| Library / Tipiṭaka / તિપિટક • Tipiṭaka / ઇતિવુત્તક-અટ્ઠકથા • Itivuttaka-aṭṭhakathā |
૧૩. લોકસુત્તવણ્ણના
13. Lokasuttavaṇṇanā
૧૧૨. તેરસમે લોકોતિ લુજ્જનપલુજ્જનટ્ઠેન લોકો, અત્થતો પુરિમં અરિયસચ્ચદ્વયં ઇધ પન દુક્ખં અરિયસચ્ચં વેદિતબ્બં. સ્વાયં સત્તલોકો, સઙ્ખારલોકો, ઓકાસલોકોતિ વિભાગતો સરૂપતો ચ હેટ્ઠા વુત્તોયેવ. અપિચ ખન્ધલોકાદિવસેન ચ અનેકવિધો લોકો. યથાહ –
112. Terasame lokoti lujjanapalujjanaṭṭhena loko, atthato purimaṃ ariyasaccadvayaṃ idha pana dukkhaṃ ariyasaccaṃ veditabbaṃ. Svāyaṃ sattaloko, saṅkhāraloko, okāsalokoti vibhāgato sarūpato ca heṭṭhā vuttoyeva. Apica khandhalokādivasena ca anekavidho loko. Yathāha –
‘‘લોકોતિ ખન્ધલોકો, ધાતુલોકો, આયતનલોકો, વિપત્તિભવલોકો, વિપત્તિસમ્ભવલોકો, સમ્પત્તિભવલોકો, સમ્પત્તિસમ્ભવલોકો, એકો લોકો સબ્બે સત્તા અહારટ્ઠિતિકા, દ્વે લોકા નામઞ્ચ રૂપઞ્ચ, તયો લોકા તિસ્સો વેદના, ચત્તારો લોકા ચત્તારો આહારા, પઞ્ચ લોકા પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધા, છ લોકા છ અજ્ઝત્તિકાનિ આયતનાનિ, સત્ત લોકા સત્ત વિઞ્ઞાણટ્ઠિતિયો, અટ્ઠ લોકા અટ્ઠ લોકધમ્મા, નવ લોકા નવ સત્તાવાસા, દસ લોકા દસાયતનાનિ, દ્વાદસ લોકા દ્વાદસાયતનાનિ, અટ્ઠારસ લોકા અટ્ઠારસ ધાતુયો’’તિ (મહાનિ॰ ૩; ચૂળનિ॰ અજિતમાણવપુચ્છાનિદ્દેસ ૨).
‘‘Lokoti khandhaloko, dhātuloko, āyatanaloko, vipattibhavaloko, vipattisambhavaloko, sampattibhavaloko, sampattisambhavaloko, eko loko sabbe sattā ahāraṭṭhitikā, dve lokā nāmañca rūpañca, tayo lokā tisso vedanā, cattāro lokā cattāro āhārā, pañca lokā pañcupādānakkhandhā, cha lokā cha ajjhattikāni āyatanāni, satta lokā satta viññāṇaṭṭhitiyo, aṭṭha lokā aṭṭha lokadhammā, nava lokā nava sattāvāsā, dasa lokā dasāyatanāni, dvādasa lokā dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa lokā aṭṭhārasa dhātuyo’’ti (mahāni. 3; cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 2).
એવમનેકધા વિભત્તોપિ લોકો પઞ્ચસુ ઉપાદાનક્ખન્ધેસુ એવ સઙ્ગહં સમોસરણં ગચ્છતિ, ઉપાદાનક્ખન્ધા ચ દુક્ખં અરિયસચ્ચં જાતિપિ દુક્ખા …પે॰… સંખિત્તેન પઞ્ચુપાદાનક્ખન્ધાપિ દુક્ખાતિ. તેન વુત્તં ‘‘અત્થતો પુરિમં અરિયસચ્ચદ્વયં, ઇધ પન દુક્ખં અરિયસચ્ચં વેદિતબ્બ’’ન્તિ. નનુ ચ લુજ્જનપલુજ્જનટ્ઠો અવિસેસેન પઞ્ચસુ ખન્ધેસુ સમ્ભવતીતિ? સચ્ચં સમ્ભવતિ. યં પન ન લુજ્જતીતિ ગહિતં, તં તથા ન હોતિ, એકંસેનેવ લુજ્જતિ પલુજ્જતીતિ સો લોકોતિ ઉપાદાનક્ખન્ધેસ્વેવ લોકસદ્દો નિરૂળ્હોતિ વેદિતબ્બો. તસ્મા લોકોતિ દુક્ખં અરિયસચ્ચં એવ.
Evamanekadhā vibhattopi loko pañcasu upādānakkhandhesu eva saṅgahaṃ samosaraṇaṃ gacchati, upādānakkhandhā ca dukkhaṃ ariyasaccaṃ jātipi dukkhā …pe… saṃkhittena pañcupādānakkhandhāpi dukkhāti. Tena vuttaṃ ‘‘atthato purimaṃ ariyasaccadvayaṃ, idha pana dukkhaṃ ariyasaccaṃ veditabba’’nti. Nanu ca lujjanapalujjanaṭṭho avisesena pañcasu khandhesu sambhavatīti? Saccaṃ sambhavati. Yaṃ pana na lujjatīti gahitaṃ, taṃ tathā na hoti, ekaṃseneva lujjati palujjatīti so lokoti upādānakkhandhesveva lokasaddo nirūḷhoti veditabbo. Tasmā lokoti dukkhaṃ ariyasaccaṃ eva.
યદિપિ તથાગત-સદ્દસ્સ હેટ્ઠા તથાગતસુત્તે નાનાનયેહિ વિત્થારતો અત્થો વિભત્તો, તથાપિ પાળિયા અત્થસંવણ્ણનામુખેન અયમત્થવિભાવના – અભિસમ્બુદ્ધોતિ ‘‘અભિઞ્ઞેય્યતો પરિઞ્ઞેય્યતો’’તિ પુબ્બે વુત્તવિભાગેન વા અવિસેસતો તાવ આસયાનુસયચરિયાધિમુત્તિઆદિભેદતો કુસલાકુસલાદિવિભાગતો વટ્ટપ્પમાણસણ્ઠાનાદિભેદતો, વિસેસતો વા પન ‘‘અયં સસ્સતાસયો, અયં ઉચ્છેદાસયો’’તિઆદિના ‘‘કક્ખળલક્ખણા પથવીધાતુ, પગ્ઘરણલક્ખણા આપોધાતૂ’’તિઆદિના ચ અભિવિસિટ્ઠેન સયમ્ભુઞાણેન સમ્મા અવિપરીતં યો યો અત્થો યથા યથા બુજ્ઝિતબ્બો, તથા તથા બુદ્ધો ઞાતો અત્તપચ્ચક્ખો કતોતિ અભિસમ્બુદ્ધો.
Yadipi tathāgata-saddassa heṭṭhā tathāgatasutte nānānayehi vitthārato attho vibhatto, tathāpi pāḷiyā atthasaṃvaṇṇanāmukhena ayamatthavibhāvanā – abhisambuddhoti ‘‘abhiññeyyato pariññeyyato’’ti pubbe vuttavibhāgena vā avisesato tāva āsayānusayacariyādhimuttiādibhedato kusalākusalādivibhāgato vaṭṭappamāṇasaṇṭhānādibhedato, visesato vā pana ‘‘ayaṃ sassatāsayo, ayaṃ ucchedāsayo’’tiādinā ‘‘kakkhaḷalakkhaṇā pathavīdhātu, paggharaṇalakkhaṇā āpodhātū’’tiādinā ca abhivisiṭṭhena sayambhuñāṇena sammā aviparītaṃ yo yo attho yathā yathā bujjhitabbo, tathā tathā buddho ñāto attapaccakkho katoti abhisambuddho.
લોકસ્માતિ યથાવુત્તલોકતો. વિસંયુત્તોતિ વિસંસટ્ઠો, તપ્પટિબદ્ધાનં સબ્બેસં સંયોજનાનં સમ્મદેવ સમુચ્છિન્નત્તા તતો વિપ્પમુત્તોતિ અત્થો. લોકસમુદયોતિ સુત્તન્તનયેન તણ્હા, અભિધમ્મનયેન પન અભિસઙ્ખારેહિ સદ્ધિં દિયડ્ઢકિલેસસહસ્સં. પહીનોતિ બોધિમણ્ડે અરહત્તમગ્ગઞાણેન સમુચ્છેદપ્પહાનવસેન સવાસનં પહીનો. લોકનિરોધોતિ નિબ્બાનં. સચ્છિકતોતિ અત્તપચ્ચક્ખો કતો. લોકનિરોધગામિની પટિપદાતિ સીલાદિક્ખન્ધત્તયસઙ્ગહો અરિયો અટ્ઠઙ્ગિકો મગ્ગો. સો હિ લોકનિરોધં નિબ્બાનં ગચ્છતિ અધિગચ્છતિ, તદત્થં અરિયેહિ પટિપજ્જીયતિ ચાતિ લોકનિરોધગામિની પટિપદાતિ વુચ્ચતિ.
Lokasmāti yathāvuttalokato. Visaṃyuttoti visaṃsaṭṭho, tappaṭibaddhānaṃ sabbesaṃ saṃyojanānaṃ sammadeva samucchinnattā tato vippamuttoti attho. Lokasamudayoti suttantanayena taṇhā, abhidhammanayena pana abhisaṅkhārehi saddhiṃ diyaḍḍhakilesasahassaṃ. Pahīnoti bodhimaṇḍe arahattamaggañāṇena samucchedappahānavasena savāsanaṃ pahīno. Lokanirodhoti nibbānaṃ. Sacchikatoti attapaccakkho kato. Lokanirodhagāminī paṭipadāti sīlādikkhandhattayasaṅgaho ariyo aṭṭhaṅgiko maggo. So hi lokanirodhaṃ nibbānaṃ gacchati adhigacchati, tadatthaṃ ariyehi paṭipajjīyati cāti lokanirodhagāminī paṭipadāti vuccati.
એત્તાવતા તથાનિ અભિસમ્બુદ્ધો યાથાવતો ગતોતિ તથાગતોતિ અયમત્થો દસ્સિતો હોતિ. ચત્તારિ હિ અરિયસચ્ચાનિ તથાનિ નામ. યથાહ –
Ettāvatā tathāni abhisambuddho yāthāvato gatoti tathāgatoti ayamattho dassito hoti. Cattāri hi ariyasaccāni tathāni nāma. Yathāha –
‘‘ચત્તારિમાનિ , ભિક્ખવે, તથાનિ અવિતથાનિ અનઞ્ઞથાનિ. કતમાનિ ચત્તારિ? ઇદં દુક્ખન્તિ, ભિક્ખવે, તથમેતં અવિતથમેતં, અનઞ્ઞથમેત’’ન્તિ (સં॰ નિ॰ ૫.૧૦૯૦) વિત્થારો.
‘‘Cattārimāni , bhikkhave, tathāni avitathāni anaññathāni. Katamāni cattāri? Idaṃ dukkhanti, bhikkhave, tathametaṃ avitathametaṃ, anaññathameta’’nti (saṃ. ni. 5.1090) vitthāro.
અપિચ તથાય ગતોતિ તથાગતો, તથં ગતોતિ તથાગતો , ગતોતિ ચ અવગતો અતીતો પત્તો પટિપન્નોતિ અત્થો. ઇદં વુત્તં હોતિ – યસ્મા ભગવા સકલલોકં તીરણપરિઞ્ઞાય તથાય અવિપરીતાય ગતો અવગતો, તસ્મા લોકો તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધોતિ તથાગતો. લોકસમુદયં પહાનપરિઞ્ઞાય તથાય ગતો અતીતોતિ તથાગતો. લોકનિરોધં સચ્છિકિરિયાય તથાય ગતો પત્તોતિ તથાગતો. લોકનિરોધગામિનિં પટિપદં તથં અવિપરીતં ગતો પટિપન્નોતિ તથાગતોતિ. એવં ઇમિસ્સા પાળિયા ભગવતો તથાગતભાવદીપનવસેન અત્થો વેદિતબ્બો.
Apica tathāya gatoti tathāgato, tathaṃ gatoti tathāgato , gatoti ca avagato atīto patto paṭipannoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yasmā bhagavā sakalalokaṃ tīraṇapariññāya tathāya aviparītāya gato avagato, tasmā loko tathāgatena abhisambuddhoti tathāgato. Lokasamudayaṃ pahānapariññāya tathāya gato atītoti tathāgato. Lokanirodhaṃ sacchikiriyāya tathāya gato pattoti tathāgato. Lokanirodhagāminiṃ paṭipadaṃ tathaṃ aviparītaṃ gato paṭipannoti tathāgatoti. Evaṃ imissā pāḷiyā bhagavato tathāgatabhāvadīpanavasena attho veditabbo.
ઇતિ ભગવા ચતુસચ્ચાભિસમ્બોધનવસેન અત્તનો તથાગતભાવં પકાસેત્વા ઇદાનિ તત્થ દિટ્ઠાદિઅભિસમ્બોધિવસેનપિ તં દસ્સેતું ‘‘યં, ભિક્ખવે’’તિઆદિમાહ. અઙ્ગુત્તરટ્ઠકથાયં (અ॰ નિ॰ અટ્ઠ॰ ૨.૪.૨૩) પન ‘‘ચતૂહિ સચ્ચેહિ અત્તનો બુદ્ધભાવં કથેત્વા’’તિઆદિ વુત્તં. તં તથાગતસદ્દ-બુદ્ધસદ્દાનં અત્થતો નિન્નાનાકરણતં દસ્સેતું વુત્તં. તથા ચેવ હિ પાળિ પવત્તાતિ. તત્થ દિટ્ઠન્તિ રૂપાયતનં. સુતન્તિ સદ્દાયતનં. મુતન્તિ પત્વા ગહેતબ્બતો ગન્ધાયતનં, રસાયતનં, ફોટ્ઠબ્બાયતનઞ્ચ. વિઞ્ઞાતન્તિ સુખદુક્ખાદિધમ્મારમ્મણં. પત્તન્તિ પરિયેસિત્વા વા અપરિયેસિત્વા વા પત્તં. પરિયેસિતન્તિ પત્તં વા અપ્પત્તં વા પરિયેસિતં. અનુવિચરિતં મનસાતિ ચિત્તેન અનુસઞ્ચરિતં. કસ્સ પન અનુવિચરિતં મનસાતિ? સદેવકસ્સ…પે॰… સદેવમનુસ્સાયાતિ સમ્બન્ધનીયં. તત્થ સહ દેવેહીતિ સદેવકો, તસ્સ સદેવકસ્સ. સેસપદેસુપિ એસેવ નયો.
Iti bhagavā catusaccābhisambodhanavasena attano tathāgatabhāvaṃ pakāsetvā idāni tattha diṭṭhādiabhisambodhivasenapi taṃ dassetuṃ ‘‘yaṃ, bhikkhave’’tiādimāha. Aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ (a. ni. aṭṭha. 2.4.23) pana ‘‘catūhi saccehi attano buddhabhāvaṃ kathetvā’’tiādi vuttaṃ. Taṃ tathāgatasadda-buddhasaddānaṃ atthato ninnānākaraṇataṃ dassetuṃ vuttaṃ. Tathā ceva hi pāḷi pavattāti. Tattha diṭṭhanti rūpāyatanaṃ. Sutanti saddāyatanaṃ. Mutanti patvā gahetabbato gandhāyatanaṃ, rasāyatanaṃ, phoṭṭhabbāyatanañca. Viññātanti sukhadukkhādidhammārammaṇaṃ. Pattanti pariyesitvā vā apariyesitvā vā pattaṃ. Pariyesitanti pattaṃ vā appattaṃ vā pariyesitaṃ. Anuvicaritaṃ manasāti cittena anusañcaritaṃ. Kassa pana anuvicaritaṃ manasāti? Sadevakassa…pe… sadevamanussāyāti sambandhanīyaṃ. Tattha saha devehīti sadevako, tassa sadevakassa. Sesapadesupi eseva nayo.
સદેવકવચનેન ચેત્થ પઞ્ચકામાવચરદેવગ્ગહણં વેદિતબ્બં, સમારકવચનેન છટ્ઠકામાવચરદેવગ્ગહણં, સબ્રહ્મકવચનેન બ્રહ્મકાયિકાદિબ્રહ્મગ્ગહણં, સસ્સમણબ્રાહ્મણિવચનેન સાસનસ્સ પચ્ચત્થિકસમણબ્રાહ્મણગ્ગહણઞ્ચેવ સમિતપાપબાહિતપાપસમણબ્રાહ્મણગ્ગહણઞ્ચ, પજાવચનેન સત્તલોકગ્ગહણં , સદેવમનુસ્સવચનેન સમ્મુતિદેવઅવસેસમનુસ્સગ્ગહણં. એવમેત્થ તીહિ પદેહિ દેવમારબ્રહ્મેહિ સદ્ધિં સત્તલોકો, દ્વીહિ પજાવસેન સત્તલોકો ગહિતોતિ વેદિતબ્બો.
Sadevakavacanena cettha pañcakāmāvacaradevaggahaṇaṃ veditabbaṃ, samārakavacanena chaṭṭhakāmāvacaradevaggahaṇaṃ, sabrahmakavacanena brahmakāyikādibrahmaggahaṇaṃ, sassamaṇabrāhmaṇivacanena sāsanassa paccatthikasamaṇabrāhmaṇaggahaṇañceva samitapāpabāhitapāpasamaṇabrāhmaṇaggahaṇañca, pajāvacanena sattalokaggahaṇaṃ , sadevamanussavacanena sammutidevaavasesamanussaggahaṇaṃ. Evamettha tīhi padehi devamārabrahmehi saddhiṃ sattaloko, dvīhi pajāvasena sattaloko gahitoti veditabbo.
અપરો નયો – સદેવકગ્ગહણેન અરૂપાવચરદેવલોકો ગહિતો, સમારકવચનેન છકામાવચરદેવલોકો, સબ્રહ્મકવચનેન રૂપીબ્રહ્મલોકો, સસ્સમણબ્રાહ્મણાદિવચનેન સમ્મુતિદેવેહિ સહ અવસેસસત્તલોકો ગહિતો. અપિચેત્થ સદેવકવચનેન ઉક્કટ્ઠપરિચ્છેદતો સબ્બલોકવિસયસ્સ ભગવતો અભિસમ્બુદ્ધભાવે પકાસિતે યેસમેવં સિયા ‘‘મારો નામ મહાનુભાવો છકામાવચરિસ્સરો વસવત્તી, બ્રહ્મા પન તતોપિ મહાનુભાવતરો દસહિ અઙ્ગુલીહિ દસસુ ચક્કવાળસહસ્સેસુ આલોકં ફરતિ, ઉત્તમજ્ઝાનસમાપત્તિસુખં પટિસંવેદેતિ. પુથૂ ચ સમણબ્રાહ્મણા ઇદ્ધિમન્તો દિબ્બચક્ખુકા પરચિત્તવિદુનો મહાનુભાવા સંવિજ્જન્તિ. અયઞ્ચ સત્તકાયો અનન્તો અપરિમાણો, કિમેતેસં સબ્બેસંયેવ વિસયો અનવસેસતો ભગવતા અભિસમ્બુદ્ધો’’તિ? તેસં વિમતિં વિધમેન્તો ભગવા ‘‘સદેવકસ્સ લોકસ્સા’’તિઆદિમાહ.
Aparo nayo – sadevakaggahaṇena arūpāvacaradevaloko gahito, samārakavacanena chakāmāvacaradevaloko, sabrahmakavacanena rūpībrahmaloko, sassamaṇabrāhmaṇādivacanena sammutidevehi saha avasesasattaloko gahito. Apicettha sadevakavacanena ukkaṭṭhaparicchedato sabbalokavisayassa bhagavato abhisambuddhabhāve pakāsite yesamevaṃ siyā ‘‘māro nāma mahānubhāvo chakāmāvacarissaro vasavattī, brahmā pana tatopi mahānubhāvataro dasahi aṅgulīhi dasasu cakkavāḷasahassesu ālokaṃ pharati, uttamajjhānasamāpattisukhaṃ paṭisaṃvedeti. Puthū ca samaṇabrāhmaṇā iddhimanto dibbacakkhukā paracittaviduno mahānubhāvā saṃvijjanti. Ayañca sattakāyo ananto aparimāṇo, kimetesaṃ sabbesaṃyeva visayo anavasesato bhagavatā abhisambuddho’’ti? Tesaṃ vimatiṃ vidhamento bhagavā ‘‘sadevakassa lokassā’’tiādimāha.
પોરાણા પનાહુ – ‘‘સદેવકસ્સા’’તિ દેવતાહિ સદ્ધિં અવસેસલોકં પરિયાદિયતિ, ‘‘સમારકસ્સા’’તિ મારેન સદ્ધિં અવસેસલોકં, ‘‘સબ્રહ્મકસ્સા’’તિ બ્રહ્મેહિ સદ્ધિં અવસેસલોકં. એવં સબ્બેપિ તિભવૂપગે સત્તે તીસુ પદેસુ પક્ખિપિત્વા પુન દ્વીહિ પદેહિ પરિયાદિયન્તો ‘‘સસ્સમણબ્રાહ્મણિયા પજાય સદેવમનુસ્સાયા’’તિ આહ. એવં પઞ્ચહિપિ પદેહિ ખન્ધત્તયપરિચ્છિન્ને સબ્બસત્તે પરિયાદિયતિ.
Porāṇā panāhu – ‘‘sadevakassā’’ti devatāhi saddhiṃ avasesalokaṃ pariyādiyati, ‘‘samārakassā’’ti mārena saddhiṃ avasesalokaṃ, ‘‘sabrahmakassā’’ti brahmehi saddhiṃ avasesalokaṃ. Evaṃ sabbepi tibhavūpage satte tīsu padesu pakkhipitvā puna dvīhi padehi pariyādiyanto ‘‘sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāyā’’ti āha. Evaṃ pañcahipi padehi khandhattayaparicchinne sabbasatte pariyādiyati.
યસ્મા તં તથાગતેન અભિસમ્બુદ્ધન્તિ ઇમિના ઇદં દસ્સેતિ – યં અપરિમાણાસુ લોકધાતૂસુ ઇમસ્સ સદેવકસ્સ લોકસ્સ ‘‘નીલં પીતક’’ન્તિઆદિ રૂપારમ્મણં ચક્ખુદ્વારે આપાથં આગચ્છતિ, તં સબ્બં ‘‘અયં સત્તો ઇમસ્મિં ખણે ઇમં નામ રૂપારમ્મણં દિસ્વા સુમનો વા દુમ્મનો વા મજ્ઝત્તો વા જાતો’’તિ તથાગતસ્સ એવં અભિસમ્બુદ્ધં. તથા યં અપરિમાણાસુ લોકધાતૂસુ ઇમસ્સ સદેવકસ્સ લોકસ્સ ‘‘ભેરિસદ્દો મુદિઙ્ગસદ્દો’’તિઆદિ સદ્દારમ્મણં સોતદ્વારે આપાથં આગચ્છતિ, ‘‘મૂલગન્ધો તચગન્ધો’’તિઆદિ ગન્ધારમ્મણં ઘાનદ્વારે આપાથમાગચ્છતિ, ‘‘મૂલરસો ખન્ધરસો’’તિઆદિ રસારમ્મણં જિવ્હાદ્વારે આપાથમાગચ્છતિ , ‘‘કક્ખળં મુદુક’’ન્તિઆદિ પથવીધાતુતેજોધાતુવાયોધાતુભેદં ફોટ્ઠબ્બારમ્મણં કાયદ્વારે આપાથમાગચ્છતિ , ‘‘અયં સત્તો ઇમસ્મિં ખણે ઇમં નામ ફોટ્ઠબ્બં ફુસિત્વા સુમનો વા દુમ્મનો વા મજ્ઝત્તો વા જાતો’’તિ સબ્બં તં તથાગતસ્સ એવં અભિસમ્બુદ્ધં.
Yasmā taṃ tathāgatena abhisambuddhanti iminā idaṃ dasseti – yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa ‘‘nīlaṃ pītaka’’ntiādi rūpārammaṇaṃ cakkhudvāre āpāthaṃ āgacchati, taṃ sabbaṃ ‘‘ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma rūpārammaṇaṃ disvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto’’ti tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ. Tathā yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa ‘‘bherisaddo mudiṅgasaddo’’tiādi saddārammaṇaṃ sotadvāre āpāthaṃ āgacchati, ‘‘mūlagandho tacagandho’’tiādi gandhārammaṇaṃ ghānadvāre āpāthamāgacchati, ‘‘mūlaraso khandharaso’’tiādi rasārammaṇaṃ jivhādvāre āpāthamāgacchati , ‘‘kakkhaḷaṃ muduka’’ntiādi pathavīdhātutejodhātuvāyodhātubhedaṃ phoṭṭhabbārammaṇaṃ kāyadvāre āpāthamāgacchati , ‘‘ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma phoṭṭhabbaṃ phusitvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto’’ti sabbaṃ taṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ.
તથા યં અપરિમાણાસુ લોકધાતૂસુ ઇમસ્સ સદેવકસ્સ લોકસ્સ સુખાદિભેદં ધમ્મારમ્મણં મનોદ્વારે આપાથમાગચ્છતિ, ‘‘અયં સત્તો ઇમસ્મિં ખણે ઇમં નામ ધમ્મારમ્મણં જાનિત્વા સુમનો વા દુમ્મનો વા મજ્ઝત્તો વા જાતો’’તિ સબ્બં તં તથાગતસ્સ એવં અભિસમ્બુદ્ધં. એવં યં ઇમસ્સ સદેવકસ્સ લોકસ્સ દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં, તં તથાગતેન અદિટ્ઠં વા અસુતં વા અમુતં વા અવિઞ્ઞાતં વા નત્થિ. ઇમસ્સ પન મહાજનસ્સ પરિયેસિત્વા અપ્પત્તમ્પિ અત્થિ, અપરિયેસિત્વા અપ્પત્તમ્પિ અત્થિ, પરિયેસિત્વા પત્તમ્પિ અત્થિ, અપરિયેસિત્વા પત્તમ્પિ અત્થિ. સબ્બમ્પિ તથાગતસ્સ અપ્પત્તં નામ નત્થિ ઞાણેન અસચ્છિકતં. તતો એવ યં અપરિમાણાસુ લોકધાતૂસુ અપરિમાણાનં સત્તાનં ચક્ખુદ્વારે આપાથમાગચ્છન્તં રૂપારમ્મણં નામ અત્થિ, તં ભગવા સબ્બં સબ્બાકારેન જાનાતિ પસ્સતિ. એવં જાનતા પસ્સતા ચાનેન તં ઇટ્ઠાનિટ્ઠાદિવસેન વા દિટ્ઠસુતમુતવિઞ્ઞાતેસુ લબ્ભમાનપદવસેન વા ‘‘કતમં તં રૂપં રૂપાયતનં? યં રૂપં ચતુન્નં મહાભૂતાનં ઉપાદાય વણ્ણનિભા સનિદસ્સનં સપ્પટિઘં નીલં પીતક’’ન્તિઆદિના (ધ॰ સ॰ ૬૧૭) નયેન અનેકેહિ નામેહિ તેરસહિ વારેહિ દ્વેપઞ્ઞાસાય નયેહિ વિભજ્જમાનં તથેવ હોતિ, વિતથં નત્થિ. એસ નયો સોતદ્વારાદીસુપિ આપાથમાગચ્છન્તેસુ સદ્દાદીસુ.
Tathā yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu imassa sadevakassa lokassa sukhādibhedaṃ dhammārammaṇaṃ manodvāre āpāthamāgacchati, ‘‘ayaṃ satto imasmiṃ khaṇe imaṃ nāma dhammārammaṇaṃ jānitvā sumano vā dummano vā majjhatto vā jāto’’ti sabbaṃ taṃ tathāgatassa evaṃ abhisambuddhaṃ. Evaṃ yaṃ imassa sadevakassa lokassa diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ, taṃ tathāgatena adiṭṭhaṃ vā asutaṃ vā amutaṃ vā aviññātaṃ vā natthi. Imassa pana mahājanassa pariyesitvā appattampi atthi, apariyesitvā appattampi atthi, pariyesitvā pattampi atthi, apariyesitvā pattampi atthi. Sabbampi tathāgatassa appattaṃ nāma natthi ñāṇena asacchikataṃ. Tato eva yaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu aparimāṇānaṃ sattānaṃ cakkhudvāre āpāthamāgacchantaṃ rūpārammaṇaṃ nāma atthi, taṃ bhagavā sabbaṃ sabbākārena jānāti passati. Evaṃ jānatā passatā cānena taṃ iṭṭhāniṭṭhādivasena vā diṭṭhasutamutaviññātesu labbhamānapadavasena vā ‘‘katamaṃ taṃ rūpaṃ rūpāyatanaṃ? Yaṃ rūpaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāya vaṇṇanibhā sanidassanaṃ sappaṭighaṃ nīlaṃ pītaka’’ntiādinā (dha. sa. 617) nayena anekehi nāmehi terasahi vārehi dvepaññāsāya nayehi vibhajjamānaṃ tatheva hoti, vitathaṃ natthi. Esa nayo sotadvārādīsupi āpāthamāgacchantesu saddādīsu.
તસ્મા તથાગતોતિ વુચ્ચતીતિ યં યથા લોકેન ગતં, તસ્સ તથેવ ગતત્તા તથાગતોતિ વુચ્ચતિ. પાળિયં પન ‘‘અભિસમ્બુદ્ધ’’ન્તિ વુત્તં, તં તથાગતસદ્દેન સમાનત્થં. ઇમિના તથાદસ્સિભાવતો તથાગતોતિ અયમત્થો દસ્સિતો હોતિ. વુત્તઞ્હેતં ધમ્મસેનાપતિના –
Tasmā tathāgatoti vuccatīti yaṃ yathā lokena gataṃ, tassa tatheva gatattā tathāgatoti vuccati. Pāḷiyaṃ pana ‘‘abhisambuddha’’nti vuttaṃ, taṃ tathāgatasaddena samānatthaṃ. Iminā tathādassibhāvato tathāgatoti ayamattho dassito hoti. Vuttañhetaṃ dhammasenāpatinā –
‘‘ન તસ્સ અદ્દિટ્ઠમિધત્થિ કિઞ્ચિ,
‘‘Na tassa addiṭṭhamidhatthi kiñci,
અથો અવિઞ્ઞાતમજાનિતબ્બં;
Atho aviññātamajānitabbaṃ;
સબ્બં અભિઞ્ઞાસિ યદત્થિ નેય્યં,
Sabbaṃ abhiññāsi yadatthi neyyaṃ,
તથાગતો તેન સમન્તચક્ખૂ’’તિ. (મહાનિ॰ ૧૫૬; ચૂળનિ॰ મોઘરાજમાણવપુચ્છાનિદ્દેસ ૮૫; પટિ॰ મ॰ ૧.૧૨૧);
Tathāgato tena samantacakkhū’’ti. (mahāni. 156; cūḷani. mogharājamāṇavapucchāniddesa 85; paṭi. ma. 1.121);
સુત્તન્તેપિ વુત્તં ભગવતા –
Suttantepi vuttaṃ bhagavatā –
‘‘યં , ભિક્ખવે, સદેવકસ્સ લોકસ્સ…પે॰… સદેવમનુસ્સાય પજાય દિટ્ઠં સુતં મુતં વિઞ્ઞાતં પત્તં પરિયેસિતં અનુવિચરિતં મનસા, તમહં જાનામિ, તમહં અબ્ભઞ્ઞાસિં, તં તથાગતસ્સ વિદિતં, તં તથાગતો ન ઉપટ્ઠાસી’’તિ (અ॰ નિ॰ ૪.૨૪).
‘‘Yaṃ , bhikkhave, sadevakassa lokassa…pe… sadevamanussāya pajāya diṭṭhaṃ sutaṃ mutaṃ viññātaṃ pattaṃ pariyesitaṃ anuvicaritaṃ manasā, tamahaṃ jānāmi, tamahaṃ abbhaññāsiṃ, taṃ tathāgatassa viditaṃ, taṃ tathāgato na upaṭṭhāsī’’ti (a. ni. 4.24).
યઞ્ચ, ભિક્ખવે, રત્તિં તથાગતો અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં અભિસમ્બુજ્ઝતીતિ યસ્સઞ્ચ વિસાખપુણ્ણમરત્તિયં તથા આગતાદિઅત્થેન તથાગતો ભગવા બોધિમણ્ડે અપરાજિતપલ્લઙ્કે નિસિન્નો તિણ્ણં મારાનં મત્થકં મદ્દિત્વા ઉત્તરિતરાભાવતો અનુત્તરં સમ્માસમ્બોધિં આસવક્ખયઞાણેન સદ્ધિં સબ્બઞ્ઞુતઞ્ઞાણં અધિગચ્છતિ. યઞ્ચ રત્તિં અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયતીતિ યસ્સઞ્ચ વિસાખપુણ્ણમરત્તિયંયેવ કુસિનારાયં ઉપવત્તને મલ્લાનં સાલવને યમકસાલાનમન્તરે અનુપાદિસેસાય નિબ્બાનધાતુયા પરિનિબ્બાયતિ. યં એતસ્મિં અન્તરેતિ ઇમાસં દ્વિન્નં સઉપાદિસેસઅનુપાદિસેસનિબ્બાનધાતૂનં વેમજ્ઝે પઞ્ચચત્તાલીસવસ્સપરિમાણે કાલે પઠમબોધિયમ્પિ, મજ્ઝિમબોધિયમ્પિ, પચ્છિમબોધિયમ્પિ યં સુત્તગેય્યાદિપ્પભેદં ધમ્મં ભાસતિ નિદ્દિસનવસેન, લપતિ ઉદ્ધિસનવસેન, નિદ્દિસતિ પટિનિદ્દિસનવસેન. સબ્બં તં તથેવ હોતીતિ તં એત્થન્તરે દેસિતં સબ્બં સુત્તગેય્યાદિનવઙ્ગં બુદ્ધવચનં અત્થતો બ્યઞ્જનતો ચ અનુપવજ્જં અનૂનં અનધિકં સબ્બાકારપરિપુણ્ણં રાગમદનિમ્મદનં…પે॰… મોહમદનિમ્મદનં, નત્થિ તત્થ વાલગ્ગમત્તમ્પિ અવક્ખલિતં, એકમુદ્દિકાય લઞ્છિતં વિય એકનાળિયા મિતં વિય એકતુલાય તુલિતં વિય ચ તં તથેવ હોતિ યસ્સત્થાય ભાસિતં, એકન્તેનેવ તસ્સ સાધનતો, નો અઞ્ઞથા. તસ્મા તથં, અવિતથં, અનઞ્ઞથં. એતેન તથાવાદિતાય તથાગતોતિ દસ્સેતિ. ગદઅત્થો અયં ગતસદ્દો દકારસ્સ તકારં કત્વા, તસ્મા તથં ગદતીતિ તથાગતોતિ અત્થો. અથ વા આગદનં આગદો, વચનન્તિ અત્થો. તથો અવિપરીતો આગદો યસ્સાતિ દકારસ્સ તકારં કત્વા તથાગતોતિ એવમેત્થ પદસિદ્ધિ વેદિતબ્બા.
Yañca, bhikkhave, rattiṃ tathāgato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ abhisambujjhatīti yassañca visākhapuṇṇamarattiyaṃ tathā āgatādiatthena tathāgato bhagavā bodhimaṇḍe aparājitapallaṅke nisinno tiṇṇaṃ mārānaṃ matthakaṃ madditvā uttaritarābhāvato anuttaraṃ sammāsambodhiṃ āsavakkhayañāṇena saddhiṃ sabbaññutaññāṇaṃ adhigacchati. Yañca rattiṃ anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyatīti yassañca visākhapuṇṇamarattiyaṃyeva kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyati. Yaṃ etasmiṃ antareti imāsaṃ dvinnaṃ saupādisesaanupādisesanibbānadhātūnaṃ vemajjhe pañcacattālīsavassaparimāṇe kāle paṭhamabodhiyampi, majjhimabodhiyampi, pacchimabodhiyampi yaṃ suttageyyādippabhedaṃ dhammaṃ bhāsati niddisanavasena, lapati uddhisanavasena, niddisati paṭiniddisanavasena. Sabbaṃ taṃ tatheva hotīti taṃ etthantare desitaṃ sabbaṃ suttageyyādinavaṅgaṃ buddhavacanaṃ atthato byañjanato ca anupavajjaṃ anūnaṃ anadhikaṃ sabbākāraparipuṇṇaṃ rāgamadanimmadanaṃ…pe… mohamadanimmadanaṃ, natthi tattha vālaggamattampi avakkhalitaṃ, ekamuddikāya lañchitaṃ viya ekanāḷiyā mitaṃ viya ekatulāya tulitaṃ viya ca taṃ tatheva hoti yassatthāya bhāsitaṃ, ekanteneva tassa sādhanato, no aññathā. Tasmā tathaṃ, avitathaṃ, anaññathaṃ. Etena tathāvāditāya tathāgatoti dasseti. Gadaattho ayaṃ gatasaddo dakārassa takāraṃ katvā, tasmā tathaṃ gadatīti tathāgatoti attho. Atha vā āgadanaṃ āgado, vacananti attho. Tatho aviparīto āgado yassāti dakārassa takāraṃ katvā tathāgatoti evamettha padasiddhi veditabbā.
યથાવાદી તથાકારીતિ યે ધમ્મે ભગવા ‘‘ઇમે ધમ્મા અકુસલા સાવજ્જા વિઞ્ઞુગરહિતા સમત્તા સમાદિન્ના અહિતાય દુક્ખાય સંવત્તન્તી’’તિ પરેસં ધમ્મં દેસેન્તો વદતિ, તે ધમ્મે એકન્તેનેવ સયં પહાસિ. યે પન ધમ્મે ભગવા ‘‘ઇમે ધમ્મા કુસલા અનવજ્જા વિઞ્ઞુપ્પસત્થા સમત્તા સમાદિન્ના હિતાય સુખાય સંવત્તન્તી’’તિ વદતિ, તે ધમ્મે એકન્તેનેવ સયં ઉપસમ્પજ્જ વિહાસિ. તસ્મા યથાવાદી ભગવા, તથાકારીતિ વેદિતબ્બો. યથાકારી તથાવાદીતિ સમ્મદેવ સીલાદિપરિપૂરણવસેન સમ્મા પટિપન્નો સયં યથાકારી ભગવા, તથેવ ધમ્મદેસનાય પરેસં તત્થ પતિટ્ઠાપનવસેન તથાવાદી. ભગવતો હિ વાચાય કાયો અનુલોમેતિ, કાયસ્સપિ વાચા. તસ્મા યથાવાદી તથાકારી, યથાકારી તથાવાદી ચ હોતિ. એવંભૂતસ્સ ચસ્સ યથા વાચા, કાયોપિ તથા ગતો પવત્તો. યથા ચ કાયો, વાચાપિ તથા ગતા પવત્તાતિ અત્થો.
Yathāvādī tathākārīti ye dhamme bhagavā ‘‘ime dhammā akusalā sāvajjā viññugarahitā samattā samādinnā ahitāya dukkhāya saṃvattantī’’ti paresaṃ dhammaṃ desento vadati, te dhamme ekanteneva sayaṃ pahāsi. Ye pana dhamme bhagavā ‘‘ime dhammā kusalā anavajjā viññuppasatthā samattā samādinnā hitāya sukhāya saṃvattantī’’ti vadati, te dhamme ekanteneva sayaṃ upasampajja vihāsi. Tasmā yathāvādī bhagavā, tathākārīti veditabbo. Yathākārī tathāvādīti sammadeva sīlādiparipūraṇavasena sammā paṭipanno sayaṃ yathākārī bhagavā, tatheva dhammadesanāya paresaṃ tattha patiṭṭhāpanavasena tathāvādī. Bhagavato hi vācāya kāyo anulometi, kāyassapi vācā. Tasmā yathāvādī tathākārī, yathākārī tathāvādī ca hoti. Evaṃbhūtassa cassa yathā vācā, kāyopi tathā gato pavatto. Yathā ca kāyo, vācāpi tathā gatā pavattāti attho.
અભિભૂ અનભિભૂતોતિ ઉપરિ ભવગ્ગં હેટ્ઠા અવીચિનિરયં પરિયન્તં કત્વા તિરિયં અપરિમાણાસુ લોકધાતૂસુ ભગવા સબ્બસત્તે અભિભવતિ સીલેનપિ સમાધિનાપિ પઞ્ઞાયપિ વિમુત્તિયાપિ વિમુત્તિઞાણદસ્સનેનપિ, ન તસ્સ તુલા વા પમાણં વા અત્થિ, અસમો અસમસમો અપ્પટિમો અપ્પટિભાગો અપ્પટિપુગ્ગલો અતુલો અપ્પમેય્યો અનુત્તરો ધમ્મરાજા દેવાનં અતિદેવો સક્કાનં અતિસક્કો બ્રહ્માનં અતિબ્રહ્મા. તતો એવ સયં ન કેનચિ અભિભૂતોતિ અનભિભૂતો. અઞ્ઞદત્થૂતિ એકંસત્થે નિપાતો. યઞ્હિ કિઞ્ચિ નેય્યં નામ, સબ્બં તં હત્થતલે આમલકં વિય પસ્સતીતિ દસો. અવિપરીતં આસયાદિઅવબોધેન હિતૂપસંહારાદિના ચ સત્તે, ભાવઞ્ઞથત્તૂપનયવસેન સઙ્ખારે સબ્બાકારેન સુચિણ્ણવસિતાય સમાપત્તિયો ચિત્તઞ્ચ વસે વત્તેતીતિ વસવત્તી. એત્તાવતા અભિભવનટ્ઠેન ભગવા અત્તનો તથાગતભાવં દસ્સેતિ.
Abhibhū anabhibhūtoti upari bhavaggaṃ heṭṭhā avīcinirayaṃ pariyantaṃ katvā tiriyaṃ aparimāṇāsu lokadhātūsu bhagavā sabbasatte abhibhavati sīlenapi samādhināpi paññāyapi vimuttiyāpi vimuttiñāṇadassanenapi, na tassa tulā vā pamāṇaṃ vā atthi, asamo asamasamo appaṭimo appaṭibhāgo appaṭipuggalo atulo appameyyo anuttaro dhammarājā devānaṃ atidevo sakkānaṃ atisakko brahmānaṃ atibrahmā. Tato eva sayaṃ na kenaci abhibhūtoti anabhibhūto. Aññadatthūti ekaṃsatthe nipāto. Yañhi kiñci neyyaṃ nāma, sabbaṃ taṃ hatthatale āmalakaṃ viya passatīti daso. Aviparītaṃ āsayādiavabodhena hitūpasaṃhārādinā ca satte, bhāvaññathattūpanayavasena saṅkhāre sabbākārena suciṇṇavasitāya samāpattiyo cittañca vase vattetīti vasavattī. Ettāvatā abhibhavanaṭṭhena bhagavā attano tathāgatabhāvaṃ dasseti.
તત્રેવં પદસિદ્ધિ વેદિતબ્બા – અગદો વિય અગદો. કો પનેસ? દેસનાવિલાસો ચેવ પુઞ્ઞુસ્સયો ચ. તેનેવ હેસ મહાનુભાવો ભિસક્કો વિય દિબ્બાગદેન સપ્પે, સબ્બે પરપ્પવાદિનો સદેવકઞ્ચ લોકં અભિભવતિ. ઇતિ સબ્બલોકાભિભવને તથો અવિપરીતો દેસનાવિલાસો ચેવ પુઞ્ઞુસ્સયો ચ અગદો અસ્સાતિ દકારસ્સ તકારં કત્વા તથાગતોતિ વેદિતબ્બો. તેન વુત્તં ‘‘સદેવકે, ભિક્ખવે, લોકે…પે॰… વસવત્તી, તસ્મા તથાગતોતિ વુચ્ચતી’’તિ.
Tatrevaṃ padasiddhi veditabbā – agado viya agado. Ko panesa? Desanāvilāso ceva puññussayo ca. Teneva hesa mahānubhāvo bhisakko viya dibbāgadena sappe, sabbe parappavādino sadevakañca lokaṃ abhibhavati. Iti sabbalokābhibhavane tatho aviparīto desanāvilāso ceva puññussayo ca agado assāti dakārassa takāraṃ katvā tathāgatoti veditabbo. Tena vuttaṃ ‘‘sadevake, bhikkhave, loke…pe… vasavattī, tasmā tathāgatoti vuccatī’’ti.
ગાથાસુ સબ્બલોકં અભિઞ્ઞાયાતિ તેધાતુકલોકસન્નિવાસં જાનિત્વા. સબ્બલોકે યથાતથન્તિ તસ્મિં તેધાતુકલોકસન્નિવાસે યંકિઞ્ચિ નેય્યં, તં સબ્બં યથાતથં અવિપરીતં જાનિત્વા. સબ્બલોકવિસંયુત્તોતિ ચતુન્નં યોગાનં અનવસેસપ્પહાનેન સબ્બેનપિ લોકેન વિસંયુત્તો વિપ્પમુત્તો. અનૂપયોતિ સબ્બસ્મિમ્પિ લોકે તણ્હાદિટ્ઠિઉપયેહિ અનૂપયો તેહિ ઉપયેહિ વિરહિતો.
Gāthāsu sabbalokaṃ abhiññāyāti tedhātukalokasannivāsaṃ jānitvā. Sabbaloke yathātathanti tasmiṃ tedhātukalokasannivāse yaṃkiñci neyyaṃ, taṃ sabbaṃ yathātathaṃ aviparītaṃ jānitvā. Sabbalokavisaṃyuttoti catunnaṃ yogānaṃ anavasesappahānena sabbenapi lokena visaṃyutto vippamutto. Anūpayoti sabbasmimpi loke taṇhādiṭṭhiupayehi anūpayo tehi upayehi virahito.
સબ્બાભિભૂતિ રૂપાદીનિ સબ્બારમ્મણાનિ, સબ્બં સઙ્ખારગતં, સબ્બેપિ મારે અભિભવિત્વા ઠિતો. ધીરોતિ ધિતિસમ્પન્નો. સબ્બગન્થપ્પમોચનોતિ સબ્બે અભિજ્ઝાકાયગન્થાદિકે મોચેત્વા ઠિતો વેનેય્યસન્તાનેપિ અત્તનો દેસનાવિલાસેન તેસં પમોચનતો સબ્બગન્થપ્પમોચનો. ફુટ્ઠાસ્સાતિ ફુટ્ઠા અસ્સ. કરણત્થે ઇદં સામિવચનં, ફુટ્ઠા અનેનાતિ અત્થો. પરમા સન્તીતિ નિબ્બાનં. તઞ્હિ તેન ઞાણફુસનેન ફુટ્ઠં. તેનેવાહ ‘‘નિબ્બાનં અકુતોભય’’ન્તિ. અથ વા પરમા સન્તીતિ ઉત્તમા સન્તિ. કતરા સાતિ? નિબ્બાનં. યસ્મા પન નિબ્બાને કુતોચિ ભયં નત્થિ, તસ્મા તં અકુતોભયન્તિ વુચ્ચતિ.
Sabbābhibhūti rūpādīni sabbārammaṇāni, sabbaṃ saṅkhāragataṃ, sabbepi māre abhibhavitvā ṭhito. Dhīroti dhitisampanno. Sabbaganthappamocanoti sabbe abhijjhākāyaganthādike mocetvā ṭhito veneyyasantānepi attano desanāvilāsena tesaṃ pamocanato sabbaganthappamocano. Phuṭṭhāssāti phuṭṭhā assa. Karaṇatthe idaṃ sāmivacanaṃ, phuṭṭhā anenāti attho. Paramā santīti nibbānaṃ. Tañhi tena ñāṇaphusanena phuṭṭhaṃ. Tenevāha ‘‘nibbānaṃ akutobhaya’’nti. Atha vā paramā santīti uttamā santi. Katarā sāti? Nibbānaṃ. Yasmā pana nibbāne kutoci bhayaṃ natthi, tasmā taṃ akutobhayanti vuccati.
અનીઘોતિ નિદ્દુક્ખો. સબ્બકમ્મક્ખયં પત્તોતિ સબ્બેસં કમ્માનં ખયં પરિયોસાનં અચ્ચન્તાભાવં પત્તો. વિમુત્તો ઉપધિસઙ્ખયેતિ ઉપધિસઙ્ખયસઙ્ખાતે નિબ્બાને તદારમ્મણાય ફલવિમુત્તિયા વિમુત્તો. એસ સોતિ એસો સો. સીહો અનુત્તરોતિ પરિસ્સયાનં સહનટ્ઠેન, કિલેસાનં હનનટ્ઠેન ચ, તથાગતો અનુત્તરો સીહો નામ. બ્રહ્મન્તિ સેટ્ઠં. ચક્કન્તિ ધમ્મચક્કં. પવત્તયીતિ તિપરિવટ્ટં દ્વાદસાકારં પવત્તેસિ.
Anīghoti niddukkho. Sabbakammakkhayaṃ pattoti sabbesaṃ kammānaṃ khayaṃ pariyosānaṃ accantābhāvaṃ patto. Vimutto upadhisaṅkhayeti upadhisaṅkhayasaṅkhāte nibbāne tadārammaṇāya phalavimuttiyā vimutto. Esa soti eso so. Sīho anuttaroti parissayānaṃ sahanaṭṭhena, kilesānaṃ hananaṭṭhena ca, tathāgato anuttaro sīho nāma. Brahmanti seṭṭhaṃ. Cakkanti dhammacakkaṃ. Pavattayīti tiparivaṭṭaṃ dvādasākāraṃ pavattesi.
ઇતીતિ એવં તથાગતસ્સ ગુણે જાનિત્વા. સઙ્ગમ્માતિ સમાગન્ત્વા. તં નમસ્સન્તીતિ તં તથાગતં તે સરણં ગતા દેવમનુસ્સા નમસ્સન્તિ. મહન્તેહિ સીલાદિગુણેહિ સમન્નાગતત્તા મહન્તં, ચતુવેસારજ્જયોગેન વીતસારદં. ઇદાનિ યં વદન્તા તે નમસ્સન્તિ, તં દસ્સેતું દન્તોતિઆદિ વુત્તં. તં ઉત્તાનત્થમેવ.
Itīti evaṃ tathāgatassa guṇe jānitvā. Saṅgammāti samāgantvā. Taṃnamassantīti taṃ tathāgataṃ te saraṇaṃ gatā devamanussā namassanti. Mahantehi sīlādiguṇehi samannāgatattā mahantaṃ, catuvesārajjayogena vītasāradaṃ. Idāni yaṃ vadantā te namassanti, taṃ dassetuṃ dantotiādi vuttaṃ. Taṃ uttānatthameva.
ઇતિ ઇમસ્મિં ચતુક્કનિપાતે છટ્ઠે સત્તમે ચ સુત્તે વટ્ટં કથિતં, પઠમદુતિયતતિયદ્વાદસમતેરસમેસુ વિવટ્ટં કથિતં, સેસેસુ વટ્ટવિવટ્ટં કથિતન્તિ વેદિતબ્બં.
Iti imasmiṃ catukkanipāte chaṭṭhe sattame ca sutte vaṭṭaṃ kathitaṃ, paṭhamadutiyatatiyadvādasamaterasamesu vivaṭṭaṃ kathitaṃ, sesesu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti veditabbaṃ.
તેરસમસુત્તવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Terasamasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
ઇતિ પરમત્થદીપનિયા
Iti paramatthadīpaniyā
ખુદ્દકનિકાય-અટ્ઠકથાય
Khuddakanikāya-aṭṭhakathāya
ઇતિવુત્તકસ્સ ચતુક્કનિપાતવણ્ણના નિટ્ઠિતા.
Itivuttakassa catukkanipātavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
તિપિટક (મૂલ) • Tipiṭaka (Mūla) / સુત્તપિટક • Suttapiṭaka / ખુદ્દકનિકાય • Khuddakanikāya / ઇતિવુત્તકપાળિ • Itivuttakapāḷi / ૧૩. લોકસુત્તં • 13. Lokasuttaṃ
