| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
৯. মঘদেৰজাতকৰণ্ণনা
9. Maghadevajātakavaṇṇanā
উত্তমঙ্গরুহা ময্হন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো মহাভিনিক্খমনং আরব্ভ কথেসি। তং হেট্ঠা নিদানকথাযং কথিতমেৰ। তস্মিং পন কালে ভিক্খূ দসবলস্স নেক্খম্মং ৰণ্ণযন্তা নিসীদিংসু। অথ সত্থা ধম্মসভং আগন্ত্ৰা বুদ্ধাসনে নিসিন্নো ভিক্খূ আমন্তেসি ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৰে, এতরহি কথায সন্নিসিন্না’’তি। ‘‘ভন্তে, ন অঞ্ঞায কথায, তুম্হাকংযেৰ পন নেক্খম্মং ৰণ্ণযমানা নিসিন্নাম্হা’’তি ৰুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৰে, তথাগতো এতরহিযেৰ নেক্খম্মং নিক্খন্তো, পুব্বেপি নিক্খন্তোযেৰা’’তি আহ। ভিক্খূ তস্সত্থস্সাৰিভাৰত্থং ভগৰন্তং যাচিংসু, ভগৰা ভৰন্তরেন পটিচ্ছন্নং কারণং পাকটং অকাসি।
Uttamaṅgaruhā mayhanti idaṃ satthā jetavane viharanto mahābhinikkhamanaṃ ārabbha kathesi. Taṃ heṭṭhā nidānakathāyaṃ kathitameva. Tasmiṃ pana kāle bhikkhū dasabalassa nekkhammaṃ vaṇṇayantā nisīdiṃsu. Atha satthā dhammasabhaṃ āgantvā buddhāsane nisinno bhikkhū āmantesi ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti. ‘‘Bhante, na aññāya kathāya, tumhākaṃyeva pana nekkhammaṃ vaṇṇayamānā nisinnāmhā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, tathāgato etarahiyeva nekkhammaṃ nikkhanto, pubbepi nikkhantoyevā’’ti āha. Bhikkhū tassatthassāvibhāvatthaṃ bhagavantaṃ yāciṃsu, bhagavā bhavantarena paṭicchannaṃ kāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi.
অতীতে ৰিদেহরট্ঠে মিথিলাযং মঘদেৰো নাম রাজা অহোসি ধম্মিকো ধম্মরাজা। সো চতুরাসীতি ৰস্সসহস্সানি কুমারকীল়ং কীল়ি, তথা ওপরজ্জং, তথা মহারজ্জং কত্ৰা দীঘমদ্ধানং খেপেত্ৰা একদিৰসং কপ্পকং আমন্তেসি ‘‘যদা মে, সম্ম কপ্পক, সিরস্মিং পলিতানি পস্সেয্যাসি, অথ মে আরোচেয্যাসী’’তি। কপ্পকোপি দীঘমদ্ধানং খেপেত্ৰা একদিৰসং রঞ্ঞো অঞ্জনৰণ্ণানং কেসানং অন্তরে একমেৰ পলিতং দিস্ৰা ‘‘দেৰ, একং তে পলিতং দিস্সতী’’তি আরোচেসি। ‘‘তেন হি মে, সম্ম, তং পলিতং উদ্ধরিত্ৰা পাণিম্হি ঠপেহী’’তি চ ৰুত্তে সুৰণ্ণসণ্ডাসেন উদ্ধরিত্ৰা রঞ্ঞো পাণিম্হি পতিট্ঠাপেসি। তদা রঞ্ঞো চতুরাসীতি ৰস্সসহস্সানি আযু অৰসিট্ঠং হোতি। এৰং সন্তেপি পলিতং দিস্ৰাৰ মচ্চুরাজানং আগন্ত্ৰা সমীপে ঠিতং ৰিয অত্তানং আদিত্তপণ্ণসালং পৰিট্ঠং ৰিয চ মঞ্ঞমানো সংৰেগং আপজ্জিত্ৰা ‘‘বাল মঘদেৰ, যাৰ পলিতস্সুপ্পাদাৰ ইমে কিলেসে জহিতুং নাসক্খী’’তি চিন্তেসি।
Atīte videharaṭṭhe mithilāyaṃ maghadevo nāma rājā ahosi dhammiko dhammarājā. So caturāsīti vassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi, tathā oparajjaṃ, tathā mahārajjaṃ katvā dīghamaddhānaṃ khepetvā ekadivasaṃ kappakaṃ āmantesi ‘‘yadā me, samma kappaka, sirasmiṃ palitāni passeyyāsi, atha me āroceyyāsī’’ti. Kappakopi dīghamaddhānaṃ khepetvā ekadivasaṃ rañño añjanavaṇṇānaṃ kesānaṃ antare ekameva palitaṃ disvā ‘‘deva, ekaṃ te palitaṃ dissatī’’ti ārocesi. ‘‘Tena hi me, samma, taṃ palitaṃ uddharitvā pāṇimhi ṭhapehī’’ti ca vutte suvaṇṇasaṇḍāsena uddharitvā rañño pāṇimhi patiṭṭhāpesi. Tadā rañño caturāsīti vassasahassāni āyu avasiṭṭhaṃ hoti. Evaṃ santepi palitaṃ disvāva maccurājānaṃ āgantvā samīpe ṭhitaṃ viya attānaṃ ādittapaṇṇasālaṃ paviṭṭhaṃ viya ca maññamāno saṃvegaṃ āpajjitvā ‘‘bāla maghadeva, yāva palitassuppādāva ime kilese jahituṃ nāsakkhī’’ti cintesi.
তস্সেৰং পলিতপাতুভাৰং আৰজ্জেন্তস্স অন্তোডাহো উপ্পজ্জি, সরীরা সেদা মুচ্চিংসু, সাটকা পীল়েত্ৰা অপনেতব্বাকারপ্পত্তা অহেসুং। সো ‘‘অজ্জেৰ মযা নিক্খমিত্ৰা পব্বজিতুং ৰট্টতী’’তি কপ্পকস্স সতসহস্সুট্ঠানকং গামৰরং দত্ৰা জেট্ঠপুত্তং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাত, মম সীসে পলিতং পাতুভূতং, মহল্লকোম্হি জাতো, ভুত্তা খো পন মে মানুসকা কামা, ইদানি দিব্বে কামে পরিযেসিস্সামি, নেক্খম্মকালো ময্হং, ত্ৰং ইমং রজ্জং পটিপজ্জ, অহং পন পব্বজিত্ৰা মঘদেৰঅম্বৰনুয্যানে ৰসন্তো সমণধম্মং করিস্সামী’’তি আহ। তং এৰং পব্বজিতুকামং অমচ্চা উপসঙ্কমিত্ৰা ‘‘দেৰ, কিং তুম্হাকং পব্বজ্জাকারণ’’ন্তি পুচ্ছিংসু। রাজা পলিতং হত্থেন গহেত্ৰা অমচ্চানং ইমং গাথমাহ –
Tassevaṃ palitapātubhāvaṃ āvajjentassa antoḍāho uppajji, sarīrā sedā mucciṃsu, sāṭakā pīḷetvā apanetabbākārappattā ahesuṃ. So ‘‘ajjeva mayā nikkhamitvā pabbajituṃ vaṭṭatī’’ti kappakassa satasahassuṭṭhānakaṃ gāmavaraṃ datvā jeṭṭhaputtaṃ pakkosāpetvā ‘‘tāta, mama sīse palitaṃ pātubhūtaṃ, mahallakomhi jāto, bhuttā kho pana me mānusakā kāmā, idāni dibbe kāme pariyesissāmi, nekkhammakālo mayhaṃ, tvaṃ imaṃ rajjaṃ paṭipajja, ahaṃ pana pabbajitvā maghadevaambavanuyyāne vasanto samaṇadhammaṃ karissāmī’’ti āha. Taṃ evaṃ pabbajitukāmaṃ amaccā upasaṅkamitvā ‘‘deva, kiṃ tumhākaṃ pabbajjākāraṇa’’nti pucchiṃsu. Rājā palitaṃ hatthena gahetvā amaccānaṃ imaṃ gāthamāha –
৯.
9.
‘‘উত্তমঙ্গরুহা ময্হং, ইমে জাতা ৰযোহরা।
‘‘Uttamaṅgaruhā mayhaṃ, ime jātā vayoharā;
পাতুভূতা দেৰদূতা, পব্বজ্জাসমযো মমা’’তি॥
Pātubhūtā devadūtā, pabbajjāsamayo mamā’’ti.
তত্থ উত্তমঙ্গরুহাতি কেসা। কেসা হি সব্বেসং হত্থপাদাদীনং অঙ্গানং উত্তমে সিরস্মিং রুহত্তা ‘‘উত্তমঙ্গরুহা’’তি ৰুচ্চন্তি। ইমে জাতা ৰযোহরাতি পস্সথ, তাতা, পলিতপাতুভাৰেন তিণ্ণং ৰযানং হরণতো ইমে জাতা ৰযোহরা। পাতুভূতাতি নিব্বত্তা। দেৰদূতাতি দেৰো ৰুচ্চতি মচ্চু, তস্স দূতাতি দেৰদূতা। সিরস্মিঞ্হি পলিতেসু পাতুভূতেসু মচ্চুরাজস্স সন্তিকে ঠিতো ৰিয হোতি, তস্মা পলিতানি ‘‘মচ্চুদেৰস্স দূতা’’তি ৰুচ্চন্তি। দেৰা ৰিয দূতাতিপি দেৰদূতা। যথা হি অলঙ্কতপটিযত্তায দেৰতায আকাসে ঠত্ৰা ‘‘অসুকদিৰসে ত্ৰং মরিস্সসী’’তি ৰুত্তে তং তথেৰ হোতি, এৰং সিরস্মিং পলিতেসু পাতুভূতেসু দেৰতায ব্যাকরণসদিসমেৰ হোতি, তস্মা পলিতানি ‘‘দেৰসদিসা দূতা’’তি ৰুচ্চন্তি। ৰিসুদ্ধিদেৰানং দূতাতিপি দেৰদূতা। সব্ববোধিসত্তা হি জিণ্ণব্যাধিমতপব্বজিতে দিস্ৰাৰ সংৰেগমাপজ্জিত্ৰা নিক্খম্ম পব্বজন্তি। যথাহ –
Tattha uttamaṅgaruhāti kesā. Kesā hi sabbesaṃ hatthapādādīnaṃ aṅgānaṃ uttame sirasmiṃ ruhattā ‘‘uttamaṅgaruhā’’ti vuccanti. Ime jātā vayoharāti passatha, tātā, palitapātubhāvena tiṇṇaṃ vayānaṃ haraṇato ime jātā vayoharā. Pātubhūtāti nibbattā. Devadūtāti devo vuccati maccu, tassa dūtāti devadūtā. Sirasmiñhi palitesu pātubhūtesu maccurājassa santike ṭhito viya hoti, tasmā palitāni ‘‘maccudevassa dūtā’’ti vuccanti. Devā viya dūtātipi devadūtā. Yathā hi alaṅkatapaṭiyattāya devatāya ākāse ṭhatvā ‘‘asukadivase tvaṃ marissasī’’ti vutte taṃ tatheva hoti, evaṃ sirasmiṃ palitesu pātubhūtesu devatāya byākaraṇasadisameva hoti, tasmā palitāni ‘‘devasadisā dūtā’’ti vuccanti. Visuddhidevānaṃ dūtātipi devadūtā. Sabbabodhisattā hi jiṇṇabyādhimatapabbajite disvāva saṃvegamāpajjitvā nikkhamma pabbajanti. Yathāha –
‘‘জিণ্ণঞ্চ দিস্ৰা দুখিতঞ্চ ব্যাধিতং, মতঞ্চ দিস্ৰা গতমাযুসঙ্খযং।
‘‘Jiṇṇañca disvā dukhitañca byādhitaṃ, matañca disvā gatamāyusaṅkhayaṃ;
কাসাযৰত্থং পব্বজিতঞ্চ দিস্ৰা, তস্মা অহং পব্বজিতোম্হি রাজা’’তি॥ (থেরগা॰ ৭৩ থোকং ৰিসদিসং)।
Kāsāyavatthaṃ pabbajitañca disvā, tasmā ahaṃ pabbajitomhi rājā’’ti. (theragā. 73 thokaṃ visadisaṃ);
ইমিনা পরিযাযেন পলিতানি ৰিসুদ্ধিদেৰানং দূতত্তা ‘‘দেৰদূতা’’তি ৰুচ্চন্তি। পব্বজ্জাসমযো মমাতি গিহিভাৰতো নিক্খন্তট্ঠেন ‘‘পব্বজ্জা’’তি লদ্ধনামস্স সমণলিঙ্গগহণস্স কালো ময্হন্তি দস্সেতি।
Iminā pariyāyena palitāni visuddhidevānaṃ dūtattā ‘‘devadūtā’’ti vuccanti. Pabbajjāsamayo mamāti gihibhāvato nikkhantaṭṭhena ‘‘pabbajjā’’ti laddhanāmassa samaṇaliṅgagahaṇassa kālo mayhanti dasseti.
সো এৰং ৰত্ৰা তং দিৰসমেৰ রজ্জং পহায ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৰা তস্মিংযেৰ মঘদেৰঅম্বৰনে ৰিহরন্তো চতুরাসীতি ৰস্সসহস্সানি চত্তারো ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা অপরিহীনজ্ঝানে ঠিতো কালং কত্ৰা ব্রহ্মলোকে নিব্বত্তিত্ৰা পুন ততো চুতো মিথিলাযংযেৰ নিমি নাম রাজা হুত্ৰা ওসক্কমানং অত্তনো ৰংসং ঘটেত্ৰা তত্থেৰ অম্বৰনে পব্বজিত্ৰা ব্রহ্মৰিহারে ভাৰেত্ৰা পুন ব্রহ্মলোকূপগোৰ অহোসি।
So evaṃ vatvā taṃ divasameva rajjaṃ pahāya isipabbajjaṃ pabbajitvā tasmiṃyeva maghadevaambavane viharanto caturāsīti vassasahassāni cattāro brahmavihāre bhāvetvā aparihīnajjhāne ṭhito kālaṃ katvā brahmaloke nibbattitvā puna tato cuto mithilāyaṃyeva nimi nāma rājā hutvā osakkamānaṃ attano vaṃsaṃ ghaṭetvā tattheva ambavane pabbajitvā brahmavihāre bhāvetvā puna brahmalokūpagova ahosi.
সত্থাপি ‘‘ন, ভিক্খৰে, তথাগতো ইদানেৰ মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তো, পুব্বেপি নিক্খন্তোযেৰা’’তি ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা দস্সেত্ৰা চত্তারি সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপরিযোসানে কেচি সোতাপন্না অহেসুং, কেচি সকদাগামিনো, কেচি অনাগামিনো। ইতি ভগৰা ইমানি দ্ৰে ৰত্থূনি কথেত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি ‘‘তদা কপ্পকো আনন্দো অহোসি, পুত্তো রাহুলো, মঘদেৰরাজা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthāpi ‘‘na, bhikkhave, tathāgato idāneva mahābhinikkhamanaṃ nikkhanto, pubbepi nikkhantoyevā’’ti imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā dassetvā cattāri saccāni pakāsesi, saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṃ, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino. Iti bhagavā imāni dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā kappako ānando ahosi, putto rāhulo, maghadevarājā pana ahameva ahosi’’nti.
মঘদেৰজাতকৰণ্ণনা নৰমা।
Maghadevajātakavaṇṇanā navamā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ৯. মঘদেৰজাতকং • 9. Maghadevajātakaṃ
