| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
੩. ਮਹਾਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
3. Mahādukkhakkhandhasuttavaṇṇanā
੧੬੩. ਤਤੋ ਪਰਨ੍ਤਿ ਤਿਣ੍ਣਂ ਜਨਾਨਂ ਉਪਰਿ ਸਙ੍ਘੋ ਚਤੁવਗ੍ਗਕਰਣੀਯਾਦਿਕਮ੍ਮੇਹਿ ਪਟਿਕਮ੍ਮਪ੍ਪਤ੍ਤਤ੍ਤਾ। ਗਾਮਂ ਗਤੋਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ ਗਾਮਂ ਉਦ੍ਦਿਸ੍ਸ ਗਤਤ੍ਤਾ, ਏવਂ ਸਾવਤ੍ਥਿਂ ਪવਿਸਿਤੁਂ વਿਹਾਰਤੋ ਨਿਕ੍ਖਨ੍ਤਾ ‘‘ਪવਿਸਿਂਸੂ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਾ। ਪਰਿਞ੍ਞਨ੍ਤਿ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਂ। ਸਾ ਹਿ ਸਮਤਿਕ੍ਕਮੋ, ਨ ਇਤਰਾ। ਰੂਪવੇਦਨਾਸੁਪੀਤਿ ‘‘ਰੂਪਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ, વੇਦਨਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ। ਕਾਮਂ ਸਬ੍ਬੇਸਂ ਤਿਤ੍ਥਿਯਾਨਂ ਕਾਮਾਦਿਪਰਿਞ੍ਞਾਪਞ੍ਞਾਪਨਹੇਤੁਭੂਤੋ ਸਮਯੋ ਨਤ੍ਥਿ, ਯੇਸਂ ਪਨ ਅਤ੍ਥਿ, ਤੇ ਉਪਾਦਾਯ ‘‘ਸਕਸਮਯਂ ਜਾਨਨ੍ਤਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ‘‘ਯਤੋ ਯਤੋ ਖੋ ਭੋ ਅਯਂ ਭਿਕ੍ਖੁ વਿવਿਚ੍ਚੇવ ਕਾਮੇਹਿ…ਪੇ॰… ਪਠਮਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ વਿਹਰਤਿ, ਏਤ੍ਤਾવਤਾ ਖੋ ਭੋ ਕਾਮਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਾ ਹੋਤੀ’’ਤਿ ਏવਂ ਸਰੂਪਤੋ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ વਿਭਾવੇਤੁਂ ਅਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਾਪਿ ਕੇવਲਂ ਅਚ੍ਚਨ੍ਤਪ੍ਪਹਾਨਸਞ੍ਞਾਯ ਕਾਮਾਨਂ ਪਰਿਞ੍ਞਂ ਪਞ੍ਞਪੇਯ੍ਯੁਂ ਪਠਮਜ੍ਝਾਨਂ વਦਮਾਨਾ। ਤਂ ਕਿਸ੍ਸ ਹੇਤੁ? ਤਾਦਿਸਸ੍ਸ ਆਗਮਾਧਿਗਮਸ੍ਸਾਭਾવਤੋ। ਰੂਪવੇਦਨਾਪਰਿਞ੍ਞਾਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। વੁਚ੍ਚੇਥਾਤਿ વੁਚ੍ਚੇਯ੍ਯ। ਦੁਤਿਯਪਦੇਪੀਤਿ ‘‘ਅਨੁਸਾਸਨਿਯਾ વਾ ਅਨੁਸਾਸਨਿ’’ਨ੍ਤਿ ਏવਂ વੁਤ੍ਤવਾਕ੍ਯੇਪਿ। ਤੇ ਕਿਰ ਭਿਕ੍ਖੂ।
163.Tatoparanti tiṇṇaṃ janānaṃ upari saṅgho catuvaggakaraṇīyādikammehi paṭikammappattattā. Gāmaṃ gatoti vuccati gāmaṃ uddissa gatattā, evaṃ sāvatthiṃ pavisituṃ vihārato nikkhantā ‘‘pavisiṃsū’’ti vuttā. Pariññanti pahānapariññaṃ. Sā hi samatikkamo, na itarā. Rūpavedanāsupīti ‘‘rūpānaṃ pariññaṃ, vedanānaṃ pariñña’’nti etthāpi. Kāmaṃ sabbesaṃ titthiyānaṃ kāmādipariññāpaññāpanahetubhūto samayo natthi, yesaṃ pana atthi, te upādāya ‘‘sakasamayaṃ jānantā’’ti vuttaṃ. ‘‘Yato yato kho bho ayaṃ bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati, ettāvatā kho bho kāmānaṃ pariññā hotī’’ti evaṃ sarūpato paṭhamajjhānaṃ vibhāvetuṃ asakkontāpi kevalaṃ accantappahānasaññāya kāmānaṃ pariññaṃ paññapeyyuṃ paṭhamajjhānaṃ vadamānā. Taṃ kissa hetu? Tādisassa āgamādhigamassābhāvato. Rūpavedanāpariññāsupi eseva nayo. Vuccethāti vucceyya. Dutiyapadepīti ‘‘anusāsaniyā vā anusāsani’’nti evaṃ vuttavākyepi. Te kira bhikkhū.
੧੬੫. ਨ ਚੇવ ਸਮ੍ਪਾਯਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਨ ਚੇવ ਸਮ੍ਮਦੇવ ਪਕਾਰੇਹਿ ਗਮੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ ਞਾਪੇਸ੍ਸਨ੍ਤਿ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸਮ੍ਪਾਦੇਤ੍વਾ ਕਥੇਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀ’’ਤਿ। ਯਸ੍ਮਾ ਅવਿਸਯੇ ਪਞ੍ਹੋ ਪੁਚ੍ਛਿਤੋ ਹੋਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਆਪਜ੍ਜਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਯੋਜਨਾ। ਸਦੇવਕੇਤਿ ਅਰੂਪਦੇવਗ੍ਗਹਣਂ। ਤੇ ਹਿ ਲੋਕਿਯਦੇવੇਹਿ ਦੀਘਾਯੁਕਤਾਦਿਨਾ ਉਕ੍ਕਟ੍ਠਾ। ਸਮਾਰਕੇਤਿ ਕਾਮਾવਚਰਦੇવਗ੍ਗਹਣਂ। ਸਬ੍ਰਹ੍ਮਕੇਤਿ ਰੂਪਾવਚਰਬ੍ਰਹ੍ਮਗ੍ਗਹਣਂ। ਸਸ੍ਸਮਣਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਿਯਾਤਿ ਏਤ੍ਥ ਸਮਣਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਬ੍ਬਜਿਤੇ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਗ੍ਗਹਣੇਨ ਜਾਤਿਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇ, ਪੁਨ ਦੇવਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਮ੍ਮੁਤਿਦੇવੇ, ਮਨੁਸ੍ਸਗ੍ਗਹਣੇਨ ਅવਸਿਟ੍ਠਮਨੁਸ੍ਸਕਾਯਂ ਪਰਿਯਾਦਿਯਤਿ। ਲੋਕਪਜਾਗ੍ਗਹਣੇਨ ਪਨ ਪਯੋਜਨਂ ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਦਸ੍ਸਿਤਮੇવ। ਅਞ੍ਞਥਾ ਆਰਾਧਨਂ ਨਾਮ ਨਤ੍ਥੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਕਾਮਰੂਪવੇਦਨਾਸੁ ਅਸ੍ਸਾਦਾਦੀਨਂ ਯਾਥਾવਤੋ ਅવਬੋਧੋ ਏવ ਇਤੋ ਬਾਹਿਰਕਾਨਂ ਨਤ੍ਥਿ, ਕੁਤੋ ਪવੇਦਨਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ।
165.Naceva sampāyissantīti na ceva sammadeva pakārehi gamessanti ñāpessanti. Tenāha ‘‘sampādetvā kathetuṃ na sakkhissantī’’ti. Yasmā avisaye pañho pucchito hoti, tasmā āpajjissantīti yojanā. Sadevaketi arūpadevaggahaṇaṃ. Te hi lokiyadevehi dīghāyukatādinā ukkaṭṭhā. Samāraketi kāmāvacaradevaggahaṇaṃ. Sabrahmaketi rūpāvacarabrahmaggahaṇaṃ. Sassamaṇabrāhmaṇiyāti ettha samaṇaggahaṇena pabbajite, brāhmaṇaggahaṇena jātibrāhmaṇe, puna devaggahaṇena sammutideve, manussaggahaṇena avasiṭṭhamanussakāyaṃ pariyādiyati. Lokapajāggahaṇena pana payojanaṃ aṭṭhakathāyaṃ dassitameva. Aññathā ārādhanaṃ nāma natthīti iminā kāmarūpavedanāsu assādādīnaṃ yāthāvato avabodho eva ito bāhirakānaṃ natthi, kuto pavedanāti dasseti.
੧੬੬. ਚਿਤ੍ਤਾਰਾਧਨਨ੍ਤਿ ਯਾਥਾવਪવੇਦਨੇਨ ਪਰੇਸਂ ਚਿਤ੍ਤਸ੍ਸ ਪਰਿਤੋਸਨਂ। ਬਨ੍ਧਨਟ੍ਠੇਨ ਗੁਣਾਤਿ ਕਾਮਰਾਗਸਂਯੋਜਨਸ੍ਸ ਪਚ੍ਚਯਭਾવੇਨ વਤ੍ਥੁਕਾਮੇਸੁਪਿ ਬਨ੍ਧਨਟ੍ਠੋ વੁਤ੍ਤੋ, ਕੋਟ੍ਠਾਸਟ੍ਠੋ વਾ ਗੁਣਟ੍ਠੋ ਦਟ੍ਠਬ੍ਬੋ। ਤਰਯਨ੍ਤੀਤਿ ਤਰਮਾਨਾ ਯਨ੍ਤਿ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ। ਅਤੀਤਾਦਿਭਿਨ੍ਨਪਠਮਾਦਿવਯਾ ਏવ ਚਿਤ੍ਤਤਾ ਰਾਸਿਭਾવੇਨ વਯੋਗੁਣਾਤਿ ਗਹਿਤਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਰਾਸਟ੍ਠੋ ਗੁਣਟ੍ਠੋ’’ਤਿ। ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿ વਾ ਚਕ੍ਖੁવਿਞ੍ਞਾਣਤਂਦ੍વਾਰਿਕવਿਞ੍ਞਾਣੇਹਿ વਿਜਾਨਿਤਬ੍ਬਾ। ਸੋਤવਿਞ੍ਞੇਯ੍ਯਾਤਿਆਦੀਸੁਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਭੂਤਾਤਿ ਸਭਾવੇਨੇવ ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਜਾਤਿਕਾ, ਇਟ੍ਠਾਰਮ੍ਮਣਭਾવਂ વਾ ਪਤ੍ਤਾ। ਕਮਨੀਯਾਤਿ ਕਾਮੇਤਬ੍ਬਾ। ਮਨવਡ੍ਢਨਕਾਤਿ ਮਨੋਹਰਾ। ਏਤੇਨ ਪਰਿਕਪ੍ਪਨਤੋਪਿ ਇਟ੍ਠਭਾવਂ ਗਣ੍ਹਾਤਿ। ਪਿਯਜਾਤਿਕਾਤਿ ਪਿਯਾਯਿਤਬ੍ਬਸਭਾવਾ। ਕਾਮੂਪਸਂਹਿਤਾਤਿ ਕਾਮਰਾਗੇਨ ਉਪੇਚ੍ਚ ਸਨ੍ਧਾਨਿਯਾ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾ (ਅ॰ ਨਿ॰ ਟੀ॰ ੩.੬.੬੩) ਕਾਤਬ੍ਬਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਕਤ੍વਾ’’ਤਿ।
166.Cittārādhananti yāthāvapavedanena paresaṃ cittassa paritosanaṃ. Bandhanaṭṭhena guṇāti kāmarāgasaṃyojanassa paccayabhāvena vatthukāmesupi bandhanaṭṭho vutto, koṭṭhāsaṭṭho vā guṇaṭṭho daṭṭhabbo. Tarayantīti taramānā yanti gacchanti. Atītādibhinnapaṭhamādivayā eva cittatā rāsibhāvena vayoguṇāti gahitāti āha ‘‘rāsaṭṭho guṇaṭṭho’’ti. Cakkhuviññeyyāti vā cakkhuviññāṇataṃdvārikaviññāṇehi vijānitabbā. Sotaviññeyyātiādīsupi eseva nayo. Iṭṭhārammaṇabhūtāti sabhāveneva iṭṭhārammaṇajātikā, iṭṭhārammaṇabhāvaṃ vā pattā. Kamanīyāti kāmetabbā. Manavaḍḍhanakāti manoharā. Etena parikappanatopi iṭṭhabhāvaṃ gaṇhāti. Piyajātikāti piyāyitabbasabhāvā. Kāmūpasaṃhitāti kāmarāgena upecca sandhāniyā sambaddhā (a. ni. ṭī. 3.6.63) kātabbāti āha ‘‘ārammaṇaṃ katvā’’ti.
੧੬੭. ਸਞ੍ਞਂ ਠਪੇਤ੍વਾਤਿ ‘‘ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਅਙ੍ਗੁਲਿਕਾਦਿਪਬ੍ਬੇ ਗਹਿਤੇ ਸਤਂ ਹੋਤਿ, ਇਮਸ੍ਮਿਂ ਸਹਸ੍ਸ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਸਞ੍ਞਾਣਂ ਕਤ੍વਾ ਗਣਨਾ। ਅਚ੍ਛਿਦ੍ਦਗਣਨਾਤਿ ‘‘ਏਕਂ ਦ੍વੇ’’ਤਿਆਦਿਨਾ ਨવਨ੍ਤવਿਧਿਨਾ ਨਿਰਨ੍ਤਰਗਣਨਾ। ਪਿਣ੍ਡਗਣਨਾਤਿ ਸਙ੍ਕਲਨਪਟੁਪ੍ਪਾਦਨਾਦਿਨਾ ਪਿਣ੍ਡਿਤ੍વਾ ਗਣਨਾ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਖੇਤ੍ਤਂ ਓਲੋਕੇਤ੍વਾ’’ਤਿਆਦਿ। ਕਸਨਂ ਕਸੀਤਿ ਕਸਿਗ੍ਗਹਣੇਨ ਸਬ੍ਬੋ ਕਸਿਪਟਿਬਦ੍ਧੋ ਜੀવਿਕੂਪਾਯੋ ਗਹਿਤੋਤਿ ਆਹ ‘‘ਕਸੀਤਿ ਕਸਿਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ। ਜਙ੍ਘવਣਿਜ੍ਜਾਤਿ ਜਙ੍ਘਸਤ੍ਥવਸੇਨ વਣਿਜ੍ਜਂ ਆਹ, ਥਲવਣਿਜ੍ਜਾਤਿ ਸਕਟਸਤ੍ਥવਸੇਨ। ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਨਾવਾਪਣਾਦਿવਸੇਨ વੋਹਾਰਂ। વਣਿਪ੍ਪਥੋਤਿ વਣਿਜਮਗ੍ਗੋ, ਦਾਨਗ੍ਗਹਣવਸੇਨ ਸਂવੋਹਾਰੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਉਸੂਨਂ ਅਸਨਕਮ੍ਮਂ ਇਸ੍ਸਤ੍ਤਂ, ਧਨੁਸਿਪ੍ਪੇਨ ਜੀવਿਕਾ, ਇਧ ਪਨ ਇਸ੍ਸਤ੍ਤਂ વਿਯਾਤਿ ਇਸ੍ਸਤ੍ਤਂ, ਸਬ੍ਬਆવੁਧਜੀવਿਕਾਤਿ ਆਹ ‘‘ਆવੁਧਂ ਗਹੇਤ੍વਾ ਉਪਟ੍ਠਾਨਕਮ੍ਮ’’ਨ੍ਤਿ। ਪੋਰੋਹਿਚ੍ਚਾਮਚ੍ਚਕਮ੍ਮਾਦਿ ਰਾਜਕਮ੍ਮਂ। ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਰਥਸਿਪ੍ਪਖਤ੍ਤવਿਜ੍ਜਾਸਿਪ੍ਪਾਦਿ-વੁਤ੍ਤਾવਸੇਸਂ ਮਹਾਸਿਪ੍ਪਂ ਖੁਦ੍ਦਕਸਿਪ੍ਪਞ੍ਚ ਸਙ੍ਗਣ੍ਹਾਤਿ। ਸੀਤਸ੍ਸ ਪੁਰਕ੍ਖਤੋਤਿ ਸੀਤਸ੍ਸ ਪੁਰਤੋ ਕਤੋ। ਯੋ ਹਿ ਸੀਤਕਾਲੇ ਜੀવਿਕਾਹੇਤੁ ਸੀਤਲਪਦੇਸਂ ਪਕ੍ਖਨ੍ਦਤਿ, ਸੋ વਾਲ਼ਮਿਗਾਦੀਹਿ વਿਯ ਸੀਤੇਨ ਪਰਿਪਾਤਿਯਮਾਨੋ ਤੇਨ ਪੁਰਤੋ ਕਤੋ વਿਯ ਹੋਤਿ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਸੀਤੇਨ ਬਾਧਿਯਮਾਨੋ’’ਤਿ। ਉਣ੍ਹਸ੍ਸ ਪੁਰਕ੍ਖਤੋਤਿ ਏਤ੍ਥਾਪਿ ਏਸੇવ ਨਯੋ। ਸਰਿਤ੍વਾਤਿ ਸਂਸਪ੍ਪਿਤ੍વਾ। ਘਟ੍ਟਿਯਮਾਨੋਤਿ ਹਿਂਸਿਯਮਾਨੋ ਬਾਧਿਯਮਾਨੋ। ਆਬਾਧਨਂ ਆਬਾਧੋ, ਪੀਲ਼ਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਕਾਮਹੇਤੁਨ੍ਤਿ વਾ ਭਾવਨਪੁਂਸਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ ਯਥਾ ‘‘વਿਸਮਂ ਚਨ੍ਦਿਮਸੂਰਿਯਾ ਪਰਿવਤ੍ਤਨ੍ਤੀ’’ਤਿ (ਅ॰ ਨਿ॰ ੪.੭੦)। ਤਥਾ ਸੇਸਪਦਦ੍વਯੇਪਿ। ਤੇਨੇવਾਹ ‘‘ਕਾਮਾਨਮੇવ ਹੇਤੂ’’ਤਿ। ਕਾਮਾਨਂ ਹੇਤੂਤਿ ਏਤ੍ਥ ਪੁਰਿਮਪਦਾવਧਾਰਣਮਯੁਤ੍ਤਂ ਤਦਞ੍ਞਪਚ੍ਚਯਪਟਿਕ੍ਖੇਪਾਪਤ੍ਤਿਤੋ, ਤਥਾ ਉਤ੍ਤਰਪਦਾવਧਾਰਣਂ ਕਾਮਾਨਂ ਕਦਾਚਿ ਅਹੇਤੁਭਾવਸ੍ਸਪਿ ਸਮ੍ਭવਤੋ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਤਿਯੇવਾ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ।
167.Saññaṃ ṭhapetvāti ‘‘imasmiṃ aṅgulikādipabbe gahite sataṃ hoti, imasmiṃ sahassa’’ntiādinā saññāṇaṃ katvā gaṇanā. Acchiddagaṇanāti ‘‘ekaṃ dve’’tiādinā navantavidhinā nirantaragaṇanā. Piṇḍagaṇanāti saṅkalanapaṭuppādanādinā piṇḍitvā gaṇanā. Tenāha ‘‘khettaṃ oloketvā’’tiādi. Kasanaṃ kasīti kasiggahaṇena sabbo kasipaṭibaddho jīvikūpāyo gahitoti āha ‘‘kasīti kasikamma’’nti. Jaṅghavaṇijjāti jaṅghasatthavasena vaṇijjaṃ āha, thalavaṇijjāti sakaṭasatthavasena. Ādi-saddena nāvāpaṇādivasena vohāraṃ. Vaṇippathoti vaṇijamaggo, dānaggahaṇavasena saṃvohāroti attho. Usūnaṃ asanakammaṃ issattaṃ, dhanusippena jīvikā, idha pana issattaṃ viyāti issattaṃ, sabbaāvudhajīvikāti āha ‘‘āvudhaṃ gahetvā upaṭṭhānakamma’’nti. Porohiccāmaccakammādi rājakammaṃ.Ādi-saddena rathasippakhattavijjāsippādi-vuttāvasesaṃ mahāsippaṃ khuddakasippañca saṅgaṇhāti. Sītassa purakkhatoti sītassa purato kato. Yo hi sītakāle jīvikāhetu sītalapadesaṃ pakkhandati, so vāḷamigādīhi viya sītena paripātiyamāno tena purato kato viya hoti. Tenāha ‘‘sītena bādhiyamāno’’ti. Uṇhassa purakkhatoti etthāpi eseva nayo. Saritvāti saṃsappitvā. Ghaṭṭiyamānoti hiṃsiyamāno bādhiyamāno. Ābādhanaṃ ābādho, pīḷāti attho. Kāmahetunti vā bhāvanapuṃsakaniddeso yathā ‘‘visamaṃ candimasūriyā parivattantī’’ti (a. ni. 4.70). Tathā sesapadadvayepi. Tenevāha ‘‘kāmānameva hetū’’ti. Kāmānaṃ hetūti ettha purimapadāvadhāraṇamayuttaṃ tadaññapaccayapaṭikkhepāpattito, tathā uttarapadāvadhāraṇaṃ kāmānaṃ kadāci ahetubhāvassapi sambhavato, tasmā ‘‘uppajjatiyevā’’ti vuttaṃ.
ਉਟ੍ਠਹਤੋਤਿ ਇਮਿਨਾ ਉਟ੍ਠਾਨવੀਰਿਯਂ વੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਆਜੀવਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕવੀਰਿਯੇਨਾ’’ਤਿ। ਤਂ વੀਰਿਯਨ੍ਤਿ ਆਜੀવਿਕਸਮੁਟ੍ਠਾਪਕવੀਰਿਯਂ। ਪੁਬ੍ਬੇਨਾਪਰਂ ਘਟੇਨ੍ਤਸ੍ਸਾਤਿ ਆਰਮ੍ਭਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਨਿਰਨ੍ਤਰਂ ਪવਤ੍ਤੇਨ੍ਤਸ੍ਸ। ਚਿਤ੍ਤੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਬਲવਸੋਕੇਨ ਸੋਚਤੀਤਿ ਚਿਤ੍ਤਸਨ੍ਤਾਪੇਨ ਅਨ੍ਤੋ ਨਿਜ੍ਝਾਯਤਿ। ਕਾਯੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਦੁਕ੍ਖੇਨਾਤਿ ਤਸ੍ਸੇવ ਸੋਕਸ੍ਸ વਸੇਨ ਕਾਯੇ ਉਪ੍ਪਨ੍ਨਦੁਕ੍ਖੇਨ। ਸੋਕੁਦ੍ਦੇਸੇਨ ਤਂ ਤਂ વਿਪ੍ਪਲਪੇਨ੍ਤੋ વਾ ਪਰਿਦੇવਤਿ। ਉਰਂ ਤਾਲ਼ੇਤ੍વਾਤਿ વਕ੍ਖਪ੍ਪਦੇਸਂ ਪਹਰਿਤ੍વਾ। ‘‘ਮੋਘ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿ ਪਰਿਦੇવਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚੇવ ਸਮ੍ਮੋਹਾਪਜ੍ਜਨਾਕਾਰਦਸ੍ਸਨਞ੍ਚ। ਮੇਤਿ વਤ੍વਾ ਪੁਨ ਨੋਤਿ ਪੁਥੁવਚਨਂ ਅਤ੍ਤਨੋ ਉਭਯਥਾਪਿ વੋਹਰਿਤਬ੍ਬਤੋ, ਬ੍ਯਾਮੂਲ਼੍ਹવਚਨਂ વਾ ਸੋਕવਸੇਨ।
Uṭṭhahatoti iminā uṭṭhānavīriyaṃ vuttanti āha ‘‘ājīvasamuṭṭhāpakavīriyenā’’ti. Taṃ vīriyanti ājīvikasamuṭṭhāpakavīriyaṃ. Pubbenāparaṃ ghaṭentassāti ārambhato paṭṭhāya nirantaraṃ pavattentassa. Citte uppannabalavasokena socatīti cittasantāpena anto nijjhāyati. Kāye uppannadukkhenāti tasseva sokassa vasena kāye uppannadukkhena. Sokuddesena taṃ taṃ vippalapento vā paridevati. Uraṃ tāḷetvāti vakkhappadesaṃ paharitvā. ‘‘Mogha’’ntiādi paridevanākāradassanañceva sammohāpajjanākāradassanañca. Meti vatvā puna noti puthuvacanaṃ attano ubhayathāpi voharitabbato, byāmūḷhavacanaṃ vā sokavasena.
੧੬੮. ਇਧ ਕਾਮਗ੍ਗਹਣੇਨ વਿਸੇਸਤੋ વਤ੍ਥੁਕਾਮਾ ਗਹਿਤਾਤਿ ਕਾਮਾਦਿਗ੍ਗਹਣਂ ਕਤਂ, ਨਾਨਨ੍ਤਰਿਯਤਾਯ ਪਨ ਕਿਲੇਸਕਾਮੋਪਿ ਗਹਿਤੋ ਏવ। ਅਸਿਚਮ੍ਮਨ੍ਤਿ ਏਤ੍ਥ ਚਮ੍ਮਗ੍ਗਹਣੇਨ ਨ ਕੇવਲਂ ਚਮ੍ਮਮਯਸ੍ਸ, ਚਮ੍ਮਪਰਿਸਿਬ੍ਬਿਤਸ੍ਸੇવ વਾ ਗਹਣਂ, ਅਥ ਖੋ ਸਬ੍ਬਸ੍ਸਪਿ ਆવੁਧਬਾਧਕਸ੍ਸ ਗਹਣਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਖੇਟਕਫਲਕਾਦੀਨੀ’’ਤਿ ਆਹ। ਆਦਿ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਸਰਾਦਿਸਙ੍ਗਹੋ। ਧਨੁਕਲਾਪਂ ਸਨ੍ਨਯ੍ਹਿਤ੍વਾਤਿ ਧਨੁਞ੍ਚੇવ ਖੁਰਪ੍ਪਤੂਣਿਞ੍ਚ ਸਨ੍ਨਯ੍ਹਿਤ੍વਾ, ਧਨੁਦਣ੍ਡਸ੍ਸ ਜਿਯਾਯ ਤਥਾਭਾવਕਰਣਾਦਿਪਿ (ਅ॰ ਨਿ॰ ਟੀ॰ ੩.੫.੭੬) ਧਨੁਨੋ ਸਨ੍ਨਯ੍ਹਨਨ੍ਤਿ। ਦ੍વਿਨ੍ਨਂ ਸੇਨਾਨਂ ਬ੍ਯੂਹਸਂવਿਧਾਨੇਨ વਾ ਉਭਤੋਬ੍ਯੂਲ਼੍ਹਂ। વਿਜ੍ਜੋਤਲਨ੍ਤੇਸੂਤਿ ਨਿਸਿਤਪੀਤਫਲਤਾਯ વਿਜ੍ਜੋਤਨવਸੇਨ ਪਰਿવਤ੍ਤਮਾਨੇਸੁ।
168. Idha kāmaggahaṇena visesato vatthukāmā gahitāti kāmādiggahaṇaṃ kataṃ, nānantariyatāya pana kilesakāmopi gahito eva. Asicammanti ettha cammaggahaṇena na kevalaṃ cammamayassa, cammaparisibbitasseva vā gahaṇaṃ, atha kho sabbassapi āvudhabādhakassa gahaṇanti dassento ‘‘kheṭakaphalakādīnī’’ti āha. Ādi-saddena sarādisaṅgaho. Dhanukalāpaṃ sannayhitvāti dhanuñceva khurappatūṇiñca sannayhitvā, dhanudaṇḍassa jiyāya tathābhāvakaraṇādipi (a. ni. ṭī. 3.5.76) dhanuno sannayhananti. Dvinnaṃ senānaṃ byūhasaṃvidhānena vā ubhatobyūḷhaṃ. Vijjotalantesūti nisitapītaphalatāya vijjotanavasena parivattamānesu.
ਪਾਕਾਰਸਮੀਪਾਤਿਸਙ੍ਖਾਰਤਾਯ ਪਾਕਾਰਪਾਦਾ ਉਪਕਾਰਿਯੋ, ਯਾ ‘‘ਉਦ੍ਦਾਪਾ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਨ੍ਤਿ। ਸਤਦਨ੍ਤੇਨਾਤਿ ਅਨੇਕਸਤਦਨ੍ਤਕੇਨ, ਯਸ੍ਸ ਤਿਖਿਣਦਨ੍ਤਾਨਿ ਅਨੇਕਸਤਾਨਿ ਮੂਲਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਅਤਿਭਾਰਤਾਯ ਦਸવੀਸਮਤ੍ਤਾਪਿ ਜਨਾ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤੁਂ ਨ ਸਕ੍ਕੋਨ੍ਤਿ, ਯਨ੍ਤવਸੇਨ ਪਨ ਉਕ੍ਖਿਪਿਤ੍વਾ ਬਨ੍ਧਿਤ੍વਾ ਠਪੇਨ੍ਤਿ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਅਟ੍ਠਦਨ੍ਤਾਕਾਰੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿ। ਓਮਦ੍ਦਨ੍ਤੀਤਿ ਓਟ੍ਠਪੇਨ੍ਤਿ।
Pākārasamīpātisaṅkhāratāya pākārapādā upakāriyo, yā ‘‘uddāpā’’ti vuccanti. Satadantenāti anekasatadantakena, yassa tikhiṇadantāni anekasatāni mūlāni honti. Atibhāratāya dasavīsamattāpi janā ukkhipituṃ na sakkonti, yantavasena pana ukkhipitvā bandhitvā ṭhapenti. Tenāha ‘‘aṭṭhadantākārenā’’tiādi. Omaddantīti oṭṭhapenti.
੧੬੯. ਸਨ੍ਧਿਮ੍ਪਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਚੋਰਿਕਾਯ ਜੀવਿਤੁਕਾਮਾ। ਨਿਲ੍ਲੋਪਨ੍ਤਿ ਨਿਸ੍ਸੇਸવਿਲੋਪਂ, ਏਕਂ ਪਰਿਤ੍ਤਂ ਗਾਮਂ ਪਰਿવਾਰੇਤ੍વਾ ਤਤ੍ਥ ਕਿਞ੍ਚਿਪਿ ਗਯ੍ਹੂਪਗਂ ਅਸੇਸੇਤ੍વਾ ਕਰਮਰਗ੍ਗਹਣਂ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਮਹਾવਿਲੋਪ’’ਨ੍ਤਿ। ਪਨ੍ਥਦੁਹਨਕਮ੍ਮਂ ਅਟવਿਮਗ੍ਗੇ ਠਤ੍વਾ ਅਦ੍ਧਿਕਾਨਂ વਿਲੁਮ੍ਪਨਂ। ਪਹਾਰਸਾਧਨਤ੍ਥਂ (ਅ॰ ਨਿ॰ ਟੀ॰ ੨.੨.੧) ਦਣ੍ਡਪ੍ਪਹਾਰਸ੍ਸ ਸੁਖਸਿਦ੍ਧਿਅਤ੍ਥਂ। ਕਞ੍ਜਿਤੋ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਂ ਕਞ੍ਜਿਯਂ, ਆਰਨਾਲਂ। ਯਂ ‘‘ਬਿਲਙ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿਪਿ વੁਚ੍ਚਤਿ, ਤਂ ਯਤ੍ਥ ਸਿਞ੍ਚਤਿ, ਸਾ ਕਞ੍ਜਿਯਉਕ੍ਖਲਿਕਾ। ਬਿਲਙ੍ਗਥਾਲਿਕਸਦਿਸਕਰਣਂ ਬਿਲਙ੍ਗਥਾਲਿਯਂ। ਸੀਸਕਪਾਲਂ ਉਪ੍ਪਾਟੇਤ੍વਾਤਿ ਅਯੋਗੁਲ਼ਪવੇਸਨਪ੍ਪਮਾਣਂ ਛਿਦ੍ਦਂ ਕਤ੍વਾ। ਸਙ੍ਖਮੁਣ੍ਡਕਮ੍ਮਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਖਂ વਿਯ ਮੁਣ੍ਡਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ।
169.Sandhimpi chindanti corikāya jīvitukāmā. Nillopanti nissesavilopaṃ, ekaṃ parittaṃ gāmaṃ parivāretvā tattha kiñcipi gayhūpagaṃ asesetvā karamaraggahaṇaṃ. Tenāha ‘‘mahāvilopa’’nti. Panthaduhanakammaṃ aṭavimagge ṭhatvā addhikānaṃ vilumpanaṃ. Pahārasādhanatthaṃ (a. ni. ṭī. 2.2.1) daṇḍappahārassa sukhasiddhiatthaṃ. Kañjito nibbattaṃ kañjiyaṃ, āranālaṃ. Yaṃ ‘‘bilaṅga’’ntipi vuccati, taṃ yattha siñcati, sā kañjiyaukkhalikā. Bilaṅgathālikasadisakaraṇaṃ bilaṅgathāliyaṃ. Sīsakapālaṃ uppāṭetvāti ayoguḷapavesanappamāṇaṃ chiddaṃ katvā. Saṅkhamuṇḍakammakāraṇanti saṅkhaṃ viya muṇḍakammakāraṇaṃ.
ਰਾਹੁਮੁਖਕਮ੍ਮਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਰਾਹੁਮੁਖਗਤ-ਸੂਰਿਯਸਦਿਸ-ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਜੋਤਿਮਾਲਿਕਨ੍ਤਿ ਜੋਤਿਮਾਲવਨ੍ਤਂ ਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਹਤ੍ਥਪਜ੍ਜੋਤਿਕਨ੍ਤਿ ਹਤ੍ਥਪਜ੍ਜੋਤਨਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਏਰਕવਤ੍ਤਕਮ੍ਮਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਏਰਕવਤ੍ਤਸਦਿਸੇ ਸਰੀਰਤੋ ਬਦ੍ਧੇ ਉਪ੍ਪਾਟਨਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਚੀਰਕવਾਸਿਕਕਮ੍ਮਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਸਰੀਰਤੋ ਉਪ੍ਪਾਟਿਤਬਦ੍ਧਚੀਰਕਾਹਿ ਨਿવਾਸਾਪਨਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਤਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਯਥਾ ਗੀવਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਬਦ੍ਧੇ ਕਨ੍ਤਿਤ੍વਾ ਕਟਿਯਮੇવ ਠਪੇਨ੍ਤਿ, ਏવਂ ਗੋਪ੍ਫਕਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਕਨ੍ਤਿਤ੍વਾ ਕਟਿਯਮੇવ ਠਪੇਨ੍ਤਿ। ਅਟ੍ਠਕਥਾਯਂ ਪਨ ‘‘ਕਟਿਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ ਕਨ੍ਤਿਤ੍વਾ ਗੋਪ੍ਫਕੇਸੁ ਠਪੇਨ੍ਤੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਏਣੇਯ੍ਯਕਕਮ੍ਮਕਾਰਣਨ੍ਤਿ ਏਣੀਮਿਗਸਦਿਸਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ । ਅਯવਲਯਾਨਿ ਦਤ੍વਾਤਿ ਅਯવਲਯਾਨਿ ਪਟਿਮੁਞ੍ਚਿਤ੍વਾ। ਅਯਸੂਲਾਨਿ ਕੋਟ੍ਟੇਨ੍ਤੀਤਿ ਕਪ੍ਪਰਜਣ੍ਣੁਕਕੋਟੀਸੁ ਅਯਸੂਲਾਨਿ ਪવੇਸੇਨ੍ਤਿ। ਨ੍ਤਿ ਤਂ ਤਥਾਕਤਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ ਸਤ੍ਤਂ।
Rāhumukhakammakāraṇanti rāhumukhagata-sūriyasadisa-kammakāraṇaṃ. Jotimālikanti jotimālavantaṃ kammakāraṇaṃ. Hatthapajjotikanti hatthapajjotanakammakāraṇaṃ. Erakavattakammakāraṇanti erakavattasadise sarīrato baddhe uppāṭanakammakāraṇaṃ. Cīrakavāsikakammakāraṇanti sarīrato uppāṭitabaddhacīrakāhi nivāsāpanakammakāraṇaṃ. Taṃ karontā yathā gīvato paṭṭhāya baddhe kantitvā kaṭiyameva ṭhapenti, evaṃ gopphakato paṭṭhāya kantitvā kaṭiyameva ṭhapenti. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘kaṭito paṭṭhāya kantitvā gopphakesu ṭhapentī’’ti vuttaṃ. Eṇeyyakakammakāraṇanti eṇīmigasadisakammakāraṇaṃ . Ayavalayāni datvāti ayavalayāni paṭimuñcitvā. Ayasūlāni koṭṭentīti kapparajaṇṇukakoṭīsu ayasūlāni pavesenti. Nti taṃ tathākatakammakāraṇaṃ sattaṃ.
ਬਲ਼ਿਸਮਂਸਿਕਨ੍ਤਿ ਬਲ਼ਿਸੇਹਿ ਮਂਸੁਪ੍ਪਾਟਨਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਕਹਾਪਣਿਕਨ੍ਤਿ ਕਹਾਪਣਮਤ੍ਤਸੋ ਛਿਨ੍ਦਨਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਕੋਟ੍ਟੇਨ੍ਤੀਤਿ ਛਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ। ਖਾਰਾਪਤਚ੍ਛਿਕਨ੍ਤਿ ਤਚ੍ਛੇਤ੍વਾ ਖਾਰਾવਸਿਞ੍ਚਨਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਪਲਿਘਪਰਿવਤ੍ਤਿਕਨ੍ਤਿ ਪਲਿਘਸ੍ਸ વਿਯ ਪਰਿવਤ੍ਤਨਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਏਕਾਬਦ੍ਧਂ ਕਰੋਨ੍ਤਿ ਅਯਸੂਲਸ੍ਸ ਕੋਟ੍ਟਨੇਨ। ਪਲਾਲਪੀਠਕਨ੍ਤਿ ਪਲਾਲਪੀਠਸ੍ਸ વਿਯ ਸਰੀਰਸ੍ਸ ਸਂવੇਲ੍ਲਨਕਮ੍ਮਕਾਰਣਂ। ਕਾਰਣਿਕਾਤਿ ਘਾਤਨਕਾਰਕਾ। ਪਲਾਲવਟ੍ਟਿਂ વਿਯ ਕਤ੍વਾਤਿ ਯਥਾ ਪਲਾਲਪੀਠਂ ਕਰੋਨ੍ਤਾ ਪਲਾਲવਟ੍ਟਿਂ ਕਤ੍વਾ ਸਂવੇਲ੍ਲਨવਸੇਨ ਨਂ (ਅ॰ ਨਿ॰ ਟੀ॰ ੨.੨.੧) વੇਠੇਨ੍ਤਿ, ਏવਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਛਾਤਕੇਹੀਤਿ ਬੁਭੁਕ੍ਖਿਤੇਹਿ ਕੋਲੇਯ੍ਯਕਸੁਨਖੇਹਿ। ਬਲવਨ੍ਤੋ ਹਿ ਤੇ ਜવਯੋਗ੍ਗਾ ਸੂਰਾ ਚ ਹੋਨ੍ਤਿ। ਕਮ੍ਮવਸੇਨ ਸਮ੍ਪਰੇਤਿ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਸਮ੍ਪਰਾਯੋ, ਪਰਲੋਕੋ। ਤਤ੍ਥ ਭવੋਤਿ ਸਮ੍ਪਰਾਯਿਕੋ।
Baḷisamaṃsikanti baḷisehi maṃsuppāṭanakammakāraṇaṃ. Kahāpaṇikanti kahāpaṇamattaso chindanakammakāraṇaṃ. Koṭṭentīti chindanti. Khārāpatacchikanti tacchetvā khārāvasiñcanakammakāraṇaṃ. Palighaparivattikanti palighassa viya parivattanakammakāraṇaṃ. Ekābaddhaṃ karonti ayasūlassa koṭṭanena. Palālapīṭhakanti palālapīṭhassa viya sarīrassa saṃvellanakammakāraṇaṃ. Kāraṇikāti ghātanakārakā. Palālavaṭṭiṃ viya katvāti yathā palālapīṭhaṃ karontā palālavaṭṭiṃ katvā saṃvellanavasena naṃ (a. ni. ṭī. 2.2.1) veṭhenti, evaṃ karontīti attho. Chātakehīti bubhukkhitehi koleyyakasunakhehi. Balavanto hi te javayoggā sūrā ca honti. Kammavasena sampareti etthāti samparāyo, paraloko. Tattha bhavoti samparāyiko.
੧੭੦. ਛਨ੍ਦਰਾਗੋ વਿਨੀਯਤਿ ਚੇવ ਪਹੀਯਤਿ ਚ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ ਛਨ੍ਦਰਾਗવਿਨਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਪ੍ਪਹਾਨਞ੍ਚਾਤਿ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨਿਬ੍ਬਾਨਞ੍ਹੀ’’ਤਿ। ਤਤ੍ਥ ਆਗਮ੍ਮਾਤਿ ਇਦਂ ਯੋ ਛਨ੍ਦਰਾਗਂ વਿਨੇਤਿ ਪਜਹਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਆਰਮ੍ਮਣਂ ਸਨ੍ਧਾਯ વੁਤ੍ਤਂ। ਤੀਹਿ ਪਰਿਞ੍ਞਾਹੀਤਿ ਇਮਿਨਾ ਞਾਤਤੀਰਣਪਰਿਞ੍ਞਾਹਿ ਪਰਿਜਾਨਿਸ੍ਸਨ੍ਤੀਤਿ ਨੇਤਂ ਠਾਨਂ વਿਜ੍ਜਤਿ। ਕੋ ਪਨ વਾਦੋ ਪਹਾਨਪਰਿਞ੍ਞਾਯਾਤਿ ਦਸ੍ਸੇਤਿ? ਤਥਭਾવਾਯਾਤਿ ਪਰਿਜਾਨਨਕਭਾવਾਯ।
170. Chandarāgo vinīyati ceva pahīyati ca etthāti nibbānaṃ chandarāgavinayo chandarāgappahānañcāti. Tenāha ‘‘nibbānañhī’’ti. Tattha āgammāti idaṃ yo chandarāgaṃ vineti pajahati, tassa ārammaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Tīhi pariññāhīti iminā ñātatīraṇapariññāhi parijānissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ko pana vādo pahānapariññāyāti dasseti? Tathabhāvāyāti parijānanakabhāvāya.
੧੭੧. ਅਪਰਿਤ੍ਤੇਨਾਤਿ ਅਹੀਨੇਨ। વਿਪੁਲੇਨਾਤਿ ਮਹਤਾ। ਯਦਿ વਣ੍ਣਸਮ੍ਪਤ੍ਤਿਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ, વਣ੍ਣਦਸਕਂ ਕਸ੍ਮਾ ਨ ਗਹਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਮਾਤੁਗਾਮਸ੍ਸ ਹੀ’’ਤਿਆਦਿ। ਭੋਜਨਸਮ੍ਪਦਾਦੀਨਂ ਅਲਾਭੇਪੀਤਿ ਦਸ੍ਸਨਤ੍ਥਂ ‘‘ਦੁਗ੍ਗਤਕੁਲੇ ਨਿਬ੍ਬਤ੍ਤਸ੍ਸਪੀ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ। ਥੋਕਂ ਥੋਕਂ વਣ੍ਣਾਯਤਨਂ ਪਸੀਦਤਿ ਮਂਸਸ੍ਸ ਪਰਿਬ੍ਰੂਹਨਤੋ ਥਨਮਂਸਾਨਿ વਡ੍ਢਨ੍ਤਿ ਜਾਯਨ੍ਤਿ। વਣ੍ਣੇਤਿ ਹਦਯਙ੍ਗਤਭਾવਂ ਪਕਾਸੇਨ੍ਤੋ વਿਯ ਹੋਤੀਤਿ વਣ੍ਣੋ। ਸੋ ਏવ ਸਾਮਗ੍ਗੋਪਭੋਗਾਦਿਨਾ ਨਿਭਾਤੀਤਿ ਨਿਭਾ। ਤੇਨਾਹ ‘‘વਣ੍ਣਨਿਭਾਤਿ વਣ੍ਣੋਯੇવਾ’’ਤਿ।
171.Aparittenāti ahīnena. Vipulenāti mahatā. Yadi vaṇṇasampattidassanatthaṃ, vaṇṇadasakaṃ kasmā na gahitanti āha ‘‘mātugāmassa hī’’tiādi. Bhojanasampadādīnaṃ alābhepīti dassanatthaṃ ‘‘duggatakule nibbattassapī’’ti vuttaṃ. Thokaṃ thokaṃ vaṇṇāyatanaṃ pasīdati maṃsassa paribrūhanato thanamaṃsāni vaḍḍhanti jāyanti. Vaṇṇeti hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsento viya hotīti vaṇṇo. So eva sāmaggopabhogādinā nibhātīti nibhā. Tenāha ‘‘vaṇṇanibhāti vaṇṇoyevā’’ti.
ਭੋਗ੍ਗਨ੍ਤਿ ਅਤਿવਿਯ વਙ੍ਕਤਾਯ ਭੋਗ੍ਗਂ। ਤਾਦਿਸਂ ਪਨ ਸਰੀਰਂ ਭਗ੍ਗਂ વਿਯ ਹੋਤੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਭਗ੍ਗ’’ਨ੍ਤਿ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਇਮਿਨਾਪਿਸ੍ਸ વਙ੍ਕਭਾવਮੇવ ਦੀਪੇਤੀ’’ਤਿ। ਦਨ੍ਤਾਨਂ ਛਿਨ੍ਨਭਿਨ੍ਨਤਾਯ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਪਤਨੇਨ ਚ ਖਣ੍ਡਿਤਦਨ੍ਤਂ। ਕੇਸਾਨਂ ਸੇਤવਣ੍ਣਤਾਯ ਪਲਿਤਨ੍ਤਿ ਆਹ ‘‘ਪਣ੍ਡਰਕੇਸ’’ਨ੍ਤਿ। ਕੇਸਾਨਂ ਮਤ੍ਤਸੋ ਸਿਯਨੇ ਖਲ੍ਲਾਟવੋਹਾਰੋਤਿ ਬਹੁਸੋ ਸਿਯਨਂ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਮਹਾਖਲ੍ਲਾਟਸੀਸ’’ਨ੍ਤਿ। વਸ੍ਸਸਤਿਕਕਾਲੇ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਨਤਿਲਕਾਨਿ ਸਨ੍ਧਾਯਾਹ ‘‘ਤਿਲਕਾਹਤਗਤ੍ਤ’’ਨ੍ਤਿ। ਤਾਨਿ ਪਨ ਕਾਨਿਚਿ ਸੇਤਾਨਿ ਹੋਨ੍ਤਿ ਕਾਨਿਚਿ ਕਾਲ਼ਾਨੀਤਿ ਆਹ ‘‘ਸੇਤਕਾਲ਼ਤਿਲਕੇਹੀ’’ਤਿ। ਬ੍ਯਾਧਿਕਨ੍ਤਿ ਸਞ੍ਚਾਤਬ੍ਯਾਧਿਂ। ਬਾਲ਼੍ਹਗਿਲਾਨਨ੍ਤਿ ਮਾਰਣਨ੍ਤਿ ਕਗੇਲਞ੍ਞੇਨ ਗਿਲਾਨਂ।
Bhogganti ativiya vaṅkatāya bhoggaṃ. Tādisaṃ pana sarīraṃ bhaggaṃ viya hotīti āha ‘‘bhagga’’nti. Tenāha ‘‘imināpissa vaṅkabhāvameva dīpetī’’ti. Dantānaṃ chinnabhinnatāya ekaccānaṃ patanena ca khaṇḍitadantaṃ. Kesānaṃ setavaṇṇatāya palitanti āha ‘‘paṇḍarakesa’’nti. Kesānaṃ mattaso siyane khallāṭavohāroti bahuso siyanaṃ sandhāyāha ‘‘mahākhallāṭasīsa’’nti. Vassasatikakāle uppajjanatilakāni sandhāyāha ‘‘tilakāhatagatta’’nti. Tāni pana kānici setāni honti kānici kāḷānīti āha ‘‘setakāḷatilakehī’’ti. Byādhikanti sañcātabyādhiṃ. Bāḷhagilānanti māraṇanti kagelaññena gilānaṃ.
੧੭੩. ਤਸ੍ਮਿਂ ਸਮਯੇਤਿ ਤਸ੍ਮਿਂ ਝਾਨਂ ਉਪਸਮ੍ਪਜ੍ਜ વਿਹਰਣਸਮਯੇ। ਨ ਚੇਤੇਤੀਤਿ ਨ ਅਭਿਸਨ੍ਦਹਤਿ। ਬ੍ਯਾਬਾਧਨਟ੍ਠੇਨ ਬ੍ਯਾਬਾਧੋ, ਬ੍ਯਾਬਾਧੋવ ਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਂ, ਨਤ੍ਥਿ ਏਤ੍ਥ ਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਨ੍ਤਿ ਅਬ੍ਯਾਬਜ੍ਝਂ, ਦੁਕ੍ਖਰਹਿਤਂ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਨਿਦ੍ਦੁਕ੍ਖਮੇવਾ’’ਤਿ।
173.Tasmiṃ samayeti tasmiṃ jhānaṃ upasampajja viharaṇasamaye. Na cetetīti na abhisandahati. Byābādhanaṭṭhena byābādho, byābādhova byābajjhaṃ, natthi ettha byābajjhanti abyābajjhaṃ, dukkharahitaṃ. Tenāha ‘‘niddukkhamevā’’ti.
੧੭੪. ਅਨਿਚ੍ਚਾਦਿਆਕਾਰੋਤਿ ਅਨਿਚ੍ਚਾਕਾਰੋ ਦੁਕ੍ਖਾਕਾਰੋ વਿਪਰਿਣਾਮਾਕਾਰੋ ਚਲਾਦਿਆਕਾਰੋ ਚ।
174.Aniccādiākāroti aniccākāro dukkhākāro vipariṇāmākāro calādiākāro ca.
ਮਹਾਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾਯ ਲੀਨਤ੍ਥਪ੍ਪਕਾਸਨਾ ਸਮਤ੍ਤਾ।
Mahādukkhakkhandhasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ • Majjhimanikāya / ੩. ਮਹਾਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤਂ • 3. Mahādukkhakkhandhasuttaṃ
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਮਜ੍ਝਿਮਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ੩. ਮਹਾਦੁਕ੍ਖਕ੍ਖਨ੍ਧਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 3. Mahādukkhakkhandhasuttavaṇṇanā
