| Library / Tipiṭaka / ติปิฎก • Tipiṭaka / วินยวินิจฺฉย-อุตฺตรวินิจฺฉย • Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya |
ลกฺขณกถา
Lakkhaṇakathā
๘๓๗.
837.
อิโต ปรํ ปวกฺขามิ, ลกฺขณํ ปน สพฺพคํ;
Ito paraṃ pavakkhāmi, lakkhaṇaṃ pana sabbagaṃ;
สวเน สาทรํ กตฺวา, วทโต เม นิโพธถฯ
Savane sādaraṃ katvā, vadato me nibodhatha.
๘๓๘.
838.
นิทานํ ปุคฺคโล วตฺถุ, ปญฺญตฺติวิธิเมว จ;
Nidānaṃ puggalo vatthu, paññattividhimeva ca;
วิปตฺตาปตฺตนาปตฺติ, อาณตฺตงฺคกิริยาปิ จฯ
Vipattāpattanāpatti, āṇattaṅgakiriyāpi ca.
๘๓๙.
839.
สญฺญาจิตฺตสมุฎฺฐานํ, วชฺชกมฺมปเภทกํ;
Saññācittasamuṭṭhānaṃ, vajjakammapabhedakaṃ;
ติกทฺวยนฺติ สพฺพตฺถ, โยเชตพฺพมิทํ ปนฯ
Tikadvayanti sabbattha, yojetabbamidaṃ pana.
๘๔๐.
840.
ปุเพฺพ วุตฺตนยํ ยญฺจ, ยญฺจ อุตฺตานเมวิธ;
Pubbe vuttanayaṃ yañca, yañca uttānamevidha;
ตํ สพฺพํ ปน วเชฺชตฺวา, กริสฺสามตฺถโชตนํฯ
Taṃ sabbaṃ pana vajjetvā, karissāmatthajotanaṃ.
๘๔๑.
841.
ปุคฺคโล นาม ยํ ยํ ตุ, ภิกฺขุมารพฺภ ภิกฺขุนิํ;
Puggalo nāma yaṃ yaṃ tu, bhikkhumārabbha bhikkhuniṃ;
สิกฺขาปทํ ตุ ปญฺญตฺตํ, อยํ วุจฺจติ ปุคฺคโลฯ
Sikkhāpadaṃ tu paññattaṃ, ayaṃ vuccati puggalo.
๘๔๒.
842.
เตวีสติวิธา เต จ, สุทินฺนธนิยาทโย;
Tevīsatividhā te ca, sudinnadhaniyādayo;
ภิกฺขูนํ ปาติโมกฺขสฺมิํ, อาทิกมฺมิกปุคฺคลาฯ
Bhikkhūnaṃ pātimokkhasmiṃ, ādikammikapuggalā.
๘๔๓.
843.
ภิกฺขุนีนํ ตถา ปาติ-โมกฺขสฺมิํ อาทิกมฺมิกา;
Bhikkhunīnaṃ tathā pāti-mokkhasmiṃ ādikammikā;
ถุลฺลนนฺทาทโย สตฺต, สเพฺพ ติํส ภวนฺติ หิฯ
Thullanandādayo satta, sabbe tiṃsa bhavanti hi.
๘๔๔.
844.
วตฺถูติ ปุคฺคลเสฺสว, ตสฺส ตสฺส จ สพฺพโส;
Vatthūti puggalasseva, tassa tassa ca sabbaso;
วตฺถุโน ตสฺส ตเสฺสว, อชฺฌาจาโร ปวุจฺจติฯ
Vatthuno tassa tasseva, ajjhācāro pavuccati.
๘๔๕.
845.
เกวลา ปน ปญฺญตฺติ, มูลภูตา ตเถว สา;
Kevalā pana paññatti, mūlabhūtā tatheva sā;
อนฺวนุปฺปนฺนสพฺพตฺถ-ปเทสปทปุพฺพิกาฯ
Anvanuppannasabbattha-padesapadapubbikā.
๘๔๖.
846.
สาธารณา จ ปญฺญตฺติ, ตถาสาธารณาปิ จ;
Sādhāraṇā ca paññatti, tathāsādhāraṇāpi ca;
เอกโตอุภโตปุพฺพา, เอวํ นววิธา สิยาฯ
Ekatoubhatopubbā, evaṃ navavidhā siyā.
๘๔๗.
847.
ตตฺถ ‘‘โย เมถุนํ ธมฺมํ, ปฎิเสเวยฺย ภิกฺขุ’’ติ;
Tattha ‘‘yo methunaṃ dhammaṃ, paṭiseveyya bhikkhu’’ti;
‘‘อทินฺนํ อาทิเยยฺยา’’ติ, ปญฺญตฺติเจฺจวมาทิกาฯ
‘‘Adinnaṃ ādiyeyyā’’ti, paññatticcevamādikā.
๘๔๘.
848.
โหติ ‘‘อนฺตมโส ภิกฺขุ, ติรจฺฉานคตายปิ’’;
Hoti ‘‘antamaso bhikkhu, tiracchānagatāyapi’’;
อิเจฺจวมาทิกา สพฺพา, อนุปญฺญตฺติ ทีปิตาฯ
Iccevamādikā sabbā, anupaññatti dīpitā.
๘๔๙.
849.
ตถานุปฺปนฺนปญฺญตฺติ, อนุปฺปเนฺน ตุ วชฺชเก;
Tathānuppannapaññatti, anuppanne tu vajjake;
อฎฺฐนฺนํ ครุธมฺมานํ, วเสเนวาคตา หิ สาฯ
Aṭṭhannaṃ garudhammānaṃ, vasenevāgatā hi sā.
๘๕๐.
850.
จมฺมตฺถรณกเญฺจว, สคุณงฺคุณุปาหนํ;
Cammattharaṇakañceva, saguṇaṅguṇupāhanaṃ;
ตเถว จ ธุวนฺหานํ, ปญฺจวคฺคูปสมฺปทาฯ
Tatheva ca dhuvanhānaṃ, pañcavaggūpasampadā.
๘๕๑.
851.
เอสา ปเทสปญฺญตฺติ, นามาติ หิ จตุพฺพิธา;
Esā padesapaññatti, nāmāti hi catubbidhā;
วุตฺตา มชฺฌิมเทสสฺมิํ-เยว โหติ, น อญฺญโตฯ
Vuttā majjhimadesasmiṃ-yeva hoti, na aññato.
๘๕๒.
852.
อิโต เสสา หิ สพฺพตฺถ-ปญฺญตฺตีติ ปกาสิตา;
Ito sesā hi sabbattha-paññattīti pakāsitā;
อตฺถโต เอกเมเวตฺถ, สาธารณทุกาทิกํฯ
Atthato ekamevettha, sādhāraṇadukādikaṃ.
๘๕๓.
853.
สาณตฺติกา ปนาปตฺติ, โหติ นาณตฺติกาปิ จ;
Sāṇattikā panāpatti, hoti nāṇattikāpi ca;
อาณตฺตีติ จ นาเมสา, เญยฺยา อาณาปนา ปนฯ
Āṇattīti ca nāmesā, ñeyyā āṇāpanā pana.
๘๕๔.
854.
อาปตฺตีนํ ตุ สพฺพาสํ, สพฺพสิกฺขาปเทสุปิ;
Āpattīnaṃ tu sabbāsaṃ, sabbasikkhāpadesupi;
สโพฺพ ปนงฺคเภโท หิ, วิญฺญาตโพฺพ วิภาวินาฯ
Sabbo panaṅgabhedo hi, viññātabbo vibhāvinā.
๘๕๕.
855.
กาเยนปิ จ วาจาย, ยา กโรนฺตสฺส ชายเต;
Kāyenapi ca vācāya, yā karontassa jāyate;
อยํ กฺริยสมุฎฺฐานา, นาม ปาราชิกา วิยฯ
Ayaṃ kriyasamuṭṭhānā, nāma pārājikā viya.
๘๕๖.
856.
กายวาจาหิ กตฺตพฺพํ, อกโรนฺตสฺส โหติ ยา;
Kāyavācāhi kattabbaṃ, akarontassa hoti yā;
สา จากฺริยสมุฎฺฐานา, ปฐเม กถิเน วิยฯ
Sā cākriyasamuṭṭhānā, paṭhame kathine viya.
๘๕๗.
857.
กโรนฺตสฺสากโรนฺตสฺส, ภิกฺขุโน โหติ ยา ปน;
Karontassākarontassa, bhikkhuno hoti yā pana;
สา กฺริยากฺริยโต โหติ, จีวรคฺคหเณ วิยฯ
Sā kriyākriyato hoti, cīvaraggahaṇe viya.
๘๕๘.
858.
สิยา ปน กโรนฺตสฺส, อกโรนฺตสฺส ยา สิยา;
Siyā pana karontassa, akarontassa yā siyā;
สา กฺริยากฺริยโต โหติ, รูปิยุคฺคหเณ วิยฯ
Sā kriyākriyato hoti, rūpiyuggahaṇe viya.
๘๕๙.
859.
ตถา สิยา กโรนฺตสฺส;
Tathā siyā karontassa;
ยา กโรโต อกุพฺพโต;
Yā karoto akubbato;
สิยา กิริยโต เจว;
Siyā kiriyato ceva;
สา กฺริยากฺริยโตปิ จฯ
Sā kriyākriyatopi ca.
๘๖๐.
860.
สพฺพา จาปตฺติโย สญฺญา-;
Sabbā cāpattiyo saññā-;
วเสน ทุวิธา สิยุํ;
Vasena duvidhā siyuṃ;
สญฺญาวิโมกฺขา โนสญฺญา-;
Saññāvimokkhā nosaññā-;
วิโมกฺขาติ ปกาสิตาฯ
Vimokkhāti pakāsitā.
๘๖๑.
861.
วีติกฺกมนสญฺญาย, อภาเวน ยโต ปน;
Vītikkamanasaññāya, abhāvena yato pana;
วิมุจฺจติ อยํ สญฺญา-วิโมกฺขาติ ปกาสิตาฯ
Vimuccati ayaṃ saññā-vimokkhāti pakāsitā.
๘๖๒.
862.
อิตรา ปน โนสญฺญา-วิโมกฺขาติ ปกาสิตา;
Itarā pana nosaññā-vimokkhāti pakāsitā;
ปุน สพฺพาว จิตฺตสฺส, วเสน ทุวิธา สิยุํฯ
Puna sabbāva cittassa, vasena duvidhā siyuṃ.
๘๖๓.
863.
สจิตฺตกา อจิตฺตาติ, สุจิเตฺตน ปกาสิตา;
Sacittakā acittāti, sucittena pakāsitā;
สจิตฺตกสมุฎฺฐาน-วเสน ปน ยา สิยาฯ
Sacittakasamuṭṭhāna-vasena pana yā siyā.
๘๖๔.
864.
อยํ สจิตฺตกา นาม, อาปตฺติ ปริทีปิตา;
Ayaṃ sacittakā nāma, āpatti paridīpitā;
สจิตฺตเกหิ วา มิสฺส-วเสนายมจิตฺตกาฯ
Sacittakehi vā missa-vasenāyamacittakā.
๘๖๕.
865.
สพฺพา จาปตฺติโย วชฺช-วเสน ทุวิธา รุตา;
Sabbā cāpattiyo vajja-vasena duvidhā rutā;
สุวิเชฺชนานวเชฺชน, โลกปณฺณตฺติวชฺชโตฯ
Suvijjenānavajjena, lokapaṇṇattivajjato.
๘๖๖.
866.
ยสฺสา สจิตฺตเก ปเกฺข, จิตฺตํ อกุสลํ สิยา;
Yassā sacittake pakkhe, cittaṃ akusalaṃ siyā;
โลกวชฺชาติ นามายํ, เสสา ปณฺณตฺติวชฺชกาฯ
Lokavajjāti nāmāyaṃ, sesā paṇṇattivajjakā.
๘๖๗.
867.
สพฺพา จาปตฺติโย กมฺม-วเสน ติวิธา สิยุํ;
Sabbā cāpattiyo kamma-vasena tividhā siyuṃ;
กายกมฺมํ วจีกมฺมํ, ตถา ตทุภยมฺปิ จฯ
Kāyakammaṃ vacīkammaṃ, tathā tadubhayampi ca.
๘๖๘.
868.
ติกทฺวยนฺติ นาเมตํ, กุสลาทิติกทฺวยํ;
Tikadvayanti nāmetaṃ, kusalāditikadvayaṃ;
กุสลากุสลจิโตฺต วา, ตถาพฺยากตมานโสฯ
Kusalākusalacitto vā, tathābyākatamānaso.
๘๖๙.
869.
หุตฺวา อาปชฺชตาปตฺติํ, อาปชฺชโนฺต น อญฺญถา;
Hutvā āpajjatāpattiṃ, āpajjanto na aññathā;
สุขเวทนาสมงฺคี วา, ตถา ทุกฺขาทิสํยุโตฯ
Sukhavedanāsamaṅgī vā, tathā dukkhādisaṃyuto.
๘๗๐.
870.
อิทํ ตุ ลกฺขณํ วุตฺตํ, สพฺพสิกฺขาปเทสุปิ;
Idaṃ tu lakkhaṇaṃ vuttaṃ, sabbasikkhāpadesupi;
โยเชตฺวา ปน ทเสฺสยฺย, วินยสฺมิํ วิสารโทฯ
Yojetvā pana dasseyya, vinayasmiṃ visārado.
๘๗๑.
871.
ตรุํ ติมูลํ นวปตฺตเมนํ;
Taruṃ timūlaṃ navapattamenaṃ;
จตุสฺสิขํ สตฺตผลํ ฉปุปฺผํ;
Catussikhaṃ sattaphalaṃ chapupphaṃ;
ชานาติ โย ทฺวิปฺปภวํ ทฺวิสาขํ;
Jānāti yo dvippabhavaṃ dvisākhaṃ;
ชานาติ ปญฺญตฺติมเสสโต โสฯ
Jānāti paññattimasesato so.
๘๗๒.
872.
อิมมุตฺตรํ คตมนุตฺตรตํ;
Imamuttaraṃ gatamanuttarataṃ;
ปริยาปุณาติ ปริปุจฺฉติ โย;
Pariyāpuṇāti paripucchati yo;
อุปยาตนุตฺตรตมุตฺตรโต;
Upayātanuttaratamuttarato;
ส จ กายวาจวินเย วินเยฯ
Sa ca kāyavācavinaye vinaye.
ลกฺขณกถาฯ
Lakkhaṇakathā.
๘๗๓.
873.
โสฬสปริวารสฺส, ปริวารสฺส สพฺพโส;
Soḷasaparivārassa, parivārassa sabbaso;
อิโต ปรํ ปวกฺขามิ, สพฺพสงฺกลนํ นยํฯ
Ito paraṃ pavakkhāmi, sabbasaṅkalanaṃ nayaṃ.
๘๗๔.
874.
กติ อาปตฺติโย วุตฺตา;
Kati āpattiyo vuttā;
กายิกา, วาจสิกา กติ?
Kāyikā, vācasikā kati?
ฉาเทนฺตสฺส กตาปตฺตี;
Chādentassa katāpattī;
กติ สํสคฺคปจฺจยา?
Kati saṃsaggapaccayā?
๘๗๕.
875.
กายิกา ฉพฺพิธาปตฺติ, ตถา วาจสิกาปิ จ;
Kāyikā chabbidhāpatti, tathā vācasikāpi ca;
ฉาเทนฺตสฺส จ ติโสฺสว, ปญฺจ สํสคฺคปจฺจยาฯ
Chādentassa ca tissova, pañca saṃsaggapaccayā.
๘๗๖.
876.
กติ อาปตฺติมูลานิ, ปญฺญตฺตานิ มเหสินา?
Kati āpattimūlāni, paññattāni mahesinā?
กติ อาปตฺติโย วุตฺตา, ทุฎฺฐุลฺลจฺฉาทเน ปน?
Kati āpattiyo vuttā, duṭṭhullacchādane pana?
๘๗๗.
877.
เทฺว ปนาปตฺติมูลานิ, กาโย วาจา ภวนฺติ หิ;
Dve panāpattimūlāni, kāyo vācā bhavanti hi;
ปาราชิกา จ ปาจิตฺติ, ทุฎฺฐุลฺลจฺฉาทเน สิยุํฯ
Pārājikā ca pācitti, duṭṭhullacchādane siyuṃ.
๘๗๘.
878.
กติ คามนฺตเร วุตฺตา, นทีปาเร ตถา กติ?
Kati gāmantare vuttā, nadīpāre tathā kati?
กติ ถุลฺลจฺจยํ มํเส, กติ มํเสสุ ทุกฺกฎํ?
Kati thullaccayaṃ maṃse, kati maṃsesu dukkaṭaṃ?
๘๗๙.
879.
คามนฺตเร จตโสฺสว, นทีปาเรปิ ตตฺตกา;
Gāmantare catassova, nadīpārepi tattakā;
ถุลฺลจฺจยํ มนุสฺสานํ, มํเส, นวสุ ทุกฺกฎํฯ
Thullaccayaṃ manussānaṃ, maṃse, navasu dukkaṭaṃ.
๘๘๐.
880.
ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธิํ, สํวิธาติ จ ทุกฺกฎํ;
Bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ, saṃvidhāti ca dukkaṭaṃ;
ปาจิตฺตญฺญสฺส คามสฺส, อุปจาโรกฺกเม สิยาฯ
Pācittaññassa gāmassa, upacārokkame siyā.
๘๘๑.
881.
ถุลฺลจฺจยํ ปริกฺขิเตฺต, คามสฺมิํ ปฐเม ปเท;
Thullaccayaṃ parikkhitte, gāmasmiṃ paṭhame pade;
ครุกํ ทุติเย ตสฺสา, คามนฺตรํ วชนฺติยาฯ
Garukaṃ dutiye tassā, gāmantaraṃ vajantiyā.
๘๘๒.
882.
ตถา ภิกฺขุนิยา สทฺธิํ, สํวิธาเน ตุ ทุกฺกฎํ;
Tathā bhikkhuniyā saddhiṃ, saṃvidhāne tu dukkaṭaṃ;
อภิรูหติ นาวํ เจ, โหติ ปาจิตฺติ ภิกฺขุโนฯ
Abhirūhati nāvaṃ ce, hoti pācitti bhikkhuno.
๘๘๓.
883.
นทิยุตฺตรเณ กาเล, ปาเท ถุลฺลจฺจยํ ผุเส;
Nadiyuttaraṇe kāle, pāde thullaccayaṃ phuse;
ปฐเม, ทุติเย ตสฺสา, โหติ ภิกฺขุนิยา ครุํฯ
Paṭhame, dutiye tassā, hoti bhikkhuniyā garuṃ.
๘๘๔.
884.
กติ วาจสิกา รตฺติํ, กติ วาจสิกา ทิวา?
Kati vācasikā rattiṃ, kati vācasikā divā?
ทุเว วาจสิกา รตฺติํ, ทุเว วาจสิกา ทิวาฯ
Duve vācasikā rattiṃ, duve vācasikā divā.
๘๘๕.
885.
รตฺตนฺธกาเร ปุริเสน สทฺธิํ;
Rattandhakāre purisena saddhiṃ;
ฐิตา อทีเป ปน หตฺถปาเส;
Ṭhitā adīpe pana hatthapāse;
ปาจิตฺติ ตสฺสา ยทิ สลฺลเปยฺย;
Pācitti tassā yadi sallapeyya;
วเทยฺย เจ ทุกฺกฎเมว ทูเรฯ
Vadeyya ce dukkaṭameva dūre.
๘๘๖.
886.
ฉเนฺน ทิวา ยา ปุริเสน สทฺธิํ;
Channe divā yā purisena saddhiṃ;
ฐิตา วเทยฺยสฺส จ หตฺถปาเส;
Ṭhitā vadeyyassa ca hatthapāse;
ปาจิตฺติ, หิตฺวา ปน หตฺถปาสํ;
Pācitti, hitvā pana hatthapāsaṃ;
วเทยฺย เจ ทุกฺกฎเมว ตสฺสาฯ
Vadeyya ce dukkaṭameva tassā.
๘๘๗.
887.
กติ วา ททมานสฺส, กติ วา ปฎิคณฺหโต?
Kati vā dadamānassa, kati vā paṭigaṇhato?
ททมานสฺส ติโสฺสว, จตโสฺสว ปฎิคฺคเหฯ
Dadamānassa tissova, catassova paṭiggahe.
๘๘๘.
888.
มนุสฺสสฺส วิสํ เทติ, สเจ มรติ เตน โส;
Manussassa visaṃ deti, sace marati tena so;
โหติ ปาราชิกํ, ยเกฺข, เปเต ถุลฺลจฺจยํ มตํฯ
Hoti pārājikaṃ, yakkhe, pete thullaccayaṃ mataṃ.
๘๘๙.
889.
ติรจฺฉานคเต เตน, มเต ปาจิตฺติยํ สิยา;
Tiracchānagate tena, mate pācittiyaṃ siyā;
ตถา ปาจิตฺติ อญฺญาติ-กาย เจ เทติ จีวรํฯ
Tathā pācitti aññāti-kāya ce deti cīvaraṃ.
๘๙๐.
890.
หตฺถคาเห ตถา เวณิ-คาเห สงฺฆาทิเสสตา;
Hatthagāhe tathā veṇi-gāhe saṅghādisesatā;
มุเขน องฺคชาตสฺส, คหเณ ตุ ปราชโยฯ
Mukhena aṅgajātassa, gahaṇe tu parājayo.
๘๙๑.
891.
อญฺญาติกาย หตฺถมฺหา, จีวรสฺส ปฎิคฺคเห;
Aññātikāya hatthamhā, cīvarassa paṭiggahe;
สนิสฺสคฺคา จ ปาจิตฺติ, โหตีติ ปริยาปุตาฯ
Sanissaggā ca pācitti, hotīti pariyāputā.
๘๙๒.
892.
อวสฺสุตสฺส หตฺถมฺหา, สยํ วาปิ อวสฺสุตา;
Avassutassa hatthamhā, sayaṃ vāpi avassutā;
โหติ ถุลฺลจฺจยํ ตสฺสา, โภชนํ ปฎิคณฺหโตฯ
Hoti thullaccayaṃ tassā, bhojanaṃ paṭigaṇhato.
๘๙๓.
893.
กติ ญตฺติจตุเตฺถน, วุตฺตา สมฺมุติโย อิธ?
Kati ñatticatutthena, vuttā sammutiyo idha?
เอกา เอว ปนุทฺทิฎฺฐา, ภิกฺขุโนวาทสมฺมุติฯ
Ekā eva panuddiṭṭhā, bhikkhunovādasammuti.
๘๙๔.
894.
กติ ธญฺญรสา วุตฺตา, วิกาเล กปฺปิยา ปน?
Kati dhaññarasā vuttā, vikāle kappiyā pana?
โลณโสวีรกํ เอกํ, วิกาเล กปฺปิยํ มตํฯ
Loṇasovīrakaṃ ekaṃ, vikāle kappiyaṃ mataṃ.
๘๙๕.
895.
กติ ปาราชิกา กายา, กติ สํวาสภูมิโย?
Kati pārājikā kāyā, kati saṃvāsabhūmiyo?
รตฺติเจฺฉโท กตีนํ ตุ, ปญฺญตฺตา ทฺวงฺคุลา กติ?
Ratticchedo katīnaṃ tu, paññattā dvaṅgulā kati?
๘๙๖.
896.
ปาราชิกานิ กายมฺหา, เทฺว เทฺว สํวาสภูมิโย;
Pārājikāni kāyamhā, dve dve saṃvāsabhūmiyo;
รตฺติเจฺฉโท ทุวินฺนํ ตุ, ปญฺญตฺตา ทฺวงฺคุลา ทุเวฯ
Ratticchedo duvinnaṃ tu, paññattā dvaṅgulā duve.
๘๙๗.
897.
ปฐมนฺติมวตฺถุญฺจ, กายสํสคฺคชมฺปิ จ;
Paṭhamantimavatthuñca, kāyasaṃsaggajampi ca;
ปาราชิกานิ กายมฺหา, อิเม เทฺว ปน ชายเรฯ
Pārājikāni kāyamhā, ime dve pana jāyare.
๘๙๘.
898.
สมานสํวาสกภูมิ เอกา;
Samānasaṃvāsakabhūmi ekā;
ตเถว นานาปทปุพฺพิกา จ;
Tatheva nānāpadapubbikā ca;
เทฺว เอว สํวาสกภูมิโย หิ;
Dve eva saṃvāsakabhūmiyo hi;
มเหสินา การุณิเกน วุตฺตาฯ
Mahesinā kāruṇikena vuttā.
๘๙๙.
899.
ปาริวาสิกภิกฺขุสฺส , ตถา มานตฺตจาริโน;
Pārivāsikabhikkhussa , tathā mānattacārino;
รตฺติเจฺฉโท ทุวินฺนํ ตุ, ทฺวยาตีเตน ทีปิโตฯ
Ratticchedo duvinnaṃ tu, dvayātītena dīpito.
๙๐๐.
900.
ทฺวงฺคุลปพฺพปรมํ, อาทาตพฺพํ, ตเถว จ;
Dvaṅgulapabbaparamaṃ, ādātabbaṃ, tatheva ca;
ทฺวงฺคุลํ วา ทุมาสํ วา, ปญฺญตฺตา ทฺวงฺคุลา ทุเวฯ
Dvaṅgulaṃ vā dumāsaṃ vā, paññattā dvaṅgulā duve.
๙๐๑.
901.
กติ ปาณาติปาตสฺมิํ, วาจา ปาราชิกา กติ?
Kati pāṇātipātasmiṃ, vācā pārājikā kati?
กติ โอภาสเน วุตฺตา, สญฺจริเตฺต ตถา กติ?
Kati obhāsane vuttā, sañcaritte tathā kati?
๙๐๒.
902.
ติโสฺส ปาณาติปาตสฺมิํ;
Tisso pāṇātipātasmiṃ;
วาจา ปาราชิกา ตโย;
Vācā pārājikā tayo;
โอภาสเน ตโย วุตฺตา;
Obhāsane tayo vuttā;
สญฺจริเตฺต ตถา ตโยฯ
Sañcaritte tathā tayo.
๙๐๓.
903.
อโนทิสฺสกโมปาเต, ขเต มรติ มานุโส;
Anodissakamopāte, khate marati mānuso;
ปาราชิกํ สิยา, ยเกฺข, เปเต ถุลฺลจฺจยํ มเตฯ
Pārājikaṃ siyā, yakkhe, pete thullaccayaṃ mate.
๙๐๔.
904.
ติรจฺฉานคเต ตตฺถ, มเต ปาจิตฺติยํ วเท;
Tiracchānagate tattha, mate pācittiyaṃ vade;
อิมา ปาณาติปาตสฺมิํ, ติโสฺส อาปตฺติโย สิยุํฯ
Imā pāṇātipātasmiṃ, tisso āpattiyo siyuṃ.
๙๐๕.
905.
มนุสฺสมารณาทินฺนา-ทานมาณตฺติยาปิ จ;
Manussamāraṇādinnā-dānamāṇattiyāpi ca;
มนุสฺสุตฺตริธมฺมญฺจ, วทโต วาจิกา ตโยฯ
Manussuttaridhammañca, vadato vācikā tayo.
๙๐๖.
906.
มคฺคทฺวยํ ปโนทิสฺส, วณฺณาทิภณเน ครุํ;
Maggadvayaṃ panodissa, vaṇṇādibhaṇane garuṃ;
ถุลฺลจฺจยํ ปโนทิสฺส, อุพฺภชาณุมธกฺขกํฯ
Thullaccayaṃ panodissa, ubbhajāṇumadhakkhakaṃ.
๙๐๗.
907.
อุพฺภกฺขกมโธชาณุ-มาทิสฺส ภณโต ปน;
Ubbhakkhakamadhojāṇu-mādissa bhaṇato pana;
ทุกฺกฎํ ปน นิทฺทิฎฺฐํ, ติโสฺส โอภาสนา ยิมาฯ
Dukkaṭaṃ pana niddiṭṭhaṃ, tisso obhāsanā yimā.
๙๐๘.
908.
ปฎิคฺคณฺหนตาทีหิ, ตีหิ สงฺฆาทิเสสตา;
Paṭiggaṇhanatādīhi, tīhi saṅghādisesatā;
ทฺวีหิ ถุลฺลจฺจยํ วุตฺตํ, เอเกน ปน ทุกฺกฎํฯ
Dvīhi thullaccayaṃ vuttaṃ, ekena pana dukkaṭaṃ.
๙๐๙.
909.
ฉินฺทโต กติ อาปตฺติ, ฉฑฺฑิตปฺปจฺจยา กติ?
Chindato kati āpatti, chaḍḍitappaccayā kati?
ฉินฺทนฺตสฺส ตุ ติโสฺสว, ปญฺจ ฉฑฺฑิตปจฺจยาฯ
Chindantassa tu tissova, pañca chaḍḍitapaccayā.
๙๑๐.
910.
โหติ ปาราชิกํ ตสฺส, ฉินฺทนฺตสฺส วนปฺปติํ;
Hoti pārājikaṃ tassa, chindantassa vanappatiṃ;
ภูตคามํ ตุ ปาจิตฺติ, องฺคชาตํ ตุ ถุลฺลตาฯ
Bhūtagāmaṃ tu pācitti, aṅgajātaṃ tu thullatā.
๙๑๑.
911.
วิสํ ฉเฑฺฑตฺยโนทิสฺส, มนุโสฺส มรติ เตน เจ;
Visaṃ chaḍḍetyanodissa, manusso marati tena ce;
ปาราชิกํ, มเต ยเกฺข, เปเต ถุลฺลจฺจยํ สิยาฯ
Pārājikaṃ, mate yakkhe, pete thullaccayaṃ siyā.
๙๑๒.
912.
ติรจฺฉาเน ตุ ปาจิตฺติ, วิสฎฺฐิฉฑฺฑเน ครุํ;
Tiracchāne tu pācitti, visaṭṭhichaḍḍane garuṃ;
หริตุจฺจารปสฺสาว-ฉฑฺฑเน ทุกฺกฎํ มตํฯ
Harituccārapassāva-chaḍḍane dukkaṭaṃ mataṃ.
๙๑๓.
913.
คจฺฉโต กติธาปตฺติ, ฐิตสฺส กติ เม วท?
Gacchato katidhāpatti, ṭhitassa kati me vada?
กติ โหนฺติ นิสินฺนสฺส, นิปนฺนสฺสาปิ กิตฺตกา?
Kati honti nisinnassa, nipannassāpi kittakā?
๙๑๔.
914.
คจฺฉนฺตสฺส จตโสฺสว, ฐิตสฺสาปิ จ ตตฺตกา;
Gacchantassa catassova, ṭhitassāpi ca tattakā;
นิสินฺนสฺส จตโสฺสว, นิปนฺนสฺสาปิ ตตฺตกาฯ
Nisinnassa catassova, nipannassāpi tattakā.
๙๑๕.
915.
ภิกฺขุ ภิกฺขุนิยา สทฺธิํ, สํวิธาเน ตุ ทุกฺกฎํ;
Bhikkhu bhikkhuniyā saddhiṃ, saṃvidhāne tu dukkaṭaṃ;
ปาจิตฺตญฺญสฺส คามสฺส, อุปจาโรกฺกเม สิยาฯ
Pācittaññassa gāmassa, upacārokkame siyā.
๙๑๖.
916.
ถุลฺลจฺจยํ ปริกฺขิเตฺต, คามสฺมิํ ปฐเม ปเท;
Thullaccayaṃ parikkhitte, gāmasmiṃ paṭhame pade;
ครุกํ ทุติเย โหติ, คามนฺตรํ วชนฺติยาฯ
Garukaṃ dutiye hoti, gāmantaraṃ vajantiyā.
๙๑๗.
917.
ปฎิจฺฉเนฺน ปโนกาเส, ภิกฺขุนี มิตฺตสนฺถวา;
Paṭicchanne panokāse, bhikkhunī mittasanthavā;
โปสสฺส หตฺถปาเส ตุ, ปาจิตฺติ ยทิ ติฎฺฐติฯ
Posassa hatthapāse tu, pācitti yadi tiṭṭhati.
๙๑๘.
918.
หตฺถปาสํ ชหิตฺวาน, สเจ ติฎฺฐติ ทุกฺกฎํ;
Hatthapāsaṃ jahitvāna, sace tiṭṭhati dukkaṭaṃ;
อรุณุคฺคมเน กาเล, ทุติยา หตฺถปาสกํฯ
Aruṇuggamane kāle, dutiyā hatthapāsakaṃ.
๙๑๙.
919.
หิตฺวา ติฎฺฐนฺติยา ตสฺสา, ถุลฺลจฺจยมุทีริตํ;
Hitvā tiṭṭhantiyā tassā, thullaccayamudīritaṃ;
หิตฺวา ติฎฺฐติ เจ ตสฺสา, โหติ สงฺฆาทิเสสตาฯ
Hitvā tiṭṭhati ce tassā, hoti saṅghādisesatā.
๙๒๐.
920.
นิสินฺนาย จตโสฺสว, นิปนฺนายาปิ ตตฺตกา;
Nisinnāya catassova, nipannāyāpi tattakā;
โหนฺติ วุตฺตปฺปการาว, วิเญฺญยฺยา วินยญฺญุนาฯ
Honti vuttappakārāva, viññeyyā vinayaññunā.
๙๒๑.
921.
ยาวตติยเก วุตฺตา, กติ อาปตฺติโย วท?
Yāvatatiyake vuttā, kati āpattiyo vada?
ยาวตติยเก วุตฺตา, ติโสฺส อาปตฺติโย สุณฯ
Yāvatatiyake vuttā, tisso āpattiyo suṇa.
๙๒๒.
922.
ผุเส ปาราชิกาปตฺติํ, อุกฺขิตฺตสฺสานุวตฺติกา;
Phuse pārājikāpattiṃ, ukkhittassānuvattikā;
สงฺฆาทิเสสตา สงฺฆ-เภทกสฺสานุวตฺติโนฯ
Saṅghādisesatā saṅgha-bhedakassānuvattino.
๙๒๓.
923.
อนิสฺสเคฺค ตุ ปาจิตฺติ, ปาปิกาย จ ทิฎฺฐิยา;
Anissagge tu pācitti, pāpikāya ca diṭṭhiyā;
ยาวตติยเก ติโสฺส, โหนฺติ อาปตฺติโย อิมาฯ
Yāvatatiyake tisso, honti āpattiyo imā.
๙๒๔.
924.
ขาทโต กติ นิทฺทิฎฺฐา, โภชนปฺปจฺจยา กติ?
Khādato kati niddiṭṭhā, bhojanappaccayā kati?
ขาทโต ปน ติโสฺสว, ปญฺจ โภชนการณาฯ
Khādato pana tissova, pañca bhojanakāraṇā.
๙๒๕.
925.
ถุลฺลจฺจยํ มนุสฺสานํ, มํสํ ขาทติ, ทุกฺกฎํ;
Thullaccayaṃ manussānaṃ, maṃsaṃ khādati, dukkaṭaṃ;
เสสกานํ ตุ, ปาจิตฺติ, ลสุณํ ภกฺขยนฺติยาฯ
Sesakānaṃ tu, pācitti, lasuṇaṃ bhakkhayantiyā.
๙๒๖.
926.
อวสฺสุตสฺส โปสสฺส, หตฺถโต หิ อวสฺสุตา;
Avassutassa posassa, hatthato hi avassutā;
คเหตฺวา โภชนํ กิญฺจิ, สพฺพํ มํสํ อกปฺปิยํฯ
Gahetvā bhojanaṃ kiñci, sabbaṃ maṃsaṃ akappiyaṃ.
๙๒๗.
927.
วิญฺญาเปตฺวาน อตฺตตฺถํ, คเหตฺวา โภชนมฺปิ จ;
Viññāpetvāna attatthaṃ, gahetvā bhojanampi ca;
ลสุณมฺปิ จ มิเสฺสตฺวา, เอกตโชฺฌหรนฺติยาฯ
Lasuṇampi ca missetvā, ekatajjhoharantiyā.
๙๒๘.
928.
ถุลฺลจฺจยญฺจ ปาจิตฺติ, ปาฎิเทสนิยมฺปิ จ;
Thullaccayañca pācitti, pāṭidesaniyampi ca;
ทุกฺกฎํ ครุกญฺจาติ, ปญฺจ อาปตฺติโย สิยุํฯ
Dukkaṭaṃ garukañcāti, pañca āpattiyo siyuṃ.
๙๒๙.
929.
โอโลเกนฺตสฺส นิทฺทิฎฺฐา, กติ อาปตฺติโย วท?
Olokentassa niddiṭṭhā, kati āpattiyo vada?
โอโลเกนฺตสฺส นิทฺทิฎฺฐา, เอกาปตฺติ มเหสินาฯ
Olokentassa niddiṭṭhā, ekāpatti mahesinā.
๙๓๐.
930.
ทุกฺกฎํ รตฺตจิเตฺตน, องฺคชาตํ ปนิตฺถิยา;
Dukkaṭaṃ rattacittena, aṅgajātaṃ panitthiyā;
โอโลเกนฺตสฺส วา วุตฺตํ, มุขํ ภิกฺขํ ททนฺติยาฯ
Olokentassa vā vuttaṃ, mukhaṃ bhikkhaṃ dadantiyā.
๙๓๑.
931.
กติ อุกฺขิตฺตกา วุตฺตา, สมฺมาวตฺตนกา กติ?
Kati ukkhittakā vuttā, sammāvattanakā kati?
ตโย อุกฺขิตฺตกา วุตฺตา, เตจตฺตาลีส วตฺตนาฯ
Tayo ukkhittakā vuttā, tecattālīsa vattanā.
๙๓๒.
932.
อทสฺสนปฺปฎีกเมฺม, อาปนฺนาปตฺติยา ทุเว;
Adassanappaṭīkamme, āpannāpattiyā duve;
เอโก อปฺปฎินิสฺสเคฺค, ปาปิกาย จ ทิฎฺฐิยาฯ
Eko appaṭinissagge, pāpikāya ca diṭṭhiyā.
๙๓๓.
933.
กติ นาสิตกา วุตฺตา, กตีนํ เอกวาจิกา?
Kati nāsitakā vuttā, katīnaṃ ekavācikā?
ตโย นาสิตกา วุตฺตา, ติณฺณนฺนํ เอกวาจิกาฯ
Tayo nāsitakā vuttā, tiṇṇannaṃ ekavācikā.
๙๓๔.
934.
เมตฺติยา ทูสโก เจว, กณฺฎโกติ ตโย อิเม;
Mettiyā dūsako ceva, kaṇṭakoti tayo ime;
ลิงฺคสํวาสทเณฺฑหิ, นาสิตา หิ ยถากฺกมํฯ
Liṅgasaṃvāsadaṇḍehi, nāsitā hi yathākkamaṃ.
๙๓๕.
935.
เอกุปชฺฌายเกเนว, เอเกนาจริเยน จ;
Ekupajjhāyakeneva, ekenācariyena ca;
เทฺว ตโย อนุสาเวตุํ, วฎฺฎตีติ จ นิทฺทิเสฯ
Dve tayo anusāvetuṃ, vaṭṭatīti ca niddise.
๙๓๖.
936.
ญตฺติยา กปฺปนา เจว, ตถา วิปฺปกตมฺปิ จ;
Ñattiyā kappanā ceva, tathā vippakatampi ca;
อตีตกรณเญฺจติ, ตโย กมฺมสฺส สงฺคหาฯ
Atītakaraṇañceti, tayo kammassa saṅgahā.
๙๓๗.
937.
ญตฺติยา กปฺปนา นาม, ‘‘ทเทยฺย’’เจฺจวมาทิกา;
Ñattiyākappanā nāma, ‘‘dadeyya’’ccevamādikā;
‘‘เทติ สโงฺฆ, กโรตี’’ติ, อาทิ วิปฺปกตํ สิยาฯ
‘‘Deti saṅgho, karotī’’ti, ādi vippakataṃ siyā.
๙๓๘.
938.
‘‘ทินฺนํ, กตํ’’ ปนิจฺจาทิ, อตีตกรณํ สิยา;
‘‘Dinnaṃ, kataṃ’’ paniccādi, atītakaraṇaṃ siyā;
สงฺคยฺหนฺติ หิ สพฺพานิ, กมฺมาเนเตหิ ตีหิปิฯ
Saṅgayhanti hi sabbāni, kammānetehi tīhipi.
๙๓๙.
939.
สเงฺฆ สลากคาเหน, กเมฺมนปิ จ เกวลํ;
Saṅghe salākagāhena, kammenapi ca kevalaṃ;
การเณหิ ปน ทฺวีหิ, สโงฺฆ ภิชฺชติ, นญฺญถาฯ
Kāraṇehi pana dvīhi, saṅgho bhijjati, naññathā.
๙๔๐.
940.
สงฺฆเภทกภิกฺขุสฺส, ตสฺส ปาราชิกํ สิยา;
Saṅghabhedakabhikkhussa, tassa pārājikaṃ siyā;
อนุวตฺตกภิกฺขูนํ, ถุลฺลจฺจยมุทีริตํฯ
Anuvattakabhikkhūnaṃ, thullaccayamudīritaṃ.
๙๔๑.
941.
ปยุตฺตายุตฺตวาจาย, กติ อาปตฺติโย ผุเส?
Payuttāyuttavācāya, kati āpattiyo phuse?
ปยุตฺตายุตฺตวาจาย, ฉ ปนาปตฺติโย ผุเสฯ
Payuttāyuttavācāya, cha panāpattiyo phuse.
๙๔๒.
942.
อาชีวเหตุ ปาปิโจฺฉ, อิจฺฉาปกตมานโส;
Ājīvahetu pāpiccho, icchāpakatamānaso;
อสนฺตํ อุตฺตริํ ธมฺมํ, อุลฺลปโนฺต ปราชิโตฯ
Asantaṃ uttariṃ dhammaṃ, ullapanto parājito.
๙๔๓.
943.
สญฺจริตฺตํ สมาปเนฺน, ตถา สงฺฆาทิเสสตา;
Sañcarittaṃ samāpanne, tathā saṅghādisesatā;
โย เต วสติ อาราเม, วทํ ถุลฺลจฺจยํ ผุเสฯ
Yo te vasati ārāme, vadaṃ thullaccayaṃ phuse.
๙๔๔.
944.
วิญฺญาเปตฺวา ปณีตํ ตุ, โภชนํ ภิกฺขุ ภุญฺชติ;
Viññāpetvā paṇītaṃ tu, bhojanaṃ bhikkhu bhuñjati;
ปาจิตฺติ ภิกฺขุนิยา เจ, ปาฎิเทสนิยํ สิยาฯ
Pācitti bhikkhuniyā ce, pāṭidesaniyaṃ siyā.
๙๔๕.
945.
วิญฺญาเปตฺวาน สูปํ วา, โอทนํ วา อนามโย;
Viññāpetvāna sūpaṃ vā, odanaṃ vā anāmayo;
ภิกฺขุ ภุญฺชติ เจ ตสฺส, โหติ อาปตฺติ ทุกฺกฎํฯ
Bhikkhu bhuñjati ce tassa, hoti āpatti dukkaṭaṃ.
๙๔๖.
946.
ทสสตานิ รตฺตีนํ, ฉาเทตฺวาปตฺติโย ปน;
Dasasatāni rattīnaṃ, chādetvāpattiyo pana;
ทส รตฺติโย วสิตฺวาน, มุเจฺจยฺย ปาริวาสิโกฯ
Dasa rattiyo vasitvāna, mucceyya pārivāsiko.
๙๔๗.
947.
ปาราชิกานิ อเฎฺฐว, เตวีส ครุกา ปน;
Pārājikāni aṭṭheva, tevīsa garukā pana;
เทฺวเยวานิยตา วุตฺตา, พุเทฺธนาทิจฺจพนฺธุนาฯ
Dveyevāniyatā vuttā, buddhenādiccabandhunā.
๙๔๘.
948.
นิสฺสคฺคิยานิ วุตฺตานิ, เทฺวจตฺตาลีส โหนฺติ หิ;
Nissaggiyāni vuttāni, dvecattālīsa honti hi;
โหนฺติ ปาจิตฺติยา สพฺพา, อฎฺฐาสีติสตํ ปนฯ
Honti pācittiyā sabbā, aṭṭhāsītisataṃ pana.
๙๔๙.
949.
ปาฎิเทสนิยา วุตฺตา, ทฺวาทเสว มเหสินา;
Pāṭidesaniyā vuttā, dvādaseva mahesinā;
วุตฺตา ปน สุสิเกฺขน, ปญฺจสตฺตติ เสขิยาฯ
Vuttā pana susikkhena, pañcasattati sekhiyā.
๙๕๐.
950.
ปญฺญตฺตานิ สุปเญฺญน, โคตเมน ยสสฺสินา;
Paññattāni supaññena, gotamena yasassinā;
ภวนฺติ ปน สพฺพานิ, อฑฺฒุฑฺฒานิ สตานิ หิฯ
Bhavanti pana sabbāni, aḍḍhuḍḍhāni satāni hi.
๙๕๑.
951.
โย ปเนเตสุ วตฺตโพฺพ;
Yo panetesu vattabbo;
สารภูโต วินิจฺฉโย;
Sārabhūto vinicchayo;
โส มยา สกโล วุโตฺต;
So mayā sakalo vutto;
สมาเสเนว สพฺพถาฯ
Samāseneva sabbathā.
๙๕๒.
952.
มยา สุฎฺฐุ วิจาเรตฺวา, ปาฬิอฎฺฐกถานยํ;
Mayā suṭṭhu vicāretvā, pāḷiaṭṭhakathānayaṃ;
กตตฺตา อาทรํ กตฺวา, อุคฺคเหตพฺพเมวิทํฯ
Katattā ādaraṃ katvā, uggahetabbamevidaṃ.
๙๕๓.
953.
อเตฺถ อกฺขรพเนฺธ วา, วิญฺญาสสฺส กเมปิ วา;
Atthe akkharabandhe vā, viññāsassa kamepi vā;
กงฺขา ตสฺมา น กาตพฺพา, กาตพฺพา พหุมานตาฯ
Kaṅkhā tasmā na kātabbā, kātabbā bahumānatā.
๙๕๔.
954.
สอุตฺตรํ โย ชานาติ;
Sauttaraṃ yo jānāti;
วินยสฺส วินิจฺฉยํ;
Vinayassa vinicchayaṃ;
นิสฺสยํ โส วิมุญฺจิตฺวา;
Nissayaṃ so vimuñcitvā;
ยถากามงฺคโม สิยาฯ
Yathākāmaṅgamo siyā.
๙๕๕.
955.
นิสฺสยํ ทาตุกาเมน, สวิภงฺคํ สมาติกํ;
Nissayaṃ dātukāmena, savibhaṅgaṃ samātikaṃ;
สุฎฺฐุ วาจุคฺคตํ กตฺวา, ญตฺวา ทาตพฺพเมวิทํฯ
Suṭṭhu vācuggataṃ katvā, ñatvā dātabbamevidaṃ.
๙๕๖.
956.
อิมํ ปฐติ จิเนฺตติ, สุณาติ ปริปุจฺฉติ;
Imaṃ paṭhati cinteti, suṇāti paripucchati;
วาเจติ จ ปรํ นิจฺจํ, อตฺถํ อุปปริกฺขติฯ
Vāceti ca paraṃ niccaṃ, atthaṃ upaparikkhati.
๙๕๗.
957.
โย ตสฺส ปน ภิกฺขุสฺส, อตฺถา วินยนิสฺสิตา;
Yo tassa pana bhikkhussa, atthā vinayanissitā;
อุปฎฺฐหนฺติ สเพฺพว, หเตฺถ อามลกํ วิยฯ
Upaṭṭhahanti sabbeva, hatthe āmalakaṃ viya.
๙๕๘.
958.
อิมํ ปรมมุตฺตรํ อุตฺตรํ;
Imaṃ paramamuttaraṃ uttaraṃ;
นโร หมตสาครํ สาครํ;
Naro hamatasāgaraṃ sāgaraṃ;
อพุทฺธิชนสารทํ สารทํ;
Abuddhijanasāradaṃ sāradaṃ;
สิยา วินยปารโค ปารโคฯ
Siyā vinayapārago pārago.
๙๕๙.
959.
อโต หิ นิจฺจํ อิมมุตฺตมํ ตมํ;
Ato hi niccaṃ imamuttamaṃ tamaṃ;
วิธูย สิเกฺข คุณสํหิตํ หิตํ;
Vidhūya sikkhe guṇasaṃhitaṃ hitaṃ;
นโร หิ สกฺกจฺจวปูรโต รโต;
Naro hi sakkaccavapūrato rato;
สุขสฺส สพฺพงฺคณกมฺมทํ ปทํฯ
Sukhassa sabbaṅgaṇakammadaṃ padaṃ.
๙๖๐.
960.
วินเย ปฎุภาวกเร ปรเม;
Vinaye paṭubhāvakare parame;
ปิฎเก ปฎุตํ อภิปตฺถยตา;
Piṭake paṭutaṃ abhipatthayatā;
วิธินา ปฎุนา ปฎุนา ยตินา;
Vidhinā paṭunā paṭunā yatinā;
ปริยาปุณิตพฺพมิทํ สตตํฯ
Pariyāpuṇitabbamidaṃ satataṃ.
