| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / সংযুত্তনিকায (টীকা) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) |
২. মচ্ছরিসুত্তৰণ্ণনা
2. Maccharisuttavaṇṇanā
৩২. পমজ্জনাকারেন পৰত্তা অনুপলদ্ধি পমাদো। তেন একন্ততো সতিরহিতা হোন্তীতি ৰুত্তং ‘‘সতিৰিপ্পৰাসলক্খণেনা’’তি। দিট্ঠিৰিচিকিচ্ছাদযো চেত্থ পমাদেনেৰ সঙ্গহিতা। ইদানি যথা মচ্ছরিযনিমিত্তঞ্চ পমাদনিমিত্তঞ্চ দানং ন দীযতি, তং দস্সেতুং ‘‘একচ্চো হী’’তিআদি ৰুত্তং। পরিক্খযং গমিস্সতীতি ভোগপরিহানিং গমিস্সতি। খিড্ডাদীতি আদি-সদ্দেন মণ্ডনৰিভূসনছণনক্খত্তকিচ্চব্যসনাদিং সঙ্গণ্হাতি। যসদাযকন্তি কিত্তিযসস্স পরিৰারযসস্স চ দাযকং। সিরীদাযকন্তি সোভগ্গদাযকং। সম্পত্তিদাযকন্তি কুলভোগরূপভোগসম্পদাহি সম্পত্তিদাযকং। পুঞ্ঞন্তি ৰা ইধ পুঞ্ঞফলং দট্ঠব্বং ‘‘এৰমিদং পুঞ্ঞং পৰড্ঢতী’’তিআদীসু (দী॰ নি॰ ৩.৮০) ৰিয। অত্থি দানস্স ফলন্তি এত্থ দেয্যধম্মস্স অনৰট্ঠিততং বহুলসাধারণতং, তং পহায গমনীযতং , তব্বিসযায পীতিযা সাৰজ্জতং, দানধম্মস্স অনঞ্ঞসাধারণতং অনুগামিকতং, তব্বিসযায পীতিযা অনৰজ্জতং, লোভাদিপাপধম্মানং ৰিনোদনং, সেসপুঞ্ঞানং উপনিস্সযঞ্চ জানন্তেনাতি ৰত্তব্বং।
32. Pamajjanākārena pavattā anupaladdhi pamādo. Tena ekantato satirahitā hontīti vuttaṃ ‘‘sativippavāsalakkhaṇenā’’ti. Diṭṭhivicikicchādayo cettha pamādeneva saṅgahitā. Idāni yathā macchariyanimittañca pamādanimittañca dānaṃ na dīyati, taṃ dassetuṃ ‘‘ekacco hī’’tiādi vuttaṃ. Parikkhayaṃ gamissatīti bhogaparihāniṃ gamissati. Khiḍḍādīti ādi-saddena maṇḍanavibhūsanachaṇanakkhattakiccabyasanādiṃ saṅgaṇhāti. Yasadāyakanti kittiyasassa parivārayasassa ca dāyakaṃ. Sirīdāyakanti sobhaggadāyakaṃ. Sampattidāyakanti kulabhogarūpabhogasampadāhi sampattidāyakaṃ. Puññanti vā idha puññaphalaṃ daṭṭhabbaṃ ‘‘evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) viya. Atthi dānassa phalanti ettha deyyadhammassa anavaṭṭhitataṃ bahulasādhāraṇataṃ, taṃ pahāya gamanīyataṃ , tabbisayāya pītiyā sāvajjataṃ, dānadhammassa anaññasādhāraṇataṃ anugāmikataṃ, tabbisayāya pītiyā anavajjataṃ, lobhādipāpadhammānaṃ vinodanaṃ, sesapuññānaṃ upanissayañca jānantenāti vattabbaṃ.
তংযেৰ বালন্তি যো মচ্ছরী, তমেৰ। অদানসীলা বালা। একচ্চো ধনস্স পরিভোগপরিক্খযভযেন অত্তনাপি ন পরিভুঞ্জতি অতিলোভসেট্ঠি ৰিযাতি আহ ‘‘ইধলোকপরলোকেসূ’’তি।
Taṃyeva bālanti yo maccharī, tameva. Adānasīlā bālā. Ekacco dhanassa paribhogaparikkhayabhayena attanāpi na paribhuñjati atilobhaseṭṭhi viyāti āha ‘‘idhalokaparalokesū’’ti.
যস্মা একচ্চো অদানসীলো পুরিসো অদ্ধিকে দিস্ৰা পস্সন্তোপি ন পস্সতি, তেসং কথং সুণন্তোপি ন সুণোতি, সযং কিঞ্চি ন কথেতি, অদাতুকম্যতাথম্ভে বদ্ধো হোতি, তস্মা তত্থ মতলিঙ্গানি উপলব্ভন্তিযেৰাতি আহ ‘‘অদানসীলতায মরণেন মতেসূ’’তি। অট্ঠকথাযং পন দানমত্তমেৰ গহেত্ৰা মতেনস্স সমতং দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি ৰুত্তং। দানসীলস্স পন অমতলিঙ্গানি ৰুত্তৰিপরিযাযতো ৰেদিতব্বানি। ৰজন্তি পুথুত্তে একৰচনং, তস্মা ৰচনৰিপল্লাসেন ৰুত্তন্তি আহ ‘‘সহ ৰজন্তা’’তি। দানসীলাদিধম্মো পুরাতনো, ন অজ্জতনোতি সনন্তনো, সো এতেসু অত্থীতি সনন্তনা, পণ্ডিতা, তেসং ধম্মাতি তেসং ৰসেনপি ধম্মো সনন্তনোতি আহ ‘‘সনন্তনানং ৰা পণ্ডিতানং এস ধম্মো’’তি। অপ্পস্মিম্পি দেয্যধম্মে সতি একে দানং দদন্তি, একে ন দদন্তি মচ্ছরিভাৰা। সহস্সদানসদিসাতি একাপি দক্খিণা পরিচ্চাগচেতনায উল়ারভাৰতো সহস্সদানসদিসা হোতি।
Yasmā ekacco adānasīlo puriso addhike disvā passantopi na passati, tesaṃ kathaṃ suṇantopi na suṇoti, sayaṃ kiñci na katheti, adātukamyatāthambhe baddho hoti, tasmā tattha mataliṅgāni upalabbhantiyevāti āha ‘‘adānasīlatāya maraṇena matesū’’ti. Aṭṭhakathāyaṃ pana dānamattameva gahetvā matenassa samataṃ dassetuṃ ‘‘yathā hī’’tiādi vuttaṃ. Dānasīlassa pana amataliṅgāni vuttavipariyāyato veditabbāni. Vajanti puthutte ekavacanaṃ, tasmā vacanavipallāsena vuttanti āha ‘‘saha vajantā’’ti. Dānasīlādidhammo purātano, na ajjatanoti sanantano, so etesu atthīti sanantanā, paṇḍitā, tesaṃ dhammāti tesaṃ vasenapi dhammo sanantanoti āha ‘‘sanantanānaṃ vā paṇḍitānaṃ esa dhammo’’ti. Appasmimpi deyyadhamme sati eke dānaṃ dadanti, eke na dadanti maccharibhāvā. Sahassadānasadisāti ekāpi dakkhiṇā pariccāgacetanāya uḷārabhāvato sahassadānasadisā hoti.
দুরনুগমনোতি অসমঙ্গিনা অনুগন্তুং দুক্করো। অননুগমনঞ্চস্স ধম্মস্স অপূরণমেৰাতি আহ ‘‘দুপ্পূরো’’তি। ‘‘ধম্মং চরে’’তি অযং ধম্মচরিযা গহট্ঠস্স ৰসেন আরদ্ধাতি আহ ‘‘দসকুসলকম্মপথধম্মং চরতী’’তি। তেনাহ ‘‘দারঞ্চ পোস’’ন্তি। সমুঞ্জকন্তি কস্সকেহি অত্তনা কাতব্বং কত্ৰা ৰিসট্ঠধঞ্ঞকরণতো খলে উঞ্ছাচরিযৰসেন সমুঞ্জনিআদিনা ছড্ডিতধঞ্ঞসংহরণং। তেনাহ ‘‘যো অপি…পে॰… সমুঞ্জকং চরতী’’তি। এতেনাতি সতসহস্সসহস্সযাগিগ্গহণেন দসন্নম্পি ভিক্খুকোটীনং পিণ্ডপাতো দস্সিতো হোতি। ‘‘দিন্নো’’তি পদং আনেত্ৰা যোজনা। দসন্নং ৰা কহাপণকোটীনং পিণ্ডপাতোতি দসন্নং কহাপণকোটীনং ৰিনিযুঞ্জনৰসেন সম্পাদিতপিণ্ডপাতো। তযিদং সতসহস্সং সহস্সযাগীনং দানং এত্তকং হোতীতি কত্ৰা ৰুত্তং। সমুঞ্জকং চরন্তোপীতি সমুঞ্জকং চরিত্ৰাপি, সমুঞ্জকচরণহেতূতি অত্থো। সেসপদদ্ৰযেপি এসেৰ নযো। দারং পোসেন্তোপি ধম্মং চরতি, অপ্পকস্মিং দদন্তোপি ধম্মং চরতীতি যোজনা। তথাৰিধস্সাতি তাদিসস্স তথাধম্মচারিনো যা ধম্মচরিযা, তস্সা কলম্পি নগ্ঘন্তি এতে সহস্সযাগিনো অত্তনো সহস্সযাগিতায। যং তেন দলিদ্দেনাতিআদি তস্সেৰত্থস্স ৰিৰরণং। সব্বেসম্পি তেসন্তি ‘‘সতংসহস্সানং সহস্সযাগিন’’ন্তি ৰুত্তানং তেসং সব্বেসম্পি। ইতরেসন্তি ‘‘তথাৰিধস্সা’’তি ৰুত্তপুরিসতো অঞ্ঞেসং। দসকোটিসহস্সদানন্তি দসকোটিসঙ্খাতং ততো অনেকসহস্সভেদতায সহস্সদানং।
Duranugamanoti asamaṅginā anugantuṃ dukkaro. Ananugamanañcassa dhammassa apūraṇamevāti āha ‘‘duppūro’’ti. ‘‘Dhammaṃ care’’ti ayaṃ dhammacariyā gahaṭṭhassa vasena āraddhāti āha ‘‘dasakusalakammapathadhammaṃ caratī’’ti. Tenāha ‘‘dārañca posa’’nti. Samuñjakanti kassakehi attanā kātabbaṃ katvā visaṭṭhadhaññakaraṇato khale uñchācariyavasena samuñjaniādinā chaḍḍitadhaññasaṃharaṇaṃ. Tenāha ‘‘yo api…pe… samuñjakaṃ caratī’’ti. Etenāti satasahassasahassayāgiggahaṇena dasannampi bhikkhukoṭīnaṃ piṇḍapāto dassito hoti. ‘‘Dinno’’ti padaṃ ānetvā yojanā. Dasannaṃ vā kahāpaṇakoṭīnaṃ piṇḍapātoti dasannaṃ kahāpaṇakoṭīnaṃ viniyuñjanavasena sampāditapiṇḍapāto. Tayidaṃ satasahassaṃ sahassayāgīnaṃ dānaṃ ettakaṃ hotīti katvā vuttaṃ. Samuñjakaṃ carantopīti samuñjakaṃ caritvāpi, samuñjakacaraṇahetūti attho. Sesapadadvayepi eseva nayo. Dāraṃ posentopi dhammaṃ carati, appakasmiṃ dadantopi dhammaṃ caratīti yojanā. Tathāvidhassāti tādisassa tathādhammacārino yā dhammacariyā, tassā kalampi nagghanti ete sahassayāgino attano sahassayāgitāya. Yaṃ tena daliddenātiādi tassevatthassa vivaraṇaṃ. Sabbesampi tesanti ‘‘sataṃsahassānaṃ sahassayāgina’’nti vuttānaṃ tesaṃ sabbesampi. Itaresanti ‘‘tathāvidhassā’’ti vuttapurisato aññesaṃ. Dasakoṭisahassadānanti dasakoṭisaṅkhātaṃ tato anekasahassabhedatāya sahassadānaṃ.
‘‘কলং নগ্ঘতী’’তি ইদং তেসং দানতো ইমস্স দানস্স উল়ারতরভাৰেন ৰিপুলতরভাৰেন ৰিপুলতরফলতায ৰুত্তন্তি আহ ‘‘কথং নু খো এতং মহপ্ফলতরন্তি জাননত্থ’’ন্তি। পচ্চযৰিসেসেন মহত্তং গতোতি মহগ্গতো, উল়ারোতি অত্থো। তেনাহ ‘‘ৰিপুলস্সেতং ৰেৰচন’’ন্তি। সমেনাতি ঞাযেন, ধম্মেনাতি অত্থো। ৰিসমেতি ন সমে মচ্ছরিযলক্খণপ্পত্তে। ছেত্ৰাতি পীল়েত্ৰা। তং পন পীল়নং পোথনন্তি দস্সেন্তো ‘‘পোথেত্ৰা’’তি আহ। অস্সুমুখাতি তিন্তঅস্সুমুখসম্মিস্সা পরং রোদাপেত্ৰা। মহাদানন্তি যথাৰুত্তং বহুদেয্যধম্মস্স পরিচ্চজনেন মহন্তদানং। উপ্পত্তিযা অপরিসুদ্ধতাযাতি অজ্ঝাসযস্স দেয্যধম্মগৰেসনায চ সুদ্ধতায মলীনত্তা। ইতরং ধম্মচরিযায নিব্বত্তিতদানং। পরিত্তদানন্তি পরিত্তস্স দেয্যধম্মস্স ৰসেন পরিত্তদানং। অত্তনো উপ্পত্তিযা পরিসুদ্ধতাযাতি অজ্ঝাসযস্স দেয্যধম্মগৰেসনায চ ৰিসুদ্ধতায। এৰন্তিআদিমাহাতি ‘‘এৰং সহস্সানং সহস্সযাগিন’’ন্তি অৰোচ। তত্থ সহস্সানন্তি সতংসহস্সানং। গাথাবন্ধসুখত্থং সতগ্গহণং ন কতং। সেসং ৰুত্তনযমেৰ।
‘‘Kalaṃ nagghatī’’ti idaṃ tesaṃ dānato imassa dānassa uḷāratarabhāvena vipulatarabhāvena vipulataraphalatāya vuttanti āha ‘‘kathaṃ nu kho etaṃ mahapphalataranti jānanattha’’nti. Paccayavisesena mahattaṃ gatoti mahaggato, uḷāroti attho. Tenāha ‘‘vipulassetaṃ vevacana’’nti. Samenāti ñāyena, dhammenāti attho. Visameti na same macchariyalakkhaṇappatte. Chetvāti pīḷetvā. Taṃ pana pīḷanaṃ pothananti dassento ‘‘pothetvā’’ti āha. Assumukhāti tintaassumukhasammissā paraṃ rodāpetvā. Mahādānanti yathāvuttaṃ bahudeyyadhammassa pariccajanena mahantadānaṃ. Uppattiyā aparisuddhatāyāti ajjhāsayassa deyyadhammagavesanāya ca suddhatāya malīnattā. Itaraṃ dhammacariyāya nibbattitadānaṃ. Parittadānanti parittassa deyyadhammassa vasena parittadānaṃ. Attano uppattiyā parisuddhatāyāti ajjhāsayassa deyyadhammagavesanāya ca visuddhatāya. Evantiādimāhāti ‘‘evaṃ sahassānaṃ sahassayāgina’’nti avoca. Tattha sahassānanti sataṃsahassānaṃ. Gāthābandhasukhatthaṃ sataggahaṇaṃ na kataṃ. Sesaṃ vuttanayameva.
মচ্ছরিসুত্তৰণ্ণনা নিট্ঠিতা।
Maccharisuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / সংযুত্তনিকায • Saṃyuttanikāya / ২. মচ্ছরিসুত্তং • 2. Maccharisuttaṃ
অট্ঠকথা • Aṭṭhakathā / সুত্তপিটক (অট্ঠকথা) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / সংযুত্তনিকায (অট্ঠকথা) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ২. মচ্ছরিসুত্তৰণ্ণনা • 2. Maccharisuttavaṇṇanā
