| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) |
੮. ਮਹਾਹਤ੍ਥਿਪਦੋਪਮਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
8. Mahāhatthipadopamasuttavaṇṇanā
੩੦੦. ਏવਂ ਮੇ ਸੁਤਨ੍ਤਿ ਮਹਾਹਤ੍ਥਿਪਦੋਪਮਸੁਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ਜਙ੍ਗਲਾਨਨ੍ਤਿ ਪਥવੀਤਲਚਾਰੀਨਂ। ਪਾਣਾਨਨ੍ਤਿ ਸਪਾਦਕਪਾਣਾਨਂ। ਪਦਜਾਤਾਨੀਤਿ ਪਦਾਨਿ। ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਓਧਾਨਂ ਪਕ੍ਖੇਪਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ। ਅਗ੍ਗਮਕ੍ਖਾਯਤੀਤਿ ਸੇਟ੍ਠਂ ਅਕ੍ਖਾਯਤਿ। ਯਦਿਦਂ ਮਹਨ੍ਤਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਮਹਨ੍ਤਭਾવੇਨ ਅਗ੍ਗਂ ਅਕ੍ਖਾਯਤਿ, ਨ ਗੁਣવਸੇਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਯੇ ਕੇਚਿ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਯੇ ਕੇਚਿ ਲੋਕਿਯਾ વਾ ਲੋਕੁਤ੍ਤਰਾ વਾ ਕੁਸਲਾ ਧਮ੍ਮਾ। ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਤੁਬ੍ਬਿਧੋ ਸਙ੍ਗਹੋ – ਸਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ, ਸਞ੍ਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ, ਕਿਰਿਯਸਙ੍ਗਹੋ, ਗਣਨਸਙ੍ਗਹੋਤਿ। ਤਤ੍ਥ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਖਤ੍ਤਿਯਾ ਆਗਚ੍ਛਨ੍ਤੁ ਸਬ੍ਬੇ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ’’ਤਿ ਏવਂ ਸਮਾਨਜਾਤਿવਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹੋ ਸਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ। ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਕੋਸਲਕਾ ਸਬ੍ਬੇ ਮਾਗਧਕਾ’’ਤਿ ਏવਂ ਸਞ੍ਜਾਤਿਦੇਸવਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹੋ ਸਞ੍ਜਾਤਿਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ। ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਰਥਿਕਾ ਸਬ੍ਬੇ ਧਨੁਗ੍ਗਹਾ’’ਤਿ ਏવਂ ਕਿਰਿਯવਸੇਨ ਸਙ੍ਗਹੋ ਕਿਰਿਯਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ। ‘‘ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਕਤਮਕ੍ਖਨ੍ਧਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ? ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ। ਹਞ੍ਚਿ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਤੇਨ વਤ ਰੇ વਤ੍ਤਬ੍ਬੇ ਚਕ੍ਖਾਯਤਨਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇਨ ਸਙ੍ਗਹਿਤ’’ਨ੍ਤਿ (ਕਥਾ॰ ੪੭੧), ਅਯਂ ਗਣਨਸਙ੍ਗਹੋ ਨਾਮ। ਇਮਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਠਾਨੇ ਅਯਮੇવ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤੋ।
300.Evaṃme sutanti mahāhatthipadopamasuttaṃ. Tattha jaṅgalānanti pathavītalacārīnaṃ. Pāṇānanti sapādakapāṇānaṃ. Padajātānīti padāni. Samodhānaṃ gacchantīti odhānaṃ pakkhepaṃ gacchanti. Aggamakkhāyatīti seṭṭhaṃ akkhāyati. Yadidaṃ mahantattenāti mahantabhāvena aggaṃ akkhāyati, na guṇavasenāti attho. Ye keci kusalā dhammāti ye keci lokiyā vā lokuttarā vā kusalā dhammā. Saṅgahaṃ gacchantīti ettha catubbidho saṅgaho – sajātisaṅgaho, sañjātisaṅgaho, kiriyasaṅgaho, gaṇanasaṅgahoti. Tattha ‘‘sabbe khattiyā āgacchantu sabbe brāhmaṇā’’ti evaṃ samānajātivasena saṅgaho sajātisaṅgaho nāma. ‘‘Sabbe kosalakā sabbe māgadhakā’’ti evaṃ sañjātidesavasena saṅgaho sañjātisaṅgaho nāma. ‘‘Sabbe rathikā sabbe dhanuggahā’’ti evaṃ kiriyavasena saṅgaho kiriyasaṅgaho nāma. ‘‘Cakkhāyatanaṃ katamakkhandhagaṇanaṃ gacchatīti? Cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchati. Hañci cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhagaṇanaṃ gacchati, tena vata re vattabbe cakkhāyatanaṃ rūpakkhandhena saṅgahita’’nti (kathā. 471), ayaṃ gaṇanasaṅgaho nāma. Imasmimpi ṭhāne ayameva adhippeto.
ਨਨੁ ਚ ‘‘ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਂ ਕਤਿ ਕੁਸਲਾ ਕਤਿ ਅਕੁਸਲਾ ਕਤਿ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾਤਿ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ વਿਸ੍ਸਜ੍ਜਨੇ ਸਮੁਦਯਸਚ੍ਚਂ ਅਕੁਸਲਂ, ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਕੁਸਲਂ, ਨਿਰੋਧਸਚ੍ਚਂ ਅਬ੍ਯਾਕਤਂ, ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਸਿਯਾ ਕੁਸਲਂ, ਸਿਯਾ ਅਕੁਸਲਂ, ਸਿਯਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤ’’ਨ੍ਤਿ (વਿਭ॰ ੨੧੬-੨੧੭) ਆਗਤਤ੍ਤਾ ਚਤੁਭੂਮਕਮ੍ਪਿ ਕੁਸਲਂ ਦਿਯਡ੍ਢਮੇવ ਸਚ੍ਚਂ ਭਜਤਿ। ਅਥ ਕਸ੍ਮਾ ਮਹਾਥੇਰੋ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਆਹਾਤਿ? ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ। ਯਥਾ ਹਿ ‘‘ਸਾਧਿਕਮਿਦਂ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਦਿਯਡ੍ਢਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸਤਂ ਅਨ੍વਦ੍ਧਮਾਸਂ ਉਦ੍ਦੇਸਂ ਆਗਚ੍ਛਤਿ, ਯਤ੍ਥ ਅਤ੍ਤਕਾਮਾ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤਿ। ਤਿਸ੍ਸੋ ਇਮਾ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਸਿਕ੍ਖਾ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾ ਅਧਿਚਿਤ੍ਤਸਿਕ੍ਖਾ ਅਧਿਪਞ੍ਞਾਸਿਕ੍ਖਾ’’ਤਿ (ਅ॰ ਨਿ॰ ੩.੮੮) ਏਤ੍ਥ ਸਾਧਿਕਮਿਦਂ ਦਿਯਡ੍ਢਸਿਕ੍ਖਾਪਦਸਤਂ ਏਕਾ ਅਧਿਸੀਲਸਿਕ੍ਖਾવ ਹੋਤਿ, ਤਂ ਸਿਕ੍ਖਨ੍ਤੋਪਿ ਤਿਸ੍ਸੋ ਸਿਕ੍ਖਾ ਸਿਕ੍ਖਤੀਤਿ ਦਸ੍ਸਿਤੋ, ਸਿਕ੍ਖਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ। ਯਥਾ ਚ ਏਕਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥਿਪਦਸ੍ਸ ਚਤੂਸੁ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਓਤਿਣ੍ਣਾਨਿਪਿ ਦ੍વੀਸੁ ਤੀਸੁ ਚਤੂਸੁ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ ਓਤਿਣ੍ਣਾਨਿਪਿ ਸਿਙ੍ਗਾਲਸਸਮਿਗਾਦੀਨਂ ਪਾਦਾਨਿ ਹਤ੍ਥਿਪਦੇ ਸਮੋਧਾਨਂ ਗਤਾਨੇવ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਹਤ੍ਥਿਪਦਤੋ ਅਮੁਚ੍ਚਿਤ੍વਾ ਤਸ੍ਸੇવ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾ। ਏવਮੇવ ਏਕਸ੍ਮਿਮ੍ਪਿ ਦ੍વੀਸੁਪਿ ਤੀਸੁਪਿ ਚਤੂਸੁਪਿ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਗਣਨਂ ਗਤਾ ਧਮ੍ਮਾ ਚਤੂਸੁ ਸਚ੍ਚੇਸੁ ਗਣਨਂ ਗਤਾવ ਹੋਨ੍ਤਿ; ਸਚ੍ਚਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋਗਧਤ੍ਤਾਤਿ ਦਿਯਡ੍ਢਸਚ੍ਚਗਣਨਂ ਗਤੇਪਿ ਕੁਸਲਧਮ੍ਮੇ ‘‘ਸਬ੍ਬੇ ਤੇ ਚਤੂਸੁ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇਸੁ ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀ’’ਤਿ ਆਹ। ‘‘ਦੁਕ੍ਖੇ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚੇ’’ਤਿਆਦੀਸੁ ਉਦ੍ਦੇਸਪਦੇਸੁ ਚੇવ ਜਾਤਿਪਿ ਦੁਕ੍ਖਾਤਿਆਦੀਸੁ ਨਿਦ੍ਦੇਸਪਦੇਸੁ ਚ ਯਂ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ વੁਤ੍ਤਮੇવ। ਕੇવਲਂ ਪਨੇਤ੍ਥ ਦੇਸਨਾਨੁਕ੍ਕਮੋવ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Nanu ca ‘‘catunnaṃ ariyasaccānaṃ kati kusalā kati akusalā kati abyākatāti pañhassa vissajjane samudayasaccaṃ akusalaṃ, maggasaccaṃ kusalaṃ, nirodhasaccaṃ abyākataṃ, dukkhasaccaṃ siyā kusalaṃ, siyā akusalaṃ, siyā abyākata’’nti (vibha. 216-217) āgatattā catubhūmakampi kusalaṃ diyaḍḍhameva saccaṃ bhajati. Atha kasmā mahāthero catūsu ariyasaccesu gaṇanaṃ gacchatīti āhāti? Saccānaṃ antogadhattā. Yathā hi ‘‘sādhikamidaṃ, bhikkhave, diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ anvaddhamāsaṃ uddesaṃ āgacchati, yattha attakāmā kulaputtā sikkhanti. Tisso imā, bhikkhave, sikkhā adhisīlasikkhā adhicittasikkhā adhipaññāsikkhā’’ti (a. ni. 3.88) ettha sādhikamidaṃ diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ ekā adhisīlasikkhāva hoti, taṃ sikkhantopi tisso sikkhā sikkhatīti dassito, sikkhānaṃ antogadhattā. Yathā ca ekassa hatthipadassa catūsu koṭṭhāsesu ekasmiṃ koṭṭhāse otiṇṇānipi dvīsu tīsu catūsu koṭṭhāsesu otiṇṇānipi siṅgālasasamigādīnaṃ pādāni hatthipade samodhānaṃ gatāneva honti. Hatthipadato amuccitvā tasseva antogadhattā. Evameva ekasmimpi dvīsupi tīsupi catūsupi saccesu gaṇanaṃ gatā dhammā catūsu saccesu gaṇanaṃ gatāva honti; saccānaṃ antogadhattāti diyaḍḍhasaccagaṇanaṃ gatepi kusaladhamme ‘‘sabbe te catūsu ariyasaccesu saṅgahaṃ gacchantī’’ti āha. ‘‘Dukkhe ariyasacce’’tiādīsu uddesapadesu ceva jātipi dukkhātiādīsu niddesapadesu ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ visuddhimagge vuttameva. Kevalaṃ panettha desanānukkamova veditabbo.
੩੦੧. ਯਥਾ ਹਿ ਛੇਕੋ વਿਲੀવਕਾਰੋ ਸੁਜਾਤਂ વੇਲ਼ੁਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਚਤੁਧਾ ਛੇਤ੍વਾ ਤਤੋ ਤਯੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਗਣ੍ਹਿਤ੍વਾ ਪਞ੍ਚਧਾ ਭਿਨ੍ਦੇਯ੍ਯ, ਤਤੋਪਿ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਗਣ੍ਹਿਤ੍વਾ ਫਾਲੇਨ੍ਤੋ ਪਞ੍ਚ ਪੇਸਿਯੋ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਤਤੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਗਣ੍ਹਿਤ੍વਾ ਕੁਚ੍ਛਿਭਾਗਂ ਪਿਟ੍ਠਿਭਾਗਨ੍ਤਿ ਦ੍વਿਧਾ ਫਾਲੇਤ੍વਾ ਪਿਟ੍ਠਿਭਾਗਂ ਠਪੇਤ੍વਾ ਕੁਚ੍ਛਿਭਾਗਂ ਆਦਾਯ ਤਤੋ ਸਮੁਗ੍ਗਬੀਜਨਿਤਾਲવਣ੍ਟਾਦਿਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ વੇਲ਼ੁવਿਕਤਿਂ ਕਰੇਯ੍ਯ, ਸੋ ਪਿਟ੍ਠਿਭਾਗਞ੍ਚ ਇਤਰਾ ਚ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪੇਸਿਯੋ ਇਤਰੇ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਇਤਰੇ ਚ ਤਯੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਕਮ੍ਮਾਯ ਨ ਉਪਨੇਸ੍ਸਤੀਤਿ ਨ વਤ੍ਤਬ੍ਬੋ। ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨ ਪਨ ਉਪਨੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕਾ, ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਉਪਨੇਸ੍ਸਤਿ। ਏવਮੇવ ਅਯਂ ਮਹਾਥੇਰੋਪਿ વਿਲੀવਕਾਰੋ ਸੁਜਾਤਂ વੇਲ਼ੁਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ વਿਯ, ਇਮਂ ਮਹਨ੍ਤਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਆਰਭਿਤ੍વਾ ਚਤੁਅਰਿਯਸਚ੍ਚવਸੇਨ ਮਾਤਿਕਂ ਠਪੇਸਿ। વਿਲੀવਕਾਰਸ੍ਸ ਤਯੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਧਾ ਕਰਣਂ વਿਯ ਥੇਰਸ੍ਸ ਤੀਣਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਦੁਕ੍ਖਸਚ੍ਚਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਭਾਜੇਨ੍ਤਸ੍ਸ ਖਨ੍ਧવਸੇਨ ਪਞ੍ਚਧਾ ਕਰਣਂ। ਤਤੋ ਯਥਾ ਸੋ વਿਲੀવਕਾਰੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਭਾਗਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਪਞ੍ਚਧਾ ਫਾਲੇਸਿ, ਏવਂ ਥੇਰੋ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਂ વਿਭਜਨ੍ਤੋ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਚਤੁਨ੍ਨਞ੍ਚ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਯ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਧਾ ਅਕਾਸਿ। ਤਤੋ ਯਥਾ ਸੋ વਿਲੀવਕਾਰੋ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪੇਸਿਯੋ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਕੁਚ੍ਛਿਭਾਗਂ ਪਿਟ੍ਠਿਭਾਗਨ੍ਤਿ ਦ੍વਿਧਾ ਫਾਲੇਸਿ, ਏવਂ ਥੇਰੋ ਉਪਾਦਾਯ ਰੂਪਞ੍ਚ ਤਿਸ੍ਸੋ ਚ ਧਾਤੁਯੋ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਪਥવੀਧਾਤੁਂ વਿਭਜਨ੍ਤੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਬਾਹਿਰવਸੇਨ ਦ੍વਿਧਾ ਦਸ੍ਸੇਸਿ। ਯਥਾ ਸੋ વਿਲੀવਕਾਰੋ ਪਿਟ੍ਠਿਭਾਗਂ ਠਪੇਤ੍વਾ ਕੁਚ੍ਛਿਭਾਗਂ ਆਦਾਯ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਂ વਿਲੀવવਿਕਤਿਂ ਅਕਾਸਿ, ਏવਂ ਥੇਰੋ ਬਾਹਿਰਂ ਪਥવੀਧਾਤੁਂ ਠਪੇਤ੍વਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਪਥવੀਧਾਤੁਂ વੀਸਤਿਯਾ ਆਕਾਰੇਹਿ વਿਭਜਿਤ੍વਾ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ ਕਤਮਾ ਚਾવੁਸੋ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਪਥવੀਧਾਤੂਤਿਆਦਿਮਾਹ।
301. Yathā hi cheko vilīvakāro sujātaṃ veḷuṃ labhitvā catudhā chetvā tato tayo koṭṭhāse ṭhapetvā ekaṃ gaṇhitvā pañcadhā bhindeyya, tatopi cattāro ṭhapetvā ekaṃ gaṇhitvā phālento pañca pesiyo kareyya, tato catasso ṭhapetvā ekaṃ gaṇhitvā kucchibhāgaṃ piṭṭhibhāganti dvidhā phāletvā piṭṭhibhāgaṃ ṭhapetvā kucchibhāgaṃ ādāya tato samuggabījanitālavaṇṭādinānappakāraṃ veḷuvikatiṃ kareyya, so piṭṭhibhāgañca itarā ca catasso pesiyo itare ca cattāro koṭṭhāse itare ca tayo koṭṭhāse kammāya na upanessatīti na vattabbo. Ekappahārena pana upanetuṃ na sakkā, anupubbena upanessati. Evameva ayaṃ mahātheropi vilīvakāro sujātaṃ veḷuṃ labhitvā cattāro koṭṭhāse viya, imaṃ mahantaṃ suttantaṃ ārabhitvā catuariyasaccavasena mātikaṃ ṭhapesi. Vilīvakārassa tayo koṭṭhāse ṭhapetvā ekaṃ gahetvā tassa pañcadhā karaṇaṃ viya therassa tīṇi ariyasaccāni ṭhapetvā ekaṃ dukkhasaccaṃ gahetvā bhājentassa khandhavasena pañcadhā karaṇaṃ. Tato yathā so vilīvakāro cattāro koṭṭhāse ṭhapetvā ekaṃ bhāgaṃ gahetvā pañcadhā phālesi, evaṃ thero cattāro arūpakkhandhe ṭhapetvā rūpakkhandhaṃ vibhajanto cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpanti pañcadhā akāsi. Tato yathā so vilīvakāro catasso pesiyo ṭhapetvā ekaṃ gahetvā kucchibhāgaṃ piṭṭhibhāganti dvidhā phālesi, evaṃ thero upādāya rūpañca tisso ca dhātuyo ṭhapetvā ekaṃ pathavīdhātuṃ vibhajanto ajjhattikabāhiravasena dvidhā dassesi. Yathā so vilīvakāro piṭṭhibhāgaṃ ṭhapetvā kucchibhāgaṃ ādāya nānappakāraṃ vilīvavikatiṃ akāsi, evaṃ thero bāhiraṃ pathavīdhātuṃ ṭhapetvā ajjhattikaṃ pathavīdhātuṃ vīsatiyā ākārehi vibhajitvā dassetuṃ katamā cāvuso, ajjhattikā pathavīdhātūtiādimāha.
ਯਥਾ ਪਨ વਿਲੀવਕਾਰੋ ਪਿਟ੍ਠਿਭਾਗਞ੍ਚ ਇਤਰਾ ਚ ਚਤ੍ਤਸ੍ਸੋ ਪੇਸਿਯੋ ਇਤਰੇ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਇਤਰੇ ਚ ਤਯੋ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਕਮ੍ਮਾਯ ਉਪਨੇਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨ ਉਪਨੇਤੁਂ, ਏવਂ ਥੇਰੋਪਿ ਬਾਹਿਰਞ੍ਚ ਪਥવੀਧਾਤੁਂ ਇਤਰਾ ਚ ਤਿਸ੍ਸੋ ਧਾਤੁਯੋ ਉਪਾਦਾਰੂਪਞ੍ਚ ਇਤਰੇ ਚ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰੂਪਿਨੋ ਖਨ੍ਧੇ ਇਤਰਾਨਿ ਚ ਤੀਣਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ વਿਭਜਿਤ੍વਾ ਦਸ੍ਸੇਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨ ਦਸ੍ਸੇਤੁਂ। ਅਪਿਚ ਰਾਜਪੁਤ੍ਤੂਪਮਾਯਪਿ ਅਯਂ ਕਮੋ વਿਭਾવੇਤਬ੍ਬੋ –
Yathā pana vilīvakāro piṭṭhibhāgañca itarā ca cattasso pesiyo itare ca cattāro koṭṭhāse itare ca tayo koṭṭhāse anupubbena kammāya upanessati, na hi sakkā ekappahārena upanetuṃ, evaṃ theropi bāhirañca pathavīdhātuṃ itarā ca tisso dhātuyo upādārūpañca itare ca cattāro arūpino khandhe itarāni ca tīṇi ariyasaccāni anupubbena vibhajitvā dassessati, na hi sakkā ekappahārena dassetuṃ. Apica rājaputtūpamāyapi ayaṃ kamo vibhāvetabbo –
ਏਕੋ ਕਿਰ ਮਹਾਰਾਜਾ, ਤਸ੍ਸ ਪਰੋਸਹਸ੍ਸਂ ਪੁਤ੍ਤਾ। ਸੋ ਤੇਸਂ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਪਰਿਕ੍ਖਾਰਂ ਚਤੂਸੁ ਪੇਲ਼ਾਸੁ ਠਪੇਤ੍વਾ ਜੇਟ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਪ੍ਪੇਸਿ – ‘‘ਇਦਂ ਤੇ, ਤਾਤ, ਭਾਤਿਕਾਨਂ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਭਣ੍ਡਂ ਤਥਾਰੂਪੇ ਛਣੇ ਸਮ੍ਪਤ੍ਤੇ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਂ ਨੋ ਦੇਹੀਤਿ ਯਾਚਨ੍ਤਾਨਂ ਦਦੇਯ੍ਯਾਸੀ’’ਤਿ। ਸੋ ‘‘ਸਾਧੁ ਦੇવਾ’’ਤਿ ਸਾਰਗਬ੍ਭੇ ਪਟਿਸਾਮੇਸਿ, ਤਥਾਰੂਪੇ ਛਣਦਿવਸੇ ਰਾਜਪੁਤ੍ਤਾ ਰਞ੍ਞੋ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ‘‘ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਂ ਨੋ, ਤਾਤ, ਦੇਥ, ਨਕ੍ਖਤ੍ਤਂ ਕੀਲ਼ਿਸ੍ਸਾਮਾ’’ਤਿ ਆਹਂਸੁ। ਤਾਤਾ, ਜੇਟ੍ਠਭਾਤਿਕਸ੍ਸ વੋ ਹਤ੍ਥੇ ਮਯਾ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਂ ਠਪਿਤਂ, ਤਂ ਆਹਰਾਪੇਤ੍વਾ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਥਾਤਿ। ਤੇ ਸਾਧੂਤਿ ਪਟਿਸ੍ਸੁਣਿਤ੍વਾ ਤਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ, ‘‘ਤੁਮ੍ਹਾਕਂ ਕਿਰ ਨੋ ਹਤ੍ਥੇ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਭਣ੍ਡਂ, ਤਂ ਦੇਥਾ’’ਤਿ ਆਹਂਸੁ। ਸੋ ਏવਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮੀਤਿ ਗਬ੍ਭਂ વਿવਰਿਤ੍વਾ, ਚਤਸ੍ਸੋ ਪੇਲ਼ਾਯੋ ਨੀਹਰਿਤ੍વਾ ਤਿਸ੍ਸੋ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ વਿવਰਿਤ੍વਾ, ਤਤੋ ਪਞ੍ਚ ਸਮੁਗ੍ਗੇ ਨੀਹਰਿਤ੍વਾ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ વਿવਰਿਤ੍વਾ, ਤਤੋ ਪਞ੍ਚਸੁ ਕਰਣ੍ਡੇਸੁ ਨੀਹਰਿਤੇਸੁ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ વਿવਰਿਤ੍વਾ ਪਿਧਾਨਂ ਪਸ੍ਸੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਤਤੋ ਹਤ੍ਥੂਪਗਪਾਦੂਪਗਾਦੀਨਿ ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਾਨਿ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਾਨਿ ਨੀਹਰਿਤ੍વਾ ਅਦਾਸਿ। ਸੋ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਇਤਰੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਕਰਣ੍ਡੇਹਿ ਇਤਰੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਸਮੁਗ੍ਗੇਹਿ ਇਤਰਾਹਿ ਤੀਹਿ ਪੇਲ਼ਾਹਿ ਨ ਤਾવ ਭਾਜੇਤ੍વਾ ਦੇਤਿ, ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਪਨ ਦਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਹਿ ਸਕ੍ਕਾ ਏਕਪ੍ਪਹਾਰੇਨ ਦਾਤੁਂ।
Eko kira mahārājā, tassa parosahassaṃ puttā. So tesaṃ piḷandhanaparikkhāraṃ catūsu peḷāsu ṭhapetvā jeṭṭhaputtassa appesi – ‘‘idaṃ te, tāta, bhātikānaṃ piḷandhanabhaṇḍaṃ tathārūpe chaṇe sampatte piḷandhanaṃ no dehīti yācantānaṃ dadeyyāsī’’ti. So ‘‘sādhu devā’’ti sāragabbhe paṭisāmesi, tathārūpe chaṇadivase rājaputtā rañño santikaṃ gantvā ‘‘piḷandhanaṃ no, tāta, detha, nakkhattaṃ kīḷissāmā’’ti āhaṃsu. Tātā, jeṭṭhabhātikassa vo hatthe mayā piḷandhanaṃ ṭhapitaṃ, taṃ āharāpetvā piḷandhathāti. Te sādhūti paṭissuṇitvā tassa santikaṃ gantvā, ‘‘tumhākaṃ kira no hatthe piḷandhanabhaṇḍaṃ, taṃ dethā’’ti āhaṃsu. So evaṃ karissāmīti gabbhaṃ vivaritvā, catasso peḷāyo nīharitvā tisso ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā, tato pañca samugge nīharitvā cattāro ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā, tato pañcasu karaṇḍesu nīharitesu cattāro ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā pidhānaṃ passe ṭhapetvā tato hatthūpagapādūpagādīni nānappakārāni piḷandhanāni nīharitvā adāsi. So kiñcāpi itarehi catūhi karaṇḍehi itarehi catūhi samuggehi itarāhi tīhi peḷāhi na tāva bhājetvā deti, anupubbena pana dassati, na hi sakkā ekappahārena dātuṃ.
ਤਤ੍ਥ ਮਹਾਰਾਜਾ વਿਯ ਭਗવਾ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। વੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ – ‘‘ਰਾਜਾਹਮਸ੍ਮਿ ਸੇਲਾਤਿ ਭਗવਾ, ਧਮ੍ਮਰਾਜਾ ਅਨੁਤ੍ਤਰੋ’’ਤਿ (ਸੁ॰ ਨਿ॰ ੫੫੯)। ਜੇਟ੍ਠਪੁਤ੍ਤੋ વਿਯ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਤ੍ਥੇਰੋ, વੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ – ‘‘ਯਂ ਖੋ ਤਂ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਸਮ੍ਮਾ વਦਮਾਨੋ વਦੇਯ੍ਯ, ‘ਭਗવਤੋ ਪੁਤ੍ਤੋ ਓਰਸੋ ਮੁਖਤੋ ਜਾਤੋ ਧਮ੍ਮਜੋ ਧਮ੍ਮਨਿਮ੍ਮਿਤੋ ਧਮ੍ਮਦਾਯਾਦੋ, ਨੋ ਆਮਿਸਦਾਯਾਦੋ’ਤਿ ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮੇવ ਤਂ ਸਮ੍ਮਾ વਦਮਾਨੋ વਦੇਯ੍ਯ, ਭਗવਤੋ ਪੁਤ੍ਤੋ…ਪੇ॰… ਨੋ ਆਮਿਸਦਾਯਾਦੋ’’ਤਿ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੩.੯੭)। ਪਰੋਸਹਸ੍ਸਰਾਜਪੁਤ੍ਤਾ વਿਯ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। વੁਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਚੇਤਂ –
Tattha mahārājā viya bhagavā daṭṭhabbo. Vuttampi cetaṃ – ‘‘rājāhamasmi selāti bhagavā, dhammarājā anuttaro’’ti (su. ni. 559). Jeṭṭhaputto viya sāriputtatthero, vuttampi cetaṃ – ‘‘yaṃ kho taṃ, bhikkhave, sammā vadamāno vadeyya, ‘bhagavato putto oraso mukhato jāto dhammajo dhammanimmito dhammadāyādo, no āmisadāyādo’ti sāriputtameva taṃ sammā vadamāno vadeyya, bhagavato putto…pe… no āmisadāyādo’’ti (ma. ni. 3.97). Parosahassarājaputtā viya bhikkhusaṅgho daṭṭhabbo. Vuttampi cetaṃ –
‘‘ਪਰੋਸਹਸ੍ਸਂ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ, ਸੁਗਤਂ ਪਯਿਰੁਪਾਸਤਿ।
‘‘Parosahassaṃ bhikkhūnaṃ, sugataṃ payirupāsati;
ਦੇਸੇਨ੍ਤਂ વਿਰਜਂ ਧਮ੍ਮਂ, ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਅਕੁਤੋਭਯ’’ਨ੍ਤਿ॥ (ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੧.੨੧੬)।
Desentaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ akutobhaya’’nti. (saṃ. ni. 1.216);
ਰਞ੍ਞੋ ਤੇਸਂ ਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਂ ਚਤੂਸੁ ਪੇਲ਼ਾਸੁ ਪਕ੍ਖਿਪਿਤ੍વਾ ਜੇਟ੍ਠਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥੇ ਠਪਿਤਕਾਲੋ વਿਯ ਭਗવਤੋ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸ੍ਸ ਹਤ੍ਥੇ ਚਤੁਸਚ੍ਚਪ੍ਪਕਾਸਨਾਯ ਠਪਿਤਕਾਲੋ, ਤੇਨੇવਾਹ – ‘‘ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤੋ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਪਹੋਤਿ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ વਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਆਚਿਕ੍ਖਿਤੁਂ ਦੇਸੇਤੁਂ ਪਞ੍ਞਾਪੇਤੁਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤੁਂ વਿવਰਿਤੁਂ વਿਭਜਿਤੁਂ ਉਤ੍ਤਾਨੀਕਾਤੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੩.੩੭੧)। ਤਥਾਰੂਪੇ ਖਣੇ ਤੇਸਂ ਰਾਜਪੁਤ੍ਤਾਨਂ ਤਂ ਰਾਜਾਨਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍વਾ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਂ ਯਾਚਨਕਾਲੋ વਿਯ ਭਿਕ੍ਖੁਸਙ੍ਘਸ੍ਸ વਸ੍ਸੂਪਨਾਯਿਕਸਮਯੇ ਆਗਨ੍ਤ੍વਾ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਯਾਚਿਤਕਾਲੋ। ਉਪਕਟ੍ਠਾਯ ਕਿਰ વਸ੍ਸੂਪਨਾਯਿਕਾਯ ਇਦਂ ਸੁਤ੍ਤਂ ਦੇਸਿਤਂ। ਰਞ੍ਞੋ, ‘‘ਤਾਤਾ, ਜੇਟ੍ਠਭਾਤਿਕਸ੍ਸ વੋ ਹਤ੍ਥੇ ਮਯਾ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਂ ਠਪਿਤਂ ਤਂ ਆਹਰਾਪੇਤ੍વਾ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਥਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਕਾਲੋ વਿਯ ਸਮ੍ਬੁਦ੍ਧੇਨਾਪਿ, ‘‘ਸੇવੇਥ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੇ, ਭਜਥ, ਭਿਕ੍ਖવੇ, ਸਾਰਿਪੁਤ੍ਤਮੋਗ੍ਗਲ੍ਲਾਨੇ। ਪਣ੍ਡਿਤਾ ਭਿਕ੍ਖੂ ਅਨੁਗ੍ਗਾਹਕਾ ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰੀਨ’’ਨ੍ਤਿ ਏવਂ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਨੋ ਸਨ੍ਤਿਕੇ ਭਿਕ੍ਖੂਨਂ ਪੇਸਿਤਕਾਲੋ।
Rañño tesaṃ puttānaṃ piḷandhanaṃ catūsu peḷāsu pakkhipitvā jeṭṭhaputtassa hatthe ṭhapitakālo viya bhagavato dhammasenāpatissa hatthe catusaccappakāsanāya ṭhapitakālo, tenevāha – ‘‘sāriputto, bhikkhave, pahoti cattāri ariyasaccāni vitthārena ācikkhituṃ desetuṃ paññāpetuṃ paṭṭhapetuṃ vivarituṃ vibhajituṃ uttānīkātu’’nti (ma. ni. 3.371). Tathārūpe khaṇe tesaṃ rājaputtānaṃ taṃ rājānaṃ upasaṅkamitvā piḷandhanaṃ yācanakālo viya bhikkhusaṅghassa vassūpanāyikasamaye āgantvā dhammadesanāya yācitakālo. Upakaṭṭhāya kira vassūpanāyikāya idaṃ suttaṃ desitaṃ. Rañño, ‘‘tātā, jeṭṭhabhātikassa vo hatthe mayā piḷandhanaṃ ṭhapitaṃ taṃ āharāpetvā piḷandhathā’’ti vuttakālo viya sambuddhenāpi, ‘‘sevetha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne, bhajatha, bhikkhave, sāriputtamoggallāne. Paṇḍitā bhikkhū anuggāhakā sabrahmacārīna’’nti evaṃ dhammasenāpatino santike bhikkhūnaṃ pesitakālo.
ਰਾਜਪੁਤ੍ਤੇਹਿ ਰਞ੍ਞੋ ਕਥਂ ਸੁਤ੍વਾ ਜੇਟ੍ਠਭਾਤਿਕਸ੍ਸ ਸਨ੍ਤਿਕਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਂ ਯਾਚਿਤਕਾਲੋ વਿਯ ਭਿਕ੍ਖੂਹਿ ਸਤ੍ਥੁਕਥਂ ਸੁਤ੍વਾ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮ੍ਮ ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਂ ਆਯਾਚਿਤਕਾਲੋ। ਜੇਟ੍ਠਭਾਤਿਕਸ੍ਸ ਗਬ੍ਭਂ વਿવਰਿਤ੍વਾ ਚਤਸ੍ਸੋ ਪੇਲ਼ਾਯੋ ਨੀਹਰਿਤ੍વਾ ਠਪਨਂ વਿਯ ਧਮ੍ਮਸੇਨਾਪਤਿਸ੍ਸ ਇਮਂ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਆਰਭਿਤ੍વਾ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਂ વਸੇਨ ਮਾਤਿਕਾਯ ਠਪਨਂ। ਤਿਸ੍ਸੋ ਪੇਲ਼ਾਯੋ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ વਿવਰਿਤ੍વਾ ਤਤੋ ਪਞ੍ਚਸਮੁਗ੍ਗਨੀਹਰਣਂ વਿਯ ਤੀਣਿ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਠਪੇਤ੍વਾ ਦੁਕ੍ਖਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਂ વਿਭਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਪਞ੍ਚਕ੍ਖਨ੍ਧਦਸ੍ਸਨਂ। ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਸਮੁਗ੍ਗੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ વਿવਰਿਤ੍વਾ ਤਤੋ ਪਞ੍ਚਕਰਣ੍ਡਨੀਹਰਣਂ વਿਯ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਂ વਿਭਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਚਤੁਮਹਾਭੂਤਉਪਾਦਾਰੂਪવਸੇਨ ਪਞ੍ਚਕੋਟ੍ਠਾਸਦਸ੍ਸਨਂ।
Rājaputtehi rañño kathaṃ sutvā jeṭṭhabhātikassa santikaṃ gantvā piḷandhanaṃ yācitakālo viya bhikkhūhi satthukathaṃ sutvā dhammasenāpatiṃ upasaṅkamma dhammadesanaṃ āyācitakālo. Jeṭṭhabhātikassa gabbhaṃ vivaritvā catasso peḷāyo nīharitvā ṭhapanaṃ viya dhammasenāpatissa imaṃ suttantaṃ ārabhitvā catunnaṃ ariyasaccānaṃ vasena mātikāya ṭhapanaṃ. Tisso peḷāyo ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā tato pañcasamugganīharaṇaṃ viya tīṇi ariyasaccāni ṭhapetvā dukkhaṃ ariyasaccaṃ vibhajantassa pañcakkhandhadassanaṃ. Cattāro samugge ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā tato pañcakaraṇḍanīharaṇaṃ viya cattāro arūpakkhandhe ṭhapetvā ekaṃ rūpakkhandhaṃ vibhajantassa catumahābhūtaupādārūpavasena pañcakoṭṭhāsadassanaṃ.
੩੦੨. ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਕਰਣ੍ਡੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ વਿવਰਿਤ੍વਾ ਪਿਧਾਨਂ ਪਸ੍ਸੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਹਤ੍ਥੂਪਗਪਾਦੂਪਗਾਦਿਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਦਾਨਂ વਿਯ ਤੀਣਿ ਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਉਪਾਦਾਰੂਪਞ੍ਚ ਠਪੇਤ੍વਾ ਏਕਂ ਪਥવੀਧਾਤੁਂ વਿਭਜਨ੍ਤਸ੍ਸ ਬਾਹਿਰਂ ਤਾવ ਪਿਧਾਨਂ વਿਯ ਠਪੇਤ੍વਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯ ਪਥવੀਧਾਤੁਯਾ ਨਾਨਾਸਭਾવਤੋ વੀਸਤਿਯਾ ਆਕਾਰੇਹਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਕਤਮਾ ਚਾવੁਸੋ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਪਥવੀਧਾਤੂ’’ਤਿਆਦਿવਚਨਂ।
302. Cattāro karaṇḍe ṭhapetvā ekaṃ vivaritvā pidhānaṃ passe ṭhapetvā hatthūpagapādūpagādipiḷandhanadānaṃ viya tīṇi mahābhūtāni upādārūpañca ṭhapetvā ekaṃ pathavīdhātuṃ vibhajantassa bāhiraṃ tāva pidhānaṃ viya ṭhapetvā ajjhattikāya pathavīdhātuyā nānāsabhāvato vīsatiyā ākārehi dassanatthaṃ ‘‘katamā cāvuso ajjhattikā pathavīdhātū’’tiādivacanaṃ.
ਤਸ੍ਸ ਪਨ ਰਾਜਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਤੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਕਰਣ੍ਡੇਹਿ ਚਤੂਹਿ ਸਮੁਗ੍ਗੇਹਿ ਤੀਹਿ ਚ ਪੇਲ਼ਾਹਿ ਪਚ੍ਛਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਨੀਹਰਿਤ੍વਾ ਪਿਲ਼ਨ੍ਧਨਦਾਨਂ વਿਯ ਥੇਰਸ੍ਸਾਪਿ ਇਤਰੇਸਞ੍ਚ ਤਿਣ੍ਣਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਉਪਾਦਾਰੂਪਾਨਞ੍ਚ ਚਤੁਨ੍ਨਂ ਅਰੂਪਕ੍ਖਨ੍ਧਾਨਞ੍ਚ ਤਿਣ੍ਣਂ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਞ੍ਚ ਪਚ੍ਛਾ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬੇਨ ਭਾਜੇਤ੍વਾ ਦਸ੍ਸਨਂ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। ਯਂ ਪਨੇਤਂ ‘‘ਕਤਮਾ ਚਾવੁਸੋ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਪਥવੀਧਾਤੂ’’ਤਿਆਦਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਤਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਉਭਯਮ੍ਪੇਤਂ ਨਿਯਕਾਧਿવਚਨਮੇવ। ਕਕ੍ਖਲ਼ਨ੍ਤਿ ਥਦ੍ਧਂ। ਖਰਿਗਤਨ੍ਤਿ ਫਰੁਸਂ। ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਨ ਕਮ੍ਮਸਮੁਟ੍ਠਾਨਮੇવ, ਅવਿਸੇਸੇਨ ਪਨ ਸਰੀਰਟ੍ਠਕਸ੍ਸੇਤਂ ਗਹਣਂ। ਸਰੀਰਟ੍ਠਕਞ੍ਹਿ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਂ વਾ ਹੋਤੁ, ਅਨੁਪਾਦਿਨ੍ਨਂ વਾ, ਆਦਿਨ੍ਨਗਹਿਤਪਰਾਮਟ੍ਠવਸੇਨ ਸਬ੍ਬਂ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਮੇવ ਨਾਮ। ਸੇਯ੍ਯਥਿਦਂ – ਕੇਸਾ ਲੋਮਾ…ਪੇ॰… ਉਦਰਿਯਂ ਕਰੀਸਨ੍ਤਿ ਇਦਂ ਧਾਤੁਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕਸ੍ਸ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਸ੍ਸ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਪਥવੀਧਾਤੁવਸੇਨ ਤਾવ ਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਂ વਿਭਤ੍ਤਂ। ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਮਨਸਿਕਾਰਂ ਆਰਭਿਤ੍વਾ વਿਪਸ੍ਸਨਂ વਡ੍ਢੇਤ੍વਾ ਅਰਹਤ੍ਤਂ ਗਹੇਤੁਕਾਮੇਨ ਯਂ ਕਾਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ વਿਤ੍ਥਾਰਿਤਮੇવ। ਮਤ੍ਥਲੁਙ੍ਗਂ ਪਨ ਨ ਇਧ ਪਾਲ਼ਿਆਰੁਲ਼੍ਹਂ। ਤਮ੍ਪਿ ਆਹਰਿਤ੍વਾ, વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વਣ੍ਣਸਣ੍ਠਾਨਾਦਿવਸੇਨ વવਤ੍ਥਪੇਤ੍વਾ, ‘‘ਅਯਮ੍ਪਿ ਅਚੇਤਨਾ ਅਬ੍ਯਾਕਤਾ ਸੁਞ੍ਞਾ ਥਦ੍ਧਾ ਪਥવੀਧਾਤੁ ਏવਾ’’ਤਿ ਮਨਸਿ ਕਾਤਬ੍ਬਂ। ਯਂ વਾ ਪਨਞ੍ਞਮ੍ਪੀਤਿ ਇਦਂ ਇਤਰੇਸੁ ਤੀਸੁ ਕੋਟ੍ਠਾਸੇਸੁ ਅਨੁਗਤਾਯ ਪਥવੀਧਾਤੁਯਾ ਗਹਣਤ੍ਥਂ વੁਤ੍ਤਂ। ਯਾ ਚੇવ ਖੋ ਪਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਪਥવੀਧਾਤੂਤਿ ਯਾ ਚ ਅਯਂ વੁਤ੍ਤਪ੍ਪਕਾਰਾ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਪਥવੀਧਾਤੁ। ਯਾ ਚ ਬਾਹਿਰਾਤਿ ਯਾ ਚ વਿਭਙ੍ਗੇ, ‘‘ਅਯੋ ਲੋਹਂ ਤਿਪੁ ਸੀਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ (વਿਭ॰ ੧੭੩) ਨਯੇਨ ਆਗਤਾ ਬਾਹਿਰਾ ਪਥવੀਧਾਤੁ।
Tassa pana rājaputtassa tehi catūhi karaṇḍehi catūhi samuggehi tīhi ca peḷāhi pacchā anupubbena nīharitvā piḷandhanadānaṃ viya therassāpi itaresañca tiṇṇaṃ mahābhūtānaṃ upādārūpānañca catunnaṃ arūpakkhandhānañca tiṇṇaṃ ariyasaccānañca pacchā anupubbena bhājetvā dassanaṃ veditabbaṃ. Yaṃ panetaṃ ‘‘katamā cāvuso, ajjhattikā pathavīdhātū’’tiādi vuttaṃ. Tattha ajjhattaṃ paccattanti ubhayampetaṃ niyakādhivacanameva. Kakkhaḷanti thaddhaṃ. Kharigatanti pharusaṃ. Upādinnanti na kammasamuṭṭhānameva, avisesena pana sarīraṭṭhakassetaṃ gahaṇaṃ. Sarīraṭṭhakañhi upādinnaṃ vā hotu, anupādinnaṃ vā, ādinnagahitaparāmaṭṭhavasena sabbaṃ upādinnameva nāma. Seyyathidaṃ – kesā lomā…pe… udariyaṃ karīsanti idaṃ dhātukammaṭṭhānikassa kulaputtassa ajjhattikapathavīdhātuvasena tāva kammaṭṭhānaṃ vibhattaṃ. Ettha pana manasikāraṃ ārabhitvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ gahetukāmena yaṃ kātabbaṃ, taṃ sabbaṃ visuddhimagge vitthāritameva. Matthaluṅgaṃ pana na idha pāḷiāruḷhaṃ. Tampi āharitvā, visuddhimagge vuttanayeneva vaṇṇasaṇṭhānādivasena vavatthapetvā, ‘‘ayampi acetanā abyākatā suññā thaddhā pathavīdhātu evā’’ti manasi kātabbaṃ. Yaṃ vā panaññampīti idaṃ itaresu tīsu koṭṭhāsesu anugatāya pathavīdhātuyā gahaṇatthaṃ vuttaṃ. Yā ceva kho pana ajjhattikā pathavīdhātūti yā ca ayaṃ vuttappakārā ajjhattikā pathavīdhātu. Yā ca bāhirāti yā ca vibhaṅge, ‘‘ayo lohaṃ tipu sīsa’’ntiādinā (vibha. 173) nayena āgatā bāhirā pathavīdhātu.
ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਥੇਰੇਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾ ਪਥવੀਧਾਤੁ ਨਾਨਾਸਭਾવਤੋ વੀਸਤਿਯਾ ਆਕਾਰੇਹਿ વਿਤ੍ਥਾਰੇਨ ਦਸ੍ਸਿਤਾ, ਬਾਹਿਰਾ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ। ਕਸ੍ਮਾ? ਯਸ੍ਮਿਞ੍ਹਿ ਠਾਨੇ ਸਤ੍ਤਾਨਂ ਆਲਯੋ ਨਿਕਨ੍ਤਿ ਪਤ੍ਥਨਾ ਪਰਿਯੁਟ੍ਠਾਨਂ ਗਹਣਂ ਪਰਾਮਾਸੋ ਬਲવਾ ਹੋਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਤੇਸਂ ਆਲਯਾਦੀਨਂ ਉਦ੍ਧਰਣਤ੍ਥਂ ਬੁਦ੍ਧਾ વਾ ਬੁਦ੍ਧਸਾવਕਾ વਾ વਿਤ੍ਥਾਰਕਥਂ ਕਥੇਨ੍ਤਿ। ਯਤ੍ਥ ਪਨ ਨ ਬਲવਾ, ਤਤ੍ਥ ਕਤ੍ਤਬ੍ਬਕਿਚ੍ਚਾਭਾવਤੋ ਸਙ੍ਖੇਪੇਨ ਕਥੇਨ੍ਤਿ। ਯਥਾ ਹਿ ਕਸ੍ਸਕੋ ਖੇਤ੍ਤਂ ਕਸਮਾਨੋ ਯਤ੍ਥ ਮੂਲਸਨ੍ਤਾਨਕਾਨਂ ਬਲવਤਾਯ ਨਙ੍ਗਲਂ ਲਗ੍ਗਤਿ, ਤਤ੍ਥ ਗੋਣੇ ਠਪੇਤ੍વਾ ਪਂਸੁਂ વਿਯੂਹਿਤ੍વਾ ਮੂਲਸਨ੍ਤਾਨਕਾਨਿ ਛੇਤ੍વਾ ਛੇਤ੍વਾ ਉਦ੍ਧਰਨ੍ਤੋ ਬਹੁਂ વਾਯਾਮਂ ਕਰੋਤਿ। ਯਤ੍ਥ ਤਾਨਿ ਨਤ੍ਥਿ, ਤਤ੍ਥ ਬਲવਂ ਪਯੋਗਂ ਕਤ੍વਾ ਗੋਣੇ ਪਿਟ੍ਠਿਯਂ ਪਹਰਮਾਨੋ ਕਸਤਿਯੇવ, ਏવਂਸਮ੍ਪਦਮਿਦਂ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Ettāvatā therena ajjhattikā pathavīdhātu nānāsabhāvato vīsatiyā ākārehi vitthārena dassitā, bāhirā saṅkhepena. Kasmā? Yasmiñhi ṭhāne sattānaṃ ālayo nikanti patthanā pariyuṭṭhānaṃ gahaṇaṃ parāmāso balavā hoti, tattha tesaṃ ālayādīnaṃ uddharaṇatthaṃ buddhā vā buddhasāvakā vā vitthārakathaṃ kathenti. Yattha pana na balavā, tattha kattabbakiccābhāvato saṅkhepena kathenti. Yathā hi kassako khettaṃ kasamāno yattha mūlasantānakānaṃ balavatāya naṅgalaṃ laggati, tattha goṇe ṭhapetvā paṃsuṃ viyūhitvā mūlasantānakāni chetvā chetvā uddharanto bahuṃ vāyāmaṃ karoti. Yattha tāni natthi, tattha balavaṃ payogaṃ katvā goṇe piṭṭhiyaṃ paharamāno kasatiyeva, evaṃsampadamidaṃ veditabbaṃ.
ਪਥવੀਧਾਤੁਰੇવੇਸਾਤਿ ਦੁવਿਧਾਪੇਸਾ ਥਦ੍ਧਟ੍ਠੇਨ ਕਕ੍ਖਲ਼ਟ੍ਠੇਨ ਫਰੁਸਟ੍ਠੇਨ ਏਕਲਕ੍ਖਣਾ ਪਥવੀਧਾਤੁਯੇવ , ਆવੁਸੋਤਿ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਂ ਬਾਹਿਰਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੋਜੇਤ੍વਾ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਯਸ੍ਮਾ ਬਾਹਿਰਾਯ ਪਥવੀਧਾਤੁਯਾ ਅਚੇਤਨਾਭਾવੋ ਪਾਕਟੋ, ਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯ, ਤਸ੍ਮਾ ਸਾ ਬਾਹਿਰਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਸਦਿਸਾ ਅਚੇਤਨਾਯੇવਾਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਸੁਖਪਰਿਗ੍ਗਹੋ ਹੋਤਿ। ਯਥਾ ਕਿਂ? ਯਥਾ ਦਨ੍ਤੇਨ ਗੋਣੇਨ ਸਦ੍ਧਿਂ ਯੋਜਿਤੋ ਅਦਨ੍ਤੋ ਕਤਿਪਾਹਮੇવ વਿਸੂਕਾਯਤਿ વਿਪ੍ਫਨ੍ਦਤਿ, ਅਥ ਨ ਚਿਰਸ੍ਸੇવ ਦਮਥਂ ਉਪੇਤਿ। ਏવਂ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਪਿ ਬਾਹਿਰਾਯ ਸਦ੍ਧਿਂ ਏਕਸਦਿਸਾਤਿ ਗਣ੍ਹਨ੍ਤਸ੍ਸ ਕਤਿਪਾਹਮੇવ ਅਚੇਤਨਾਭਾવੋ ਨ ਉਪਟ੍ਠਾਤਿ, ਅਥ ਨ ਚਿਰੇਨੇવਸ੍ਸਾ ਅਚੇਤਨਾਭਾવੋ ਪਾਕਟੋ ਹੋਤਿ। ਤਂ ਨੇਤਂ ਮਮਾਤਿ ਤਂ ਉਭਯਮ੍ਪਿ ਨ ਏਤਂ ਮਮ, ਨ ਏਸੋਹਮਸ੍ਮਿ, ਨ ਏਸੋ ਮੇ ਅਤ੍ਤਾਤਿ ਏવਂ ਯਥਾਭੂਤਂ ਸਮ੍ਮਪ੍ਪਞ੍ਞਾਯ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਂ। ਯਥਾਭੂਤਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸਭਾવਂ, ਤਞ੍ਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਸਭਾવਂ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨਿਚ੍ਚਂ ਦੁਕ੍ਖਮਨਤ੍ਤਾਤਿ ਏવਂ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ।
Pathavīdhāturevesāti duvidhāpesā thaddhaṭṭhena kakkhaḷaṭṭhena pharusaṭṭhena ekalakkhaṇā pathavīdhātuyeva , āvusoti ajjhattikaṃ bāhirāya saddhiṃ yojetvā dasseti. Yasmā bāhirāya pathavīdhātuyā acetanābhāvo pākaṭo, na ajjhattikāya, tasmā sā bāhirāya saddhiṃ ekasadisā acetanāyevāti gaṇhantassa sukhapariggaho hoti. Yathā kiṃ? Yathā dantena goṇena saddhiṃ yojito adanto katipāhameva visūkāyati vipphandati, atha na cirasseva damathaṃ upeti. Evaṃ ajjhattikāpi bāhirāya saddhiṃ ekasadisāti gaṇhantassa katipāhameva acetanābhāvo na upaṭṭhāti, atha na cirenevassā acetanābhāvo pākaṭo hoti. Taṃ netaṃ mamāti taṃ ubhayampi na etaṃ mama, na esohamasmi, na eso me attāti evaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya daṭṭhabbaṃ. Yathābhūtanti yathāsabhāvaṃ, tañhi aniccādisabhāvaṃ, tasmā aniccaṃ dukkhamanattāti evaṃ daṭṭhabbanti attho.
ਹੋਤਿ ਖੋ ਸੋ, ਆવੁਸੋਤਿ ਕਸ੍ਮਾ ਆਰਭਿ? ਬਾਹਿਰਆਪੋਧਾਤੁવਸੇਨ ਬਾਹਿਰਾਯ ਪਥવੀਧਾਤੁਯਾ વਿਨਾਸਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍વਾ ਤਤੋ વਿਸੇਸਤਰੇਨ ਉਪਾਦਿਨ੍ਨਾਯ ਸਰੀਰਟ੍ਠਕਪਥવੀਧਾਤੁਯਾ વਿਨਾਸਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ। ਪਕੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਆਪੋਸਂવਟ੍ਟવਸੇਨ વਡ੍ਢਮਾਨਾ ਕੁਪ੍ਪਤਿ। ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਾ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਬਾਹਿਰਾ ਪਥવੀਧਾਤੁ ਹੋਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇ ਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕવਾਲ਼ੇ ਖਾਰੋਦਕੇਨ વਿਲੀਯਮਾਨਾ ਉਦਕਾਨੁਗਤਾ ਹੁਤ੍વਾ ਸਬ੍ਬਾ ਪਬ੍ਬਤਾਦਿવਸੇਨ ਸਣ੍ਠਿਤਾ ਪਥવੀਧਾਤੁ ਅਨ੍ਤਰਹਿਤਾ ਹੋਤਿ। વਿਲੀਯਿਤ੍વਾ ਉਦਕਮੇવ ਹੋਤਿ। ਤਾવ ਮਹਲ੍ਲਿਕਾਯਾਤਿ ਤਾવ ਮਹਨ੍ਤਾਯ।
Hoti kho so, āvusoti kasmā ārabhi? Bāhiraāpodhātuvasena bāhirāya pathavīdhātuyā vināsaṃ dassetvā tato visesatarena upādinnāya sarīraṭṭhakapathavīdhātuyā vināsadassanatthaṃ. Pakuppatīti āposaṃvaṭṭavasena vaḍḍhamānā kuppati. Antarahitā tasmiṃ samaye bāhirā pathavīdhātu hotīti tasmiṃ samaye koṭisatasahassacakkavāḷe khārodakena vilīyamānā udakānugatā hutvā sabbā pabbatādivasena saṇṭhitā pathavīdhātu antarahitā hoti. Vilīyitvā udakameva hoti. Tāva mahallikāyāti tāva mahantāya.
ਦੁવੇ ਸਤਸਹਸ੍ਸਾਨਿ, ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਨਹੁਤਾਨਿ ਚ।
Duve satasahassāni, cattāri nahutāni ca;
ਏਤ੍ਤਕਂ ਬਹਲਤ੍ਤੇਨ, ਸਙ੍ਖਾਤਾਯਂ વਸੁਨ੍ਧਰਾਤਿ॥ –
Ettakaṃ bahalattena, saṅkhātāyaṃ vasundharāti. –
ਏવਂ ਬਹਲਤ੍ਤੇਨੇવ ਮਹਨ੍ਤਾਯ, વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕવਾਲ਼ਪ੍ਪਮਾਣਾਯ। ਅਨਿਚ੍ਚਤਾਤਿ ਹੁਤ੍વਾ ਅਭਾવਤਾ। ਖਯਧਮ੍ਮਤਾਤਿ ਖਯਂ ਗਮਨਸਭਾવਤਾ । વਯਧਮ੍ਮਤਾਤਿ વਯਂ ਗਮਨਸਭਾવਤਾ। વਿਪਰਿਣਾਮਧਮ੍ਮਤਾਤਿ ਪਕਤਿવਿਜਹਨਸਭਾવਤਾ, ਇਤਿ ਸਬ੍ਬੇਹਿਪਿ ਇਮੇਹਿ ਪਦੇਹਿ ਅਨਿਚ੍ਚਲਕ੍ਖਣਮੇવ વੁਤ੍ਤਂ। ਯਂ ਪਨ ਅਨਿਚ੍ਚਂ, ਤਂ ਦੁਕ੍ਖਂ। ਯਂ ਦੁਕ੍ਖਂ, ਤਂ ਅਨਤ੍ਤਾਤਿ ਤੀਣਿਪਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਆਗਤਾਨੇવ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਮਤ੍ਤਟ੍ਠਕਸ੍ਸਾਤਿ ਪਰਿਤ੍ਤਟ੍ਠਿਤਿਕਸ੍ਸ, ਤਤ੍ਥ ਦ੍વੀਹਾਕਾਰੇਹਿ ਇਮਸ੍ਸ ਕਾਯਸ੍ਸ ਪਰਿਤ੍ਤਟ੍ਠਿਤਿਤਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ ਠਿਤਿਪਰਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚ ਸਰਸਪਰਿਤ੍ਤਤਾਯ ਚ। ਅਯਞ੍ਹਿ ਅਤੀਤੇ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇ ਜੀવਿਤ੍ਥ, ਨ ਜੀવਤਿ, ਨ ਜੀવਿਸ੍ਸਤਿ। ਅਨਾਗਤੇ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇ ਜੀવਿਸ੍ਸਤਿ, ਨ ਜੀવਤਿ, ਨ ਜੀવਿਤ੍ਥ। ਪਚ੍ਚੁਪ੍ਪਨ੍ਨੇ ਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇ ਜੀવਤਿ , ਨ ਜੀવਿਤ੍ਥ, ਨ ਜੀવਿਸ੍ਸਤੀਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ।
Evaṃ bahalatteneva mahantāya, vitthārato pana koṭisatasahassacakkavāḷappamāṇāya. Aniccatāti hutvā abhāvatā. Khayadhammatāti khayaṃ gamanasabhāvatā . Vayadhammatāti vayaṃ gamanasabhāvatā. Vipariṇāmadhammatāti pakativijahanasabhāvatā, iti sabbehipi imehi padehi aniccalakkhaṇameva vuttaṃ. Yaṃ pana aniccaṃ, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ dukkhaṃ, taṃ anattāti tīṇipi lakkhaṇāni āgatāneva honti. Mattaṭṭhakassāti parittaṭṭhitikassa, tattha dvīhākārehi imassa kāyassa parittaṭṭhititā veditabbā ṭhitiparittatāya ca sarasaparittatāya ca. Ayañhi atīte cittakkhaṇe jīvittha, na jīvati, na jīvissati. Anāgate cittakkhaṇe jīvissati, na jīvati, na jīvittha. Paccuppanne cittakkhaṇe jīvati , na jīvittha, na jīvissatīti vuccati.
‘‘ਜੀવਿਤਂ ਅਤ੍ਤਭਾવੋ ਚ, ਸੁਖਦੁਕ੍ਖਾ ਚ ਕੇવਲਾ।
‘‘Jīvitaṃ attabhāvo ca, sukhadukkhā ca kevalā;
ਏਕਚਿਤ੍ਤਸਮਾਯੁਤ੍ਤਾ, ਲਹੁ ਸੋ વਤ੍ਤਤੇ ਖਣੋ’’ਤਿ॥ –
Ekacittasamāyuttā, lahu so vattate khaṇo’’ti. –
ਇਦਂ ਏਤਸ੍ਸੇવ ਪਰਿਤ੍ਤਟ੍ਠਿਤਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ વੁਤ੍ਤਂ। ਏવਂ ਠਿਤਿਪਰਿਤ੍ਤਤਾਯ ਪਰਿਤ੍ਤਟ੍ਠਿਤਿਤਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
Idaṃ etasseva parittaṭṭhitidassanatthaṃ vuttaṃ. Evaṃ ṭhitiparittatāya parittaṭṭhititā veditabbā.
ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸੂਪਨਿਬਦ੍ਧਾਦਿਭਾવੇਨ ਪਨਸ੍ਸ ਸਰਸਪਰਿਤ੍ਤਤਾ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਸਤ੍ਤਾਨਞ੍ਹਿ ਅਸ੍ਸਾਸੂਪਨਿਬਦ੍ਧਂ ਜੀવਿਤਂ, ਪਸ੍ਸਾਸੂਪਨਿਬਦ੍ਧਂ ਜੀવਿਤਂ, ਅਸ੍ਸਾਸਪਸ੍ਸਾਸੂਪਨਿਬਦ੍ਧਂ ਜੀવਿਤਂ, ਮਹਾਭੂਤੂਪਨਿਬਦ੍ਧਂ ਜੀવਿਤਂ, ਕਬਲ਼ੀਕਾਰਾਹਾਰੂਪਨਿਬਦ੍ਧਂ ਜੀવਿਤਂ, વਿਞ੍ਞਾਣੂਪਨਿਬਦ੍ਧਂ ਜੀવਿਤਨ੍ਤਿ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ વਿਤ੍ਥਾਰਿਤਂ।
Assāsapassāsūpanibaddhādibhāvena panassa sarasaparittatā veditabbā. Sattānañhi assāsūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, passāsūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, assāsapassāsūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, mahābhūtūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, kabaḷīkārāhārūpanibaddhaṃ jīvitaṃ, viññāṇūpanibaddhaṃ jīvitanti visuddhimagge vitthāritaṃ.
ਤਣ੍ਹੁਪਾਦਿਨ੍ਨਸ੍ਸਾਤਿ ਤਣ੍ਹਾਯ ਆਦਿਨ੍ਨਗਹਿਤਪਰਾਮਟ੍ਠਸ੍ਸ ਅਹਨ੍ਤਿ વਾ ਮਮਨ੍ਤਿ વਾ ਅਸ੍ਮੀਤਿ વਾ। ਅਥ ਖ੍વਾਸ੍ਸ ਨੋਤੇવੇਤ੍ਥ ਹੋਤੀਤਿ ਅਥ ਖੋ ਅਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਏવਂ ਤੀਣਿ ਲਕ੍ਖਣਾਨਿ ਆਰੋਪੇਤ੍વਾ ਪਸ੍ਸਨ੍ਤਸ੍ਸ ਏਤ੍ਥ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਾਯ ਪਥવੀਧਾਤੁਯਾ ਅਹਨ੍ਤਿ વਾਤਿਆਦਿ ਤਿવਿਧੋ ਤਣ੍ਹਾਮਾਨਦਿਟ੍ਠਿਗ੍ਗਾਹੋ ਨੋਤੇવ ਹੋਤਿ, ਨ ਹੋਤਿਯੇવਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਯਥਾ ਚ ਆਪੋਧਾਤੁવਸੇਨ, ਏવਂ ਤੇਜੋਧਾਤੁવਾਯੋਧਾਤੁવਸੇਨਪਿ ਬਾਹਿਰਾਯ ਪਥવੀਧਾਤੁਯਾ ਅਨ੍ਤਰਧਾਨਂ ਹੋਤਿ। ਇਧ ਪਨ ਏਕਂਯੇવ ਆਗਤਂ। ਇਤਰਾਨਿਪਿ ਅਤ੍ਥਤੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾਨਿ।
Taṇhupādinnassāti taṇhāya ādinnagahitaparāmaṭṭhassa ahanti vā mamanti vā asmīti vā. Atha khvāssa notevettha hotīti atha kho assa bhikkhuno evaṃ tīṇi lakkhaṇāni āropetvā passantassa ettha ajjhattikāya pathavīdhātuyā ahanti vātiādi tividho taṇhāmānadiṭṭhiggāho noteva hoti, na hotiyevāti attho. Yathā ca āpodhātuvasena, evaṃ tejodhātuvāyodhātuvasenapi bāhirāya pathavīdhātuyā antaradhānaṃ hoti. Idha pana ekaṃyeva āgataṃ. Itarānipi atthato veditabbāni.
ਤਞ੍ਚੇ, ਆવੁਸੋਤਿ ਇਧ ਤਸ੍ਸ ਧਾਤੁਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਸੋਤਦ੍વਾਰੇ ਪਰਿਗ੍ਗਹਂ ਪਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤੋ ਬਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਅਕ੍ਕੋਸਨ੍ਤੀਤਿ ਦਸਹਿ ਅਕ੍ਕੋਸવਤ੍ਥੂਹਿ ਅਕ੍ਕੋਸਨ੍ਤਿ। ਪਰਿਭਾਸਨ੍ਤੀਤਿ ਤਯਾ ਇਦਞ੍ਚਿਦਞ੍ਚ ਕਤਂ, ਏવਞ੍ਚ ਏવਞ੍ਚ ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਾਮਾਤਿ વਾਚਾਯ ਪਰਿਭਾਸਨ੍ਤਿ। ਰੋਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਘਟ੍ਟੇਨ੍ਤਿ। વਿਹੇਸੇਨ੍ਤੀਤਿ ਦੁਕ੍ਖਾਪੇਨ੍ਤਿ, ਸਬ੍ਬਂ વਾਚਾਯ ਘਟ੍ਟਨਮੇવ વੁਤ੍ਤਂ। ਸੋ ਏવਨ੍ਤਿ ਸੋ ਧਾਤੁਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕੋ ਏવਂ ਸਮ੍ਪਜਾਨਾਤਿ। ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ ਖੋ ਮੇ ਅਯਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਪਤਿવਤ੍ਤਮਾਨੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾવੇਨ ਚ ਸਮੁਦਾਚਾਰੁਪ੍ਪਨ੍ਨਭਾવੇਨ ਚ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਾ। ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਜਾਤਿ ਉਪਨਿਸ੍ਸਯવਸੇਨ ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਤੋ ਜਾਤਾ ਸੋਤਦ੍વਾਰਜવਨવੇਦਨਾ, ਫਸ੍ਸੋ ਅਨਿਚ੍ਚੋਤਿ ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸੋ ਹੁਤ੍વਾ ਅਭਾવਟ੍ਠੇਨ ਅਨਿਚ੍ਚੋਤਿ ਪਸ੍ਸਤਿ। વੇਦਨਾਦਯੋਪਿ ਸੋਤਸਮ੍ਫਸ੍ਸਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ। ਧਾਤਾਰਮ੍ਮਣਮੇવਾਤਿ ਧਾਤੁਸਙ੍ਖਾਤਮੇવ ਆਰਮ੍ਮਣਂ। ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤੀਤਿ ਓਤਰਤਿ। ਪਸੀਦਤੀਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਪਸੀਦਤਿ, ਭੁਮ੍ਮવਚਨਮੇવ વਾ ਏਤਂ। ਬ੍ਯਞ੍ਜਨਸਨ੍ਧਿવਸੇਨ ‘‘ਧਾਤਾਰਮ੍ਮਣਮੇવਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ, ਧਾਤਾਰਮ੍ਮਣੇਯੇવਾਤਿ ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਅਤ੍ਥੋ। ਅਧਿਮੁਚ੍ਚਤੀਤਿ ਧਾਤੁવਸੇਨ ਏવਨ੍ਤਿ ਅਧਿਮੋਕ੍ਖਂ ਲਭਤਿ, ਨ ਰਜ੍ਜਤਿ, ਨ ਦੁਸ੍ਸਤਿ। ਅਯਞ੍ਹਿ ਸੋਤਦ੍વਾਰਮ੍ਹਿ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਆਪਾਥਗਤੇ ਮੂਲਪਰਿਞ੍ਞਾਆਗਨ੍ਤੁਕਤਾવਕਾਲਿਕવਸੇਨ ਪਰਿਗ੍ਗਹਂ ਕਰੋਤਿ, ਤਸ੍ਸ વਿਤ੍ਥਾਰਕਥਾ ਸਤਿਪਟ੍ਠਾਨੇ ਸਤਿਸਮ੍ਪਜਞ੍ਞਪਬ੍ਬੇ વੁਤ੍ਤਾ। ਸਾ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰવਸੇਨ વੁਤ੍ਤਾ, ਇਧ ਸੋਤਦ੍વਾਰવਸੇਨ વੇਦਿਤਬ੍ਬਾ।
Tañce, āvusoti idha tassa dhātukammaṭṭhānikassa bhikkhuno sotadvāre pariggahaṃ paṭṭhapento balaṃ dasseti. Akkosantīti dasahi akkosavatthūhi akkosanti. Paribhāsantīti tayā idañcidañca kataṃ, evañca evañca taṃ karissāmāti vācāya paribhāsanti. Rosentīti ghaṭṭenti. Vihesentīti dukkhāpenti, sabbaṃ vācāya ghaṭṭanameva vuttaṃ. So evanti so dhātukammaṭṭhāniko evaṃ sampajānāti. Uppannā kho me ayanti sampativattamānuppannabhāvena ca samudācāruppannabhāvena ca uppannā. Sotasamphassajāti upanissayavasena sotasamphassato jātā sotadvārajavanavedanā, phasso aniccoti sotasamphasso hutvā abhāvaṭṭhena aniccoti passati. Vedanādayopi sotasamphassasampayuttāva veditabbā. Dhātārammaṇamevāti dhātusaṅkhātameva ārammaṇaṃ. Pakkhandatīti otarati. Pasīdatīti tasmiṃ ārammaṇe pasīdati, bhummavacanameva vā etaṃ. Byañjanasandhivasena ‘‘dhātārammaṇamevā’’ti vuttaṃ, dhātārammaṇeyevāti ayamettha attho. Adhimuccatīti dhātuvasena evanti adhimokkhaṃ labhati, na rajjati, na dussati. Ayañhi sotadvāramhi ārammaṇe āpāthagate mūlapariññāāgantukatāvakālikavasena pariggahaṃ karoti, tassa vitthārakathā satipaṭṭhāne satisampajaññapabbe vuttā. Sā pana tattha cakkhudvāravasena vuttā, idha sotadvāravasena veditabbā.
ਏવਂ ਕਤਪਰਿਗ੍ਗਹਸ੍ਸ ਹਿ ਧਾਤੁਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕਸ੍ਸ ਬਲવવਿਪਸ੍ਸਕਸ੍ਸ ਸਚੇਪਿ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰਾਦੀਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇ ਆਪਾਥਗਤੇ ਅਯੋਨਿਸੋ ਆવਜ੍ਜਨਂ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, વੋਟ੍ਠਬ੍ਬਨਂ ਪਤ੍વਾ ਏਕਂ ਦ੍વੇ વਾਰੇ ਆਸੇવਨਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਭવਙ੍ਗਮੇવ ਓਤਰਤਿ, ਨ ਰਾਗਾਦਿવਸੇਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ, ਅਯਂ ਕੋਟਿਪ੍ਪਤ੍ਤੋ ਤਿਕ੍ਖવਿਪਸ੍ਸਕੋ। ਅਪਰਸ੍ਸ ਰਾਗਾਦਿવਸੇਨ ਏਕਂ વਾਰਂ ਜવਨਂ ਜવਤਿ, ਜવਨਪਰਿਯੋਸਾਨੇ ਪਨ ਰਾਗਾਦਿવਸੇਨ ਏવਂ ਮੇ ਜવਨਂ ਜવਿਤਨ੍ਤਿ ਆવਜ੍ਜਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਮੇવ ਹੋਤਿ, ਪੁਨ વਾਰਂ ਤਥਾ ਨ ਜવਤਿ। ਅਪਰਸ੍ਸ ਏਕવਾਰਂ ਏવਂ ਆવਜ੍ਜਤੋ ਪੁਨ ਦੁਤਿਯવਾਰਂ ਰਾਗਾਦਿવਸੇਨ ਜવਨਂ ਜવਤਿਯੇવ, ਦੁਤਿਯવਾਰਾવਸਾਨੇ ਪਨ ਏવਂ ਮੇ ਜવਨਂ ਜવਿਤਨ੍ਤਿ ਆવਜ੍ਜਤੋ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤਮੇવ ਹੋਤਿ, ਤਤਿਯવਾਰੇ ਤਥਾ ਨ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿ। ਏਤ੍ਥ ਪਨ ਪਠਮੋ ਅਤਿਤਿਕ੍ਖੋ, ਤਤਿਯੋ ਅਤਿਮਨ੍ਦੋ, ਦੁਤਿਯਸ੍ਸ ਪਨ વਸੇਨ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸੁਤ੍ਤੇ, ਲਟੁਕਿਕੋਪਮੇ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਭਾવਨੇ ਚ ਅਯਮਤ੍ਥੋ વੇਦਿਤਬ੍ਬੋ।
Evaṃ katapariggahassa hi dhātukammaṭṭhānikassa balavavipassakassa sacepi cakkhudvārādīsu ārammaṇe āpāthagate ayoniso āvajjanaṃ uppajjati, voṭṭhabbanaṃ patvā ekaṃ dve vāre āsevanaṃ labhitvā cittaṃ bhavaṅgameva otarati, na rāgādivasena uppajjati, ayaṃ koṭippatto tikkhavipassako. Aparassa rāgādivasena ekaṃ vāraṃ javanaṃ javati, javanapariyosāne pana rāgādivasena evaṃ me javanaṃ javitanti āvajjato ārammaṇaṃ pariggahitameva hoti, puna vāraṃ tathā na javati. Aparassa ekavāraṃ evaṃ āvajjato puna dutiyavāraṃ rāgādivasena javanaṃ javatiyeva, dutiyavārāvasāne pana evaṃ me javanaṃ javitanti āvajjato ārammaṇaṃ pariggahitameva hoti, tatiyavāre tathā na uppajjati. Ettha pana paṭhamo atitikkho, tatiyo atimando, dutiyassa pana vasena imasmiṃ sutte, laṭukikopame, indriyabhāvane ca ayamattho veditabbo.
ਏવਂ ਸੋਤਦ੍વਾਰੇ ਪਰਿਗ੍ਗਹਿਤવਸੇਨ ਧਾਤੁਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਿਕਸ੍ਸ ਬਲਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍વਾ ਇਦਾਨਿ ਕਾਯਦ੍વਾਰੇ ਦੀਪੇਨ੍ਤੋ ਤਞ੍ਚੇ, ਆવੁਸੋਤਿਆਦਿਮਾਹ। ਅਨਿਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਞ੍ਹਿ ਪਤ੍વਾ ਦ੍વੀਸੁ વਾਰੇਸੁ ਕਿਲਮਤਿ ਸੋਤਦ੍વਾਰੇ ਚ ਕਾਯਦ੍વਾਰੇ ਚ। ਤਸ੍ਮਾ ਯਥਾ ਨਾਮ ਖੇਤ੍ਤਸ੍ਸਾਮੀ ਪੁਰਿਸੋ ਕੁਦਾਲਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਖੇਤ੍ਤਂ ਅਨੁਸਞ੍ਚਰਨ੍ਤੋ ਯਤ੍ਥ વਾ ਤਤ੍ਥ વਾ ਮਤ੍ਤਿਕਪਿਣ੍ਡਂ ਅਦਤ੍વਾ ਦੁਬ੍ਬਲਟ੍ਠਾਨੇਸੁਯੇવ ਕੁਦਾਲੇਨ ਭੂਮਿਂ ਭਿਨ੍ਦਿਤ੍વਾ ਸਤਿਣਮਤ੍ਤਿਕਪਿਣ੍ਡਂ ਦੇਤਿ। ਏવਮੇવ ਮਹਾਥੇਰੋ ਅਨਾਗਤੇ ਸਿਕ੍ਖਾਕਾਮਾ ਪਧਾਨਕਮ੍ਮਿਕਾ ਕੁਲਪੁਤ੍ਤਾ ਇਮੇਸੁ ਦ੍વਾਰੇਸੁ ਸਂવਰਂ ਪਟ੍ਠਪੇਤ੍વਾ ਖਿਪ੍ਪਮੇવ ਜਾਤਿਜਰਾਮਰਣਸ੍ਸ ਅਨ੍ਤਂ ਕਰਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਇਮੇਸੁਯੇવ ਦ੍વੀਸੁ ਦ੍વਾਰੇਸੁ ਗਾਲ਼੍ਹਂ ਕਤ੍વਾ ਸਂવਰਂ ਦੇਸੇਨ੍ਤੋ ਇਮਂ ਦੇਸਨਂ ਆਰਭਿ।
Evaṃ sotadvāre pariggahitavasena dhātukammaṭṭhānikassa balaṃ dassetvā idāni kāyadvāre dīpento tañce, āvusotiādimāha. Aniṭṭhārammaṇañhi patvā dvīsu vāresu kilamati sotadvāre ca kāyadvāre ca. Tasmā yathā nāma khettassāmī puriso kudālaṃ gahetvā khettaṃ anusañcaranto yattha vā tattha vā mattikapiṇḍaṃ adatvā dubbalaṭṭhānesuyeva kudālena bhūmiṃ bhinditvā satiṇamattikapiṇḍaṃ deti. Evameva mahāthero anāgate sikkhākāmā padhānakammikā kulaputtā imesu dvāresu saṃvaraṃ paṭṭhapetvā khippameva jātijarāmaraṇassa antaṃ karissantīti imesuyeva dvīsu dvāresu gāḷhaṃ katvā saṃvaraṃ desento imaṃ desanaṃ ārabhi.
ਤਤ੍ਥ ਸਮੁਦਾਚਰਨ੍ਤੀਤਿ ਉਪਕ੍ਕਮਨ੍ਤਿ। ਪਾਣਿਸਮ੍ਫਸ੍ਸੇਨਾਤਿ ਪਾਣਿਪ੍ਪਹਾਰੇਨ, ਇਤਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਤਥਾਭੂਤੋਤਿ ਤਥਾਸਭਾવੋ। ਯਥਾਭੂਤਸ੍ਮਿਨ੍ਤਿ ਯਥਾਸਭਾવੇ। ਕਮਨ੍ਤੀਤਿ ਪવਤ੍ਤਨ੍ਤਿ। ਏવਂ ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤੋਤਿਆਦੀਸੁ ਇਤਿਪਿ ਸੋ ਭਗવਾਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋਪਿ ਬੁਦ੍ਧਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, વੁਤ੍ਤਂ ਖੋ ਪਨੇਤਂ ਭਗવਤਾਤਿ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋਪਿ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿਯੇવ। ਸ੍વਾਕ੍ਖਾਤੋ ਭਗવਤਾ ਧਮ੍ਮੋਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋਪਿ ਧਮ੍ਮਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਕਕਚੂਪਮੋવਾਦਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋਪਿ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿਯੇવ। ਸੁਪ੍ਪਟਿਪਨ੍ਨੋਤਿਆਦਿਨਾ ਨਯੇਨ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋਪਿ ਸਙ੍ਘਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿ, ਕਕਚੋਕਨ੍ਤਨਂ ਅਧਿવਾਸਯਮਾਨਸ੍ਸ ਭਿਕ੍ਖੁਨੋ ਗੁਣਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਮਾਨੋਪਿ ਅਨੁਸ੍ਸਰਤਿਯੇવ।
Tattha samudācarantīti upakkamanti. Pāṇisamphassenāti pāṇippahārena, itaresupi eseva nayo. Tathābhūtoti tathāsabhāvo. Yathābhūtasminti yathāsabhāve. Kamantīti pavattanti. Evaṃ buddhaṃ anussaratotiādīsu itipi so bhagavātiādinā nayena anussarantopi buddhaṃ anussarati, vuttaṃ kho panetaṃ bhagavatāti anussarantopi anussaratiyeva. Svākkhāto bhagavatā dhammotiādinā nayena anussarantopi dhammaṃ anussarati, kakacūpamovādaṃ anussarantopi anussaratiyeva. Suppaṭipannotiādinā nayena anussarantopi saṅghaṃ anussarati, kakacokantanaṃ adhivāsayamānassa bhikkhuno guṇaṃ anussaramānopi anussaratiyeva.
ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਕੁਸਲਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਨ ਸਣ੍ਠਾਤੀਤਿ ਇਧ વਿਪਸ੍ਸਨੁਪੇਕ੍ਖਾ ਅਧਿਪ੍ਪੇਤਾ। ਉਪੇਕ੍ਖਾ ਕੁਸਲਨਿਸ੍ਸਿਤਾ ਸਣ੍ਠਾਤੀਤਿ ਇਧ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ, ਸਾ ਪਨੇਸਾ ਕਿਞ੍ਚਾਪਿ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ ਇਟ੍ਠਾਨਿਟ੍ਠੇਸੁ ਆਰਮ੍ਮਣੇਸੁ ਅਰਜ੍ਜਨਾਦਿવਸੇਨ ਪવਤ੍ਤਤਿ, ਅਯਂ ਪਨ ਭਿਕ੍ਖੁ વੀਰਿਯਬਲੇਨ ਭਾવਨਾਸਿਦ੍ਧਿਯਾ ਅਤ੍ਤਨੋ વਿਪਸ੍ਸਨਂ ਖੀਣਾਸવਸ੍ਸ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾਠਾਨੇ ਠਪੇਤੀਤਿ વਿਪਸ੍ਸਨਾવ ਛਲ਼ਙ੍ਗੁਪੇਕ੍ਖਾ ਨਾਮ ਜਾਤਾ।
Upekkhā kusalanissitā na saṇṭhātīti idha vipassanupekkhā adhippetā. Upekkhā kusalanissitā saṇṭhātīti idha chaḷaṅgupekkhā, sā panesā kiñcāpi khīṇāsavassa iṭṭhāniṭṭhesu ārammaṇesu arajjanādivasena pavattati, ayaṃ pana bhikkhu vīriyabalena bhāvanāsiddhiyā attano vipassanaṃ khīṇāsavassa chaḷaṅgupekkhāṭhāne ṭhapetīti vipassanāva chaḷaṅgupekkhā nāma jātā.
੩੦੩. ਆਪੋਧਾਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਆਪੋਗਤਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਆਪੇਸੁ ਗਤਂ ਅਲ੍ਲਯੂਸਭਾવਲਕ੍ਖਣਂ। ਪਿਤ੍ਤਂ ਸੇਮ੍ਹਨ੍ਤਿਆਦੀਸੁ ਪਨ ਯਂ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਾવਨਾਨਯੇਨ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ વੁਤ੍ਤਂ। ਪਕੁਪ੍ਪਤੀਤਿ ਓਘવਸੇਨ વਡ੍ਢਤਿ, ਸਮੁਦ੍ਦਤੋ વਾ ਉਦਕਂ ਉਤ੍ਤਰਤਿ, ਅਯਮਸ੍ਸ ਪਾਕਤਿਕੋ ਪਕੋਪੋ, ਆਪੋਸਂવਟ੍ਟਕਾਲੇ ਪਨ ਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕવਾਲ਼ਂ ਉਦਕਪੂਰਮੇવ ਹੋਤਿ। ਓਗਚ੍ਛਨ੍ਤੀਤਿ ਹੇਟ੍ਠਾ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਉਦ੍ਧਨੇ ਆਰੋਪਿਤਉਦਕਂ વਿਯ ਖਯਂ વਿਨਾਸਂ ਪਾਪੁਣਨ੍ਤਿ। ਸੇਸਂ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
303. Āpodhātuniddese āpogatanti sabbaāpesu gataṃ allayūsabhāvalakkhaṇaṃ. Pittaṃ semhantiādīsu pana yaṃ vattabbaṃ, taṃ sabbaṃ saddhiṃ bhāvanānayena visuddhimagge vuttaṃ. Pakuppatīti oghavasena vaḍḍhati, samuddato vā udakaṃ uttarati, ayamassa pākatiko pakopo, āposaṃvaṭṭakāle pana koṭisatasahassacakkavāḷaṃ udakapūrameva hoti. Ogacchantīti heṭṭhā gacchanti, uddhane āropitaudakaṃ viya khayaṃ vināsaṃ pāpuṇanti. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ.
੩੦੪. ਤੇਜੋਧਾਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਤੇਜੋਗਤਨ੍ਤਿ ਸਬ੍ਬਤੇਜੇਸੁ ਗਤਂ ਉਣ੍ਹਤ੍ਤਲਕ੍ਖਣਂ। ਤੇਜੋ ਏવ વਾ ਤੇਜੋਭਾવਂ ਗਤਨ੍ਤਿ ਤੇਜੋਗਤਂ। ਪੁਰਿਮੇ ਆਪੋਗਤੇਪਿ ਪਚ੍ਛਿਮੇ વਾਯੋਗਤੇਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਯੇਨ ਚਾਤਿ ਯੇਨ ਤੇਜੋਗਤੇਨ। ਤਸ੍ਮਿਂ ਕੁਪ੍ਪਿਤੇ ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਸਨ੍ਤਪ੍ਪਤਿ, ਏਕਾਹਿਕਜਰਾਦਿਭਾવੇਨ ਉਸੁਮਜਾਤੋ ਹੋਤਿ। ਯੇਨ ਚ ਜੀਰੀਯਤੀਤਿ ਯੇਨ ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਜੀਰਤਿ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯવੇਕਲ੍ਲਤ੍ਤਂ ਬਲਪਰਿਕ੍ਖਯਂ વਲਿਪਲਿਤਾਦਿਭਾવਞ੍ਚ ਪਾਪੁਣਾਤਿ। ਯੇਨ ਚ ਪਰਿਡਯ੍ਹਤੀਤਿ ਯੇਨ ਕੁਪ੍ਪਿਤੇਨ ਅਯਂ ਕਾਯੋ ਦਯ੍ਹਤਿ, ਸੋ ਚ ਪੁਗ੍ਗਲੋ ਦਯ੍ਹਾਮਿ ਦਯ੍ਹਾਮੀਤਿ ਕਨ੍ਦਨ੍ਤੋ ਸਤਧੋਤਸਪ੍ਪਿਗੋਸੀਤਚਨ੍ਦਨਾਦਿਲੇਪਞ੍ਚ ਤਾਲવਣ੍ਟવਾਤਞ੍ਚ ਪਚ੍ਚਾਸੀਸਤਿ। ਯੇਨ ਚ ਅਸਿਤਪੀਤਖਾਯਿਤਸਾਯਿਤਂ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਣਾਮਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਯੇਨ ਤਂ ਅਸਿਤਂ વਾ ਓਦਨਾਦਿ, ਪੀਤਂ વਾ ਪਾਨਕਾਦਿ, ਖਾਯਿਤਂ વਾ ਪਿਟ੍ਠਖਜ੍ਜਕਾਦਿ, ਸਾਯਿਤਂ વਾ ਅਮ੍ਬਪਕ੍ਕਮਧੁਫਾਣਿਤਾਦਿ ਸਮ੍ਮਾ ਪਰਿਪਾਕਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਰਸਾਦਿਭਾવੇਨ વਿવੇਕਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ। વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਯਂ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਾવਨਾਨਯੇਨ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ વੁਤ੍ਤਂ।
304. Tejodhātuniddese tejogatanti sabbatejesu gataṃ uṇhattalakkhaṇaṃ. Tejo eva vā tejobhāvaṃ gatanti tejogataṃ. Purime āpogatepi pacchime vāyogatepi eseva nayo. Yena cāti yena tejogatena. Tasmiṃ kuppite ayaṃ kāyo santappati, ekāhikajarādibhāvena usumajāto hoti. Yena ca jīrīyatīti yena ayaṃ kāyo jīrati, indriyavekallattaṃ balaparikkhayaṃ valipalitādibhāvañca pāpuṇāti. Yena ca pariḍayhatīti yena kuppitena ayaṃ kāyo dayhati, so ca puggalo dayhāmi dayhāmīti kandanto satadhotasappigosītacandanādilepañca tālavaṇṭavātañca paccāsīsati. Yena ca asitapītakhāyitasāyitaṃ sammā pariṇāmaṃ gacchatīti yena taṃ asitaṃ vā odanādi, pītaṃ vā pānakādi, khāyitaṃ vā piṭṭhakhajjakādi, sāyitaṃ vā ambapakkamadhuphāṇitādi sammā paripākaṃ gacchati, rasādibhāvena vivekaṃ gacchatīti attho. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ saddhiṃ bhāvanānayena visuddhimagge vuttaṃ.
ਹਰਿਤਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਹਰਿਤਮੇવ। ਅਲ੍ਲਤਿਣਾਦਿਂ ਆਗਮ੍ਮ ਨਿਬ੍ਬਾਯਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਪਨ੍ਥਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਮਹਾਮਗ੍ਗਮੇવ। ਸੇਲਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਪਬ੍ਬਤਂ। ਉਦਕਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਉਦਕਂ। ਰਮਣੀਯਂ વਾ ਭੂਮਿਭਾਗਨ੍ਤਿ ਤਿਣਗੁਮ੍ਬਾਦਿਰਹਿਤਂ, વਿવਿਤ੍ਤਂ ਅਬ੍ਭੋਕਾਸਂ ਭੂਮਿਭਾਗਂ। ਅਨਾਹਾਰਾਤਿ ਨਿਰਾਹਾਰਾ ਨਿਰੁਪਾਦਾਨਾ, ਅਯਮ੍ਪਿ ਪਕਤਿਯਾવ ਤੇਜੋવਿਕਾਰੋ વੁਤ੍ਤੋ, ਤੇਜੋਸਂવਟ੍ਟਕਾਲੇ ਪਨ ਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕવਾਲ਼ਂ ਝਾਪੇਤ੍વਾ ਛਾਰਿਕਾਮਤ੍ਤਮ੍ਪਿ ਨ ਤਿਟ੍ਠਤਿ। ਨ੍ਹਾਰੁਦਦ੍ਦੁਲੇਨਾਤਿ ਚਮ੍ਮਨਿਲ੍ਲੇਖਨੇਨ। ਅਗ੍ਗਿਂ ਗવੇਸਨ੍ਤੀਤਿ ਏવਰੂਪਂ ਸੁਖੁਮਂ ਉਪਾਦਾਨਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਅਗ੍ਗਿਂ ਪਰਿਯੇਸਨ੍ਤਿ, ਯਂ ਅਪ੍ਪਮਤ੍ਤਕਮ੍ਪਿ ਉਸੁਮਂ ਲਭਿਤ੍વਾ ਪਜ੍ਜਲਤਿ, ਸੇਸਮਿਧਾਪਿ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ।
Haritantanti haritameva. Allatiṇādiṃ āgamma nibbāyatīti attho. Panthantanti mahāmaggameva. Selantanti pabbataṃ. Udakantanti udakaṃ. Ramaṇīyaṃ vā bhūmibhāganti tiṇagumbādirahitaṃ, vivittaṃ abbhokāsaṃ bhūmibhāgaṃ. Anāhārāti nirāhārā nirupādānā, ayampi pakatiyāva tejovikāro vutto, tejosaṃvaṭṭakāle pana koṭisatasahassacakkavāḷaṃ jhāpetvā chārikāmattampi na tiṭṭhati. Nhārudaddulenāti cammanillekhanena. Aggiṃ gavesantīti evarūpaṃ sukhumaṃ upādānaṃ gahetvā aggiṃ pariyesanti, yaṃ appamattakampi usumaṃ labhitvā pajjalati, sesamidhāpi purimanayeneva veditabbaṃ.
੩੦੫. વਾਯੋਧਾਤੁਨਿਦ੍ਦੇਸੇ ਉਦ੍ਧਙ੍ਗਮਾ વਾਤਾਤਿ ਉਗ੍ਗਾਰਹਿਕ੍ਕਾਰਾਦਿਪવਤ੍ਤਕਾ ਉਦ੍ਧਂ ਆਰੋਹਨવਾਤਾ। ਅਧੋਗਮਾ વਾਤਾਤਿ ਉਚ੍ਚਾਰਪਸ੍ਸਾવਾਦਿਨੀਹਰਣਕਾ ਅਧੋ ਓਰੋਹਨવਾਤਾ। ਕੁਚ੍ਛਿਸਯਾ વਾਤਾਤਿ ਅਨ੍ਤਾਨਂ ਬਹਿવਾਤਾ। ਕੋਟ੍ਠਾਸਯਾ વਾਤਾਤਿ ਅਨ੍ਤਾਨਂ ਅਨ੍ਤੋવਾਤਾ। ਅਙ੍ਗਮਙ੍ਗਾਨੁਸਾਰਿਨੋਤਿ ਧਮਨੀਜਾਲਾਨੁਸਾਰੇਨ ਸਕਲਸਰੀਰੇ ਅਙ੍ਗਮਙ੍ਗਾਨਿ ਅਨੁਸਟਾ ਸਮਿਞ੍ਜਨਪਸਾਰਣਾਦਿਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਕવਾਤਾ। ਅਸ੍ਸਾਸੋਤਿ ਅਨ੍ਤੋਪવਿਸਨਨਾਸਿਕવਾਤੋ । ਪਸ੍ਸਾਸੋਤਿ ਬਹਿਨਿਕ੍ਖਮਨਨਾਸਿਕવਾਤੋ। ਅਯਮੇਤ੍ਥ ਸਙ੍ਖੇਪੋ। વਿਤ੍ਥਾਰਤੋ ਪਨ ਯਂ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ਸਿਯਾ, ਤਂ ਸਬ੍ਬਂ ਸਦ੍ਧਿਂ ਭਾવਨਾਨਯੇਨ વਿਸੁਦ੍ਧਿਮਗ੍ਗੇ વੁਤ੍ਤਂ।
305. Vāyodhātuniddese uddhaṅgamā vātāti uggārahikkārādipavattakā uddhaṃ ārohanavātā. Adhogamā vātāti uccārapassāvādinīharaṇakā adho orohanavātā. Kucchisayā vātāti antānaṃ bahivātā. Koṭṭhāsayā vātāti antānaṃ antovātā. Aṅgamaṅgānusārinoti dhamanījālānusārena sakalasarīre aṅgamaṅgāni anusaṭā samiñjanapasāraṇādinibbattakavātā. Assāsoti antopavisananāsikavāto . Passāsoti bahinikkhamananāsikavāto. Ayamettha saṅkhepo. Vitthārato pana yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ saddhiṃ bhāvanānayena visuddhimagge vuttaṃ.
ਗਾਮਮ੍ਪਿ વਹਤੀਤਿ ਸਕਲਗਾਮਮ੍ਪਿ ਚੁਣ੍ਣવਿਚੁਣ੍ਣਂ ਕੁਰੁਮਾਨਾ ਆਦਾਯ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਨਿਗਮਾਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਇਧ વਾਯੋਸਂવਟ੍ਟਕਾਲੇ ਕੋਟਿਸਤਸਹਸ੍ਸਚਕ੍ਕવਾਲ਼વਿਦ੍ਧਂਸਨવਸੇਨ વਾਯੋਧਾਤੁવਿਕਾਰੋ ਦਸ੍ਸਿਤੋ। વਿਧੂਪਨੇਨਾਤਿ ਅਗ੍ਗਿਬੀਜਨਕੇਨ। ਓਸ੍ਸવਨੇਤਿ ਛਦਨਗ੍ਗੇ, ਤੇਨ ਹਿ ਉਦਕਂ ਸવਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਤਂ ‘‘ਓਸ੍ਸવਨ’’ਨ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਸੇਸਮਿਧਾਪਿ ਪੁਰਿਮਨਯੇਨੇવ ਯੋਜੇਤਬ੍ਬਂ।
Gāmampi vahatīti sakalagāmampi cuṇṇavicuṇṇaṃ kurumānā ādāya gacchati, nigamādīsupi eseva nayo. Idha vāyosaṃvaṭṭakāle koṭisatasahassacakkavāḷaviddhaṃsanavasena vāyodhātuvikāro dassito. Vidhūpanenāti aggibījanakena. Ossavaneti chadanagge, tena hi udakaṃ savati, tasmā taṃ ‘‘ossavana’’nti vuccati. Sesamidhāpi purimanayeneva yojetabbaṃ.
੩੦੬. ਸੇਯ੍ਯਥਾਪਿ , ਆવੁਸੋਤਿ ਇਧ ਕਿਂ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਹੇਟ੍ਠਾ ਕਥਿਤਾਨਂ ਮਹਾਭੂਤਾਨਂ ਨਿਸ੍ਸਤ੍ਤਭਾવਂ। ਕਟ੍ਠਨ੍ਤਿ ਦਬ੍ਬਸਮ੍ਭਾਰਂ। વਲ੍ਲਿਨ੍ਤਿ ਆਬਨ੍ਧਨવਲ੍ਲਿਂ। ਤਿਣਨ੍ਤਿ ਛਦਨਤਿਣਂ। ਮਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਅਨੁਲੇਪਮਤ੍ਤਿਕਂ। ਆਕਾਸੋ ਪਰਿવਾਰਿਤੋਤਿ ਏਤਾਨਿ ਕਟ੍ਠਾਦੀਨਿ ਅਨ੍ਤੋ ਚ ਬਹਿ ਚ ਪਰਿવਾਰੇਤ੍વਾ ਆਕਾਸੋ ਠਿਤੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਅਗਾਰਂਤ੍વੇવ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਅਗਾਰਨ੍ਤਿ ਪਣ੍ਣਤ੍ਤਿਮਤ੍ਤਂ ਹੋਤਿ। ਕਟ੍ਠਾਦੀਸੁ ਪਨ વਿਸੁਂ વਿਸੁਂ ਰਾਸਿਕਤੇਸੁ ਕਟ੍ਠਰਾਸਿવਲ੍ਲਿਰਾਸੀਤ੍વੇવ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਏવਮੇવ ਖੋਤਿ ਏવਮੇવ ਅਟ੍ਠਿਆਦੀਨਿ ਅਨ੍ਤੋ ਚ ਬਹਿ ਚ ਪਰਿવਾਰੇਤ੍વਾ ਠਿਤੋ ਆਕਾਸੋ, ਤਾਨੇવ ਅਟ੍ਠਿਆਦੀਨਿ ਪਟਿਚ੍ਚ ਰੂਪਂਤ੍વੇવ ਸਙ੍ਖਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਸਰੀਰਨ੍ਤਿ વੋਹਾਰਂ ਗਚ੍ਛਤਿ। ਯਥਾ ਕਟ੍ਠਾਦੀਨਿ ਪਟਿਚ੍ਚ ਗੇਹਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਂ ਗਤਂ ਅਗਾਰਂ ਖਤ੍ਤਿਯਗੇਹਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗੇਹਨ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਏવਮਿਦਮ੍ਪਿ ਖਤ੍ਤਿਯਸਰੀਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸਰੀਰਨ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਨ ਹੇਤ੍ਥ ਕੋਚਿ ਸਤ੍ਤੋ વਾ ਜੀવੋ વਾ વਿਜ੍ਜਤਿ।
306.Seyyathāpi, āvusoti idha kiṃ dasseti? Heṭṭhā kathitānaṃ mahābhūtānaṃ nissattabhāvaṃ. Kaṭṭhanti dabbasambhāraṃ. Vallinti ābandhanavalliṃ. Tiṇanti chadanatiṇaṃ. Mattikanti anulepamattikaṃ. Ākāso parivāritoti etāni kaṭṭhādīni anto ca bahi ca parivāretvā ākāso ṭhitoti attho. Agāraṃtveva saṅkhaṃ gacchatīti agāranti paṇṇattimattaṃ hoti. Kaṭṭhādīsu pana visuṃ visuṃ rāsikatesu kaṭṭharāsivallirāsītveva vuccati. Evameva khoti evameva aṭṭhiādīni anto ca bahi ca parivāretvā ṭhito ākāso, tāneva aṭṭhiādīni paṭicca rūpaṃtveva saṅkhaṃ gacchati, sarīranti vohāraṃ gacchati. Yathā kaṭṭhādīni paṭicca gehanti saṅkhaṃ gataṃ agāraṃ khattiyagehaṃ brāhmaṇagehanti vuccati, evamidampi khattiyasarīraṃ brāhmaṇasarīranti vuccati, na hettha koci satto vā jīvo vā vijjati.
ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਞ੍ਚੇવ, ਆવੁਸੋ, ਚਕ੍ਖੂਤਿ ਇਦਂ ਕਸ੍ਮਾ ਆਰਦ੍ਧਂ? ਹੇਟ੍ਠਾ ਉਪਾਦਾਰੂਪਂ ਚਤ੍ਤਾਰੋ ਚ ਅਰੂਪਿਨੋ ਖਨ੍ਧਾ ਤੀਣਿ ਚ ਅਰਿਯਸਚ੍ਚਾਨਿ ਨ ਕਥਿਤਾਨਿ, ਇਦਾਨਿ ਤਾਨਿ ਕਥੇਤੁਂ ਅਯਂ ਦੇਸਨਾ ਆਰਦ੍ਧਾਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਚਕ੍ਖੁਂ ਅਪਰਿਭਿਨ੍ਨਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁਪਸਾਦੇ ਨਿਰੁਦ੍ਧੇਪਿ ਉਪਹਤੇਪਿ ਪਿਤ੍ਤਸੇਮ੍ਹਲੋਹਿਤੇਹਿ ਪਲਿਬੁਦ੍ਧੇਪਿ ਚਕ੍ਖੁ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭવਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਤਿ, ਪਰਿਭਿਨ੍ਨਮੇવ ਹੋਤਿ, ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭવਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਂ ਅਪਰਿਭਿਨ੍ਨਂ ਨਾਮ। ਬਾਹਿਰਾ ਚ ਰੂਪਾਤਿ ਬਾਹਿਰਾ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਿਕਰੂਪਾ। ਤਜ੍ਜੋ ਸਮਨ੍ਨਾਹਾਰੋਤਿ ਤਂ ਚਕ੍ਖੁਞ੍ਚ ਰੂਪੇ ਚ ਪਟਿਚ੍ਚ ਭવਙ੍ਗਂ ਆવਟ੍ਟੇਤ੍વਾ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਮਨਸਿਕਾਰੋ, ਭવਙ੍ਗਾવਟ੍ਟਨਸਮਤ੍ਥਂ ਚਕ੍ਖੁਦ੍વਾਰੇ ਕਿਰਿਯਮਨੋਧਾਤੁਚਿਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਤਂ ਰੂਪਾਨਂ ਅਨਾਪਾਥਗਤਤ੍ਤਾਪਿ ਅਞ੍ਞਾવਿਹਿਤਸ੍ਸਪਿ ਨ ਹੋਤਿ, ਤਜ੍ਜਸ੍ਸਾਤਿ ਤਦਨੁਰੂਪਸ੍ਸ। વਿਞ੍ਞਾਣਭਾਗਸ੍ਸਾਤਿ વਿਞ੍ਞਾਣਕੋਟ੍ਠਾਸਸ੍ਸ।
Ajjhattikañceva, āvuso, cakkhūti idaṃ kasmā āraddhaṃ? Heṭṭhā upādārūpaṃ cattāro ca arūpino khandhā tīṇi ca ariyasaccāni na kathitāni, idāni tāni kathetuṃ ayaṃ desanā āraddhāti. Tattha cakkhuṃ aparibhinnanti cakkhupasāde niruddhepi upahatepi pittasemhalohitehi palibuddhepi cakkhu cakkhuviññāṇassa paccayo bhavituṃ na sakkoti, paribhinnameva hoti, cakkhuviññāṇassa pana paccayo bhavituṃ samatthaṃ aparibhinnaṃ nāma. Bāhirā ca rūpāti bāhirā catusamuṭṭhānikarūpā. Tajjo samannāhāroti taṃ cakkhuñca rūpe ca paṭicca bhavaṅgaṃ āvaṭṭetvā uppajjanamanasikāro, bhavaṅgāvaṭṭanasamatthaṃ cakkhudvāre kiriyamanodhātucittanti attho. Taṃ rūpānaṃ anāpāthagatattāpi aññāvihitassapi na hoti, tajjassāti tadanurūpassa. Viññāṇabhāgassāti viññāṇakoṭṭhāsassa.
ਯਂ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸਾਤਿਆਦੀਸੁ ਦ੍વਾਰવਸੇਨ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਤਥਾਭੂਤਸ੍ਸਾਤਿ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣੇਨ ਸਹਭੂਤਸ੍ਸ, ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਸਮਙ੍ਗਿਨੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਸ੍ਸ ਨ ਰੂਪਜਨਕਤ੍ਤਾ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਕ੍ਖਣੇ ਤਿਸਮੁਟ੍ਠਾਨਰੂਪਂ, ਤਦਨਨ੍ਤਰਚਿਤ੍ਤਕ੍ਖਣੇ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਮ੍ਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ। ਸਙ੍ਗਹਂ ਗਚ੍ਛਤੀਤਿ ਗਣਨਂ ਗਚ੍ਛਤਿ। વੇਦਨਾਦਯੋ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾવ। વਿਞ੍ਞਾਣਮ੍ਪਿ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਮੇવ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਸਙ੍ਖਾਰਾਤਿ ਚੇਤਨਾવ વੁਤ੍ਤਾ। ਸਙ੍ਗਹੋਤਿ ਏਕਤੋ ਸਙ੍ਗਹੋ। ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋਤਿ ਸਮਾਗਮੋ। ਸਮવਾਯੋਤਿ ਰਾਸਿ। ਯੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਾਦਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਯੋ ਪਚ੍ਚਯੇ ਪਸ੍ਸਤਿ। ਸੋ ਧਮ੍ਮਂ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ ਸੋ ਪਟਿਚ੍ਚਸਮੁਪ੍ਪਨ੍ਨਧਮ੍ਮੇ ਪਸ੍ਸਤਿ, ਛਨ੍ਦੋਤਿਆਦਿ ਸਬ੍ਬਂ ਤਣ੍ਹਾવੇવਚਨਮੇવ , ਤਣ੍ਹਾ ਹਿ ਛਨ੍ਦਕਰਣવਸੇਨ ਛਨ੍ਦੋ। ਆਲਯਕਰਣવਸੇਨ ਆਲਯੋ। ਅਨੁਨਯਕਰਣવਸੇਨ ਅਨੁਨਯੋ। ਅਜ੍ਝੋਗਾਹਿਤ੍વਾ ਗਿਲਿਤ੍વਾ ਗਹਨવਸੇਨ ਅਜ੍ਝੋਸਾਨਨ੍ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ। ਛਨ੍ਦਰਾਗવਿਨਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਨ੍ਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਸ੍ਸੇવ વੇવਚਨਂ, ਇਤਿ ਤੀਣਿ ਸਚ੍ਚਾਨਿ ਪਾਲ਼ਿਯਂ ਆਗਤਾਨੇવ ਮਗ੍ਗਸਚ੍ਚਂ ਆਹਰਿਤ੍વਾ ਗਹੇਤਬ੍ਬਂ, ਯਾ ਇਮੇਸੁ ਤੀਸੁ ਠਾਨੇਸੁ ਦਿਟ੍ਠਿ ਸਙ੍ਕਪ੍ਪੋ વਾਚਾ ਕਮ੍ਮਨ੍ਤੋ ਆਜੀવੋ વਾਯਾਮੋ ਸਤਿ ਸਮਾਧਿ ਭਾવਨਾਪਟਿવੇਧੋ, ਅਯਂ ਮਗ੍ਗੋਤਿ। ਬਹੁਕਤਂ ਹੋਤੀਤਿ ਏਤ੍ਤਾવਤਾਪਿ ਬਹੁਂ ਭਗવਤੋ ਸਾਸਨਂ ਕਤਂ ਹੋਤਿ, ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕਞ੍ਚੇવ, ਆવੁਸੋ, ਸੋਤਨ੍ਤਿਆਦਿવਾਰੇਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ।
Yaṃ tathābhūtassātiādīsu dvāravasena cattāri saccāni dasseti. Tattha tathābhūtassāti cakkhuviññāṇena sahabhūtassa, cakkhuviññāṇasamaṅginoti attho. Rūpanti cakkhuviññāṇassa na rūpajanakattā cakkhuviññāṇakkhaṇe tisamuṭṭhānarūpaṃ, tadanantaracittakkhaṇe catusamuṭṭhānampi labbhati. Saṅgahaṃ gacchatīti gaṇanaṃ gacchati. Vedanādayo cakkhuviññāṇasampayuttāva. Viññāṇampi cakkhuviññāṇameva. Ettha ca saṅkhārāti cetanāva vuttā. Saṅgahoti ekato saṅgaho. Sannipātoti samāgamo. Samavāyoti rāsi. Yo paṭiccasamuppādaṃ passatīti yo paccaye passati. So dhammaṃ passatīti so paṭiccasamuppannadhamme passati, chandotiādi sabbaṃ taṇhāvevacanameva , taṇhā hi chandakaraṇavasena chando. Ālayakaraṇavasena ālayo. Anunayakaraṇavasena anunayo. Ajjhogāhitvā gilitvā gahanavasena ajjhosānanti vuccati. Chandarāgavinayo chandarāgappahānanti nibbānasseva vevacanaṃ, iti tīṇi saccāni pāḷiyaṃ āgatāneva maggasaccaṃ āharitvā gahetabbaṃ, yā imesu tīsu ṭhānesu diṭṭhi saṅkappo vācā kammanto ājīvo vāyāmo sati samādhi bhāvanāpaṭivedho, ayaṃ maggoti. Bahukataṃ hotīti ettāvatāpi bahuṃ bhagavato sāsanaṃ kataṃ hoti, ajjhattikañceva, āvuso, sotantiādivāresupi eseva nayo.
ਮਨੋਦ੍વਾਰੇ ਪਨ ਅਜ੍ਝਤ੍ਤਿਕੋ ਮਨੋ ਨਾਮ ਭવਙ੍ਗਚਿਤ੍ਤਂ। ਤਂ ਨਿਰੁਦ੍ਧਮ੍ਪਿ ਆવਜ੍ਜਨਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭવਿਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਂ ਮਨ੍ਦਥਾਮਗਤਮੇવ ਪવਤ੍ਤਮਾਨਮ੍ਪਿ ਪਰਿਭਿਨ੍ਨਂ ਨਾਮ ਹੋਤਿ। ਆવਜ੍ਜਨਸ੍ਸ ਪਨ ਪਚ੍ਚਯੋ ਭવਿਤੁਂ ਸਮਤ੍ਥਂ ਅਪਰਿਭਿਨ੍ਨਂ ਨਾਮ। ਬਾਹਿਰਾ ਚ ਧਮ੍ਮਾਤਿ ਧਮ੍ਮਾਰਮ੍ਮਣਂ। ਨੇવ ਤਾવ ਤਜ੍ਜਸ੍ਸਾਤਿ ਇਦਂ ਭવਙ੍ਗਸਮਯੇਨੇવ ਕਥਿਤਂ। ਦੁਤਿਯવਾਰੋ ਪਗੁਣਜ੍ਝਾਨਪਚ੍ਚવੇਕ੍ਖਣੇਨ વਾ, ਪਗੁਣਕਮ੍ਮਟ੍ਠਾਨਮਨਸਿਕਾਰੇਨ વਾ, ਪਗੁਣਬੁਦ੍ਧવਚਨਸਜ੍ਝਾਯਕਰਣਾਦਿਨਾ વਾ, ਅਞ੍ਞવਿਹਿਤਕਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤੋ। ਇਮਸ੍ਮਿਂ વਾਰੇ ਰੂਪਨ੍ਤਿ ਚਤੁਸਮੁਟ੍ਠਾਨਮ੍ਪਿ ਲਬ੍ਭਤਿ। ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਞ੍ਹਿ ਰੂਪਂ ਸਮੁਟ੍ਠਾਪੇਤਿ, વੇਦਨਾਦਯੋ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਸਮ੍ਪਯੁਤ੍ਤਾ , વਿਞ੍ਞਾਣਂ ਮਨੋવਿਞ੍ਞਾਣਮੇવ। ਸਙ੍ਖਾਰਾ ਪਨੇਤ੍ਥ ਫਸ੍ਸਚੇਤਨਾવਸੇਨੇવ ਗਹਿਤਾ। ਸੇਸਂ વੁਤ੍ਤਨਯੇਨੇવ વੇਦਿਤਬ੍ਬਂ। ਇਤਿ ਮਹਾਥੇਰੋ ਹੇਟ੍ਠਾ ਏਕਦੇਸਮੇવ ਸਮ੍ਮਸਨ੍ਤੋ ਆਗਨ੍ਤ੍વਾ ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ ਠਤ੍વਾ ਹੇਟ੍ਠਾ ਪਰਿਹੀਨਦੇਸਨਂ ਸਬ੍ਬਂ ਤਂਤਂਦ੍વਾਰવਸੇਨ ਭਾਜੇਤ੍વਾ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ਯਥਾਨੁਸਨ੍ਧਿਨਾવ ਸੁਤ੍ਤਨ੍ਤਂ ਨਿਟ੍ਠਪੇਸੀਤਿ।
Manodvāre pana ajjhattiko mano nāma bhavaṅgacittaṃ. Taṃ niruddhampi āvajjanacittassa paccayo bhavituṃ asamatthaṃ mandathāmagatameva pavattamānampi paribhinnaṃ nāma hoti. Āvajjanassa pana paccayo bhavituṃ samatthaṃ aparibhinnaṃ nāma. Bāhirā ca dhammāti dhammārammaṇaṃ. Neva tāva tajjassāti idaṃ bhavaṅgasamayeneva kathitaṃ. Dutiyavāro paguṇajjhānapaccavekkhaṇena vā, paguṇakammaṭṭhānamanasikārena vā, paguṇabuddhavacanasajjhāyakaraṇādinā vā, aññavihitakaṃ sandhāya vutto. Imasmiṃ vāre rūpanti catusamuṭṭhānampi labbhati. Manoviññāṇañhi rūpaṃ samuṭṭhāpeti, vedanādayo manoviññāṇasampayuttā , viññāṇaṃ manoviññāṇameva. Saṅkhārā panettha phassacetanāvaseneva gahitā. Sesaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Iti mahāthero heṭṭhā ekadesameva sammasanto āgantvā imasmiṃ ṭhāne ṭhatvā heṭṭhā parihīnadesanaṃ sabbaṃ taṃtaṃdvāravasena bhājetvā dassento yathānusandhināva suttantaṃ niṭṭhapesīti.
ਪਪਞ੍ਚਸੂਦਨਿਯਾ ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯਟ੍ਠਕਥਾਯ
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
ਮਹਾਹਤ੍ਥਿਪਦੋਪਮਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Mahāhatthipadopamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ • Majjhimanikāya / ੮. ਮਹਾਹਤ੍ਥਿਪਦੋਪਮਸੁਤ੍ਤਂ • 8. Mahāhatthipadopamasuttaṃ
ਟੀਕਾ • Tīkā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਟੀਕਾ) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ੮. ਮਹਾਹਤ੍ਥਿਪਦੋਪਮਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 8. Mahāhatthipadopamasuttavaṇṇanā
