| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / විභඞ්ග-අනුටීකා • Vibhaṅga-anuṭīkā |
11. මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගො
11. Maggaṅgavibhaṅgo
2. අභිධම්මභාජනීයවණ්ණනා
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
490. අභිධම්මෙති ධම්මසඞ්ගහෙ. සො හි නිබ්බත්තිතාභිධම්මදෙසනා, න විභඞ්ගදෙසනා විය සුත්තන්තනයවිමිස්සා. අරියොපපදතං න කරොති විනාපි තෙනස්ස අරියභාවසිද්ධිතො. තෙනාහ අට්ඨකථායං ‘‘යථා හී’’තිආදි.
490. Abhidhammeti dhammasaṅgahe. So hi nibbattitābhidhammadesanā, na vibhaṅgadesanā viya suttantanayavimissā. Ariyopapadataṃ na karoti vināpi tenassa ariyabhāvasiddhito. Tenāha aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yathā hī’’tiādi.
493. ‘‘ලොකියකාලෙනා’’ති ඉදං පුබ්බභාගභාවනානුභාවෙන කිච්චාතිරෙකසිද්ධීති දස්සනත්ථං වුත්තං. එතෙසන්ති සම්මාදිට්ඨිආදීනං. අප්පහානෙ, පහානෙ ච ආදීනවානිසංසවිභාවනාදිනා විසෙසප්පච්චයත්තා සම්මාදිට්ඨිආදීනි මිච්ඡාවාචාදීනි පජහාපෙන්තීති වුත්තානි. මිච්ඡාවාචාදිතො නිවත්ති සම්මාවාචාදිකිරියාති වුත්තං ‘‘සම්මාවාචාදිකිරියා හි විරතී’’ති. සම්මාදිට්ඨිආදයො විය න කාරාපකභාවෙන, තංසමඞ්ගීපුග්ගලො විය න කත්තුභාවෙන. ලොකුත්තරක්ඛණෙපීති න කෙවලං ලොකියක්ඛණෙයෙව, අථ ඛො ලොකුත්තරක්ඛණෙපි.
493. ‘‘Lokiyakālenā’’ti idaṃ pubbabhāgabhāvanānubhāvena kiccātirekasiddhīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Etesanti sammādiṭṭhiādīnaṃ. Appahāne, pahāne ca ādīnavānisaṃsavibhāvanādinā visesappaccayattā sammādiṭṭhiādīni micchāvācādīni pajahāpentīti vuttāni. Micchāvācādito nivatti sammāvācādikiriyāti vuttaṃ ‘‘sammāvācādikiriyā hi viratī’’ti. Sammādiṭṭhiādayo viya na kārāpakabhāvena, taṃsamaṅgīpuggalo viya na kattubhāvena. Lokuttarakkhaṇepīti na kevalaṃ lokiyakkhaṇeyeva, atha kho lokuttarakkhaṇepi.
ඛන්ධොපධිං විපච්චතීති පටිසන්ධිදායිකං සන්ධායාහ. තත්ථ විපච්චතීති පවත්තිවිපාකදායිකං.
Khandhopadhiṃ vipaccatīti paṭisandhidāyikaṃ sandhāyāha. Tattha vipaccatīti pavattivipākadāyikaṃ.
එකෙකන්ති ‘‘තත්ථ කතමා සම්මාදිට්ඨී’’තිආදිනා එකෙකං අඞ්ගං පුච්ඡිත්වා. තස්ස තස්සෙවාති එකෙකඅඞ්ගස්සෙව, න අඞ්ගසමුදායස්ස. සහ පන පුච්ඡිත්වාති ‘‘තත්ථ කතමො පඤ්චඞ්ගිකො මග්ගො’’ති පුච්ඡිත්වා. එකතො විස්සජ්ජනපටිනිද්දෙසත්තාති යදිපි ‘‘තත්ථ කතමා සම්මාදිට්ඨි? යා පඤ්ඤා’’තිආදිනා (විභ. 495) විස්සජ්ජනං කතං, ‘‘තත්ථ කතමො පඤ්චඞ්ගිකො මග්ගො’’ති (විභ. 494) පන එකතො කතාය පුච්ඡාය විස්සජ්ජනවසෙන පටිනිද්දෙසභාවතො න පාටියෙක්කං පුච්ඡාවිස්සජ්ජනං නාම හොති. කස්මා පනෙත්ථ පඤ්චඞ්ගිකවාරෙ එව පාටියෙක්කං පුච්ඡාවිස්සජ්ජනං කතං, න අට්ඨඞ්ගිකවාරෙති චොදනං සන්ධායාහ ‘‘තත්ථා’’තිආදි. එකෙකමුඛායාති සම්මාදිට්ඨිආදිමුඛාය. තෙන වුත්තං ‘‘අරියං වො, භික්ඛවෙ, සම්මාදිට්ඨිං දෙසෙස්සාමි සඋපනිසං සපරික්ඛාර’’න්තිආදි (සං. නි. 5.28). පුබ්බසුද්ධියා සිජ්ඣන්ති. තථා හි වුත්තං ‘‘පුබ්බෙව ඛො පනස්ස කායකම්මං වචීකම්මං ආජීවො සුපරිසුද්ධො හොතී’’ති (ම. නි. 3.431), තස්මා සම්මාවාචාදිමුඛා භාවනා නත්ථීති අධිප්පායො. තෙනාහ ‘‘න මග්ගස්ස උපචාරෙනා’’ති.
Ekekanti ‘‘tattha katamā sammādiṭṭhī’’tiādinā ekekaṃ aṅgaṃ pucchitvā. Tassa tassevāti ekekaaṅgasseva, na aṅgasamudāyassa. Saha pana pucchitvāti ‘‘tattha katamo pañcaṅgiko maggo’’ti pucchitvā. Ekato vissajjanapaṭiniddesattāti yadipi ‘‘tattha katamā sammādiṭṭhi? Yā paññā’’tiādinā (vibha. 495) vissajjanaṃ kataṃ, ‘‘tattha katamo pañcaṅgiko maggo’’ti (vibha. 494) pana ekato katāya pucchāya vissajjanavasena paṭiniddesabhāvato na pāṭiyekkaṃ pucchāvissajjanaṃ nāma hoti. Kasmā panettha pañcaṅgikavāre eva pāṭiyekkaṃ pucchāvissajjanaṃ kataṃ, na aṭṭhaṅgikavāreti codanaṃ sandhāyāha ‘‘tatthā’’tiādi. Ekekamukhāyāti sammādiṭṭhiādimukhāya. Tena vuttaṃ ‘‘ariyaṃ vo, bhikkhave, sammādiṭṭhiṃ desessāmi saupanisaṃ saparikkhāra’’ntiādi (saṃ. ni. 5.28). Pubbasuddhiyā sijjhanti. Tathā hi vuttaṃ ‘‘pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī’’ti (ma. ni. 3.431), tasmā sammāvācādimukhā bhāvanā natthīti adhippāyo. Tenāha ‘‘na maggassa upacārenā’’ti.
අභිධම්මභාජනීයවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā niṭṭhitā.
මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Maggaṅgavibhaṅgavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
තිපිටක (මූල) • Tipiṭaka (Mūla) / අභිධම්මපිටක • Abhidhammapiṭaka / විභඞ්ගපාළි • Vibhaṅgapāḷi / 11. මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගො • 11. Maggaṅgavibhaṅgo
අට්ඨකථා • Aṭṭhakathā / අභිධම්මපිටක (අට්ඨකථා) • Abhidhammapiṭaka (aṭṭhakathā) / සම්මොහවිනොදනී-අට්ඨකථා • Sammohavinodanī-aṭṭhakathā / 2. අභිධම්මභාජනීයවණ්ණනා • 2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
ටීකා • Tīkā / අභිධම්මපිටක (ටීකා) • Abhidhammapiṭaka (ṭīkā) / විභඞ්ග-මූලටීකා • Vibhaṅga-mūlaṭīkā / 11. මග්ගඞ්ගවිභඞ්ගො • 11. Maggaṅgavibhaṅgo
