nāmā’’ti. ‘‘Kiṃ paneso, samma sārathi, byādhito nāmā’’ti? ‘‘Eso kho, deva, byādhito nāma appeva nāma tamhā ābādhā vuṭṭhaheyyā’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi byādhidhammo, byādhiṃ anatīto’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe byādhidhammā, byādhiṃ anatītā’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’’ti. ‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissatī’’’ti.

কালঙ্কতপুরিসো

Kālaṅkatapuriso

৪৯. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমস্স রঞ্ঞো এতদহোসি – ‘মা হেৰ খো ৰিপস্সী কুমারো ন রজ্জং কারেসি, মা হেৰ ৰিপস্সী কুমারো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজি, মা হেৰ নেমিত্তানং ব্রাহ্মণানং সচ্চং অস্স ৰচন’ন্তি। অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা ৰিপস্সিস্স কুমারস্স ভিয্যোসোমত্তায পঞ্চ কামগুণানি উপট্ঠাপেসি – ‘যথা ৰিপস্সী কুমারো রজ্জং করেয্য, যথা ৰিপস্সী কুমারো ন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য, যথা নেমিত্তানং ব্রাহ্মণানং মিচ্ছা অস্স ৰচন’ন্তি।

49. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi – ‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.

‘‘তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পরিচারেতি। অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো বহূনং ৰস্সানং…পে॰…

‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ…pe…

৫০. ‘‘অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো মহাজনকাযং সন্নিপতিতং নানারত্তানঞ্চ দুস্সানং ৰিলাতং কযিরমানং। দিস্ৰা সারথিং আমন্তেসি – ‘কিং নু খো, সো, সম্ম সারথি, মহাজনকাযো সন্নিপতিতো নানারত্তানঞ্চ দুস্সানং ৰিলাতং কযিরতী’তি? ‘এসো খো, দেৰ, কালঙ্কতো নামা’তি। ‘তেন হি, সম্ম সারথি, যেন সো কালঙ্কতো তেন রথং পেসেহী’তি। ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সারথি ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা যেন সো কালঙ্কতো তেন রথং পেসেসি। অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো পেতং কালঙ্কতং, দিস্ৰা সারথিং আমন্তেসি – ‘কিং পনাযং, সম্ম সারথি, কালঙ্কতো নামা’তি? ‘এসো খো, দেৰ, কালঙ্কতো নাম। ন দানি তং দক্খন্তি মাতা ৰা পিতা ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতা, সোপি ন দক্খিস্সতি মাতরং ৰা পিতরং ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতে’তি। ‘কিং পন, সম্ম সারথি, অহম্পি মরণধম্মো মরণং অনতীতো; মম্পি ন দক্খন্তি দেৰো ৰা দেৰী ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতা; অহম্পি ন দক্খিস্সামি দেৰং ৰা দেৰিং ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতে’তি? ‘ত্ৰঞ্চ, দেৰ, মযঞ্চম্হ সব্বে মরণধম্মা মরণং অনতীতা; তম্পি ন দক্খন্তি দেৰো ৰা দেৰী ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতা; ত্ৰম্পি ন দক্খিস্সসি দেৰং ৰা দেৰিং ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতে’তি। ‘তেন হি, সম্ম সারথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাহী’তি। ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সারথি ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা ততোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাসি। তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো অন্তেপুরং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘ধিরত্থু কির, ভো, জাতি নাম, যত্র হি নাম জাতস্স জরা পঞ্ঞাযিস্সতি, ব্যাধি পঞ্ঞাযিস্সতি, মরণং পঞ্ঞাযিস্সতী’তি।

50. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto mahājanakāyaṃ sannipatitaṃ nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiramānaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘kiṃ nu kho, so, samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiratī’ti? ‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesesi. Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro petaṃ kālaṅkataṃ, disvā sārathiṃ āmantesi – ‘kiṃ panāyaṃ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāma. Na dāni taṃ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṃ vā pitaraṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto; mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; ahampi na dakkhissāmi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti? ‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā; tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; tvampi na dakkhissasi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’ti. ‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘dhiratthu kira, bho, jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṃ paññāyissatī’ti.

৫১. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা সারথিং আমন্তাপেত্ৰা এতদৰোচ – ‘কচ্চি, সম্ম সারথি, কুমারো উয্যানভূমিযা অভিরমিত্থ, কচ্চি, সম্ম সারথি, কুমারো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি? ‘ন খো, দেৰ, কুমারো উয্যানভূমিযা অভিরমিত্থ, ন খো, দেৰ, কুমারো উয্যানভূমিযা অত্তমনো অহোসী’তি। ‘কিং পন, সম্ম সারথি, অদ্দস কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো’তি? ‘অদ্দসা খো, দেৰ, কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো মহাজনকাযং সন্নিপতিতং নানারত্তানঞ্চ দুস্সানং ৰিলাতং কযিরমানং। দিস্ৰা মং এতদৰোচ – ‘‘কিং নু খো, সো , সম্ম সারথি, মহাজনকাযো সন্নিপতিতো নানারত্তানঞ্চ দুস্সানং ৰিলাতং কযিরতী’’তি? ‘‘এসো খো, দেৰ, কালঙ্কতো নামা’’তি। ‘‘তেন হি, সম্ম সারথি, যেন সো কালঙ্কতো তেন রথং পেসেহী’’তি। ‘‘এৰং দেৰা’’তি খো অহং, দেৰ, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা যেন সো কালঙ্কতো তেন রথং পেসেসিং। অদ্দসা খো, দেৰ, কুমারো পেতং কালঙ্কতং, দিস্ৰা মং এতদৰোচ – ‘‘কিং পনাযং, সম্ম সারথি, কালঙ্কতো নামা’’তি ? ‘‘এসো খো, দেৰ, কালঙ্কতো নাম। ন দানি তং দক্খন্তি মাতা ৰা পিতা ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতা, সোপি ন দক্খিস্সতি মাতরং ৰা পিতরং ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতে’’তি। ‘‘কিং পন, সম্ম সারথি, অহম্পি মরণধম্মো মরণং অনতীতো; মম্পি ন দক্খন্তি দেৰো ৰা দেৰী ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতা; অহম্পি ন দক্খিস্সামি দেৰং ৰা দেৰিং ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতে’’তি? ‘‘ত্ৰঞ্চ, দেৰ, মযঞ্চম্হ সব্বে মরণধম্মা মরণং অনতীতা; তম্পি ন দক্খন্তি দেৰো ৰা দেৰী ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতা, ত্ৰম্পি ন দক্খিস্সসি দেৰং ৰা দেৰিং ৰা অঞ্ঞে ৰা ঞাতিসালোহিতে’’তি। ‘‘তেন হি, সম্ম সারথি, অলং দানজ্জ উয্যানভূমিযা, ইতোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাহী’তি। ‘‘‘এৰং, দেৰা’’তি খো অহং, দেৰ, ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা ততোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাসিং। সো খো, দেৰ, কুমারো অন্তেপুরং গতো দুক্খী দুম্মনো পজ্ঝাযতি – ‘‘ধিরত্থু কির ভো জাতি নাম, যত্র হি নাম জাতস্স জরা পঞ্ঞাযিস্সতি, ব্যাধি পঞ্ঞাযিস্সতি, মরণং পঞ্ঞাযিস্সতী’’’তি।

51. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā sārathiṃ āmantāpetvā etadavoca – ‘kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, kacci, samma sārathi, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti? ‘Na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā abhiramittha, na kho, deva, kumāro uyyānabhūmiyā attamano ahosī’ti. ‘Kiṃ pana, samma sārathi, addasa kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto’ti? ‘Addasā kho, deva, kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto mahājanakāyaṃ sannipatitaṃ nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiramānaṃ. Disvā maṃ etadavoca – ‘‘kiṃ nu kho, so , samma sārathi, mahājanakāyo sannipatito nānārattānañca dussānaṃ vilātaṃ kayiratī’’ti? ‘‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāmā’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesehī’’ti. ‘‘Evaṃ devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so kālaṅkato tena rathaṃ pesesiṃ. Addasā kho, deva, kumāro petaṃ kālaṅkataṃ, disvā maṃ etadavoca – ‘‘kiṃ panāyaṃ, samma sārathi, kālaṅkato nāmā’’ti ? ‘‘Eso kho, deva, kālaṅkato nāma. Na dāni taṃ dakkhanti mātā vā pitā vā aññe vā ñātisālohitā, sopi na dakkhissati mātaraṃ vā pitaraṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti. ‘‘Kiṃ pana, samma sārathi, ahampi maraṇadhammo maraṇaṃ anatīto; mampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā; ahampi na dakkhissāmi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti? ‘‘Tvañca, deva, mayañcamha sabbe maraṇadhammā maraṇaṃ anatītā; tampi na dakkhanti devo vā devī vā aññe vā ñātisālohitā, tvampi na dakkhissasi devaṃ vā deviṃ vā aññe vā ñātisālohite’’ti. ‘‘Tena hi, samma sārathi, alaṃ dānajja uyyānabhūmiyā, itova antepuraṃ paccaniyyāhī’ti. ‘‘‘Evaṃ, devā’’ti kho ahaṃ, deva, vipassissa kumārassa paṭissutvā tatova antepuraṃ paccaniyyāsiṃ. So kho, deva, kumāro antepuraṃ gato dukkhī dummano pajjhāyati – ‘‘dhiratthu kira bho jāti nāma, yatra hi nāma jātassa jarā paññāyissati, byādhi paññāyissati, maraṇaṃ paññāyissatī’’’ti.

পব্বজিতো

Pabbajito

৫২. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমস্স রঞ্ঞো এতদহোসি – ‘মা হেৰ খো ৰিপস্সী কুমারো ন রজ্জং কারেসি, মা হেৰ ৰিপস্সী কুমারো অগারস্মা অনগারিযং পব্বজি, মা হেৰ নেমিত্তানং ব্রাহ্মণানং সচ্চং অস্স ৰচন’ন্তি। অথ খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমা রাজা ৰিপস্সিস্স কুমারস্স ভিয্যোসোমত্তায পঞ্চ কামগুণানি উপট্ঠাপেসি – ‘যথা ৰিপস্সী কুমারো রজ্জং করেয্য, যথা ৰিপস্সী কুমারো ন অগারস্মা অনগারিযং পব্বজেয্য, যথা নেমিত্তানং ব্রাহ্মণানং মিচ্ছা অস্স ৰচন’ন্তি।

52. ‘‘Atha kho, bhikkhave, bandhumassa rañño etadahosi – ‘mā heva kho vipassī kumāro na rajjaṃ kāresi, mā heva vipassī kumāro agārasmā anagāriyaṃ pabbaji, mā heva nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ saccaṃ assa vacana’nti. Atha kho, bhikkhave, bandhumā rājā vipassissa kumārassa bhiyyosomattāya pañca kāmaguṇāni upaṭṭhāpesi – ‘yathā vipassī kumāro rajjaṃ kareyya, yathā vipassī kumāro na agārasmā anagāriyaṃ pabbajeyya, yathā nemittānaṃ brāhmaṇānaṃ micchā assa vacana’nti.

‘‘তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো পঞ্চহি কামগুণেহি সমপ্পিতো সমঙ্গীভূতো পরিচারেতি। অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো বহূনং ৰস্সানং বহূনং ৰস্সসতানং বহূনং ৰস্সসহস্সানং অচ্চযেন সারথিং আমন্তেসি – ‘যোজেহি, সম্ম সারথি, ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি, উয্যানভূমিং গচ্ছাম সুভূমিদস্সনাযা’তি। ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সারথি ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজেত্ৰা ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিৰেদেসি – ‘যুত্তানি খো তে, দেৰ, ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি, যস্স দানি কালং মঞ্ঞসী’তি। অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো ভদ্দং ভদ্দং যানং অভিরুহিত্ৰা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি উয্যানভূমিং নিয্যাসি।

‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī kumāro pañcahi kāmaguṇehi samappito samaṅgībhūto paricāreti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bahūnaṃ vassānaṃ bahūnaṃ vassasatānaṃ bahūnaṃ vassasahassānaṃ accayena sārathiṃ āmantesi – ‘yojehi, samma sārathi, bhaddāni bhaddāni yānāni, uyyānabhūmiṃ gacchāma subhūmidassanāyā’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā bhaddāni bhaddāni yānāni yojetvā vipassissa kumārassa paṭivedesi – ‘yuttāni kho te, deva, bhaddāni bhaddāni yānāni, yassa dāni kālaṃ maññasī’ti. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi uyyānabhūmiṃ niyyāsi.

৫৩. ‘‘অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো উয্যানভূমিং নিয্যন্তো পুরিসং ভণ্ডুং পব্বজিতং কাসাযৰসনং। দিস্ৰা সারথিং আমন্তেসি – ‘অযং পন, সম্ম সারথি, পুরিসো কিংকতো? সীসংপিস্স ন যথা অঞ্ঞেসং, ৰত্থানিপিস্স ন যথা অঞ্ঞেস’ন্তি? ‘এসো খো, দেৰ, পব্বজিতো নামা’তি। ‘কিং পনেসো, সম্ম সারথি, পব্বজিতো নামা’তি? ‘এসো খো, দেৰ, পব্বজিতো নাম সাধু ধম্মচরিযা সাধু সমচরিযা 61 সাধু কুসলকিরিযা 62 সাধু পুঞ্ঞকিরিযা সাধু অৰিহিংসা সাধু ভূতানুকম্পা’তি। ‘সাধু খো সো, সম্ম সারথি, পব্বজিতো নাম, সাধু ধম্মচরিযা সাধু সমচরিযা সাধু কুসলকিরিযা সাধু পুঞ্ঞকিরিযা সাধু অৰিহিংসা সাধু ভূতানুকম্পা। তেন হি, সম্ম সারথি, যেন সো পব্বজিতো তেন রথং পেসেহী’তি। ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সারথি ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা যেন সো পব্বজিতো তেন রথং পেসেসি। অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো তং পব্বজিতং এতদৰোচ – ‘ত্ৰং পন, সম্ম, কিংকতো, সীসম্পি তে ন যথা অঞ্ঞেসং, ৰত্থানিপি তে ন যথা অঞ্ঞেস’ন্তি? ‘অহং খো, দেৰ, পব্বজিতো নামা’তি। ‘কিং পন ত্ৰং, সম্ম, পব্বজিতো নামা’তি? ‘অহং খো, দেৰ, পব্বজিতো নাম, সাধু ধম্মচরিযা সাধু সমচরিযা সাধু কুসলকিরিযা সাধু পুঞ্ঞকিরিযা সাধু অৰিহিংসা সাধু ভূতানুকম্পা’তি। ‘সাধু খো ত্ৰং, সম্ম, পব্বজিতো নাম সাধু ধম্মচরিযা সাধু সমচরিযা সাধু কুসলকিরিযা সাধু পুঞ্ঞকিরিযা সাধু অৰিহিংসা সাধু ভূতানুকম্পা’তি।

53. ‘‘Addasā kho, bhikkhave, vipassī kumāro uyyānabhūmiṃ niyyanto purisaṃ bhaṇḍuṃ pabbajitaṃ kāsāyavasanaṃ. Disvā sārathiṃ āmantesi – ‘ayaṃ pana, samma sārathi, puriso kiṃkato? Sīsaṃpissa na yathā aññesaṃ, vatthānipissa na yathā aññesa’nti? ‘Eso kho, deva, pabbajito nāmā’ti. ‘Kiṃ paneso, samma sārathi, pabbajito nāmā’ti? ‘Eso kho, deva, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā 63 sādhu kusalakiriyā 64 sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti. ‘Sādhu kho so, samma sārathi, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā. Tena hi, samma sārathi, yena so pabbajito tena rathaṃ pesehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā yena so pabbajito tena rathaṃ pesesi. Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro taṃ pabbajitaṃ etadavoca – ‘tvaṃ pana, samma, kiṃkato, sīsampi te na yathā aññesaṃ, vatthānipi te na yathā aññesa’nti? ‘Ahaṃ kho, deva, pabbajito nāmā’ti. ‘Kiṃ pana tvaṃ, samma, pabbajito nāmā’ti? ‘Ahaṃ kho, deva, pabbajito nāma, sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti. ‘Sādhu kho tvaṃ, samma, pabbajito nāma sādhu dhammacariyā sādhu samacariyā sādhu kusalakiriyā sādhu puññakiriyā sādhu avihiṃsā sādhu bhūtānukampā’ti.

বোধিসত্তপব্বজ্জা

Bodhisattapabbajjā

৫৪. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী কুমারো সারথিং আমন্তেসি – ‘তেন হি, সম্ম সারথি, রথং আদায ইতোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাহি। অহং পন ইধেৰ কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিস্সামী’তি। ‘এৰং, দেৰা’তি খো, ভিক্খৰে, সারথি ৰিপস্সিস্স কুমারস্স পটিস্সুত্ৰা রথং আদায ততোৰ অন্তেপুরং পচ্চনিয্যাসি। ৰিপস্সী পন কুমারো তত্থেৰ কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজি।

54. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī kumāro sārathiṃ āmantesi – ‘tena hi, samma sārathi, rathaṃ ādāya itova antepuraṃ paccaniyyāhi. Ahaṃ pana idheva kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissāmī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, bhikkhave, sārathi vipassissa kumārassa paṭissutvā rathaṃ ādāya tatova antepuraṃ paccaniyyāsi. Vipassī pana kumāro tattheva kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbaji.

মহাজনকাযঅনুপব্বজ্জা

Mahājanakāyaanupabbajjā

৫৫. ‘‘অস্সোসি খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমতিযা রাজধানিযা মহাজনকাযো চতুরাসীতি পাণসহস্সানি – ‘ৰিপস্সী কির কুমারো কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো’তি। সুত্ৰান তেসং এতদহোসি – ‘ন হি নূন সো ওরকো ধম্মৰিনযো, ন সা ওরকা 65 পব্বজ্জা, যত্থ ৰিপস্সী কুমারো কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতো। ৰিপস্সীপি নাম কুমারো কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিস্সতি, কিমঙ্গং 66 পন ময’ন্তি।

55. ‘‘Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsīti pāṇasahassāni – ‘vipassī kira kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito’ti. Sutvāna tesaṃ etadahosi – ‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā 67 pabbajjā, yattha vipassī kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajito. Vipassīpi nāma kumāro kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissati, kimaṅgaṃ 68 pana maya’nti.

‘‘অথ খো, সো ভিক্খৰে, মহাজনকাযো 69 চতুরাসীতি পাণসহস্সানি কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা ৰিপস্সিং বোধিসত্তং অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতং অনুপব্বজিংসু। তায সুদং, ভিক্খৰে, পরিসায পরিৰুতো ৰিপস্সী বোধিসত্তো গামনিগমজনপদরাজধানীসু চারিকং চরতি।

‘‘Atha kho, so bhikkhave, mahājanakāyo 70 caturāsīti pāṇasahassāni kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā vipassiṃ bodhisattaṃ agārasmā anagāriyaṃ pabbajitaṃ anupabbajiṃsu. Tāya sudaṃ, bhikkhave, parisāya parivuto vipassī bodhisatto gāmanigamajanapadarājadhānīsu cārikaṃ carati.

৫৬. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘ন খো মেতং 71 পতিরূপং যোহং আকিণ্ণো ৰিহরামি, যংনূনাহং একো গণম্হা ৰূপকট্ঠো ৰিহরেয্য’ন্তি। অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী বোধিসত্তো অপরেন সমযেন একো গণম্হা ৰূপকট্ঠো ৰিহাসি , অঞ্ঞেনেৰ তানি চতুরাসীতি পব্বজিতসহস্সানি অগমংসু, অঞ্ঞেন মগ্গেন ৰিপস্সী বোধিসত্তো।

56. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘na kho metaṃ 72 patirūpaṃ yohaṃ ākiṇṇo viharāmi, yaṃnūnāhaṃ eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihareyya’nti. Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena eko gaṇamhā vūpakaṭṭho vihāsi , aññeneva tāni caturāsīti pabbajitasahassāni agamaṃsu, aññena maggena vipassī bodhisatto.

বোধিসত্তঅভিনিৰেসো

Bodhisattaabhiniveso

৫৭. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স ৰাসূপগতস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘কিচ্ছং ৰতাযং লোকো আপন্নো, জাযতি চ জীযতি চ মীযতি চ 73 চৰতি চ উপপজ্জতি চ, অথ চ পনিমস্স দুক্খস্স নিস্সরণং নপ্পজানাতি জরামরণস্স, কুদাস্সু নাম ইমস্স দুক্খস্স নিস্সরণং পঞ্ঞাযিস্সতি জরামরণস্সা’তি?

57. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa vāsūpagatassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘kicchaṃ vatāyaṃ loko āpanno, jāyati ca jīyati ca mīyati ca 74 cavati ca upapajjati ca, atha ca panimassa dukkhassa nissaraṇaṃ nappajānāti jarāmaraṇassa, kudāssu nāma imassa dukkhassa nissaraṇaṃ paññāyissati jarāmaraṇassā’ti?

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জরামরণং হোতি, কিংপচ্চযা জরামরণ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো সতি জরামরণং হোতি, জাতিপচ্চযা জরামরণ’ন্তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, kiṃpaccayā jarāmaraṇa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṃ hoti, jātipaccayā jarāmaraṇa’nti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি জাতি হোতি, কিংপচ্চযা জাতী’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ভৰে খো সতি জাতি হোতি, ভৰপচ্চযা জাতী’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati jāti hoti, kiṃpaccayā jātī’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘bhave kho sati jāti hoti, bhavapaccayā jātī’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ভৰো হোতি, কিংপচ্চযা ভৰো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘উপাদানে খো সতি ভৰো হোতি, উপাদানপচ্চযা ভৰো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati bhavo hoti, kiṃpaccayā bhavo’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘upādāne kho sati bhavo hoti, upādānapaccayā bhavo’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি উপাদানং হোতি, কিংপচ্চযা উপাদান’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘তণ্হায খো সতি উপাদানং হোতি, তণ্হাপচ্চযা উপাদান’ন্তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati upādānaṃ hoti, kiṃpaccayā upādāna’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘taṇhāya kho sati upādānaṃ hoti, taṇhāpaccayā upādāna’nti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি তণ্হা হোতি, কিংপচ্চযা তণ্হা’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৰেদনায খো সতি তণ্হা হোতি, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati taṇhā hoti, kiṃpaccayā taṇhā’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘vedanāya kho sati taṇhā hoti, vedanāpaccayā taṇhā’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ৰেদনা হোতি, কিংপচ্চযা ৰেদনা’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ফস্সে খো সতি ৰেদনা হোতি, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati vedanā hoti, kiṃpaccayā vedanā’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘phasse kho sati vedanā hoti, phassapaccayā vedanā’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ফস্সো হোতি, কিংপচ্চযা ফস্সো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সল়াযতনে খো সতি ফস্সো হোতি, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati phasso hoti, kiṃpaccayā phasso’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘saḷāyatane kho sati phasso hoti, saḷāyatanapaccayā phasso’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি সল়াযতনং হোতি, কিংপচ্চযা সল়াযতন’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামরূপে খো সতি সল়াযতনং হোতি, নামরূপপচ্চযা সল়াযতন’ন্তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati saḷāyatanaṃ hoti, kiṃpaccayā saḷāyatana’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati saḷāyatanaṃ hoti, nāmarūpapaccayā saḷāyatana’nti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি নামরূপং হোতি, কিংপচ্চযা নামরূপ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৰিঞ্ঞাণে খো সতি নামরূপং হোতি, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপ’ন্তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati nāmarūpaṃ hoti, kiṃpaccayā nāmarūpa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho sati nāmarūpaṃ hoti, viññāṇapaccayā nāmarūpa’nti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো সতি ৰিঞ্ঞাণং হোতি, কিংপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামরূপে খো সতি ৰিঞ্ঞাণং হোতি, নামরূপপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণ’ন্তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho sati viññāṇaṃ hoti, kiṃpaccayā viññāṇa’nti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho sati viññāṇaṃ hoti, nāmarūpapaccayā viññāṇa’nti.

৫৮. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘পচ্চুদাৰত্ততি খো ইদং ৰিঞ্ঞাণং নামরূপম্হা, নাপরং গচ্ছতি। এত্তাৰতা জাযেথ ৰা জিয্যেথ ৰা মিয্যেথ ৰা চৰেথ ৰা উপপজ্জেথ ৰা, যদিদং নামরূপপচ্চযা ৰিঞ্ঞাণং, ৰিঞ্ঞাণপচ্চযা নামরূপং, নামরূপপচ্চযা সল়াযতনং, সল়াযতনপচ্চযা ফস্সো, ফস্সপচ্চযা ৰেদনা, ৰেদনাপচ্চযা তণ্হা , তণ্হাপচ্চযা উপাদানং, উপাদানপচ্চযা ভৰো, ভৰপচ্চযা জাতি, জাতিপচ্চযা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা সম্ভৰন্তি। এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স সমুদযো হোতি’।

58. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘paccudāvattati kho idaṃ viññāṇaṃ nāmarūpamhā, nāparaṃ gacchati. Ettāvatā jāyetha vā jiyyetha vā miyyetha vā cavetha vā upapajjetha vā, yadidaṃ nāmarūpapaccayā viññāṇaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā , taṇhāpaccayā upādānaṃ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti’.

৫৯. ‘‘‘সমুদযো সমুদযো’তি খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি।

59. ‘‘‘Samudayo samudayo’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.

৬০. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি জরামরণং ন হোতি, কিস্স নিরোধা জরামরণনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘জাতিযা খো অসতি জরামরণং ন হোতি, জাতিনিরোধা জরামরণনিরোধো’তি।

60. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jarāmaraṇaṃ na hoti, kissa nirodhā jarāmaraṇanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘jātiyā kho asati jarāmaraṇaṃ na hoti, jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি জাতি ন হোতি, কিস্স নিরোধা জাতিনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ভৰে খো অসতি জাতি ন হোতি, ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati jāti na hoti, kissa nirodhā jātinirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘bhave kho asati jāti na hoti, bhavanirodhā jātinirodho’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ভৰো ন হোতি, কিস্স নিরোধা ভৰনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘উপাদানে খো অসতি ভৰো ন হোতি, উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati bhavo na hoti, kissa nirodhā bhavanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘upādāne kho asati bhavo na hoti, upādānanirodhā bhavanirodho’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি উপাদানং ন হোতি, কিস্স নিরোধা উপাদাননিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘তণ্হায খো অসতি উপাদানং ন হোতি, তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati upādānaṃ na hoti, kissa nirodhā upādānanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘taṇhāya kho asati upādānaṃ na hoti, taṇhānirodhā upādānanirodho’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি তণ্হা ন হোতি, কিস্স নিরোধা তণ্হানিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৰেদনায খো অসতি তণ্হা ন হোতি, ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati taṇhā na hoti, kissa nirodhā taṇhānirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘vedanāya kho asati taṇhā na hoti, vedanānirodhā taṇhānirodho’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ৰেদনা ন হোতি, কিস্স নিরোধা ৰেদনানিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ফস্সে খো অসতি ৰেদনা ন হোতি, ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati vedanā na hoti, kissa nirodhā vedanānirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘phasse kho asati vedanā na hoti, phassanirodhā vedanānirodho’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ফস্সো ন হোতি, কিস্স নিরোধা ফস্সনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘সল়াযতনে খো অসতি ফস্সো ন হোতি, সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati phasso na hoti, kissa nirodhā phassanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘saḷāyatane kho asati phasso na hoti, saḷāyatananirodhā phassanirodho’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি সল়াযতনং ন হোতি, কিস্স নিরোধা সল়াযতননিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামরূপে খো অসতি সল়াযতনং ন হোতি, নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati saḷāyatanaṃ na hoti, kissa nirodhā saḷāyatananirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati saḷāyatanaṃ na hoti, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি নামরূপং ন হোতি, কিস্স নিরোধা নামরূপনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘ৰিঞ্ঞাণে খো অসতি নামরূপং ন হোতি, ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati nāmarūpaṃ na hoti, kissa nirodhā nāmarūpanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘viññāṇe kho asati nāmarūpaṃ na hoti, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho’ti.

‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘কিম্হি নু খো অসতি ৰিঞ্ঞাণং ন হোতি, কিস্স নিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স যোনিসো মনসিকারা অহু পঞ্ঞায অভিসমযো – ‘নামরূপে খো অসতি ৰিঞ্ঞাণং ন হোতি, নামরূপনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো’তি।

‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘kimhi nu kho asati viññāṇaṃ na hoti, kissa nirodhā viññāṇanirodho’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa yoniso manasikārā ahu paññāya abhisamayo – ‘nāmarūpe kho asati viññāṇaṃ na hoti, nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho’ti.

৬১. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স এতদহোসি – ‘অধিগতো খো ম্যাযং মগ্গো সম্বোধায যদিদং – নামরূপনিরোধা ৰিঞ্ঞাণনিরোধো, ৰিঞ্ঞাণনিরোধা নামরূপনিরোধো, নামরূপনিরোধা সল়াযতননিরোধো, সল়াযতননিরোধা ফস্সনিরোধো, ফস্সনিরোধা ৰেদনানিরোধো, ৰেদনানিরোধা তণ্হানিরোধো, তণ্হানিরোধা উপাদাননিরোধো, উপাদাননিরোধা ভৰনিরোধো, ভৰনিরোধা জাতিনিরোধো, জাতিনিরোধা জরামরণং সোকপরিদেৰদুক্খদোমনস্সুপাযাসা নিরুজ্ঝন্তি। এৰমেতস্স কেৰলস্স দুক্খক্খন্ধস্স নিরোধো হোতি’।

61. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa etadahosi – ‘adhigato kho myāyaṃ maggo sambodhāya yadidaṃ – nāmarūpanirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṃ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirujjhanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hoti’.

৬২. ‘‘‘নিরোধো নিরোধো’তি খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স বোধিসত্তস্স পুব্বে অননুস্সুতেসু ধম্মেসু চক্খুং উদপাদি, ঞাণং উদপাদি, পঞ্ঞা উদপাদি, ৰিজ্জা উদপাদি, আলোকো উদপাদি।

62. ‘‘‘Nirodho nirodho’ti kho, bhikkhave, vipassissa bodhisattassa pubbe ananussutesu dhammesu cakkhuṃ udapādi, ñāṇaṃ udapādi, paññā udapādi, vijjā udapādi, āloko udapādi.

৬৩. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী বোধিসত্তো অপরেন সমযেন পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সী ৰিহাসি – ‘ইতি রূপং, ইতি রূপস্স সমুদযো, ইতি রূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৰেদনা, ইতি ৰেদনায সমুদযো, ইতি ৰেদনায অত্থঙ্গমো; ইতি সঞ্ঞা, ইতি সঞ্ঞায সমুদযো, ইতি সঞ্ঞায অত্থঙ্গমো; ইতি সঙ্খারা, ইতি সঙ্খারানং সমুদযো, ইতি সঙ্খারানং অত্থঙ্গমো; ইতি ৰিঞ্ঞাণং, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৰিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি, তস্স পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সিনো ৰিহরতো ন চিরস্সেৰ অনুপাদায আসৰেহি চিত্তং ৰিমুচ্চী’’তি।

63. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bodhisatto aparena samayena pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassī vihāsi – ‘iti rūpaṃ, iti rūpassa samudayo, iti rūpassa atthaṅgamo; iti vedanā, iti vedanāya samudayo, iti vedanāya atthaṅgamo; iti saññā, iti saññāya samudayo, iti saññāya atthaṅgamo; iti saṅkhārā, iti saṅkhārānaṃ samudayo, iti saṅkhārānaṃ atthaṅgamo; iti viññāṇaṃ, iti viññāṇassa samudayo, iti viññāṇassa atthaṅgamo’ti, tassa pañcasu upādānakkhandhesu udayabbayānupassino viharato na cirasseva anupādāya āsavehi cittaṃ vimuccī’’ti.

দুতিযভাণৰারো।

Dutiyabhāṇavāro.

ব্রহ্মযাচনকথা

Brahmayācanakathā

৬৪. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স এতদহোসি – ‘যংনূনাহং ধম্মং দেসেয্য’ন্তি। অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স এতদহোসি – ‘অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো গম্ভীরো দুদ্দসো দুরনুবোধো সন্তো পণীতো অতক্কাৰচরো নিপুণো পণ্ডিতৰেদনীযো। আলযরামা খো পনাযং পজা আলযরতা আলযসম্মুদিতা। আলযরামায খো পন পজায আলযরতায আলযসম্মুদিতায দুদ্দসং ইদং ঠানং যদিদং ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদো। ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং। অহঞ্চেৰ খো পন ধম্মং দেসেয্যং, পরে চ মে ন আজানেয্যুং; সো মমস্স কিলমথো, সা মমস্স ৰিহেসা’তি।

64. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘yaṃnūnāhaṃ dhammaṃ deseyya’nti. Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. Ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā. Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. Idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ahañceva kho pana dhammaṃ deseyyaṃ, pare ca me na ājāneyyuṃ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’ti.

৬৫. ‘‘অপিস্সু, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং ইমা অনচ্ছরিযা গাথাযো পটিভংসু পুব্বে অস্সুতপুব্বা –

65. ‘‘Apissu, bhikkhave, vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsu pubbe assutapubbā –

‘কিচ্ছেন মে অধিগতং, হলং দানি পকাসিতুং।

‘Kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ;

রাগদোসপরেতেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো॥

Rāgadosaparetehi, nāyaṃ dhammo susambudho.

‘পটিসোতগামিং নিপুণং, গম্ভীরং দুদ্দসং অণুং।

‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;

রাগরত্তা ন দক্খন্তি, তমোখন্ধেন আৰুটা’তি॥

Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’ti.

‘‘ইতিহ , ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পটিসঞ্চিক্খতো অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমি, নো ধম্মদেসনায।

‘‘Itiha , bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāya.

৬৬. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতরস্স মহাব্রহ্মুনো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায এতদহোসি – ‘নস্সতি ৰত ভো লোকো, ৰিনস্সতি ৰত ভো লোকো, যত্র হি নাম ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমতি 75, নো ধম্মদেসনাযা’তি। অথ খো সো, ভিক্খৰে, মহাব্রহ্মা সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য; এৰমেৰ ব্রহ্মলোকে অন্তরহিতো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পুরতো পাতুরহোসি। অথ খো সো, ভিক্খৰে, মহাব্রহ্মা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা দক্খিণং জাণুমণ্ডলং পথৰিযং নিহন্ত্ৰা 76 যেন ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৰোচ – ‘দেসেতু, ভন্তে, ভগৰা ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্মং, সন্তি 77 সত্তা অপ্পরজক্খজাতিকা; অস্সৰনতা ধম্মস্স পরিহাযন্তি, ভৰিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো’তি।

66. ‘‘Atha kho, bhikkhave, aññatarassa mahābrahmuno vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya etadahosi – ‘nassati vata bho loko, vinassati vata bho loko, yatra hi nāma vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa appossukkatāya cittaṃ namati 78, no dhammadesanāyā’ti. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā dakkhiṇaṃ jāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ nihantvā 79 yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenañjaliṃ paṇāmetvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, santi 80 sattā apparajakkhajātikā; assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.

৬৭. ‘‘এৰং ৰুত্তে 81, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো তং মহাব্রহ্মানং এতদৰোচ – ‘ময্হম্পি খো, ব্রহ্মে, এতদহোসি – ‘‘যংনূনাহং ধম্মং দেসেয্য’’ন্তি। তস্স ময্হং, ব্রহ্মে, এতদহোসি – ‘‘অধিগতো খো ম্যাযং ধম্মো গম্ভীরো দুদ্দসো দুরনুবোধো সন্তো পণীতো অতক্কাৰচরো নিপুণো পণ্ডিতৰেদনীযো। আলযরামা খো পনাযং পজা আলযরতা আলযসম্মুদিতা। আলযরামায খো পন পজায আলযরতায আলযসম্মুদিতায দুদ্দসং ইদং ঠানং যদিদং ইদপ্পচ্চযতাপটিচ্চসমুপ্পাদো। ইদম্পি খো ঠানং দুদ্দসং যদিদং সব্বসঙ্খারসমথো সব্বূপধিপটিনিস্সগ্গো তণ্হাক্খযো ৰিরাগো নিরোধো নিব্বানং। অহঞ্চেৰ খো পন ধম্মং দেসেয্যং, পরে চ মে ন আজানেয্যুং; সো মমস্স কিলমথো, সা মমস্স ৰিহেসা’’তি। অপিস্সু মং, ব্রহ্মে , ইমা অনচ্ছরিযা গাথাযো পটিভংসু পুব্বে অস্সুতপুব্বা –

67. ‘‘Evaṃ vutte 82, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho taṃ mahābrahmānaṃ etadavoca – ‘mayhampi kho, brahme, etadahosi – ‘‘yaṃnūnāhaṃ dhammaṃ deseyya’’nti. Tassa mayhaṃ, brahme, etadahosi – ‘‘adhigato kho myāyaṃ dhammo gambhīro duddaso duranubodho santo paṇīto atakkāvacaro nipuṇo paṇḍitavedanīyo. Ālayarāmā kho panāyaṃ pajā ālayaratā ālayasammuditā. Ālayarāmāya kho pana pajāya ālayaratāya ālayasammuditāya duddasaṃ idaṃ ṭhānaṃ yadidaṃ idappaccayatāpaṭiccasamuppādo. Idampi kho ṭhānaṃ duddasaṃ yadidaṃ sabbasaṅkhārasamatho sabbūpadhipaṭinissaggo taṇhākkhayo virāgo nirodho nibbānaṃ. Ahañceva kho pana dhammaṃ deseyyaṃ, pare ca me na ājāneyyuṃ; so mamassa kilamatho, sā mamassa vihesā’’ti. Apissu maṃ, brahme , imā anacchariyā gāthāyo paṭibhaṃsu pubbe assutapubbā –

‘‘কিচ্ছেন মে অধিগতং, হলং দানি পকাসিতুং।

‘‘Kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsituṃ;

রাগদোসপরেতেহি, নাযং ধম্মো সুসম্বুধো॥

Rāgadosaparetehi, nāyaṃ dhammo susambudho.

‘‘পটিসোতগামিং নিপুণং, গম্ভীরং দুদ্দসং অণুং।

‘‘Paṭisotagāmiṃ nipuṇaṃ, gambhīraṃ duddasaṃ aṇuṃ;

রাগরত্তা ন দক্খন্তি, তমোখন্ধেন আৰুটা’’তি॥

Rāgarattā na dakkhanti, tamokhandhena āvuṭā’’ti.

‘ইতিহ মে, ব্রহ্মে, পটিসঞ্চিক্খতো অপ্পোস্সুক্কতায চিত্তং নমি, নো ধম্মদেসনাযা’তি।

‘Itiha me, brahme, paṭisañcikkhato appossukkatāya cittaṃ nami, no dhammadesanāyā’ti.

৬৮. ‘‘দুতিযম্পি খো, ভিক্খৰে, সো মহাব্রহ্মা…পে॰… ততিযম্পি খো, ভিক্খৰে, সো মহাব্রহ্মা ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৰোচ – ‘দেসেতু, ভন্তে, ভগৰা ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্মং, সন্তি সত্তা অপ্পরজক্খজাতিকা, অস্সৰনতা ধম্মস্স পরিহাযন্তি, ভৰিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো’তি।

68. ‘‘Dutiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā…pe… tatiyampi kho, bhikkhave, so mahābrahmā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘desetu, bhante, bhagavā dhammaṃ, desetu sugato dhammaṃ, santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti.

৬৯. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ব্রহ্মুনো চ অজ্ঝেসনং ৰিদিত্ৰা সত্তেসু চ কারুঞ্ঞতং পটিচ্চ বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেসি। অদ্দসা খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো সত্তে অপ্পরজক্খে মহারজক্খে তিক্খিন্দ্রিযে মুদিন্দ্রিযে স্ৰাকারে দ্ৰাকারে সুৰিঞ্ঞাপযে দুৰিঞ্ঞাপযে 83 অপ্পেকচ্চে পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনে 84 ৰিহরন্তে, অপ্পেকচ্চে ন পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনে 85 ৰিহরন্তে। সেয্যথাপি নাম উপ্পলিনিযং ৰা পদুমিনিযং ৰা পুণ্ডরীকিনিযং ৰা অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি উদকানুগ্গতানি অন্তো নিমুগ্গপোসীনি। অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি সমোদকং ঠিতানি। অপ্পেকচ্চানি উপ্পলানি ৰা পদুমানি ৰা পুণ্ডরীকানি ৰা উদকে জাতানি উদকে সংৰড্ঢানি উদকা অচ্চুগ্গম্ম ঠিতানি অনুপলিত্তানি উদকেন। এৰমেৰ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো বুদ্ধচক্খুনা লোকং ৰোলোকেন্তো অদ্দস সত্তে অপ্পরজক্খে মহারজক্খে তিক্খিন্দ্রিযে মুদিন্দ্রিযে স্ৰাকারে দ্ৰাকারে সুৰিঞ্ঞাপযে দুৰিঞ্ঞাপযে অপ্পেকচ্চে পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনে ৰিহরন্তে, অপ্পেকচ্চে ন পরলোকৰজ্জভযদস্সাৰিনে ৰিহরন্তে।

69. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho brahmuno ca ajjhesanaṃ viditvā sattesu ca kāruññataṃ paṭicca buddhacakkhunā lokaṃ volokesi. Addasā kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṃ volokento satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye 86 appekacce paralokavajjabhayadassāvine 87 viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine 88 viharante. Seyyathāpi nāma uppaliniyaṃ vā paduminiyaṃ vā puṇḍarīkiniyaṃ vā appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakānuggatāni anto nimuggaposīni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni samodakaṃ ṭhitāni. Appekaccāni uppalāni vā padumāni vā puṇḍarīkāni vā udake jātāni udake saṃvaḍḍhāni udakā accuggamma ṭhitāni anupalittāni udakena. Evameva kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho buddhacakkhunā lokaṃ volokento addasa satte apparajakkhe mahārajakkhe tikkhindriye mudindriye svākāre dvākāre suviññāpaye duviññāpaye appekacce paralokavajjabhayadassāvine viharante, appekacce na paralokavajjabhayadassāvine viharante.

৭০. ‘‘অথ খো সো, ভিক্খৰে, মহাব্রহ্মা ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং গাথাহি অজ্ঝভাসি –

70. ‘‘Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ gāthāhi ajjhabhāsi –

‘সেলে যথা পব্বতমুদ্ধনিট্ঠিতো, যথাপি পস্সে জনতং সমন্ততো।

‘Sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, yathāpi passe janataṃ samantato;

তথূপমং ধম্মমযং সুমেধ, পাসাদমারুয্হ সমন্তচক্খু॥

Tathūpamaṃ dhammamayaṃ sumedha, pāsādamāruyha samantacakkhu.

‘সোকাৰতিণ্ণং 89 জনতমপেতসোকো,

‘Sokāvatiṇṇaṃ 90 janatamapetasoko,

অৰেক্খস্সু জাতিজরাভিভূতং।

Avekkhassu jātijarābhibhūtaṃ;

উট্ঠেহি ৰীর ৰিজিতসঙ্গাম,

Uṭṭhehi vīra vijitasaṅgāma,

সত্থৰাহ অণণ ৰিচর লোকে॥

Satthavāha aṇaṇa vicara loke.

দেসস্সু 91 ভগৰা ধম্মং,

Desassu 92 bhagavā dhammaṃ,

অঞ্ঞাতারো ভৰিস্সন্তী’তি॥

Aññātāro bhavissantī’ti.

৭১. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো তং মহাব্রহ্মানং গাথায অজ্ঝভাসি –

71. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho taṃ mahābrahmānaṃ gāthāya ajjhabhāsi –

‘অপারুতা তেসং অমতস্স দ্ৰারা,

‘Apārutā tesaṃ amatassa dvārā,

যে সোতৰন্তো পমুঞ্চন্তু সদ্ধং।

Ye sotavanto pamuñcantu saddhaṃ;

ৰিহিংসসঞ্ঞী পগুণং ন ভাসিং,

Vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ,

ধম্মং পণীতং মনুজেসু ব্রহ্মে’তি॥

Dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme’ti.

‘‘অথ খো সো, ভিক্খৰে, মহাব্রহ্মা ‘কতাৰকাসো খোম্হি ৰিপস্সিনা ভগৰতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ধম্মদেসনাযা’তি ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰ অন্তরধাযি।

‘‘Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ‘katāvakāso khomhi vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammadesanāyā’ti vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi.

অগ্গসাৰকযুগং

Aggasāvakayugaṃ

৭২. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স এতদহোসি – ‘কস্স নু খো অহং পঠমং ধম্মং দেসেয্যং, কো ইমং ধম্মং খিপ্পমেৰ আজানিস্সতী’তি? অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স এতদহোসি – ‘অযং খো খণ্ডো চ রাজপুত্তো তিস্সো চ পুরোহিতপুত্তো বন্ধুমতিযা রাজধানিযা পটিৰসন্তি পণ্ডিতা ৰিযত্তা মেধাৰিনো দীঘরত্তং অপ্পরজক্খজাতিকা। যংনূনাহং খণ্ডস্স চ রাজপুত্তস্স, তিস্সস্স চ পুরোহিতপুত্তস্স পঠমং ধম্মং দেসেয্যং , তে ইমং ধম্মং খিপ্পমেৰ আজানিস্সন্তী’তি।

72. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘kassa nu kho ahaṃ paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ, ko imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissatī’ti? Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa etadahosi – ‘ayaṃ kho khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasanti paṇḍitā viyattā medhāvino dīgharattaṃ apparajakkhajātikā. Yaṃnūnāhaṃ khaṇḍassa ca rājaputtassa, tissassa ca purohitaputtassa paṭhamaṃ dhammaṃ deseyyaṃ , te imaṃ dhammaṃ khippameva ājānissantī’ti.

৭৩. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য; এৰমেৰ বোধিরুক্খমূলে অন্তরহিতো বন্ধুমতিযা রাজধানিযা খেমে মিগদাযে পাতুরহোসি। অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো দাযপালং 93 আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৰং, সম্ম দাযপাল, বন্ধুমতিং রাজধানিং পৰিসিত্ৰা খণ্ডঞ্চ রাজপুত্তং তিস্সঞ্চ পুরোহিতপুত্তং এৰং ৰদেহি – ৰিপস্সী, ভন্তে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো বন্ধুমতিং রাজধানিং অনুপ্পত্তো খেমে মিগদাযে ৰিহরতি, সো তুম্হাকং দস্সনকামো’তি। ‘এৰং, ভন্তে’তি খো, ভিক্খৰে, দাযপালো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পটিস্সুত্ৰা বন্ধুমতিং রাজধানিং পৰিসিত্ৰা খণ্ডঞ্চ রাজপুত্তং তিস্সঞ্চ পুরোহিতপুত্তং এতদৰোচ – ‘ৰিপস্সী, ভন্তে, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো বন্ধুমতিং রাজধানিং অনুপ্পত্তো খেমে মিগদাযে ৰিহরতি; সো তুম্হাকং দস্সনকামো’তি।

73. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya; evameva bodhirukkhamūle antarahito bandhumatiyā rājadhāniyā kheme migadāye pāturahosi. Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dāyapālaṃ 94 āmantesi – ‘ehi tvaṃ, samma dāyapāla, bandhumatiṃ rājadhāniṃ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ evaṃ vadehi – vipassī, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati, so tumhākaṃ dassanakāmo’ti. ‘Evaṃ, bhante’ti kho, bhikkhave, dāyapālo vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa paṭissutvā bandhumatiṃ rājadhāniṃ pavisitvā khaṇḍañca rājaputtaṃ tissañca purohitaputtaṃ etadavoca – ‘vipassī, bhante, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati; so tumhākaṃ dassanakāmo’ti.

৭৪. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, খণ্ডো চ রাজপুত্তো তিস্সো চ পুরোহিতপুত্তো ভদ্দানি ভদ্দানি যানানি যোজাপেত্ৰা ভদ্দং ভদ্দং যানং অভিরুহিত্ৰা ভদ্দেহি ভদ্দেহি যানেহি বন্ধুমতিযা রাজধানিযা নিয্যিংসু। যেন খেমো মিগদাযো তেন পাযিংসু। যাৰতিকা যানস্স ভূমি, যানেন গন্ত্ৰা যানা পচ্চোরোহিত্ৰা পত্তিকাৰ 95 যেন ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো তেনুপসঙ্কমিংসু। উপসঙ্কমিত্ৰা ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু।

74. ‘‘Atha kho, bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto bhaddāni bhaddāni yānāni yojāpetvā bhaddaṃ bhaddaṃ yānaṃ abhiruhitvā bhaddehi bhaddehi yānehi bandhumatiyā rājadhāniyā niyyiṃsu. Yena khemo migadāyo tena pāyiṃsu. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikāva 96 yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu. Upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

৭৫. ‘‘তেসং ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অনুপুব্বিং কথং 97 কথেসি, সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি। যদা তে ভগৰা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তে মুদুচিত্তে ৰিনীৰরণচিত্তে উদগ্গচিত্তে পসন্নচিত্তে, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা, তং পকাসেসি – দুক্খং সমুদযং নিরোধং মগ্গং। সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৰত্থং অপগতকাল়কং সম্মদেৰ রজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৰমেৰ খণ্ডস্স চ রাজপুত্তস্স তিস্সস্স চ পুরোহিতপুত্তস্স তস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং, সব্বং তং নিরোধধম্ম’ন্তি।

75. ‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ 98 kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva khaṇḍassa ca rājaputtassa tissassa ca purohitaputtassa tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.

৭৬. ‘‘তে দিট্ঠধম্মা পত্তধম্মা ৰিদিতধম্মা পরিযোগাল়্হধম্মা তিণ্ণৰিচিকিচ্ছা ৰিগতকথংকথা ৰেসারজ্জপ্পত্তা অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৰোচুং – ‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে। সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য ‘‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’’তি। এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো। এতে মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ। লভেয্যাম মযং, ভন্তে, ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং, লভেয্যাম উপসম্পদ’ন্তি।

76. ‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ, labheyyāma upasampada’nti.

৭৭. ‘‘অলত্থুং খো , ভিক্খৰে, খণ্ডো চ রাজপুত্তো, তিস্সো চ পুরোহিতপুত্তো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে পব্বজ্জং অলত্থুং উপসম্পদং। তে ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি; সঙ্খারানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং নিব্বানে 99 আনিসংসং পকাসেসি। তেসং ৰিপস্সিনা ভগৰতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিযমানানং সমাদপিযমানানং সমুত্তেজিযমানানং সম্পহংসিযমানানং নচিরস্সেৰ অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসু।

77. ‘‘Alatthuṃ kho , bhikkhave, khaṇḍo ca rājaputto, tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne 100 ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.

মহাজনকাযপব্বজ্জা

Mahājanakāyapabbajjā

৭৮. ‘‘অস্সোসি খো, ভিক্খৰে, বন্ধুমতিযা রাজধানিযা মহাজনকাযো চতুরাসীতিপাণসহস্সানি – ‘ৰিপস্সী কির ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো বন্ধুমতিং রাজধানিং অনুপ্পত্তো খেমে মিগদাযে ৰিহরতি। খণ্ডো চ কির রাজপুত্তো তিস্সো চ পুরোহিতপুত্তো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা’তি। সুত্ৰান নেসং এতদহোসি – ‘ন হি নূন সো ওরকো ধম্মৰিনযো, ন সা ওরকা পব্বজ্জা, যত্থ খণ্ডো চ রাজপুত্তো তিস্সো চ পুরোহিতপুত্তো কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিতা। খণ্ডো চ রাজপুত্তো তিস্সো চ পুরোহিতপুত্তো কেসমস্সুং ওহারেত্ৰা কাসাযানি ৰত্থানি অচ্ছাদেত্ৰা অগারস্মা অনগারিযং পব্বজিস্সন্তি, কিমঙ্গং পন ময’ন্তি। অথ খো সো, ভিক্খৰে, মহাজনকাযো চতুরাসীতিপাণসহস্সানি বন্ধুমতিযা রাজধানিযা নিক্খমিত্ৰা যেন খেমো মিগদাযো যেন ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু।

78. ‘‘Assosi kho, bhikkhave, bandhumatiyā rājadhāniyā mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni – ‘vipassī kira bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati. Khaṇḍo ca kira rājaputto tisso ca purohitaputto vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā’ti. Sutvāna nesaṃ etadahosi – ‘na hi nūna so orako dhammavinayo, na sā orakā pabbajjā, yattha khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajitā. Khaṇḍo ca rājaputto tisso ca purohitaputto kesamassuṃ ohāretvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā agārasmā anagāriyaṃ pabbajissanti, kimaṅgaṃ pana maya’nti. Atha kho so, bhikkhave, mahājanakāyo caturāsītipāṇasahassāni bandhumatiyā rājadhāniyā nikkhamitvā yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

৭৯. ‘‘তেসং ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অনুপুব্বিং কথং কথেসি। সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি। যদা তে ভগৰা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তে মুদুচিত্তে ৰিনীৰরণচিত্তে উদগ্গচিত্তে পসন্নচিত্তে , অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা, তং পকাসেসি – দুক্খং সমুদযং নিরোধং মগ্গং। সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৰত্থং অপগতকাল়কং সম্মদেৰ রজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৰমেৰ তেসং চতুরাসীতিপাণসহস্সানং তস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’ন্তি।

79. ‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte , atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva tesaṃ caturāsītipāṇasahassānaṃ tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.

৮০. ‘‘তে দিট্ঠধম্মা পত্তধম্মা ৰিদিতধম্মা পরিযোগাল়্হধম্মা তিণ্ণৰিচিকিচ্ছা ৰিগতকথংকথা ৰেসারজ্জপ্পত্তা অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৰোচুং – ‘অভিক্কন্তং, ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে। সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য ‘‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’’তি। এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো। এতে মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ 101। লভেয্যাম মযং, ভন্তে, ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং লভেয্যাম উপসম্পদ’’ন্তি।

80. ‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ, bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca 102. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyāma upasampada’’nti.

৮১. ‘‘অলত্থুং খো, ভিক্খৰে, তানি চতুরাসীতিপাণসহস্সানি ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে পব্বজ্জং, অলত্থুং উপসম্পদং। তে ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি; সঙ্খারানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং নিব্বানে আনিসংসং পকাসেসি। তেসং ৰিপস্সিনা ভগৰতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিযমানানং সমাদপিযমানানং সমুত্তেজিযমানানং সম্পহংসিযমানানং নচিরস্সেৰ অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসু।

81. ‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipāṇasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ, alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.

পুরিমপব্বজিতানং ধম্মাভিসমযো

Purimapabbajitānaṃ dhammābhisamayo

৮২. ‘‘অস্সোসুং খো, ভিক্খৰে, তানি পুরিমানি চতুরাসীতিপব্বজিতসহস্সানি – ‘ৰিপস্সী কির ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো বন্ধুমতিং রাজধানিং অনুপ্পত্তো খেমে মিগদাযে ৰিহরতি, ধম্মঞ্চ কির দেসেতী’তি। অথ খো, ভিক্খৰে, তানি চতুরাসীতিপব্বজিতসহস্সানি যেন বন্ধুমতী রাজধানী যেন খেমো মিগদাযো যেন ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং নিসীদিংসু।

82. ‘‘Assosuṃ kho, bhikkhave, tāni purimāni caturāsītipabbajitasahassāni – ‘vipassī kira bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bandhumatiṃ rājadhāniṃ anuppatto kheme migadāye viharati, dhammañca kira desetī’ti. Atha kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni yena bandhumatī rājadhānī yena khemo migadāyo yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdiṃsu.

৮৩. ‘‘তেসং ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো অনুপুব্বিং কথং কথেসি। সেয্যথিদং – দানকথং সীলকথং সগ্গকথং কামানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং নেক্খম্মে আনিসংসং পকাসেসি। যদা তে ভগৰা অঞ্ঞাসি কল্লচিত্তে মুদুচিত্তে ৰিনীৰরণচিত্তে উদগ্গচিত্তে পসন্নচিত্তে, অথ যা বুদ্ধানং সামুক্কংসিকা ধম্মদেসনা, তং পকাসেসি – দুক্খং সমুদযং নিরোধং মগ্গং। সেয্যথাপি নাম সুদ্ধং ৰত্থং অপগতকাল়কং সম্মদেৰ রজনং পটিগ্গণ্হেয্য, এৰমেৰ তেসং চতুরাসীতিপব্বজিতসহস্সানং তস্মিংযেৰ আসনে ৰিরজং ৰীতমলং ধম্মচক্খুং উদপাদি – ‘যং কিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিরোধধম্ম’ন্তি।

83. ‘‘Tesaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho anupubbiṃ kathaṃ kathesi. Seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā te bhagavā aññāsi kallacitte muducitte vinīvaraṇacitte udaggacitte pasannacitte, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya, evameva tesaṃ caturāsītipabbajitasahassānaṃ tasmiṃyeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’nti.

৮৪. ‘‘তে দিট্ঠধম্মা পত্তধম্মা ৰিদিতধম্মা পরিযোগাল়্হধম্মা তিণ্ণৰিচিকিচ্ছা ৰিগতকথংকথা ৰেসারজ্জপ্পত্তা অপরপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৰোচুং – ‘অভিক্কন্তং , ভন্তে, অভিক্কন্তং, ভন্তে। সেয্যথাপি, ভন্তে, নিক্কুজ্জিতং ৰা উক্কুজ্জেয্য, পটিচ্ছন্নং ৰা ৰিৰরেয্য, মূল়্হস্স ৰা মগ্গং আচিক্খেয্য, অন্ধকারে ৰা তেলপজ্জোতং ধারেয্য ‘‘চক্খুমন্তো রূপানি দক্খন্তী’’তি। এৰমেৰং ভগৰতা অনেকপরিযাযেন ধম্মো পকাসিতো। এতে মযং, ভন্তে, ভগৰন্তং সরণং গচ্ছাম ধম্মঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ। লভেয্যাম মযং, ভন্তে, ভগৰতো সন্তিকে পব্বজ্জং লভেয্যাম উপসম্পদ’’ন্তি।

84. ‘‘Te diṭṭhadhammā pattadhammā viditadhammā pariyogāḷhadhammā tiṇṇavicikicchā vigatakathaṃkathā vesārajjappattā aparappaccayā satthusāsane vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavocuṃ – ‘abhikkantaṃ , bhante, abhikkantaṃ, bhante. Seyyathāpi, bhante, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya, andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya ‘‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’’ti. Evamevaṃ bhagavatā anekapariyāyena dhammo pakāsito. Ete mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ saraṇaṃ gacchāma dhammañca bhikkhusaṅghañca. Labheyyāma mayaṃ, bhante, bhagavato santike pabbajjaṃ labheyyāma upasampada’’nti.

৮৫. ‘‘অলত্থুং খো, ভিক্খৰে, তানি চতুরাসীতিপব্বজিতসহস্সানি ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স সন্তিকে পব্বজ্জং অলত্থুং উপসম্পদং। তে ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ধম্মিযা কথায সন্দস্সেসি সমাদপেসি সমুত্তেজেসি সম্পহংসেসি; সঙ্খারানং আদীনৰং ওকারং সংকিলেসং নিব্বানে আনিসংসং পকাসেসি। তেসং ৰিপস্সিনা ভগৰতা অরহতা সম্মাসম্বুদ্ধেন ধম্মিযা কথায সন্দস্সিযমানানং সমাদপিযমানানং সমুত্তেজিযমানানং সম্পহংসিযমানানং নচিরস্সেৰ অনুপাদায আসৰেহি চিত্তানি ৰিমুচ্চিংসু।

85. ‘‘Alatthuṃ kho, bhikkhave, tāni caturāsītipabbajitasahassāni vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa santike pabbajjaṃ alatthuṃ upasampadaṃ. Te vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho dhammiyā kathāya sandassesi samādapesi samuttejesi sampahaṃsesi; saṅkhārānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ nibbāne ānisaṃsaṃ pakāsesi. Tesaṃ vipassinā bhagavatā arahatā sammāsambuddhena dhammiyā kathāya sandassiyamānānaṃ samādapiyamānānaṃ samuttejiyamānānaṃ sampahaṃsiyamānānaṃ nacirasseva anupādāya āsavehi cittāni vimucciṃsu.

চারিকাঅনুজাননং

Cārikāanujānanaṃ

৮৬. ‘‘তেন খো পন, ভিক্খৰে, সমযেন বন্ধুমতিযা রাজধানিযা মহাভিক্খুসঙ্ঘো পটিৰসতি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং। অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘মহা খো এতরহি ভিক্খুসঙ্ঘো বন্ধুমতিযা রাজধানিযা পটিৰসতি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং, যংনূনাহং ভিক্খূ অনুজানেয্যং – ‘চরথ, ভিক্খৰে, চারিকং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং; মা একেন দ্ৰে অগমিত্থ; দেসেথ, ভিক্খৰে , ধম্মং আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেথ। সন্তি সত্তা অপ্পরজক্খজাতিকা, অস্সৰনতা ধম্মস্স পরিহাযন্তি, ভৰিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো। অপি চ ছন্নং ছন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন বন্ধুমতী রাজধানী উপসঙ্কমিতব্বা পাতিমোক্খুদ্দেসাযা’’’তি।

86. ‘‘Tena kho pana, bhikkhave, samayena bandhumatiyā rājadhāniyā mahābhikkhusaṅgho paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Atha kho, bhikkhave, vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, yaṃnūnāhaṃ bhikkhū anujāneyyaṃ – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave , dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’’’ti.

৮৭. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতরো মহাব্রহ্মা ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য। এৰমেৰ ব্রহ্মলোকে অন্তরহিতো ৰিপস্সিস্স ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পুরতো পাতুরহোসি। অথ খো সো, ভিক্খৰে, মহাব্রহ্মা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেন ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং এতদৰোচ – ‘এৰমেতং, ভগৰা, এৰমেতং, সুগত। মহা খো, ভন্তে, এতরহি ভিক্খুসঙ্ঘো বন্ধুমতিযা রাজধানিযা পটিৰসতি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং, অনুজানাতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূ – ‘‘চরথ, ভিক্খৰে, চারিকং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং; মা একেন দ্ৰে অগমিত্থ; দেসেথ, ভিক্খৰে, ধম্মং আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেথ। সন্তি সত্তা অপ্পরজক্খজাতিকা, অস্সৰনতা ধম্মস্স পরিহাযন্তি, ভৰিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো’’তি 103। অপি চ, ভন্তে, মযং তথা করিস্সাম যথা ভিক্খূ ছন্নং ছন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন বন্ধুমতিং রাজধানিং উপসঙ্কমিস্সন্তি পাতিমোক্খুদ্দেসাযা’তি। ইদমৰোচ, ভিক্খৰে, সো মহাব্রহ্মা, ইদং ৰত্ৰা ৰিপস্সিং ভগৰন্তং অরহন্তং সম্মাসম্বুদ্ধং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰ অন্তরধাযি।

87. ‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya. Evameva brahmaloke antarahito vipassissa bhagavato arahato sammāsambuddhassa purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yena vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho tenañjaliṃ paṇāmetvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ etadavoca – ‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ, anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū – ‘‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’’ti 104. Api ca, bhante, mayaṃ tathā karissāma yathā bhikkhū channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’ti. Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā, idaṃ vatvā vipassiṃ bhagavantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi.

৮৮. ‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো সাযন্হসমযং পটিসল্লানা ৰুট্ঠিতো ভিক্খূ আমন্তেসি – ‘ইধ ময্হং, ভিক্খৰে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – মহা খো এতরহি ভিক্খুসঙ্ঘো বন্ধুমতিযা রাজধানিযা পটিৰসতি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং । যংনূনাহং ভিক্খূ অনুজানেয্যং – ‘চরথ, ভিক্খৰে, চারিকং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং; মা একেন দ্ৰে অগমিত্থ; দেসেথ, ভিক্খৰে, ধম্মং আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেথ। সন্তি সত্তা অপ্পরজক্খজাতিকা, অস্সৰনতা ধম্মস্স পরিহাযন্তি, ভৰিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো। অপি চ, ছন্নং ছন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন বন্ধুমতী রাজধানী উপসঙ্কমিতব্বা পাতিমোক্খুদ্দেসাযাতি।

88. ‘‘Atha kho, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho sāyanhasamayaṃ paṭisallānā vuṭṭhito bhikkhū āmantesi – ‘idha mayhaṃ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – mahā kho etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ . Yaṃnūnāhaṃ bhikkhū anujāneyyaṃ – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca, channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyāti.

‘‘‘অথ খো, ভিক্খৰে, অঞ্ঞতরো মহাব্রহ্মা মম চেতসা চেতোপরিৰিতক্কমঞ্ঞায সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ ব্রহ্মলোকে অন্তরহিতো মম পুরতো পাতুরহোসি। অথ খো সো, ভিক্খৰে, মহাব্রহ্মা একংসং উত্তরাসঙ্গং করিত্ৰা যেনাহং তেনঞ্জলিং পণামেত্ৰা মং এতদৰোচ – ‘‘এৰমেতং, ভগৰা, এৰমেতং, সুগত। মহা খো, ভন্তে, এতরহি ভিক্খুসঙ্ঘো বন্ধুমতিযা রাজধানিযা পটিৰসতি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং। অনুজানাতু, ভন্তে, ভগৰা ভিক্খূ – ‘চরথ, ভিক্খৰে, চারিকং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং; মা একেন দ্ৰে অগমিত্থ; দেসেথ, ভিক্খৰে, ধম্মং…পে॰… সন্তি সত্তা অপ্পরজক্খজাতিকা , অস্সৰনতা ধম্মস্স পরিহাযন্তি, ভৰিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো’তি। অপি চ, ভন্তে, মযং তথা করিস্সাম, যথা ভিক্খূ ছন্নং ছন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন বন্ধুমতিং রাজধানিং উপসঙ্কমিস্সন্তি পাতিমোক্খুদ্দেসাযা’’তি। ইদমৰোচ, ভিক্খৰে, সো মহাব্রহ্মা, ইদং ৰত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা পদক্খিণং কত্ৰা তত্থেৰ অন্তরধাযি’।

‘‘‘Atha kho, bhikkhave, aññataro mahābrahmā mama cetasā cetoparivitakkamaññāya seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva brahmaloke antarahito mama purato pāturahosi. Atha kho so, bhikkhave, mahābrahmā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā yenāhaṃ tenañjaliṃ paṇāmetvā maṃ etadavoca – ‘‘evametaṃ, bhagavā, evametaṃ, sugata. Mahā kho, bhante, etarahi bhikkhusaṅgho bandhumatiyā rājadhāniyā paṭivasati aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Anujānātu, bhante, bhagavā bhikkhū – ‘caratha, bhikkhave, cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ…pe… santi sattā apparajakkhajātikā , assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro’ti. Api ca, bhante, mayaṃ tathā karissāma, yathā bhikkhū channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamissanti pātimokkhuddesāyā’’ti. Idamavoca, bhikkhave, so mahābrahmā, idaṃ vatvā maṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā tattheva antaradhāyi’.

‘‘‘অনুজানামি, ভিক্খৰে, চরথ চারিকং বহুজনহিতায বহুজনসুখায লোকানুকম্পায অত্থায হিতায সুখায দেৰমনুস্সানং; মা একেন দ্ৰে অগমিত্থ; দেসেথ, ভিক্খৰে, ধম্মং আদিকল্যাণং মজ্ঝেকল্যাণং পরিযোসানকল্যাণং সাত্থং সব্যঞ্জনং কেৰলপরিপুণ্ণং পরিসুদ্ধং ব্রহ্মচরিযং পকাসেথ। সন্তি সত্তা অপ্পরজক্খজাতিকা, অস্সৰনতা ধম্মস্স পরিহাযন্তি, ভৰিস্সন্তি ধম্মস্স অঞ্ঞাতারো। অপি চ, ভিক্খৰে, ছন্নং ছন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন বন্ধুমতী রাজধানী উপসঙ্কমিতব্বা পাতিমোক্খুদ্দেসাযা’তি। অথ খো, ভিক্খৰে, ভিক্খূ যেভুয্যেন একাহেনেৰ জনপদচারিকং পক্কমিংসু।

‘‘‘Anujānāmi, bhikkhave, caratha cārikaṃ bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ; mā ekena dve agamittha; desetha, bhikkhave, dhammaṃ ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāsetha. Santi sattā apparajakkhajātikā, assavanatā dhammassa parihāyanti, bhavissanti dhammassa aññātāro. Api ca, bhikkhave, channaṃ channaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Atha kho, bhikkhave, bhikkhū yebhuyyena ekāheneva janapadacārikaṃ pakkamiṃsu.

৮৯. ‘‘তেন খো পন সমযেন জম্বুদীপে চতুরাসীতি আৰাসসহস্সানি হোন্তি। একম্হি হি ৰস্সে নিক্খন্তে দেৰতা সদ্দমনুস্সাৰেসুং – ‘নিক্খন্তং খো, মারিসা, একং ৰস্সং; পঞ্চ দানি ৰস্সানি সেসানি ; পঞ্চন্নং ৰস্সানং অচ্চযেন বন্ধুমতী রাজধানী উপসঙ্কমিতব্বা পাতিমোক্খুদ্দেসাযা’তি। দ্ৰীসু ৰস্সেসু নিক্খন্তেসু… তীসু ৰস্সেসু নিক্খন্তেসু… চতূসু ৰস্সেসু নিক্খন্তেসু… পঞ্চসু ৰস্সেসু নিক্খন্তেসু দেৰতা সদ্দমনুস্সাৰেসুং – ‘নিক্খন্তানি খো , মারিসা, পঞ্চৰস্সানি; একং দানি ৰস্সং সেসং; একস্স ৰস্সস্স অচ্চযেন বন্ধুমতী রাজধানী উপসঙ্কমিতব্বা পাতিমোক্খুদ্দেসাযা’তি। ছসু ৰস্সেসু নিক্খন্তেসু দেৰতা সদ্দমনুস্সাৰেসুং – ‘নিক্খন্তানি খো, মারিসা, ছব্বস্সানি, সমযো দানি বন্ধুমতিং রাজধানিং উপসঙ্কমিতুং পাতিমোক্খুদ্দেসাযা’তি। অথ খো তে, ভিক্খৰে, ভিক্খূ অপ্পেকচ্চে সকেন ইদ্ধানুভাৰেন অপ্পেকচ্চে দেৰতানং ইদ্ধানুভাৰেন একাহেনেৰ বন্ধুমতিং রাজধানিং উপসঙ্কমিংসু পাতিমোক্খুদ্দেসাযাতি 105

89. ‘‘Tena kho pana samayena jambudīpe caturāsīti āvāsasahassāni honti. Ekamhi hi vasse nikkhante devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantaṃ kho, mārisā, ekaṃ vassaṃ; pañca dāni vassāni sesāni ; pañcannaṃ vassānaṃ accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Dvīsu vassesu nikkhantesu… tīsu vassesu nikkhantesu… catūsu vassesu nikkhantesu… pañcasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantāni kho , mārisā, pañcavassāni; ekaṃ dāni vassaṃ sesaṃ; ekassa vassassa accayena bandhumatī rājadhānī upasaṅkamitabbā pātimokkhuddesāyā’ti. Chasu vassesu nikkhantesu devatā saddamanussāvesuṃ – ‘nikkhantāni kho, mārisā, chabbassāni, samayo dāni bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamituṃ pātimokkhuddesāyā’ti. Atha kho te, bhikkhave, bhikkhū appekacce sakena iddhānubhāvena appekacce devatānaṃ iddhānubhāvena ekāheneva bandhumatiṃ rājadhāniṃ upasaṅkamiṃsu pātimokkhuddesāyāti 106.

৯০. ‘‘তত্র সুদং, ভিক্খৰে, ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো ভিক্খুসঙ্ঘে এৰং পাতিমোক্খং উদ্দিসতি –

90. ‘‘Tatra sudaṃ, bhikkhave, vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho bhikkhusaṅghe evaṃ pātimokkhaṃ uddisati –

‘খন্তী পরমং তপো তিতিক্খা,

‘Khantī paramaṃ tapo titikkhā,

নিব্বানং পরমং ৰদন্তি বুদ্ধা।

Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā;

ন হি পব্বজিতো পরূপঘাতী,

Na hi pabbajito parūpaghātī,

ন সমণো 107 হোতি পরং ৰিহেঠযন্তো॥

Na samaṇo 108 hoti paraṃ viheṭhayanto.

‘সব্বপাপস্স অকরণং, কুসলস্স উপসম্পদা।

‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā;

সচিত্তপরিযোদপনং, এতং বুদ্ধানসাসনং॥

Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhānasāsanaṃ.

‘অনূপৰাদো অনূপঘাতো 109, পাতিমোক্খে চ সংৰরো।

‘Anūpavādo anūpaghāto 110, pātimokkhe ca saṃvaro;

মত্তঞ্ঞুতা চ ভত্তস্মিং, পন্তঞ্চ সযনাসনং।

Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ;

অধিচিত্তে চ আযোগো, এতং বুদ্ধানসাসন’ন্তি॥

Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhānasāsana’nti.

দেৰতারোচনং

Devatārocanaṃ

৯১. ‘‘একমিদাহং, ভিক্খৰে, সমযং উক্কট্ঠাযং ৰিহরামি সুভগৰনে সালরাজমূলে। তস্স ময্হং, ভিক্খৰে, রহোগতস্স পটিসল্লীনস্স এৰং চেতসো পরিৰিতক্কো উদপাদি – ‘ন খো সো সত্তাৰাসো সুলভরূপো, যো মযা অনাৰুত্থপুব্বো 111 ইমিনা দীঘেন অদ্ধুনা অঞ্ঞত্র সুদ্ধাৰাসেহি দেৰেহি। যংনূনাহং যেন সুদ্ধাৰাসা দেৰা তেনুপসঙ্কমেয্য’ন্তি। অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, সেয্যথাপি নাম বলৰা পুরিসো সমিঞ্জিতং ৰা বাহং পসারেয্য, পসারিতং ৰা বাহং সমিঞ্জেয্য, এৰমেৰ উক্কট্ঠাযং সুভগৰনে সালরাজমূলে অন্তরহিতো অৰিহেসু দেৰেসু পাতুরহোসিং । তস্মিং, ভিক্খৰে, দেৰনিকাযে অনেকানি দেৰতাসহস্সানি অনেকানি দেৰতাসতসহস্সানি 112 যেনাহং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু। একমন্তং ঠিতা খো, ভিক্খৰে, তা দেৰতা মং এতদৰোচুং – ‘ইতো সো, মারিসা, একনৰুতিকপ্পে যং ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি। ৰিপস্সী, মারিসা, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি, খত্তিযকুলে উদপাদি। ৰিপস্সী, মারিসা, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি । ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসীতিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি। ৰিপস্সী, মারিসা, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পাটলিযা মূলে অভিসম্বুদ্ধো। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স খণ্ডতিস্সং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি ভিক্খুসতসহস্সং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসোকো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। ৰিপস্সিস্স, মারিস, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স বন্ধুমা নাম রাজা পিতা অহোসি। বন্ধুমতী নাম দেৰী মাতা অহোসি জনেত্তি। বন্ধুমস্স রঞ্ঞো বন্ধুমতী নাম নগরং রাজধানী অহোসি। ৰিপস্সিস্স, মারিসা , ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স এৰং অভিনিক্খমনং অহোসি এৰং পব্বজ্জা এৰং পধানং এৰং অভিসম্বোধি এৰং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনং। তে মযং, মারিসা, ৰিপস্সিম্হি ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা কামেসু কামচ্ছন্দং ৰিরাজেত্ৰা ইধূপপন্না’তি …পে॰…

91. ‘‘Ekamidāhaṃ, bhikkhave, samayaṃ ukkaṭṭhāyaṃ viharāmi subhagavane sālarājamūle. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, rahogatassa paṭisallīnassa evaṃ cetaso parivitakko udapādi – ‘na kho so sattāvāso sulabharūpo, yo mayā anāvutthapubbo 113 iminā dīghena addhunā aññatra suddhāvāsehi devehi. Yaṃnūnāhaṃ yena suddhāvāsā devā tenupasaṅkameyya’nti. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, seyyathāpi nāma balavā puriso samiñjitaṃ vā bāhaṃ pasāreyya, pasāritaṃ vā bāhaṃ samiñjeyya, evameva ukkaṭṭhāyaṃ subhagavane sālarājamūle antarahito avihesu devesu pāturahosiṃ . Tasmiṃ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni 114 yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi, khattiyakule udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi . Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, mārisa, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi. Bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Vipassissa, mārisā , bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti …pe…

‘‘তস্মিংযেৰ খো, ভিক্খৰে, দেৰনিকাযে অনেকানি দেৰতাসহস্সানি অনেকানি দেৰতাসতসহস্সানি 115 যেনাহং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু। একমন্তং ঠিতা খো, ভিক্খৰে, তা দেৰতা মং এতদৰোচুং – ‘ইমস্মিংযেৰ খো, মারিসা, ভদ্দকপ্পে ভগৰা এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো। ভগৰা, মারিসা, খত্তিযো জাতিযা খত্তিযকুলে উপ্পন্নো। ভগৰা, মারিসা, গোতমো গোত্তেন। ভগৰতো, মারিসা, অপ্পকং আযুপ্পমাণং পরিত্তং লহুকং যো চিরং জীৰতি, সো ৰস্সসতং অপ্পং ৰা ভিয্যো। ভগৰা, মারিসা, অস্সত্থস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো। ভগৰতো, মারিসা, সারিপুত্তমোগ্গল্লানং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং । ভগৰতো, মারিসা, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অড্ঢতেল়সানি ভিক্খুসতানি। ভগৰতো, মারিসা, অযং একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং। ভগৰতো, মারিসা, আনন্দো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। ভগৰতো, মারিসা, সুদ্ধোদনো নাম রাজা পিতা অহোসি। মাযা নাম দেৰী মাতা অহোসি জনেত্তি। কপিলৰত্থু নাম নগরং রাজধানী অহোসি। ভগৰতো, মারিসা, এৰং অভিনিক্খমনং অহোসি এৰং পব্বজ্জা এৰং পধানং এৰং অভিসম্বোধি এৰং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনং। তে মযং, মারিসা, ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা কামেসু কামচ্ছন্দং ৰিরাজেত্ৰা ইধূপপন্না’তি।

‘‘Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni 116 yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā khattiyakule uppanno. Bhagavā, mārisā, gotamo gottena. Bhagavato, mārisā, appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho. Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ . Bhagavato, mārisā, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Bhagavato, mārisā, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Bhagavato, mārisā, evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.

৯২. ‘‘অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, অৰিহেহি দেৰেহি সদ্ধিং যেন অতপ্পা দেৰা তেনুপসঙ্কমিং…পে॰… অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, অৰিহেহি চ দেৰেহি অতপ্পেহি চ দেৰেহি সদ্ধিং যেন সুদস্সা দেৰা তেনুপসঙ্কমিং। অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, অৰিহেহি চ দেৰেহি অতপ্পেহি চ দেৰেহি সুদস্সেহি চ দেৰেহি সদ্ধিং যেন সুদস্সী দেৰা তেনুপসঙ্কমিং। অথ খ্ৰাহং, ভিক্খৰে, অৰিহেহি চ দেৰেহি অতপ্পেহি চ দেৰেহি সুদস্সেহি চ দেৰেহি সুদস্সীহি চ দেৰেহি সদ্ধিং যেন অকনিট্ঠা দেৰা তেনুপসঙ্কমিং। তস্মিং, ভিক্খৰে, দেৰনিকাযে অনেকানি দেৰতাসহস্সানি অনেকানি দেৰতাসতসহস্সানি যেনাহং তেনুপসঙ্কমিংসু, উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু ।

92. ‘‘Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi devehi saddhiṃ yena atappā devā tenupasaṅkamiṃ…pe… atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi saddhiṃ yena sudassā devā tenupasaṅkamiṃ. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi saddhiṃ yena sudassī devā tenupasaṅkamiṃ. Atha khvāhaṃ, bhikkhave, avihehi ca devehi atappehi ca devehi sudassehi ca devehi sudassīhi ca devehi saddhiṃ yena akaniṭṭhā devā tenupasaṅkamiṃ. Tasmiṃ, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu, upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu .

‘‘একমন্তং ঠিতা খো, ভিক্খৰে, তা দেৰতা মং এতদৰোচুং – ‘ইতো সো, মারিসা, একনৰুতিকপ্পে যং ৰিপস্সী ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উদপাদি। ৰিপস্সী, মারিসা, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো খত্তিযো জাতিযা অহোসি। খত্তিযকুলে উদপাদি। ৰিপস্সী, মারিসা, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো কোণ্ডঞ্ঞো গোত্তেন অহোসি। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসীতিৰস্সসহস্সানি আযুপ্পমাণং অহোসি। ৰিপস্সী, মারিসা, ভগৰা অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো পাটলিযা মূলে অভিসম্বুদ্ধো। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স খণ্ডতিস্সং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অট্ঠসট্ঠিভিক্খুসতসহস্সং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি ভিক্খুসতসহস্সং। একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অসীতিভিক্খুসহস্সানি। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স ইমে তযো সাৰকানং সন্নিপাতা অহেসুং সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স অসোকো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অহোসি অগ্গুপট্ঠাকো। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স বন্ধুমা নাম রাজা পিতা অহোসি বন্ধুমতী নাম দেৰী মাতা অহোসি জনেত্তি। বন্ধুমস্স রঞ্ঞো বন্ধুমতী নাম নগরং রাজধানী অহোসি। ৰিপস্সিস্স, মারিসা, ভগৰতো অরহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স এৰং অভিনিক্খমনং অহোসি এৰং পব্বজ্জা এৰং পধানং এৰং অভিসম্বোধি, এৰং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনং। তে মযং, মারিসা, ৰিপস্সিম্হি ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা কামেসু কামচ্ছন্দং ৰিরাজেত্ৰা ইধূপপন্না’তি। তস্মিংযেৰ খো, ভিক্খৰে, দেৰনিকাযে অনেকানি দেৰতাসহস্সানি অনেকানি দেৰতাসতসহস্সানি যেনাহং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু। একমন্তং ঠিতা খো, ভিক্খৰে, তা দেৰতা মং এতদৰোচুং – ‘ইতো সো, মারিসা, একতিংসে কপ্পে যং সিখী ভগৰা…পে॰… তে মযং, মারিসা, সিখিম্হি ভগৰতি তস্মিঞ্ঞেৰ খো মারিসা, একতিংসে কপ্পে যং ৰেস্সভূ ভগৰা…পে॰… তে মযং, মারিসা, ৰেস্সভুম্হি ভগৰতি…পে॰… ইমস্মিংযেৰ খো, মারিসা, ভদ্দকপ্পে ককুসন্ধো কোণাগমনো কস্সপো ভগৰা…পে॰… তে মযং, মারিসা, ককুসন্ধম্হি কোণাগমনম্হি কস্সপম্হি ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা কামেসু কামচ্ছন্দং ৰিরাজেত্ৰা ইধূপপন্না’তি।

‘‘Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekanavutikappe yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho khattiyo jātiyā ahosi. Khattiyakule udapādi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho koṇḍañño gottena ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asītivassasahassāni āyuppamāṇaṃ ahosi. Vipassī, mārisā, bhagavā arahaṃ sammāsambuddho pāṭaliyā mūle abhisambuddho. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa khaṇḍatissaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aṭṭhasaṭṭhibhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi bhikkhusatasahassaṃ. Eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi asītibhikkhusahassāni. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa ime tayo sāvakānaṃ sannipātā ahesuṃ sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa asoko nāma bhikkhu upaṭṭhāko ahosi aggupaṭṭhāko. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa bandhumā nāma rājā pitā ahosi bandhumatī nāma devī mātā ahosi janetti. Bandhumassa rañño bandhumatī nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Vipassissa, mārisā, bhagavato arahato sammāsambuddhassa evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi evaṃ pabbajjā evaṃ padhānaṃ evaṃ abhisambodhi, evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, vipassimhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti. Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘ito so, mārisā, ekatiṃse kappe yaṃ sikhī bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, sikhimhi bhagavati tasmiññeva kho mārisā, ekatiṃse kappe yaṃ vessabhū bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, vessabhumhi bhagavati…pe… imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe kakusandho koṇāgamano kassapo bhagavā…pe… te mayaṃ, mārisā, kakusandhamhi koṇāgamanamhi kassapamhi bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.

৯৩. ‘‘তস্মিংযেৰ খো, ভিক্খৰে, দেৰনিকাযে অনেকানি দেৰতাসহস্সানি অনেকানি দেৰতাসতসহস্সানি যেনাহং তেনুপসঙ্কমিংসু; উপসঙ্কমিত্ৰা মং অভিৰাদেত্ৰা একমন্তং অট্ঠংসু। একমন্তং ঠিতা খো, ভিক্খৰে, তা দেৰতা মং এতদৰোচুং – ‘ইমস্মিংযেৰ খো, মারিসা, ভদ্দকপ্পে ভগৰা এতরহি অরহং সম্মাসম্বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো। ভগৰা, মারিসা, খত্তিযো জাতিযা, খত্তিযকুলে উপ্পন্নো। ভগৰা, মারিসা, গোতমো গোত্তেন। ভগৰতো, মারিসা, অপ্পকং আযুপ্পমাণং পরিত্তং লহুকং যো চিরং জীৰতি, সো ৰস্সসতং অপ্পং ৰা ভিয্যো। ভগৰা, মারিসা, অস্সত্থস্স মূলে অভিসম্বুদ্ধো। ভগৰতো, মারিসা, সারিপুত্তমোগ্গল্লানং নাম সাৰকযুগং অহোসি অগ্গং ভদ্দযুগং। ভগৰতো , মারিসা, একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি অড্ঢতেল়সানি ভিক্খুসতানি। ভগৰতো, মারিসা, অযং একো সাৰকানং সন্নিপাতো অহোসি সব্বেসংযেৰ খীণাসৰানং। ভগৰতো, মারিসা, আনন্দো নাম ভিক্খু উপট্ঠাকো অগ্গুপট্ঠাকো অহোসি। ভগৰতো, মারিসা, সুদ্ধোদনো নাম রাজা পিতা অহোসি। মাযা নাম দেৰী মাতা অহোসি জনেত্তি। কপিলৰত্থু নাম নগরং রাজধানী অহোসি। ভগৰতো, মারিসা, এৰং অভিনিক্খমনং অহোসি, এৰং পব্বজ্জা, এৰং পধানং, এৰং অভিসম্বোধি, এৰং ধম্মচক্কপ্পৰত্তনং। তে মযং, মারিসা, ভগৰতি ব্রহ্মচরিযং চরিত্ৰা কামেসু কামচ্ছন্দং ৰিরাজেত্ৰা ইধূপপন্না’তি।

93. ‘‘Tasmiṃyeva kho, bhikkhave, devanikāye anekāni devatāsahassāni anekāni devatāsatasahassāni yenāhaṃ tenupasaṅkamiṃsu; upasaṅkamitvā maṃ abhivādetvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Ekamantaṃ ṭhitā kho, bhikkhave, tā devatā maṃ etadavocuṃ – ‘imasmiṃyeva kho, mārisā, bhaddakappe bhagavā etarahi arahaṃ sammāsambuddho loke uppanno. Bhagavā, mārisā, khattiyo jātiyā, khattiyakule uppanno. Bhagavā, mārisā, gotamo gottena. Bhagavato, mārisā, appakaṃ āyuppamāṇaṃ parittaṃ lahukaṃ yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo. Bhagavā, mārisā, assatthassa mūle abhisambuddho. Bhagavato, mārisā, sāriputtamoggallānaṃ nāma sāvakayugaṃ ahosi aggaṃ bhaddayugaṃ. Bhagavato , mārisā, eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi aḍḍhateḷasāni bhikkhusatāni. Bhagavato, mārisā, ayaṃ eko sāvakānaṃ sannipāto ahosi sabbesaṃyeva khīṇāsavānaṃ. Bhagavato, mārisā, ānando nāma bhikkhu upaṭṭhāko aggupaṭṭhāko ahosi. Bhagavato, mārisā, suddhodano nāma rājā pitā ahosi. Māyā nāma devī mātā ahosi janetti. Kapilavatthu nāma nagaraṃ rājadhānī ahosi. Bhagavato, mārisā, evaṃ abhinikkhamanaṃ ahosi, evaṃ pabbajjā, evaṃ padhānaṃ, evaṃ abhisambodhi, evaṃ dhammacakkappavattanaṃ. Te mayaṃ, mārisā, bhagavati brahmacariyaṃ caritvā kāmesu kāmacchandaṃ virājetvā idhūpapannā’ti.

৯৪. ‘‘ইতি খো, ভিক্খৰে, তথাগতস্সেৰেসা ধম্মধাতু সুপ্পটিৰিদ্ধা, যস্সা ধম্মধাতুযা সুপ্পটিৰিদ্ধত্তা তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরতি, নামতোপি অনুস্সরতি, গোত্ততোপি অনুস্সরতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরতি ‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপি। ‘এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপীতি।

94. ‘‘Iti kho, bhikkhave, tathāgatassevesā dhammadhātu suppaṭividdhā, yassā dhammadhātuyā suppaṭividdhattā tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ’ itipi. ‘Evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ itipīti.

‘‘দেৰতাপি তথাগতস্স এতমত্থং আরোচেসুং, যেন তথাগতো অতীতে বুদ্ধে পরিনিব্বুতে ছিন্নপপঞ্চে ছিন্নৰটুমে পরিযাদিন্নৰট্টে সব্বদুক্খৰীতিৰত্তে জাতিতোপি অনুস্সরতি, নামতোপি অনুস্সরতি, গোত্ততোপি অনুস্সরতি, আযুপ্পমাণতোপি অনুস্সরতি, সাৰকযুগতোপি অনুস্সরতি, সাৰকসন্নিপাততোপি অনুস্সরতি ‘এৰংজচ্চা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপি। ‘এৰংনামা এৰংগোত্তা এৰংসীলা এৰংধম্মা এৰংপঞ্ঞা এৰংৰিহারী এৰংৰিমুত্তা তে ভগৰন্তো অহেসুং’ ইতিপী’’তি।

‘‘Devatāpi tathāgatassa etamatthaṃ ārocesuṃ, yena tathāgato atīte buddhe parinibbute chinnapapañce chinnavaṭume pariyādinnavaṭṭe sabbadukkhavītivatte jātitopi anussarati, nāmatopi anussarati, gottatopi anussarati, āyuppamāṇatopi anussarati, sāvakayugatopi anussarati, sāvakasannipātatopi anussarati ‘evaṃjaccā te bhagavanto ahesuṃ’ itipi. ‘Evaṃnāmā evaṃgottā evaṃsīlā evaṃdhammā evaṃpaññā evaṃvihārī evaṃvimuttā te bhagavanto ahesuṃ’ itipī’’ti.

ইদমৰোচ ভগৰা। অত্তমনা তে ভিক্খূ ভগৰতো ভাসিতং অভিনন্দুন্তি।

Idamavoca bhagavā. Attamanā te bhikkhū bhagavato bhāsitaṃ abhinandunti.

মহাপদানসুত্তং নিট্ঠিতং পঠমং।

Mahāpadānasuttaṃ niṭṭhitaṃ paṭhamaṃ.







Footnotes:
1. ভগৰতো ৰচনং সুত্ৰা (স্যা॰)
2. bhagavato vacanaṃ sutvā (syā.)
3. একনৰুতো কপ্পো (স্যা॰ কং॰ পী॰)
4. একতিং সকপ্পো (সী॰) একতিং সো কপ্পো (স্যা॰ কং॰ পী॰)
5. ইমস্মিং (কত্থচী)
6. ekanavuto kappo (syā. kaṃ. pī.)
7. ekatiṃ sakappo (sī.) ekatiṃ so kappo (syā. kaṃ. pī.)
8. imasmiṃ (katthacī)
9. জনেত্তী (স্যা॰)
10. janettī (syā.)
11. সুপ্পতীতো নাম (স্যা॰)
12. যসৰতী নাম (স্যা॰ পী॰)
13. suppatīto nāma (syā.)
14. yasavatī nāma (syā. pī.)
15. কিং কী নাম (স্যা॰)
16. kiṃ kī nāma (syā.)
17. চাতুদ্দিসং (স্যা॰)
18. cātuddisaṃ (syā.)
19. তত্রস্স (স্যা॰)
20. tatrassa (syā.)
21. উদ্দেন (স্যা॰), উদরেন (কত্থচি)
22. ৰিসুদ্ধো (স্যা॰)
23. uddena (syā.), udarena (katthaci)
24. visuddho (syā.)
25. উত্তরেনাভিমুখো (স্যা॰) উত্তরেনমুখো (ক॰)
26. uttarenābhimukho (syā.) uttarenamukho (ka.)
27. দেৰ তে (ক॰)
28. deva te (ka.)
29. ইমস্স হি দেৰ (?)
30. imassa hi deva (?)
31. পরামসতি (ক॰)
32. parāmasati (ka.)
33. উপলিপ্পতি (স্যা॰)
34. upalippati (syā.)
35. পিতন্তরংসো (স্যা॰)
36. pitantaraṃso (syā.)
37. ধম্মেন সমেন (স্যা॰)
38. dhammena samena (syā.)
39. অচ্ছাদেত্ৰা (স্যা॰)
40. acchādetvā (syā.)
41. কুমারো ব্রহ্মস্সরো মঞ্জুস্সরো চ (সী॰ ক॰)
42. kumāro brahmassaro mañjussaro ca (sī. ka.)
43. যেন দূরং (স্যা॰)
44. yena dūraṃ (syā.)
45. অনিমিসন্তো পেক্খতি, জাতস্স খো পন ভিক্খৰে (ক॰)
46. animisanto pekkhati, jātassa kho pana bhikkhave (ka.)
47. অট্ট করণে (স্যা॰)
48. অট্টে পনাযতি ঞাণেন (স্যা॰)
49. aṭṭa karaṇe (syā.)
50. aṭṭe panāyati ñāṇena (syā.)
51. ৰস্সিকে পাসাদে ৰস্সিকে
52. vassike pāsāde vassike
53. ভদ্রং যানং (স্যা॰), ভদ্দং যানং (পী॰) চত্তারো মাসে (সী॰ পী॰)
54. bhadraṃ yānaṃ (syā.), bhaddaṃ yānaṃ (pī.) cattāro māse (sī. pī.)
55. ভগ্গং (স্যা॰)
56. bhaggaṃ (syā.)
57. সযমানং (স্যা॰ ক॰)
58. সিরোপিস্স (স্যা॰)
59. sayamānaṃ (syā. ka.)
60. siropissa (syā.)
61. সম্মচরিযা (ক॰)
62. কুসলচরিযা (স্যা॰)
63. sammacariyā (ka.)
64. kusalacariyā (syā.)
65. ওরিকা (সী॰ স্যা॰)
66. কিমঙ্গ (সী॰)
67. orikā (sī. syā.)
68. kimaṅga (sī.)
69. মহাজনকাযো (স্যা॰)
70. mahājanakāyo (syā.)
71. ন খো পনেতং (স্যা॰)
72. na kho panetaṃ (syā.)
73. জিয্যতি চ মিয্যতি চ (ক॰)
74. jiyyati ca miyyati ca (ka.)
75. নমি (স্যা॰ ক॰), নমিস্সতি (?)
76. নিদহন্তো (স্যা॰)
77. সন্তী (স্যা॰)
78. nami (syā. ka.), namissati (?)
79. nidahanto (syā.)
80. santī (syā.)
81. অথ খো (ক॰)
82. atha kho (ka.)
83. দুৰিঞ্ঞাপযে ভব্বে অভব্বে (স্যা॰)
84. দস্সাৰিনো (সী॰ স্যা॰ কং॰ ক॰)
85. দস্সাৰিনো (সী॰ স্যা॰ কং॰ ক॰)
86. duviññāpaye bhabbe abhabbe (syā.)
87. dassāvino (sī. syā. kaṃ. ka.)
88. dassāvino (sī. syā. kaṃ. ka.)
89. সোকাৰকিণ্ণং (স্যা॰)
90. sokāvakiṇṇaṃ (syā.)
91. দেসেতু (স্যা॰ পী॰)
92. desetu (syā. pī.)
93. মিগদাযপালং (স্যা॰)
94. migadāyapālaṃ (syā.)
95. পদিকাৰ (স্যা॰)
96. padikāva (syā.)
97. আনুপুব্বিকথং (সী॰ পী॰)
98. ānupubbikathaṃ (sī. pī.)
99. নেক্খম্মে (স্যা॰)
100. nekkhamme (syā.)
101. ( ) নত্থি অট্ঠকথাযং, পাল়িযং পন সব্বত্থপি দিস্সতি
102. ( ) natthi aṭṭhakathāyaṃ, pāḷiyaṃ pana sabbatthapi dissati
103. অঞ্ঞাতারো (স্সব্বত্থ)
104. aññātāro (ssabbattha)
105. পাতিমোক্খুদ্দেসায (?)
106. pātimokkhuddesāya (?)
107. সমণো (সী॰ স্যা॰ পী॰)
108. samaṇo (sī. syā. pī.)
109. অনুপৰাদো অনুপঘাতো (পী॰ ক॰)
110. anupavādo anupaghāto (pī. ka.)
111. অনজ্ঝাৰুট্ঠপুব্বো (ক॰ সী॰ ক॰)
112. অনেকানি দেৰতাসতানি অনেকানি দেৰতাসহস্সানি (স্যা॰)
113. anajjhāvuṭṭhapubbo (ka. sī. ka.)
114. anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni (syā.)
115. অনেকানি দেৰতাসতানি অনেকানি দেৰতাসহস্সানি (স্যা॰ এৰমুপরিপি)
116. anekāni devatāsatāni anekāni devatāsahassāni (syā. evamuparipi)



Related texts:



অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / দীঘ নিকায (অট্ঠকথা) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) / ১. মহাপদানসুত্তৰণ্ণনা • 1. Mahāpadānasuttavaṇṇanā

টীকা • Tīkā / সুত্তপিটক (টীকা) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / দীঘনিকায (টীকা) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ১. মহাপদানসুত্তৰণ্ণনা • 1. Mahāpadānasuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact