| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / जातकपाळि • Jātakapāḷi |
५३४. महाहंसजातकं (२)
534. Mahāhaṃsajātakaṃ (2)
८९.
89.
‘‘एते हंसा पक्कमन्ति, वक्कङ्गा भयमेरिता।
‘‘Ete haṃsā pakkamanti, vakkaṅgā bhayameritā;
हरित्तच हेमवण्ण, कामं सुमुख पक्कम॥
Harittaca hemavaṇṇa, kāmaṃ sumukha pakkama.
९०.
90.
‘‘ओहाय मं ञातिगणा, एकं पासवसं गतं।
‘‘Ohāya maṃ ñātigaṇā, ekaṃ pāsavasaṃ gataṃ;
अनपेक्खमाना गच्छन्ति, किं एको अवहीयसि॥
Anapekkhamānā gacchanti, kiṃ eko avahīyasi.
९१.
91.
‘‘पतेव पततं सेट्ठ, नत्थि बद्धे सहायता।
‘‘Pateva patataṃ seṭṭha, natthi baddhe sahāyatā;
मा अनीघाय हापेसि, कामं सुमुख पक्कम’’॥
Mā anīghāya hāpesi, kāmaṃ sumukha pakkama’’.
९२.
92.
जीवितं मरणं वा मे, तया सद्धिं भविस्सति॥
Jīvitaṃ maraṇaṃ vā me, tayā saddhiṃ bhavissati.
९३.
93.
‘‘नाहं दुक्खपरेतोपि, धतरट्ठ तुवं जहे।
‘‘Nāhaṃ dukkhaparetopi, dhataraṭṭha tuvaṃ jahe;
न मं अनरियसंयुत्ते, कम्मे योजेतुमरहसि॥
Na maṃ anariyasaṃyutte, kamme yojetumarahasi.
९४.
94.
ञातो सेनापति त्याहं, हंसानं पवरुत्तम॥
Ñāto senāpati tyāhaṃ, haṃsānaṃ pavaruttama.
९५.
95.
तं हित्वा पततं सेट्ठ, किं ते वक्खामितो गतो।
Taṃ hitvā patataṃ seṭṭha, kiṃ te vakkhāmito gato;
९६.
96.
‘‘एसो हि धम्मो सुमुख, यं त्वं अरियपथे ठितो।
‘‘Eso hi dhammo sumukha, yaṃ tvaṃ ariyapathe ṭhito;
यो भत्तारं सखारं मं, न परिच्चत्तुमुस्सहे॥
Yo bhattāraṃ sakhāraṃ maṃ, na pariccattumussahe.
९७.
97.
‘‘तञ्हि मे पेक्खमानस्स, भयं नत्वेव जायति।
‘‘Tañhi me pekkhamānassa, bhayaṃ natveva jāyati;
अधिगच्छसि त्वं मय्हं, एवं भूतस्स जीवितं’’॥
Adhigacchasi tvaṃ mayhaṃ, evaṃ bhūtassa jīvitaṃ’’.
९८.
98.
‘‘इच्चेवं 11 मन्तयन्तानं, अरियानं अरियवुत्तिनं।
‘‘Iccevaṃ 12 mantayantānaṃ, ariyānaṃ ariyavuttinaṃ;
९९.
99.
१००.
100.
‘‘मा भायि पततं सेट्ठ, न हि भायन्ति तादिसा।
‘‘Mā bhāyi patataṃ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā;
अहं योगं पयुञ्जिस्सं, युत्तं धम्मूपसंहितं।
Ahaṃ yogaṃ payuñjissaṃ, yuttaṃ dhammūpasaṃhitaṃ;
१०१.
101.
‘‘तस्स तं वचनं सुत्वा, सुमुखस्स सुभासितं।
‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, sumukhassa subhāsitaṃ;
पहट्ठलोमो नेसादो, अञ्जलिस्स पणामयि॥
Pahaṭṭhalomo nesādo, añjalissa paṇāmayi.
१०२.
102.
‘‘न मे सुतं वा दिट्ठं वा, भासन्तो मानुसिं दिजो।
‘‘Na me sutaṃ vā diṭṭhaṃ vā, bhāsanto mānusiṃ dijo;
अरियं ब्रुवानो 21 वक्कङ्गो, चजन्तो मानुसिं गिरं॥
Ariyaṃ bruvāno 22 vakkaṅgo, cajanto mānusiṃ giraṃ.
१०३.
103.
‘‘किन्नु तायं दिजो होति, मुत्तो बद्धं उपाससि।
‘‘Kinnu tāyaṃ dijo hoti, mutto baddhaṃ upāsasi;
ओहाय सकुणा यन्ति, किं एको अवहीयसि’’॥
Ohāya sakuṇā yanti, kiṃ eko avahīyasi’’.
१०४.
104.
‘‘राजा मे सो दिजामित्त, सेनापच्चस्स कारयिं।
‘‘Rājā me so dijāmitta, senāpaccassa kārayiṃ;
तमापदे परिच्चत्तुं, नुस्सहे विहगाधिपं॥
Tamāpade pariccattuṃ, nussahe vihagādhipaṃ.
१०५.
105.
‘‘महागणाय भत्ता मे, मा एको ब्यसनं अगा।
‘‘Mahāgaṇāya bhattā me, mā eko byasanaṃ agā;
तथा तं सम्म नेसाद, भत्तायं अभितो रमे’’॥
Tathā taṃ samma nesāda, bhattāyaṃ abhito rame’’.
१०६.
106.
‘‘अरियवत्तसि वक्कङ्ग, यो पिण्डमपचायसि।
‘‘Ariyavattasi vakkaṅga, yo piṇḍamapacāyasi;
१०७.
107.
‘‘सचे अत्तप्पयोगेन, ओहितो हंसपक्खिनं।
‘‘Sace attappayogena, ohito haṃsapakkhinaṃ;
पटिगण्हाम ते सम्म, एतं अभयदक्खिणं॥
Paṭigaṇhāma te samma, etaṃ abhayadakkhiṇaṃ.
१०८.
108.
‘‘नो चे अत्तप्पयोगेन, ओहितो हंसपक्खिनं।
‘‘No ce attappayogena, ohito haṃsapakkhinaṃ;
अनिस्सरो मुञ्चमम्हे, थेय्यं कयिरासि लुद्दक’’॥
Anissaro muñcamamhe, theyyaṃ kayirāsi luddaka’’.
१०९.
109.
११०.
110.
‘‘इच्चेवं वुत्तो नेसादो, हेमवण्णे हरित्तचे।
‘‘Iccevaṃ vutto nesādo, hemavaṇṇe harittace;
१११.
111.
‘‘ते पञ्जरगते पक्खी, उभो भस्सरवण्णिने।
‘‘Te pañjaragate pakkhī, ubho bhassaravaṇṇine;
सुमुखं धतरट्ठञ्च, लुद्दो आदाय पक्कमि’’॥
Sumukhaṃ dhataraṭṭhañca, luddo ādāya pakkami’’.
११२.
112.
‘‘हरीयमानो धतरट्ठो, सुमुखं एतदब्रवि।
‘‘Harīyamāno dhataraṭṭho, sumukhaṃ etadabravi;
बाळ्हं भायामि सुमुख, सामाय लक्खणूरुया।
Bāḷhaṃ bhāyāmi sumukha, sāmāya lakkhaṇūruyā;
अस्माकं वधमञ्ञाय, अथत्तानं वधिस्सति॥
Asmākaṃ vadhamaññāya, athattānaṃ vadhissati.
११३.
113.
‘‘पाकहंसा च सुमुख, सुहेमा हेमसुत्तचा।
‘‘Pākahaṃsā ca sumukha, suhemā hemasuttacā;
कोञ्ची समुद्दतीरेव, कपणा नून रुच्छति’’॥
Koñcī samuddatīreva, kapaṇā nūna rucchati’’.
११४.
114.
‘‘एवं महन्तो लोकस्स, अप्पमेय्यो महागणी।
‘‘Evaṃ mahanto lokassa, appameyyo mahāgaṇī;
एकित्थिमनुसोचेय्य, नयिदं पञ्ञवतामिव॥
Ekitthimanusoceyya, nayidaṃ paññavatāmiva.
११५.
115.
‘‘वातोव गन्धमादेति, उभयं छेकपापकं।
‘‘Vātova gandhamādeti, ubhayaṃ chekapāpakaṃ;
बालो आमकपक्कंव, लोलो अन्धोव आमिसं॥
Bālo āmakapakkaṃva, lolo andhova āmisaṃ.
११६.
116.
किच्चाकिच्चं न जानासि, सम्पत्तो कालपरियायं॥
Kiccākiccaṃ na jānāsi, sampatto kālapariyāyaṃ.
११७.
117.
‘‘अड्ढुम्मत्तो उदीरेसि, यो सेय्या मञ्ञसित्थियो।
‘‘Aḍḍhummatto udīresi, yo seyyā maññasitthiyo;
बहुसाधारणा हेता, सोण्डानंव सुराघरं॥
Bahusādhāraṇā hetā, soṇḍānaṃva surāgharaṃ.
११८.
118.
‘‘माया चेसा मरीची च, सोको रोगो चुपद्दवो।
‘‘Māyā cesā marīcī ca, soko rogo cupaddavo;
तासु यो विस्ससे पोसो, सो नरेसु नराधमो’’॥
Tāsu yo vissase poso, so naresu narādhamo’’.
११९.
119.
‘‘यं वुद्धेहि उपञ्ञातं, को तं निन्दितुमरहति।
‘‘Yaṃ vuddhehi upaññātaṃ, ko taṃ ninditumarahati;
महाभूतित्थियो नाम, लोकस्मिं उदपज्जिसुं॥
Mahābhūtitthiyo nāma, lokasmiṃ udapajjisuṃ.
१२०.
120.
‘‘खिड्डा पणिहिता त्यासु, रति त्यासु पतिट्ठिता।
‘‘Khiḍḍā paṇihitā tyāsu, rati tyāsu patiṭṭhitā;
बीजानि त्यासु रूहन्ति, यदिदं सत्ता पजायरे।
Bījāni tyāsu rūhanti, yadidaṃ sattā pajāyare;
१२१.
121.
‘‘त्वमेव नञ्ञो सुमुख, थीनं अत्थेसु युञ्जसि।
‘‘Tvameva nañño sumukha, thīnaṃ atthesu yuñjasi;
तस्स त्यज्ज भये जाते, भीतेन जायते मति॥
Tassa tyajja bhaye jāte, bhītena jāyate mati.
१२२.
122.
‘‘सब्बो हि संसयं पत्तो, भयं भीरु तितिक्खति।
‘‘Sabbo hi saṃsayaṃ patto, bhayaṃ bhīru titikkhati;
१२३.
123.
‘‘एतदत्थाय राजानो, सूरमिच्छन्ति मन्तिनं।
‘‘Etadatthāya rājāno, sūramicchanti mantinaṃ;
पटिबाहति यं सूरो, आपदं अत्तपरियायं॥
Paṭibāhati yaṃ sūro, āpadaṃ attapariyāyaṃ.
१२४.
124.
‘‘मा नो अज्ज विकन्तिंसु, रञ्ञो सूदा महानसे।
‘‘Mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase;
तथा हि वण्णो पत्तानं, फलं वेळुंव तं वधि॥
Tathā hi vaṇṇo pattānaṃ, phalaṃ veḷuṃva taṃ vadhi.
१२५.
125.
सोपज्ज संसयं पत्तो, अत्थं गण्हाहि मा मुखं’’॥
Sopajja saṃsayaṃ patto, atthaṃ gaṇhāhi mā mukhaṃ’’.
१२६.
126.
तव परियापदानेन, मम पाणेसनं चर’’॥
Tava pariyāpadānena, mama pāṇesanaṃ cara’’.
१२७.
127.
‘‘मा भायि पततं सेट्ठ, न हि भायन्ति तादिसा।
‘‘Mā bhāyi patataṃ seṭṭha, na hi bhāyanti tādisā;
मम परियापदानेन, खिप्पं पासा पमोक्खसि’’॥
Mama pariyāpadānena, khippaṃ pāsā pamokkhasi’’.
१२८.
128.
पटिवेदेथ मं रञ्ञो, धतरट्ठायमागतो’’॥
Paṭivedetha maṃ rañño, dhataraṭṭhāyamāgato’’.
१२९.
129.
खलु संयमनो राजा, अमच्चे अज्झभासथ॥
Khalu saṃyamano rājā, amacce ajjhabhāsatha.
१३०.
130.
‘‘देथ लुद्दस्स वत्थानि, अन्नं पानञ्च भोजनं।
‘‘Detha luddassa vatthāni, annaṃ pānañca bhojanaṃ;
कामं करो हिरञ्ञस्स, यावन्तो एस इच्छति’’॥
Kāmaṃ karo hiraññassa, yāvanto esa icchati’’.
१३१.
131.
‘‘दिस्वा लुद्दं पसन्नत्तं, कासिराजा तदब्रवि।
‘‘Disvā luddaṃ pasannattaṃ, kāsirājā tadabravi;
१३२.
132.
‘‘कथं रुचिमज्झगतं, पासहत्थो उपागमि।
‘‘Kathaṃ rucimajjhagataṃ, pāsahattho upāgami;
१३३.
133.
पदमेतस्स अन्वेसं, अप्पमत्तो घटस्सितो॥
Padametassa anvesaṃ, appamatto ghaṭassito.
१३४.
134.
‘‘अथस्स पदमद्दक्खिं, चरतो अदनेसनं।
‘‘Athassa padamaddakkhiṃ, carato adanesanaṃ;
१३५.
135.
‘‘लुद्द द्वे इमे सकुणा, अथ एकोति भाससि।
‘‘Ludda dve ime sakuṇā, atha ekoti bhāsasi;
१३६.
136.
‘‘यस्स लोहितका ताला, तपनीयनिभा सुभा।
‘‘Yassa lohitakā tālā, tapanīyanibhā subhā;
उरं संहच्च तिट्ठन्ति, सो मे बन्धं उपागमि॥
Uraṃ saṃhacca tiṭṭhanti, so me bandhaṃ upāgami.
१३७.
137.
‘‘अथायं भस्सरो पक्खी, अबद्धो बद्धमातुरं।
‘‘Athāyaṃ bhassaro pakkhī, abaddho baddhamāturaṃ;
अरियं ब्रुवानो अट्ठासि, चजन्तो मानुसिं गिरं’’॥
Ariyaṃ bruvāno aṭṭhāsi, cajanto mānusiṃ giraṃ’’.
१३८.
138.
अदु मे परिसं पत्तो, भया भीतो न भाससि’’॥
Adu me parisaṃ patto, bhayā bhīto na bhāsasi’’.
१३९.
139.
‘‘नाहं कासिपति भीतो, ओगय्ह परिसं तव।
‘‘Nāhaṃ kāsipati bhīto, ogayha parisaṃ tava;
नाहं भया न भासिस्सं, वाक्यं अत्थम्हि तादिसे’’॥
Nāhaṃ bhayā na bhāsissaṃ, vākyaṃ atthamhi tādise’’.
१४०.
140.
‘‘न ते अभिसरं पस्से, न रथे नपि पत्तिके।
‘‘Na te abhisaraṃ passe, na rathe napi pattike;
नास्स चम्मं व कीटं वा, वम्मिते च धनुग्गहे॥
Nāssa cammaṃ va kīṭaṃ vā, vammite ca dhanuggahe.
१४१.
141.
‘‘न हिरञ्ञं सुवण्णं वा, नगरं वा सुमापितं।
‘‘Na hiraññaṃ suvaṇṇaṃ vā, nagaraṃ vā sumāpitaṃ;
ओकिण्णपरिखं दुग्गं, दळ्हमट्टालकोट्ठकं।
Okiṇṇaparikhaṃ duggaṃ, daḷhamaṭṭālakoṭṭhakaṃ;
यत्थ पविट्ठो सुमुख, भायितब्बं न भायसि’’॥
Yattha paviṭṭho sumukha, bhāyitabbaṃ na bhāyasi’’.
१४२.
142.
‘‘न मे अभिसरेनत्थो, नगरेन धनेन वा।
‘‘Na me abhisarenattho, nagarena dhanena vā;
अपथेन पथं याम, अन्तलिक्खेचरा मयं॥
Apathena pathaṃ yāma, antalikkhecarā mayaṃ.
१४३.
143.
भासेमत्थवतिं वाचं, सच्चे चस्स पतिट्ठितो॥
Bhāsematthavatiṃ vācaṃ, sacce cassa patiṭṭhito.
१४४.
144.
‘‘किञ्च तुय्हं असच्चस्स, अनरियस्स करिस्सति।
‘‘Kiñca tuyhaṃ asaccassa, anariyassa karissati;
मुसावादिस्स लुद्दस्स, भणितम्पि सुभासितं’’॥
Musāvādissa luddassa, bhaṇitampi subhāsitaṃ’’.
१४५.
145.
अभयञ्च तया घुट्ठं, इमायो दसधा दिसा॥
Abhayañca tayā ghuṭṭhaṃ, imāyo dasadhā disā.
१४६.
146.
‘‘ओगय्ह ते पोक्खरणिं, विप्पसन्नोदकं सुचिं।
‘‘Ogayha te pokkharaṇiṃ, vippasannodakaṃ suciṃ;
पहूतं चादनं तत्थ, अहिंसा चेत्थ पक्खिनं॥
Pahūtaṃ cādanaṃ tattha, ahiṃsā cettha pakkhinaṃ.
१४७.
147.
‘‘इदं सुत्वान निग्घोसं, आगतम्ह तवन्तिके।
‘‘Idaṃ sutvāna nigghosaṃ, āgatamha tavantike;
ते ते बन्धस्म पासेन, एतं ते भासितं मुसा॥
Te te bandhasma pāsena, etaṃ te bhāsitaṃ musā.
१४८.
148.
‘‘मुसावादं पुरक्खत्वा, इच्छालोभञ्च पापकं।
‘‘Musāvādaṃ purakkhatvā, icchālobhañca pāpakaṃ;
उभो सन्धिमतिक्कम्म, असातं उपपज्जति’’॥
Ubho sandhimatikkamma, asātaṃ upapajjati’’.
१४९.
149.
‘‘नापरज्झाम सुमुख, नपि लोभाव मग्गहिं।
‘‘Nāparajjhāma sumukha, napi lobhāva maggahiṃ;
सुता च पण्डितात्यत्थ, निपुणा अत्थचिन्तका॥
Sutā ca paṇḍitātyattha, nipuṇā atthacintakā.
१५०.
150.
तथा तं सम्म नेसादो, वुत्तो सुमुख मग्गहि’’॥
Tathā taṃ samma nesādo, vutto sumukha maggahi’’.
१५१.
151.
भासेमत्थवतिं वाचं, सम्पत्ता कालपरियायं॥
Bhāsematthavatiṃ vācaṃ, sampattā kālapariyāyaṃ.
१५२.
152.
‘‘यो मिगेन मिगं हन्ति, पक्खिं वा पन पक्खिना।
‘‘Yo migena migaṃ hanti, pakkhiṃ vā pana pakkhinā;
१५३.
153.
उभो सो धंसते लोका, इध चेव परत्थ च॥
Ubho so dhaṃsate lokā, idha ceva parattha ca.
१५४.
154.
‘‘न मज्जेथ यसं पत्तो, न ब्याधे 87 पत्तसंसयं।
‘‘Na majjetha yasaṃ patto, na byādhe 88 pattasaṃsayaṃ;
वायमेथेव किच्चेसु, संवरे विवरानि च॥
Vāyametheva kiccesu, saṃvare vivarāni ca.
१५५.
155.
‘‘ये वुद्धा अब्भतिक्कन्ता 89, सम्पत्ता कालपरियायं।
‘‘Ye vuddhā abbhatikkantā 90, sampattā kālapariyāyaṃ;
१५६.
156.
‘‘इदं सुत्वा कासिपति, धम्ममत्तनि पालय।
‘‘Idaṃ sutvā kāsipati, dhammamattani pālaya;
धतरट्ठञ्च मुञ्चाहि, हंसानं पवरुत्तमं’’॥
Dhataraṭṭhañca muñcāhi, haṃsānaṃ pavaruttamaṃ’’.
१५७.
157.
‘‘आहरन्तुदकं पज्जं, आसनञ्च महारहं।
‘‘Āharantudakaṃ pajjaṃ, āsanañca mahārahaṃ;
पञ्जरतो पमोक्खामि, धतरट्ठं यसस्सिनं॥
Pañjarato pamokkhāmi, dhataraṭṭhaṃ yasassinaṃ.
१५८.
158.
‘‘तञ्च सेनापतिं धीरं, निपुणं अत्थचिन्तकं।
‘‘Tañca senāpatiṃ dhīraṃ, nipuṇaṃ atthacintakaṃ;
यो सुखे सुखितो रञ्ञे 93, दुक्खिते होति दुक्खितो॥
Yo sukhe sukhito raññe 94, dukkhite hoti dukkhito.
१५९.
159.
‘‘एदिसो खो अरहति, पिण्डमस्नातु भत्तुनो।
‘‘Ediso kho arahati, piṇḍamasnātu bhattuno;
यथायं सुमुखो रञ्ञो, पाणसाधारणो सखा’’॥
Yathāyaṃ sumukho rañño, pāṇasādhāraṇo sakhā’’.
१६०.
160.
‘‘पीठञ्च सब्बसोवण्णं, अट्ठपादं मनोरमं।
‘‘Pīṭhañca sabbasovaṇṇaṃ, aṭṭhapādaṃ manoramaṃ;
१६१.
161.
‘‘कोच्छञ्च सब्बसोवण्णं, वेय्यग्घपरिसिब्बितं।
‘‘Kocchañca sabbasovaṇṇaṃ, veyyagghaparisibbitaṃ;
१६२.
162.
‘‘तेसं कञ्चनपत्तेहि, पुथू आदाय कासियो।
‘‘Tesaṃ kañcanapattehi, puthū ādāya kāsiyo;
हंसानं अभिहारेसुं, अग्गरञ्ञो पवासितं’’॥
Haṃsānaṃ abhihāresuṃ, aggarañño pavāsitaṃ’’.
१६३.
163.
‘‘दिस्वा अभिहटं अग्गं, कासिराजेन पेसितं।
‘‘Disvā abhihaṭaṃ aggaṃ, kāsirājena pesitaṃ;
कुसलो खत्तधम्मानं, ततो पुच्छि अनन्तरा॥
Kusalo khattadhammānaṃ, tato pucchi anantarā.
१६४.
164.
‘‘कच्चिन्नु भोतो कुसलं, कच्चि भोतो अनामयं।
‘‘Kaccinnu bhoto kusalaṃ, kacci bhoto anāmayaṃ;
कच्चि रट्ठमिदं फीतं, धम्मेन मनुसाससि’’॥
Kacci raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammena manusāsasi’’.
१६५.
165.
‘‘कुसलञ्चेव मे हंस, अथो हंस अनामयं।
‘‘Kusalañceva me haṃsa, atho haṃsa anāmayaṃ;
अथो रट्ठमिदं फीतं, धम्मेनं मनुसासहं॥
Atho raṭṭhamidaṃ phītaṃ, dhammenaṃ manusāsahaṃ.
१६६.
166.
‘‘कच्चि भोतो अमच्चेसु, दोसो कोचि न विज्जति।
‘‘Kacci bhoto amaccesu, doso koci na vijjati;
कच्चि च ते तवत्थेसु, नावकङ्खन्ति जीवितं’’॥
Kacci ca te tavatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’.
१६७.
167.
‘‘अथोपि मे अमच्चेसु, दोसो कोचि न विज्जति।
‘‘Athopi me amaccesu, doso koci na vijjati;
अथोपि ते ममत्थेसु, नावकङ्खन्ति जीवितं’’॥
Athopi te mamatthesu, nāvakaṅkhanti jīvitaṃ’’.
१६८.
168.
‘‘कच्चि ते सादिसी भरिया, अस्सवा पियभाणिनी।
‘‘Kacci te sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;
पुत्तरूपयसूपेता, तव छन्दवसानुगा’’॥
Puttarūpayasūpetā, tava chandavasānugā’’.
१६९.
169.
‘‘अथो मे सादिसी भरिया, अस्सवा पियभाणिनी।
‘‘Atho me sādisī bhariyā, assavā piyabhāṇinī;
पुत्तरूपयसूपेता, मम छन्दवसानुगा’’॥
Puttarūpayasūpetā, mama chandavasānugā’’.
१७०.
170.
‘‘कच्चि रट्ठं अनुप्पीळं, अकुतोचिउपद्दवं।
‘‘Kacci raṭṭhaṃ anuppīḷaṃ, akutociupaddavaṃ;
असाहसेन धम्मेन, समेन मनुसाससि’’॥
Asāhasena dhammena, samena manusāsasi’’.
१७१.
171.
‘‘अथो रट्ठं अनुप्पीळं, अकुतोचिउपद्दवं।
‘‘Atho raṭṭhaṃ anuppīḷaṃ, akutociupaddavaṃ;
असाहसेन धम्मेन, समेन मनुसासहं’’॥
Asāhasena dhammena, samena manusāsahaṃ’’.
१७२.
172.
‘‘कच्चि सन्तो अपचिता, असन्तो परिवज्जिता।
‘‘Kacci santo apacitā, asanto parivajjitā;
१७३.
173.
‘‘सन्तो च मे अपचिता, असन्तो परिवज्जिता।
‘‘Santo ca me apacitā, asanto parivajjitā;
धम्ममेवानुवत्तामि, अधम्मो मे निरङ्कतो’’॥
Dhammamevānuvattāmi, adhammo me niraṅkato’’.
१७४.
174.
१७५.
175.
१७६.
176.
‘‘दानं सीलं परिच्चागं, अज्जवं मद्दवं तपं।
‘‘Dānaṃ sīlaṃ pariccāgaṃ, ajjavaṃ maddavaṃ tapaṃ;
१७७.
177.
‘‘इच्चेते कुसले धम्मे, ठिते पस्सामि अत्तनि।
‘‘Iccete kusale dhamme, ṭhite passāmi attani;
ततो मे जायते पीति, सोमनस्सञ्चनप्पकं॥
Tato me jāyate pīti, somanassañcanappakaṃ.
१७८.
178.
‘‘सुमुखो च अचिन्तेत्वा, विसज्जि 111 फरुसं गिरं।
‘‘Sumukho ca acintetvā, visajji 112 pharusaṃ giraṃ;
भावदोसमनञ्ञाय, अस्माकायं विहङ्गमो॥
Bhāvadosamanaññāya, asmākāyaṃ vihaṅgamo.
१७९.
179.
‘‘सो कुद्धो फरुसं वाचं, निच्छारेसि अयोनिसो।
‘‘So kuddho pharusaṃ vācaṃ, nicchāresi ayoniso;
१८०.
180.
‘‘अत्थि मे तं अतिसारं, वेगेन मनुजाधिप।
‘‘Atthi me taṃ atisāraṃ, vegena manujādhipa;
धतरट्ठे च बद्धस्मिं, दुक्खं मे विपुलं अहु॥
Dhataraṭṭhe ca baddhasmiṃ, dukkhaṃ me vipulaṃ ahu.
१८१.
181.
‘‘त्वं नो पिताव पुत्तानं, भूतानं धरणीरिव।
‘‘Tvaṃ no pitāva puttānaṃ, bhūtānaṃ dharaṇīriva;
अस्माकं अधिपन्नानं, खमस्सु राजकुञ्जर’’॥
Asmākaṃ adhipannānaṃ, khamassu rājakuñjara’’.
१८२.
182.
खिलं पभिन्दसि पक्खि, उजुकोसि विहङ्गम’’॥
Khilaṃ pabhindasi pakkhi, ujukosi vihaṅgama’’.
१८३.
183.
‘‘यं किञ्चि रतनं अत्थि, कासिराज निवेसने।
‘‘Yaṃ kiñci ratanaṃ atthi, kāsirāja nivesane;
रजतं जातरूपञ्च, मुत्ता वेळुरिया बहू॥
Rajataṃ jātarūpañca, muttā veḷuriyā bahū.
१८४.
184.
‘‘मणयो सङ्खमुत्तञ्च, वत्थकं हरिचन्दनं।
‘‘Maṇayo saṅkhamuttañca, vatthakaṃ haricandanaṃ;
अजिनं दन्तभण्डञ्च, लोहं काळायसं बहुं।
Ajinaṃ dantabhaṇḍañca, lohaṃ kāḷāyasaṃ bahuṃ;
एतं ददामि वो वित्तं, इस्सरियं 119 विस्सजामि वो’’॥
Etaṃ dadāmi vo vittaṃ, issariyaṃ 120 vissajāmi vo’’.
१८५.
185.
‘‘अद्धा अपचिता त्यम्हा, सक्कता च रथेसभ।
‘‘Addhā apacitā tyamhā, sakkatā ca rathesabha;
धम्मेसु वत्तमानानं, त्वं नो आचरियो भव॥
Dhammesu vattamānānaṃ, tvaṃ no ācariyo bhava.
१८६.
186.
‘‘आचरिय समनुञ्ञाता, तया अनुमता मयं।
‘‘Ācariya samanuññātā, tayā anumatā mayaṃ;
१८७.
187.
‘‘सब्बरत्तिं चिन्तयित्वा, मन्तयित्वा यथातथं।
‘‘Sabbarattiṃ cintayitvā, mantayitvā yathātathaṃ;
कासिराजा अनुञ्ञासि, हंसानं पवरुत्तमं’’॥
Kāsirājā anuññāsi, haṃsānaṃ pavaruttamaṃ’’.
१८८.
188.
१८९.
189.
‘‘ते अरोगे अनुप्पत्ते, दिस्वान परमे दिजे।
‘‘Te aroge anuppatte, disvāna parame dije;
केकाति मकरुं हंसा, पुथुसद्दो अजायथ॥
Kekāti makaruṃ haṃsā, puthusaddo ajāyatha.
१९०.
190.
‘‘ते पतीता पमुत्तेन, भत्तुना भत्तुगारवा।
‘‘Te patītā pamuttena, bhattunā bhattugāravā;
समन्ता परिकिरिंसु, अण्डजा लद्धपच्चया’’॥
Samantā parikiriṃsu, aṇḍajā laddhapaccayā’’.
१९१.
191.
‘‘एवं मित्तवतं अत्था, सब्बे होन्ति पदक्खिणा।
‘‘Evaṃ mittavataṃ atthā, sabbe honti padakkhiṇā;
हंसा यथा धतरट्ठा, ञातिसङ्घं उपागमु’’न्ति॥
Haṃsā yathā dhataraṭṭhā, ñātisaṅghaṃ upāgamu’’nti.
महाहंसजातकं दुतियं।
Mahāhaṃsajātakaṃ dutiyaṃ.
Footnotes:
Related texts:
अट्ठकथा • Aṭṭhakathā / सुत्तपिटक (अट्ठकथा) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / खुद्दकनिकाय (अट्ठकथा) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / जातक-अट्ठकथा • Jātaka-aṭṭhakathā / [५३४] २. महाहंसजातकवण्णना • [534] 2. Mahāhaṃsajātakavaṇṇanā
