| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / ทีฆ นิกาย (อฎฺฐกถา) • Dīgha nikāya (aṭṭhakathā) |
๑๒. โลหิจฺจสุตฺตวณฺณนา
12. Lohiccasuttavaṇṇanā
โลหิจฺจพฺราหฺมณวตฺถุวณฺณนา
Lohiccabrāhmaṇavatthuvaṇṇanā
๕๐๑. เอวํ เม สุตํ…เป.… โกสเลสูติ โลหิจฺจสุตฺตํฯ ตตฺรายํ อนุตฺตานปทวณฺณนาฯ สาลวติกาติ ตสฺส คามสฺส นามํ, โส กิร วติยา วิย สมนฺตโต สาลปนฺติยา ปริกฺขิโตฺตฯ ตสฺมา สาลวติกาติ วุจฺจติฯ โลหิโจฺจติ ตสฺส พฺราหฺมณสฺส นามํฯ
501.Evaṃme sutaṃ…pe… kosalesūti lohiccasuttaṃ. Tatrāyaṃ anuttānapadavaṇṇanā. Sālavatikāti tassa gāmassa nāmaṃ, so kira vatiyā viya samantato sālapantiyā parikkhitto. Tasmā sālavatikāti vuccati. Lohiccoti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ.
๕๐๒-๕๐๓. ปาปกนฺติ ปรานุกมฺปา วิรหิตตฺตา ลามกํ, น ปน อุเจฺฉทสสฺสตานํ อญฺญตรํฯ อุปฺปนฺนํ โหตีติ ชาตํ โหติ, น เกวลญฺจ จิเตฺต ชาตมตฺตเมวฯ โส กิร ตสฺส วเสน ปริสมเชฺฌปิ เอวํ ภาสติเยวฯ กิญฺหิ ปโร ปรสฺสาติ ปโร โย อนุสาสียติ, โส ตสฺส อนุสาสกสฺส กิํ กริสฺสติฯ อตฺตนา ปฎิลทฺธํ กุสลํ ธมฺมํ อตฺตนาว สกฺกตฺวา ครุํ กตฺวา วิหาตพฺพนฺติ วทติฯ
502-503.Pāpakanti parānukampā virahitattā lāmakaṃ, na pana ucchedasassatānaṃ aññataraṃ. Uppannaṃ hotīti jātaṃ hoti, na kevalañca citte jātamattameva. So kira tassa vasena parisamajjhepi evaṃ bhāsatiyeva. Kiñhi paro parassāti paro yo anusāsīyati, so tassa anusāsakassa kiṃ karissati. Attanā paṭiladdhaṃ kusalaṃ dhammaṃ attanāva sakkatvā garuṃ katvā vihātabbanti vadati.
๕๐๔-๔๐๗. โรสิกํ นฺหาปิตํ อามเนฺตสีติ โรสิกาติ เอวํ อิตฺถิลิงฺควเสน ลทฺธนามํ นฺหาปิตํ อามเนฺตสิฯ โส กิร ภควโต อาคมนํ สุตฺวา จิเนฺตสิ – ‘‘วิหารํ คนฺตฺวา ทิฎฺฐํ นามํ ภาโร, เคหํ ปน อาณาเปตฺวา ปสฺสิสฺสามิ เจว ยถาสตฺติ จ อาคนฺตุกภิกฺขํ ทสฺสามี’’ติ, ตสฺมา เอวํ นฺหาปิตํ อามเนฺตสิฯ
504-407.Rosikaṃ nhāpitaṃ āmantesīti rosikāti evaṃ itthiliṅgavasena laddhanāmaṃ nhāpitaṃ āmantesi. So kira bhagavato āgamanaṃ sutvā cintesi – ‘‘vihāraṃ gantvā diṭṭhaṃ nāmaṃ bhāro, gehaṃ pana āṇāpetvā passissāmi ceva yathāsatti ca āgantukabhikkhaṃ dassāmī’’ti, tasmā evaṃ nhāpitaṃ āmantesi.
๕๐๘. ปิฎฺฐิโต ปิฎฺฐิโตติ กถาผาสุกตฺถํ ปจฺฉโต ปจฺฉโต อนุพโนฺธ โหติฯ วิเวเจตูติ วิโมเจตุ, ตํ ทิฎฺฐิคตํ วิโนเทตูติ วทติฯ อยํ กิร อุปาสโก โลหิจฺจสฺส พฺราหฺมณสฺส ปิยสหายโกฯ ตสฺมา ตสฺส อตฺถกามตาย เอวมาหฯ อเปฺปว นาม สิยาติ เอตฺถ ปฐมวจเนน ภควา คชฺชติ, ทุติยวจเนน อนุคชฺชติฯ อยํ กิเรตฺถ อธิปฺปาโย – โรสิเก เอตทตฺถเมว มยา จตฺตาริ อสเงฺขฺยยฺยานิฯ กปฺปสตสหสฺสญฺจ วิวิธานิ ทุกฺกรานิ กโรเนฺตน ปารมิโย ปูริตา , เอตทตฺถเมว สพฺพญฺญุตญฺญาณํ ปฎิวิทฺธํ, น เม โลหิจฺจสฺส ทิฎฺฐิคตํ ภินฺทิตุํ ภาโรติ, อิมมตฺถํ ทเสฺสโนฺต ปฐมวจเนน ภควา คชฺชติฯ เกวลํ โรสิเก โลหิจฺจสฺส มม สนฺติเก อาคมนํ วา นิสชฺชา วา อลฺลาปสลฺลาโป วา โหตุ, สเจปิ โลหิจฺจสทิสานํ สตสหสฺสสฺส กงฺขา โหติ, ปฎิพโล อหํ วิโนเทตุํ โลหิจฺจสฺส ปน เอกสฺส ทิฎฺฐิวิโนทเน มยฺหํ โก ภาโรติ อิมมตฺถํ ทเสฺสโนฺต ทุติยวจเนน ภควา อนุคชฺชตีติ เวทิตโพฺพฯ
508.Piṭṭhito piṭṭhitoti kathāphāsukatthaṃ pacchato pacchato anubandho hoti. Vivecetūti vimocetu, taṃ diṭṭhigataṃ vinodetūti vadati. Ayaṃ kira upāsako lohiccassa brāhmaṇassa piyasahāyako. Tasmā tassa atthakāmatāya evamāha. Appeva nāma siyāti ettha paṭhamavacanena bhagavā gajjati, dutiyavacanena anugajjati. Ayaṃ kirettha adhippāyo – rosike etadatthameva mayā cattāri asaṅkhyeyyāni. Kappasatasahassañca vividhāni dukkarāni karontena pāramiyo pūritā , etadatthameva sabbaññutaññāṇaṃ paṭividdhaṃ, na me lohiccassa diṭṭhigataṃ bhindituṃ bhāroti, imamatthaṃ dassento paṭhamavacanena bhagavā gajjati. Kevalaṃ rosike lohiccassa mama santike āgamanaṃ vā nisajjā vā allāpasallāpo vā hotu, sacepi lohiccasadisānaṃ satasahassassa kaṅkhā hoti, paṭibalo ahaṃ vinodetuṃ lohiccassa pana ekassa diṭṭhivinodane mayhaṃ ko bhāroti imamatthaṃ dassento dutiyavacanena bhagavā anugajjatīti veditabbo.
โลหิจฺจพฺราหฺมณานุโยควณฺณนา
Lohiccabrāhmaṇānuyogavaṇṇanā
๕๐๙. สมุทยสญฺชาตีติ สมุทยสฺส สญฺชาติ โภคุปฺปาโท, ตโต อุฎฺฐิตํ ธนธญฺญนฺติ อโตฺถฯ เย ตํ อุปชีวนฺตีติ เย ญาติปริชนทาสกมฺมกราทโย ชนา ตํ นิสฺสาย ชีวนฺติฯ อนฺตรายกโรติ ลาภนฺตรายกโรฯ หิตานุกมฺปีติ เอตฺถ หิตนฺติ วุฑฺฒิฯ อนุกมฺปตีติ อนุกมฺปี, อิจฺฉตีติ อโตฺถ, วุฑฺฒิํ อิจฺฉติ วา โน วาติ วุตฺตํ โหติฯ นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนิํ วาติ สเจ สา มิจฺฉาทิฎฺฐิ สมฺปชฺชติ, นิยตา โหติ, เอกํเสน นิรเย นิพฺพตฺตติ, โน เจ, ติรจฺฉานโยนิยํ นิพฺพตฺตตีติ อโตฺถฯ
509.Samudayasañjātīti samudayassa sañjāti bhoguppādo, tato uṭṭhitaṃ dhanadhaññanti attho. Ye taṃ upajīvantīti ye ñātiparijanadāsakammakarādayo janā taṃ nissāya jīvanti. Antarāyakaroti lābhantarāyakaro. Hitānukampīti ettha hitanti vuḍḍhi. Anukampatīti anukampī, icchatīti attho, vuḍḍhiṃ icchati vā no vāti vuttaṃ hoti. Nirayaṃ vā tiracchānayoniṃ vāti sace sā micchādiṭṭhi sampajjati, niyatā hoti, ekaṃsena niraye nibbattati, no ce, tiracchānayoniyaṃ nibbattatīti attho.
๕๑๐-๕๑๒. อิทานิ ยสฺมา ยถา อตฺตโน ลาภนฺตราเยน สตฺตา สํวิชฺชนฺติ น ตถา ปเรสํ, ตสฺมา สุฎฺฐุตรํ พฺราหฺมณํ ปเวเจตุกาโม ‘‘ตํ กิํ มญฺญสี’’ติ ทุติยํ อุปปตฺติมาหฯ เย จิเมติ เย จ อิเม ตถาคตสฺส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อริยภูมิํ โอกฺกมิตุํ อสโกฺกนฺตา กุลปุตฺตา ทิพฺพา คพฺภาติ อุปโยคเตฺถ ปจฺจตฺตวจนํ, ทิเพฺพ คเพฺภติ อโตฺถฯ ทิพฺพา, คพฺภาติ จ ฉนฺนํ เทวโลกานเมตํ อธิวจนํฯ ปริปาเจนฺตีติ เทวโลกคามินิํ ปฎิปทํ ปูรยมานา ทานํ, ททมานา, สีลํ รกฺขมานา, คนฺธมาลาทีหิ, ปูชํ กุรุมานา ภาวนํ ภาวยมานา ปาเจนฺติ วิปาเจนฺติ ปริปาเจนฺติ ปริณามํ คเมนฺติฯ ทิพฺพานํ ภวานํ อภินิพฺพตฺติยาติ ทิพฺพภวา นาม เทวานํ วิมานานิ , เตสํ นิพฺพตฺตนตฺถายาติ อโตฺถฯ อถ วา ทิพฺพา คพฺภาติ ทานาทโย ปุญฺญวิเสสาฯ ทิพฺพา ภวาติ เทวโลเก วิปากกฺขนฺธา, เตสํ นิพฺพตฺตนตฺถาย ตานิ ปุญฺญานิ กโรนฺตีติ อโตฺถฯ เตสํ อนฺตรายกโรติ เตสํ มคฺคสมฺปตฺติผลสมฺปตฺติทิพฺพภววิเสสานํ อนฺตรายกโรฯ อิติ ภควา เอตฺตาวตา อนิยมิเตเนว โอปมฺมวิธินา ยาว ภวคฺคา อุคฺคตํ พฺราหฺมณสฺส มานํ ภินฺทิตฺวา อิทานิ โจทนารเห ตโย สตฺถาเร ทเสฺสตุํ ‘‘ตโย โข เม, โลหิจฺจา’’ติอาทิมาหฯ
510-512. Idāni yasmā yathā attano lābhantarāyena sattā saṃvijjanti na tathā paresaṃ, tasmā suṭṭhutaraṃ brāhmaṇaṃ pavecetukāmo ‘‘taṃ kiṃ maññasī’’ti dutiyaṃ upapattimāha. Ye cimeti ye ca ime tathāgatassa dhammadesanaṃ sutvā ariyabhūmiṃ okkamituṃ asakkontā kulaputtā dibbā gabbhāti upayogatthe paccattavacanaṃ, dibbe gabbheti attho. Dibbā, gabbhāti ca channaṃ devalokānametaṃ adhivacanaṃ. Paripācentīti devalokagāminiṃ paṭipadaṃ pūrayamānā dānaṃ, dadamānā, sīlaṃ rakkhamānā, gandhamālādīhi, pūjaṃ kurumānā bhāvanaṃ bhāvayamānā pācenti vipācenti paripācenti pariṇāmaṃ gamenti. Dibbānaṃ bhavānaṃ abhinibbattiyāti dibbabhavā nāma devānaṃ vimānāni , tesaṃ nibbattanatthāyāti attho. Atha vā dibbā gabbhāti dānādayo puññavisesā. Dibbā bhavāti devaloke vipākakkhandhā, tesaṃ nibbattanatthāya tāni puññāni karontīti attho. Tesaṃ antarāyakaroti tesaṃ maggasampattiphalasampattidibbabhavavisesānaṃ antarāyakaro. Iti bhagavā ettāvatā aniyamiteneva opammavidhinā yāva bhavaggā uggataṃ brāhmaṇassa mānaṃ bhinditvā idāni codanārahe tayo satthāre dassetuṃ ‘‘tayo kho me, lohiccā’’tiādimāha.
ตโย โจทนารหวณฺณนา
Tayo codanārahavaṇṇanā
๕๑๓. ตตฺถ สา โจทนาติ ตโย สตฺถาเร โจเทนฺตสฺส โจทนาฯ น อญฺญา จิตฺตํ อุปฎฺฐเปนฺตีติ อญฺญาย อาชานนตฺถาย จิตฺตํ น อุปฎฺฐเปนฺติฯ โวกฺกมฺมาติ นิรนฺตรํ ตสฺส สาสนํ อกตฺวา ตโต อุกฺกมิตฺวา วตฺตนฺตีติ อโตฺถฯ โอสกฺกนฺติยา วา อุสฺสเกฺกยฺยาติ ปฎิกฺกมนฺติยา อุปคเจฺฉยฺย, อนิจฺฉนฺติยา อิเจฺฉยฺย, เอกาย สมฺปโยคํ อนิจฺฉนฺติยา เอโก อิเจฺฉยฺยาติ วุตฺตํ โหติฯ ปรมฺมุขิํ วา อาลิเงฺคยฺยาติ ทฎฺฐุมฺปิ อนิจฺฉมานํ ปรมฺมุขิํ ฐิตํ ปจฺฉโต คนฺตฺวา อาลิเงฺคยฺยฯ เอวํสมฺปทมิทนฺติ อิมสฺสาปิ สตฺถุโน ‘‘มม อิเม สาวกา’’ติ สาสนา โวกฺกมฺม วตฺตมาเนปิ เต โลเภน อนุสาสโต อิมํ โลภธมฺมํ เอวํสมฺปทเมว อีทิสเมว วทามิฯ อิติ โส เอวรูโป ตว โลภธโมฺม เยน ตฺวํ โอสกฺกนฺติยา อุสฺสกฺกโนฺต วิย ปรมฺมุขิํ อาลิงฺคโนฺต วิย อโหสีติปิ ตํ โจทนํ อรหติฯ กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตีติ เยน ธเมฺมน ปเร อนุสาสิ, อตฺตานเมว ตาว ตตฺถ สมฺปาเทหิ, อุชุํ กโรหิฯ กิญฺหิ ปโร ปรสฺส กริสฺสตีติ โจทนํ อรหติฯ
513. Tattha sā codanāti tayo satthāre codentassa codanā. Na aññā cittaṃ upaṭṭhapentīti aññāya ājānanatthāya cittaṃ na upaṭṭhapenti. Vokkammāti nirantaraṃ tassa sāsanaṃ akatvā tato ukkamitvā vattantīti attho. Osakkantiyā vā ussakkeyyāti paṭikkamantiyā upagaccheyya, anicchantiyā iccheyya, ekāya sampayogaṃ anicchantiyā eko iccheyyāti vuttaṃ hoti. Parammukhiṃ vā āliṅgeyyāti daṭṭhumpi anicchamānaṃ parammukhiṃ ṭhitaṃ pacchato gantvā āliṅgeyya. Evaṃsampadamidanti imassāpi satthuno ‘‘mama ime sāvakā’’ti sāsanā vokkamma vattamānepi te lobhena anusāsato imaṃ lobhadhammaṃ evaṃsampadameva īdisameva vadāmi. Iti so evarūpo tava lobhadhammo yena tvaṃ osakkantiyā ussakkanto viya parammukhiṃ āliṅganto viya ahosītipi taṃ codanaṃ arahati. Kiñhi paro parassa karissatīti yena dhammena pare anusāsi, attānameva tāva tattha sampādehi, ujuṃ karohi. Kiñhi paro parassa karissatīti codanaṃ arahati.
๕๑๔. นิทฺทายิตพฺพนฺติ สสฺสรูปกานิ ติณานิ อุปฺปาเฎตฺวา ปริสุทฺธํ กาตพฺพํฯ
514.Niddāyitabbanti sassarūpakāni tiṇāni uppāṭetvā parisuddhaṃ kātabbaṃ.
๕๑๕. ตติยโจทนาย กิญฺหิ ปโร ปรสฺสาติ อนุสาสนํ อสมฺปฎิจฺฉนกาลโต ปฎฺฐาย ปโร อนุสาสิตโพฺพ, ปรสฺส อนุสาสกสฺส กิํ กริสฺสตีติ นนุ ตตฺถ อโปฺปสฺสุกฺกตํ อาปชฺชิตฺวา อตฺตนา ปฎิวิทฺธธมฺมํ อตฺตนาว มาเนตฺวา ปูเชตฺวา วิหาตพฺพนฺติ เอวํ โจทนํ อรหตีติ อโตฺถฯ
515. Tatiyacodanāya kiñhi paro parassāti anusāsanaṃ asampaṭicchanakālato paṭṭhāya paro anusāsitabbo, parassa anusāsakassa kiṃ karissatīti nanu tattha appossukkataṃ āpajjitvā attanā paṭividdhadhammaṃ attanāva mānetvā pūjetvā vihātabbanti evaṃ codanaṃ arahatīti attho.
น โจทนารหสตฺถุวณฺณนา
Na codanārahasatthuvaṇṇanā
๕๑๖. น โจทนารโหติ อยญฺหิ ยสฺมา ปฐมเมว อตฺตานํ ปติรูเป ปติฎฺฐาเปตฺวา สาวกานํ ธมฺมํ เทเสติฯ สาวกา จสฺส อสฺสวา หุตฺวา ยถานุสิฎฺฐํ ปฎิปชฺชนฺติ, ตาย จ ปฎิปตฺติยา มหนฺตํ วิเสสมธิคจฺฉนฺติฯ ตสฺมา น โจทนารโหติฯ
516.Nacodanārahoti ayañhi yasmā paṭhamameva attānaṃ patirūpe patiṭṭhāpetvā sāvakānaṃ dhammaṃ deseti. Sāvakā cassa assavā hutvā yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjanti, tāya ca paṭipattiyā mahantaṃ visesamadhigacchanti. Tasmā na codanārahoti.
๕๑๗. นรกปปาตํ ปปตโนฺตติ มยา คหิตาย ทิฎฺฐิยา อหํ นรกปปาตํ ปปตโนฺตฯ อุทฺธริตฺวา ถเล ปติฎฺฐาปิโตติ ตํ ทิฎฺฐิํ ภินฺทิตฺวา ธมฺมเทสนาหเตฺถน อปายปตนโต อุทฺธริตฺวา สคฺคมคฺคถเล ฐปิโตมฺหีติ วทติฯ เสสเมตฺถ อุตฺตานเมวาติฯ
517.Narakapapātaṃ papatantoti mayā gahitāya diṭṭhiyā ahaṃ narakapapātaṃ papatanto. Uddharitvāthale patiṭṭhāpitoti taṃ diṭṭhiṃ bhinditvā dhammadesanāhatthena apāyapatanato uddharitvā saggamaggathale ṭhapitomhīti vadati. Sesamettha uttānamevāti.
อิติ สุมงฺคลวิลาสินิยา ทีฆนิกายฎฺฐกถายํ
Iti sumaṅgalavilāsiniyā dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ
โลหิจฺจสุตฺตวณฺณนา นิฎฺฐิตาฯ
Lohiccasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ติปิฎก (มูล) • Tipiṭaka (Mūla) / สุตฺตปิฎก • Suttapiṭaka / ทีฆนิกาย • Dīghanikāya / ๑๒. โลหิจฺจสุตฺตํ • 12. Lohiccasuttaṃ
ฎีกา • Tīkā / สุตฺตปิฎก (ฎีกา) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / ทีฆนิกาย (ฎีกา) • Dīghanikāya (ṭīkā) / ๑๒. โลหิจฺจสุตฺตวณฺณนา • 12. Lohiccasuttavaṇṇanā
