Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / মিলিন্দপঞ্হপাল়ি • Milindapañhapāḷi

৪. মচ্চুপাসমুত্তিপঞ্হো

4. Maccupāsamuttipañho

. ‘‘ভন্তে নাগসেন, ভাসিতম্পেতং ভগৰতা –

4. ‘‘Bhante nāgasena, bhāsitampetaṃ bhagavatā –

‘‘‘ন অন্তলিক্খে ন সমুদ্দমজ্ঝে, ন পব্বতানং ৰিৰরং পৰিস্স।

‘‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;

ন ৰিজ্জতী সো জগতিপ্পদেসো, যত্থট্ঠিতো মুচ্চেয্য মচ্চুপাসা’তি॥

Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhito mucceyya maccupāsā’ti.

‘‘পুন ভগৰতা পরিত্তা চ উদ্দিট্ঠা। সেয্যথিদং, রতনসুত্তং মেত্তসুত্তং খন্ধপরিত্তং মোরপরিত্তং ধজগ্গপরিত্তং আটানাটিযপরিত্তং অঙ্গুলিমালপরিত্তং। যদি, ভন্তে নাগসেন, আকাসগতোপি সমুদ্দমজ্ঝগতোপি পাসাদকুটিলেণগুহাপব্ভারদরিবিলগিরি ৰিৰরপব্বতন্তরগতোপি ন মুচ্চতি মচ্চুপাসা, তেন হি পরিত্তকম্মং মিচ্ছা। যদি পরিত্তকরণেন মচ্চুপাসা পরিমুত্তি ভৰতি, তেন হি ‘ন অন্তলিক্খে…পে॰… মচ্চুপাসা’তি তম্পি ৰচনং মিচ্ছা। অযম্পি উভতো কোটিকো পঞ্হো গণ্ঠিতোপি গণ্ঠিতরো তৰানুপ্পত্তো, সো তযা নিব্বাহিতব্বো’’তি।

‘‘Puna bhagavatā parittā ca uddiṭṭhā. Seyyathidaṃ, ratanasuttaṃ mettasuttaṃ khandhaparittaṃ moraparittaṃ dhajaggaparittaṃ āṭānāṭiyaparittaṃ aṅgulimālaparittaṃ. Yadi, bhante nāgasena, ākāsagatopi samuddamajjhagatopi pāsādakuṭileṇaguhāpabbhāradaribilagiri vivarapabbatantaragatopi na muccati maccupāsā, tena hi parittakammaṃ micchā. Yadi parittakaraṇena maccupāsā parimutti bhavati, tena hi ‘na antalikkhe…pe… maccupāsā’ti tampi vacanaṃ micchā. Ayampi ubhato koṭiko pañho gaṇṭhitopi gaṇṭhitaro tavānuppatto, so tayā nibbāhitabbo’’ti.

‘‘ভাসিতম্পেতং , মহারাজ, ভগৰতা ‘ন অন্তলিক্খে…পে॰… মচ্চুপাসা’তি, পরিত্তা চ ভগৰতা উদ্দিট্ঠা, তঞ্চ পন সাৰসেসাযুকস্স ৰযসম্পন্নস্স অপেতকম্মাৰরণস্স, নত্থি, মহারাজ, খীণাযুকস্স ঠিতিযা কিরিযা ৰা উপক্কমো ৰা।

‘‘Bhāsitampetaṃ , mahārāja, bhagavatā ‘na antalikkhe…pe… maccupāsā’ti, parittā ca bhagavatā uddiṭṭhā, tañca pana sāvasesāyukassa vayasampannassa apetakammāvaraṇassa, natthi, mahārāja, khīṇāyukassa ṭhitiyā kiriyā vā upakkamo vā.

‘‘যথা মহারাজ মতস্স রুক্খস্স সুক্খস্স কোল়াপস্স নিস্নেহস্স উপরুদ্ধজীৰিতস্স গতাযুসঙ্খারস্স কুম্ভসহস্সেনপি উদকে আকিরন্তে অল্লত্তং ৰা পল্লৰিতহরিতভাৰো ৰা ন ভৰেয্য। এৰমেৰ খো, মহারাজ, ভেসজ্জপরিত্তকম্মেন নত্থি খীণাযুকস্স ঠিতিযা কিরিযা ৰা উপক্কমো ৰা, যানি তানি, মহারাজ, মহিযা ওসধানি ভেসজ্জানি, তানিপি খীণাযুকস্স অকিচ্চকরানি ভৰন্তি। সাৰসেসাযুকং, মহারাজ, ৰযসম্পন্নং অপেতকম্মাৰরণং পরিত্তং রক্খতি গোপেতি, তস্সত্থায ভগৰতা পরিত্তা উদ্দিট্ঠা।

‘‘Yathā mahārāja matassa rukkhassa sukkhassa koḷāpassa nisnehassa uparuddhajīvitassa gatāyusaṅkhārassa kumbhasahassenapi udake ākirante allattaṃ vā pallavitaharitabhāvo vā na bhaveyya. Evameva kho, mahārāja, bhesajjaparittakammena natthi khīṇāyukassa ṭhitiyā kiriyā vā upakkamo vā, yāni tāni, mahārāja, mahiyā osadhāni bhesajjāni, tānipi khīṇāyukassa akiccakarāni bhavanti. Sāvasesāyukaṃ, mahārāja, vayasampannaṃ apetakammāvaraṇaṃ parittaṃ rakkhati gopeti, tassatthāya bhagavatā parittā uddiṭṭhā.

‘‘যথা, মহারাজ, কস্সকো পরিপক্কে ধঞ্ঞে মতে সস্সনাল়ে উদকপ্পৰেসনং ৰারেয্য, যং পন সস্সং তরুণং মেঘসন্নিভং ৰযসম্পন্নং, তং উদকৰড্ঢিযা ৰড্ঢতি। এৰমেৰ খো, মহারাজ, খীণাযুকস্স ভেসজ্জপরিত্তকিরিযা ঠপিতা পটিক্খিত্তা , যে পন তে মনুস্সা সাৰসেসাযুকা ৰযসম্পন্না, তেসং অত্থায পরিত্তভেসজ্জানি ভণিতানি, তে পরিত্তভেসজ্জেহি ৰড্ঢন্তী’’তি।

‘‘Yathā, mahārāja, kassako paripakke dhaññe mate sassanāḷe udakappavesanaṃ vāreyya, yaṃ pana sassaṃ taruṇaṃ meghasannibhaṃ vayasampannaṃ, taṃ udakavaḍḍhiyā vaḍḍhati. Evameva kho, mahārāja, khīṇāyukassa bhesajjaparittakiriyā ṭhapitā paṭikkhittā , ye pana te manussā sāvasesāyukā vayasampannā, tesaṃ atthāya parittabhesajjāni bhaṇitāni, te parittabhesajjehi vaḍḍhantī’’ti.

‘‘যদি, ভন্তে নাগসেন, খীণাযুকো মরতি, সাৰসেসাযুকো জীৰতি, তেন হি পরিত্তভেসজ্জানি নিরত্থকানি হোন্তী’’তি? ‘‘দিট্ঠপুব্বো পন তযা, মহারাজ, কোচি রোগো ভেসজ্জেহি পটিনিৰত্তিতো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, অনেকসতানি দিট্ঠানী’’তি। ‘‘তেন হি, মহারাজ, ‘পরিত্তভেসজ্জকিরিযা নিরত্থকা’তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা ভৰতী’’তি।

‘‘Yadi, bhante nāgasena, khīṇāyuko marati, sāvasesāyuko jīvati, tena hi parittabhesajjāni niratthakāni hontī’’ti? ‘‘Diṭṭhapubbo pana tayā, mahārāja, koci rogo bhesajjehi paṭinivattito’’ti? ‘‘Āma, bhante, anekasatāni diṭṭhānī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, ‘parittabhesajjakiriyā niratthakā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhavatī’’ti.

‘‘দিস্সন্তি , ভন্তে নাগসেন, ৰেজ্জানং উপক্কমা ভেসজ্জপানানুলেপা, তেন তেসং উপক্কমেন রোগো পটিনিৰত্ততী’’তি। ‘‘পরিত্তানম্পি, মহারাজ, পৰত্তীযমানানং সদ্দো সুয্যতি, জিৰ্হা সুক্খতি, হদযং ব্যাৰট্টতি, কণ্ঠো আতুরতি। তেন তেসং পৰত্তেন সব্বে ব্যাধযো ৰূপসমন্তি, সব্বা ঈতিযো অপগচ্ছন্তীতি।

‘‘Dissanti , bhante nāgasena, vejjānaṃ upakkamā bhesajjapānānulepā, tena tesaṃ upakkamena rogo paṭinivattatī’’ti. ‘‘Parittānampi, mahārāja, pavattīyamānānaṃ saddo suyyati, jivhā sukkhati, hadayaṃ byāvaṭṭati, kaṇṭho āturati. Tena tesaṃ pavattena sabbe byādhayo vūpasamanti, sabbā ītiyo apagacchantīti.

‘‘দিট্ঠপুব্বো পন তযা, মহারাজ, কোচি অহিনা দট্ঠো মন্তপদেন ৰিসং পাতীযমানো ৰিসং চিক্খস্সন্তো উদ্ধমধো আচমযমানো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে , অজ্জেতরহিপি তং লোকে ৰত্ততী’’তি। ‘‘তেন হি, মহারাজ, ‘পরিত্তভেসজ্জকিরিযা নিরত্থকা’তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা ভৰতি। কতপরিত্তঞ্হি, মহারাজ, পুরিসং ডংসিতুকামো অহি ন ডংসতি, ৰিৰটং মুখং পিদহতি, চোরানং উক্খিত্তলগুল়ম্পি ন সম্ভৰতি, তে লগুল়ং মুঞ্চিত্ৰা পেমং করোন্তি, কুপিতোপি হত্থিনাগো সমাগন্ত্ৰা উপরমতি, পজ্জলিতমহাঅগ্গিক্খন্ধোপি উপগন্ত্ৰা নিব্বাযতি, ৰিসং হলাহলম্পি খাযিতং অগদং সম্পজ্জতি, আহারত্থং ৰা ফরতি, ৰধকা হন্তুকামা উপগন্ত্ৰা দাসভূতা সম্পজ্জন্তি, অক্কন্তোপি পাসো ন সংৰরতি 1

‘‘Diṭṭhapubbo pana tayā, mahārāja, koci ahinā daṭṭho mantapadena visaṃ pātīyamāno visaṃ cikkhassanto uddhamadho ācamayamāno’’ti? ‘‘Āma, bhante , ajjetarahipi taṃ loke vattatī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, ‘parittabhesajjakiriyā niratthakā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhavati. Kataparittañhi, mahārāja, purisaṃ ḍaṃsitukāmo ahi na ḍaṃsati, vivaṭaṃ mukhaṃ pidahati, corānaṃ ukkhittalaguḷampi na sambhavati, te laguḷaṃ muñcitvā pemaṃ karonti, kupitopi hatthināgo samāgantvā uparamati, pajjalitamahāaggikkhandhopi upagantvā nibbāyati, visaṃ halāhalampi khāyitaṃ agadaṃ sampajjati, āhāratthaṃ vā pharati, vadhakā hantukāmā upagantvā dāsabhūtā sampajjanti, akkantopi pāso na saṃvarati 2.

‘‘সুতপুব্বং পন তযা, মহারাজ, ‘মোরস্স কতপরিত্তস্স সত্তৰস্সসতানি লুদ্দকো নাসক্খি পাসং উপনেতুং, অকতপরিত্তস্স তং যেৰ দিৰসং পাসং উপনেসী’’তি ? ‘‘আম, ভন্তে, সুয্যতি, অব্ভুগ্গতো সো সদ্দো সদেৰকে লোকে’’তি। ‘‘তেন হি, মহারাজ ‘পরিত্তভেসজ্জকিরিযা নিরত্থকা’তি যং ৰচনং, তং মিচ্ছা ভৰতি।

‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘morassa kataparittassa sattavassasatāni luddako nāsakkhi pāsaṃ upanetuṃ, akataparittassa taṃ yeva divasaṃ pāsaṃ upanesī’’ti ? ‘‘Āma, bhante, suyyati, abbhuggato so saddo sadevake loke’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja ‘parittabhesajjakiriyā niratthakā’ti yaṃ vacanaṃ, taṃ micchā bhavati.

‘‘সুতপুব্বং পন তযা, মহারাজ, ‘দানৰো ভরিযং পরিরক্খন্তো সমুগ্গে পক্খিপিত্ৰা গিলিত্ৰা কুচ্ছিনা পরিহরতি, অথেকো ৰিজ্জাধরো তস্স দানৰস্স মুখেন পৰিসিত্ৰা তায সদ্ধিং অভিরমতি, যদা সো দানৰো অঞ্ঞাসি, অথ সমুগ্গং ৰমিত্ৰা ৰিৰরি, সহ সমুগ্গে ৰিৰটে ৰিজ্জাধরো যথাকামং 3 পক্কামী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, সুয্যতি, অব্ভুগ্গতো সোপি সদ্দো সদেৰকে লোকে’’তি। ‘‘ননু সো, মহারাজ, ৰিজ্জাধরো পরিত্তবলেন 4 গহণা মুত্তো’’তি। ‘‘আম ভন্তে’’তি। ‘‘তেন হি, মহারাজ, অত্থি পরিত্তবলং।

‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘dānavo bhariyaṃ parirakkhanto samugge pakkhipitvā gilitvā kucchinā pariharati, atheko vijjādharo tassa dānavassa mukhena pavisitvā tāya saddhiṃ abhiramati, yadā so dānavo aññāsi, atha samuggaṃ vamitvā vivari, saha samugge vivaṭe vijjādharo yathākāmaṃ 5 pakkāmī’’ti? ‘‘Āma, bhante, suyyati, abbhuggato sopi saddo sadevake loke’’ti. ‘‘Nanu so, mahārāja, vijjādharo parittabalena 6 gahaṇā mutto’’ti. ‘‘Āma bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, atthi parittabalaṃ.

‘‘সুতপুব্বং পন তযা, মহারাজ, ‘অপরোপি ৰিজ্জাধরো বারাণসিরঞ্ঞো অন্তেপুরে মহেসিযা সদ্ধিং সম্পদুট্ঠো 7 গহণপ্পত্তো সমানো খণেন অদস্সনং গতো মন্তবলেনা’’তি। ‘‘আম, ভন্তে, সুয্যতী’’তি। ‘‘ননু সো, মহারাজ, ৰিজ্জাধরো পরিত্তবলেন গহণা মুত্তো’’তি? ‘‘আম ভন্তে’’তি। ‘‘তেন হি, মহারাজ, অত্থি পরিত্তবল’’ন্তি।

‘‘Sutapubbaṃ pana tayā, mahārāja, ‘aparopi vijjādharo bārāṇasirañño antepure mahesiyā saddhiṃ sampaduṭṭho 8 gahaṇappatto samāno khaṇena adassanaṃ gato mantabalenā’’ti. ‘‘Āma, bhante, suyyatī’’ti. ‘‘Nanu so, mahārāja, vijjādharo parittabalena gahaṇā mutto’’ti? ‘‘Āma bhante’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, atthi parittabala’’nti.

‘‘ভন্তে নাগসেন, ‘কিং সব্বে যেৰ পরিত্তং রক্খতী’তি? ‘‘একচ্চে, মহারাজ, রক্খতি, একচ্চে ন রক্খতী’’তি। ‘‘তেন হি, ভন্তে নাগসেন, পরিত্তং ন সব্বত্থিক’’ন্তি? ‘‘অপি নু খো, মহারাজ, ভোজনং সব্বেসং জীৰিতং রক্খতী’’তি? ‘‘একচ্চে, ভন্তে , রক্খতি, একচ্চে ন রক্খতী’’তি। ‘‘কিং কারণা’’তি। ‘‘যতো, ভন্তে, একচ্চে তং যেৰ ভোজনং অতিভুঞ্জিত্ৰা ৰিসূচিকায মরন্তী’’তি। ‘‘তেন হি, মহারাজ, ভোজনং ন সব্বেসং জীৰিতং রক্খতী’’তি? ‘‘দ্ৰীহি, ভন্তে নাগসেন, কারণেহি ভোজনং জীৰিতং হরতি অতিভুত্তেন ৰা উস্মাদুব্বলতায ৰা, আযুদদং, ভন্তে নাগসেন, ভোজনং দুরুপচারেন জীৰিতং হরতী’’তি। ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, পরিত্তং একচ্চে রক্খতি, একচ্চে ন রক্খতি।

‘‘Bhante nāgasena, ‘kiṃ sabbe yeva parittaṃ rakkhatī’ti? ‘‘Ekacce, mahārāja, rakkhati, ekacce na rakkhatī’’ti. ‘‘Tena hi, bhante nāgasena, parittaṃ na sabbatthika’’nti? ‘‘Api nu kho, mahārāja, bhojanaṃ sabbesaṃ jīvitaṃ rakkhatī’’ti? ‘‘Ekacce, bhante , rakkhati, ekacce na rakkhatī’’ti. ‘‘Kiṃ kāraṇā’’ti. ‘‘Yato, bhante, ekacce taṃ yeva bhojanaṃ atibhuñjitvā visūcikāya marantī’’ti. ‘‘Tena hi, mahārāja, bhojanaṃ na sabbesaṃ jīvitaṃ rakkhatī’’ti? ‘‘Dvīhi, bhante nāgasena, kāraṇehi bhojanaṃ jīvitaṃ harati atibhuttena vā usmādubbalatāya vā, āyudadaṃ, bhante nāgasena, bhojanaṃ durupacārena jīvitaṃ haratī’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, parittaṃ ekacce rakkhati, ekacce na rakkhati.

‘‘তীহি, মহারাজ, কারণেহি পরিত্তং ন রক্খতি কম্মাৰরণেন, কিলেসাৰরণেন, অসদ্দহনতায। সত্তানুরক্খণং, মহারাজ, পরিত্তং অত্তনা কতেন আরক্খং জহতি, যথা, মহারাজ, মাতা পুত্তং কুচ্ছিগতং পোসেতি, হিতেন উপচারেন জনেতি, জনযিত্ৰা অসুচিমলসিঙ্ঘাণিকমপনেত্ৰা উত্তমৰরসুগন্ধং উপলিম্পতি, সো অপরেন সমযেন পরেসং পুত্তে অক্কোসন্তে ৰা পহরন্তে ৰা পহারং দেতি। তে তস্স কুজ্ঝিত্ৰা পরিসায আকড্ঢিত্ৰা তং গহেত্ৰা সামিনো উপনেন্তি, যদি পন তস্সা পুত্তো অপরদ্ধো হোতি ৰেলাতিৰত্তো। অথ নং সামিনো মনুস্সা আকড্ঢযমানা দণ্ডমুগ্গরজাণুমুট্ঠীহি তাল়েন্তি পোথেন্তি, অপি নু খো, মহারাজ, তস্স মাতা লভতি আকড্ঢনপরিকড্ঢনং গাহং সামিনো উপনযনং কাতু’’ন্তি? ‘‘ন হি ভন্তে’’তি। ‘‘কেন কারণেন, মহারাজা’’তি। ‘‘অত্তনো, ভন্তে, অপরাধেনা’’তি। ‘‘এৰমেৰ খো, মহারাজ, সত্তানং আরক্খং পরিত্তং অত্তনো অপরাধেন ৰঞ্ঝং করোতী’’তি 9। ‘‘সাধু, ভন্তে নাগসেন, সুৰিনিচ্ছিতো পঞ্হো, গহনং অগহনং কতং, অন্ধকারো আলোকো কতো, ৰিনিৰেঠিতং দিট্ঠিজালং, ত্ৰং গণিৰরপৰরমাসজ্জা’’তি।

‘‘Tīhi, mahārāja, kāraṇehi parittaṃ na rakkhati kammāvaraṇena, kilesāvaraṇena, asaddahanatāya. Sattānurakkhaṇaṃ, mahārāja, parittaṃ attanā katena ārakkhaṃ jahati, yathā, mahārāja, mātā puttaṃ kucchigataṃ poseti, hitena upacārena janeti, janayitvā asucimalasiṅghāṇikamapanetvā uttamavarasugandhaṃ upalimpati, so aparena samayena paresaṃ putte akkosante vā paharante vā pahāraṃ deti. Te tassa kujjhitvā parisāya ākaḍḍhitvā taṃ gahetvā sāmino upanenti, yadi pana tassā putto aparaddho hoti velātivatto. Atha naṃ sāmino manussā ākaḍḍhayamānā daṇḍamuggarajāṇumuṭṭhīhi tāḷenti pothenti, api nu kho, mahārāja, tassa mātā labhati ākaḍḍhanaparikaḍḍhanaṃ gāhaṃ sāmino upanayanaṃ kātu’’nti? ‘‘Na hi bhante’’ti. ‘‘Kena kāraṇena, mahārājā’’ti. ‘‘Attano, bhante, aparādhenā’’ti. ‘‘Evameva kho, mahārāja, sattānaṃ ārakkhaṃ parittaṃ attano aparādhena vañjhaṃ karotī’’ti 10. ‘‘Sādhu, bhante nāgasena, suvinicchito pañho, gahanaṃ agahanaṃ kataṃ, andhakāro āloko kato, viniveṭhitaṃ diṭṭhijālaṃ, tvaṃ gaṇivarapavaramāsajjā’’ti.

মচ্চুপাসমুত্তিপঞ্হো চতুত্থো।

Maccupāsamuttipañho catuttho.







Footnotes:
1. ন সংচরতি (সী॰)
2. na saṃcarati (sī.)
3. যেন কামং (ক॰)
4. মন্তবলেন (?)
5. yena kāmaṃ (ka.)
6. mantabalena (?)
7. সংসট্ঠো (সী॰)
8. saṃsaṭṭho (sī.)
9. কারেতীতি (সী॰)
10. kāretīti (sī.)

© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact