| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ปฎิสมฺภิทามคฺคปาฬิ • Paṭisambhidāmaggapāḷi |
๑๑. มคฺคญาณนิเทฺทโส
11. Maggañāṇaniddeso
๖๑. กถํ ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ? โสตาปตฺติมคฺคกฺขเณ ทสฺสนเฎฺฐน สมฺมาทิฎฺฐิ มิจฺฉาทิฎฺฐิยา วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ อภินิโรปนเฎฺฐน สมฺมาสงฺกโปฺป มิจฺฉาสงฺกปฺปา วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
61. Kathaṃ dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ? Sotāpattimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi micchādiṭṭhiyā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’. Abhiniropanaṭṭhena sammāsaṅkappo micchāsaṅkappā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
ปริคฺคหเฎฺฐน สมฺมาวาจา มิจฺฉาวาจาย วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Pariggahaṭṭhena sammāvācā micchāvācāya vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
สมุฎฺฐานเฎฺฐน สมฺมากมฺมโนฺต มิจฺฉากมฺมนฺตา วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Samuṭṭhānaṭṭhena sammākammanto micchākammantā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
โวทานเฎฺฐน สมฺมาอาชีโว มิจฺฉาอาชีวา วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Vodānaṭṭhena sammāājīvo micchāājīvā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
ปคฺคหเฎฺฐน สมฺมาวายาโม มิจฺฉาวายามา วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Paggahaṭṭhena sammāvāyāmo micchāvāyāmā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
อุปฎฺฐานเฎฺฐน สมฺมาสติ มิจฺฉาสติยา วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Upaṭṭhānaṭṭhena sammāsati micchāsatiyā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
อวิเกฺขปเฎฺฐน สมฺมาสมาธิ มิจฺฉาสมาธิโต วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi micchāsamādhito vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
สกทาคามิมคฺคกฺขเณ ทสฺสนเฎฺฐน สมฺมาทิฎฺฐิ …เป.… อวิเกฺขปเฎฺฐน สมฺมาสมาธิ โอฬาริกา กามราคสโญฺญชนา ปฎิฆสโญฺญชนา โอฬาริกา กามราคานุสยา ปฎิฆานุสยา วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Sakadāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi …pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi oḷārikā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā oḷārikā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
อนาคามิมคฺคกฺขเณ ทสฺสนเฎฺฐน สมฺมาทิฎฺฐิ…เป.… อวิเกฺขปเฎฺฐน สมฺมาสมาธิ อนุสหคตา กามราคสโญฺญชนา ปฎิฆสโญฺญชนา อนุสหคตา กามราคานุสยา ปฎิฆานุสยา วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Anāgāmimaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi anusahagatā kāmarāgasaññojanā paṭighasaññojanā anusahagatā kāmarāgānusayā paṭighānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
อรหตฺตมคฺคกฺขเณ ทสฺสนเฎฺฐน สมฺมาทิฎฺฐิ…เป.… อวิเกฺขปเฎฺฐน สมฺมาสมาธิ รูปราคา อรูปราคา มานา อุทฺธจฺจา อวิชฺชาย มานานุสยา ภวราคานุสยา อวิชฺชานุสยา วุฎฺฐาติ, ตทนุวตฺตกกิเลเสหิ จ ขเนฺธหิ จ วุฎฺฐาติ, พหิทฺธา จ สพฺพนิมิเตฺตหิ วุฎฺฐาติฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Arahattamaggakkhaṇe dassanaṭṭhena sammādiṭṭhi…pe… avikkhepaṭṭhena sammāsamādhi rūparāgā arūparāgā mānā uddhaccā avijjāya mānānusayā bhavarāgānusayā avijjānusayā vuṭṭhāti, tadanuvattakakilesehi ca khandhehi ca vuṭṭhāti, bahiddhā ca sabbanimittehi vuṭṭhāti. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
๖๒.
62.
อชาตํ ฌาเปติ ชาเตน, ฌานํ เตน ปวุจฺจติ;
Ajātaṃ jhāpeti jātena, jhānaṃ tena pavuccati;
ฌานวิโมเกฺข กุสลตา, นานาทิฎฺฐีสุ น กมฺปติฯ
Jhānavimokkhe kusalatā, nānādiṭṭhīsu na kampati.
สมาทหิตฺวา ยถา เจ วิปสฺสติ, วิปสฺสมาโน ตถา เจ สมาทเห;
Samādahitvā yathā ce vipassati, vipassamāno tathā ce samādahe;
วิปสฺสนา จ สมโถ ตทา อหุ, สมานภาคา ยุคนทฺธา วตฺตเรฯ
Vipassanā ca samatho tadā ahu, samānabhāgā yuganaddhā vattare.
ทุภโต วุฎฺฐิตา ปญฺญา, ผเสฺสติ อมตํ ปทํฯ
Dubhato vuṭṭhitā paññā, phasseti amataṃ padaṃ.
วิโมกฺขจริยํ ชานาติ, นานเตฺตกตฺตโกวิโท;
Vimokkhacariyaṃ jānāti, nānattekattakovido;
ทฺวินฺนํ ญาณานํ กุสลตา, นานาทิฎฺฐีสุ น กมฺปตีติฯ
Dvinnaṃ ñāṇānaṃ kusalatā, nānādiṭṭhīsu na kampatīti.
ตํ ญาตเฎฺฐน ญาณํ, ปชานนเฎฺฐน ปญฺญาฯ เตน วุจฺจติ – ‘‘ทุภโต วุฎฺฐานวิวฎฺฎเน ปญฺญา มเคฺค ญาณํ’’ฯ
Taṃ ñātaṭṭhena ñāṇaṃ, pajānanaṭṭhena paññā. Tena vuccati – ‘‘dubhato vuṭṭhānavivaṭṭane paññā magge ñāṇaṃ’’.
มคฺคญาณนิเทฺทโส เอกาทสโมฯ
Maggañāṇaniddeso ekādasamo.
Footnotes:
Related texts:
อฎฺฐกถา • Aṭṭhakathā / สุตฺตปิฎก (อฎฺฐกถา) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ขุทฺทกนิกาย (อฎฺฐกถา) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ปฎิสมฺภิทามคฺค-อฎฺฐกถา • Paṭisambhidāmagga-aṭṭhakathā / ๑๑. มคฺคญาณนิเทฺทสวณฺณนา • 11. Maggañāṇaniddesavaṇṇanā
