Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā

১৩. কুসনাল়িৰগ্গো

13. Kusanāḷivaggo

[১২১] ১. কুসনাল়িজাতকৰণ্ণনা

[121] 1. Kusanāḷijātakavaṇṇanā

করে সরিক্খোতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো অনাথপিণ্ডিকস্স মিত্তং আরব্ভ কথেসি। অনাথপিণ্ডিকস্স হি মিত্তসুহজ্জঞাতিবন্ধৰা একতো হুত্ৰা ‘‘মহাসেট্ঠি অযং তযা জাতিগোত্তধনধঞ্ঞাদীহি নেৰ সদিসো, ন উত্তরিতরো, কস্মা এতেন সদ্ধিং সন্থৰং করোসি, মা করোহী’’তি পুনপ্পুনং নিৰারেসুং। অনাথপিণ্ডিকো পন ‘‘মিত্তসন্থৰো নাম হীনেহিপি সমেহিপি অতিরেকেহিপি কত্তব্বোযেৰা’’তি তেসং ৰচনং অগ্গহেত্ৰা ভোগগামং গচ্ছন্তো তং কুটুম্বরক্খকং কত্ৰা অগমাসীতি সব্বং কাল়কণ্ণিৰত্থুস্মিং ৰুত্তনযেনেৰ ৰেদিতব্বং। ইধ পন অনাথপিণ্ডিকেন অত্তনো ঘরে পৰত্তিযা আরোচিতায সত্থা ‘‘গহপতি, মিত্তো নাম খুদ্দকো নত্থি, মিত্তধম্মং রক্খিতুং সমত্থভাৰোৰেত্থ পমাণং, মিত্তো নাম অত্তনা সমোপি হীনোপি সেট্ঠোপি গহেতব্বো। সব্বেপি হেতে অত্তনো পত্তভারং নিত্থরন্তিযেৰ, ইদানি তাৰ ত্ৰং অত্তনো নীচমিত্তং নিস্সায কুটুম্বস্স সামিকো জাতো, পোরাণা পন নীচমিত্তং নিস্সায ৰিমানসামিকা জাতা’’তি ৰত্ৰা তেন যাচিতো অতীতং আহরি।

Karesarikkhoti idaṃ satthā jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa mittaṃ ārabbha kathesi. Anāthapiṇḍikassa hi mittasuhajjañātibandhavā ekato hutvā ‘‘mahāseṭṭhi ayaṃ tayā jātigottadhanadhaññādīhi neva sadiso, na uttaritaro, kasmā etena saddhiṃ santhavaṃ karosi, mā karohī’’ti punappunaṃ nivāresuṃ. Anāthapiṇḍiko pana ‘‘mittasanthavo nāma hīnehipi samehipi atirekehipi kattabboyevā’’ti tesaṃ vacanaṃ aggahetvā bhogagāmaṃ gacchanto taṃ kuṭumbarakkhakaṃ katvā agamāsīti sabbaṃ kāḷakaṇṇivatthusmiṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Idha pana anāthapiṇḍikena attano ghare pavattiyā ārocitāya satthā ‘‘gahapati, mitto nāma khuddako natthi, mittadhammaṃ rakkhituṃ samatthabhāvovettha pamāṇaṃ, mitto nāma attanā samopi hīnopi seṭṭhopi gahetabbo. Sabbepi hete attano pattabhāraṃ nittharantiyeva, idāni tāva tvaṃ attano nīcamittaṃ nissāya kuṭumbassa sāmiko jāto, porāṇā pana nīcamittaṃ nissāya vimānasāmikā jātā’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.

অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো রঞ্ঞো উয্যানে কুসনাল়িগচ্ছে দেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তি। তস্মিংযেৰ চ উয্যানে মঙ্গলসিলং নিস্সায উজুগতক্খন্ধো পরিমণ্ডলসাখাৰিটপসম্পন্নো রঞ্ঞো সন্তিকা লদ্ধসম্মানো রুচমঙ্গলরুক্খো অত্থি, ‘‘মুখকো’’তিপি ৰুচ্চতি। তস্মিং একো মহেসক্খো দেৰরাজা নিব্বত্তি। বোধিসত্তস্স তেন সদ্ধিং মিত্তসন্থৰো অহোসি। তদা রাজা একস্মিং একত্থম্ভকে পাসাদে ৰসতি, তস্স সো থম্ভো চলি। অথস্স চলিতভাৰং রঞ্ঞো আরোচেসুং। রাজা ৰড্ঢকী পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘তাতা, মম একত্থম্ভকস্স মঙ্গলপাসাদস্স থম্ভো চলিতো, একং সারত্থম্ভং আহরিত্ৰা তং নিচ্চলং করোথা’’তি আহ। তে ‘‘সাধু, দেৰা’’তি রঞ্ঞো ৰচনং সম্পটিচ্ছিত্ৰা তদনুচ্ছৰিকং রুক্খং পরিযেসমানা অঞ্ঞত্থ অদিস্ৰা উয্যানং পৰিসিত্ৰা তং মুখকরুক্খং দিস্ৰা রঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৰা ‘‘কিং, তাতা, দিট্ঠো ৰো তদনুচ্ছৰিকো রুক্খো’’তি ৰুত্তে ‘‘দিট্ঠো, দেৰ, অপিচ তং ছিন্দিতুং ন ৰিসহামা’’তি আহংসু। ‘‘কিংকারণা’’তি? মযঞ্হি অঞ্ঞত্থ রুক্খং অপস্সন্তা উয্যানং পৰিসিম্হ, তত্রপি ঠপেত্ৰা মঙ্গলরুক্খং অঞ্ঞং ন পস্সাম। ইতি নং মঙ্গলরুক্খতায ছিন্দিতুং ন ৰিসহামাতি। গচ্ছথ, তং ছিন্দিত্ৰা পাসাদং থিরং করোথ, মযং অঞ্ঞং মঙ্গলরুক্খং করিস্সামাতি। তে ‘‘সাধূ’’তি বলিকম্মং গহেত্ৰা উয্যানং গন্ত্ৰা ‘‘স্ৰে ছিন্দিস্সামা’’তি রুক্খস্স বলিকম্মং কত্ৰা নিক্খমিংসু।

Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto rañño uyyāne kusanāḷigacche devatā hutvā nibbatti. Tasmiṃyeva ca uyyāne maṅgalasilaṃ nissāya ujugatakkhandho parimaṇḍalasākhāviṭapasampanno rañño santikā laddhasammāno rucamaṅgalarukkho atthi, ‘‘mukhako’’tipi vuccati. Tasmiṃ eko mahesakkho devarājā nibbatti. Bodhisattassa tena saddhiṃ mittasanthavo ahosi. Tadā rājā ekasmiṃ ekatthambhake pāsāde vasati, tassa so thambho cali. Athassa calitabhāvaṃ rañño ārocesuṃ. Rājā vaḍḍhakī pakkosāpetvā ‘‘tātā, mama ekatthambhakassa maṅgalapāsādassa thambho calito, ekaṃ sāratthambhaṃ āharitvā taṃ niccalaṃ karothā’’ti āha. Te ‘‘sādhu, devā’’ti rañño vacanaṃ sampaṭicchitvā tadanucchavikaṃ rukkhaṃ pariyesamānā aññattha adisvā uyyānaṃ pavisitvā taṃ mukhakarukkhaṃ disvā rañño santikaṃ gantvā ‘‘kiṃ, tātā, diṭṭho vo tadanucchaviko rukkho’’ti vutte ‘‘diṭṭho, deva, apica taṃ chindituṃ na visahāmā’’ti āhaṃsu. ‘‘Kiṃkāraṇā’’ti? Mayañhi aññattha rukkhaṃ apassantā uyyānaṃ pavisimha, tatrapi ṭhapetvā maṅgalarukkhaṃ aññaṃ na passāma. Iti naṃ maṅgalarukkhatāya chindituṃ na visahāmāti. Gacchatha, taṃ chinditvā pāsādaṃ thiraṃ karotha, mayaṃ aññaṃ maṅgalarukkhaṃ karissāmāti. Te ‘‘sādhū’’ti balikammaṃ gahetvā uyyānaṃ gantvā ‘‘sve chindissāmā’’ti rukkhassa balikammaṃ katvā nikkhamiṃsu.

রুক্খদেৰতা তং কারণং ঞত্ৰা ‘‘স্ৰে ময্হং ৰিমানং নাসেস্সন্তি, দারকে গহেত্ৰা কুহিং গমিস্সামী’’তি গন্তব্বট্ঠানং অপস্সন্তী পুত্তকে গীৰায গহেত্ৰা পরোদি। তস্সা সন্দিট্ঠসম্ভত্তা রুক্খদেৰতা আগন্ত্ৰা ‘‘কিং এত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৰা তং কারণং সুত্ৰা সযম্পি ৰড্ঢকীনং পটিক্কমনূপাযং অপস্সন্তিযো তং পরিস্সজিত্ৰা রোদিতুং আরভিংসু। তস্মিং সমযে বোধিসত্তো ‘‘রুক্খদেৰতং পস্সিস্সামী’’তি তত্থ গন্ত্ৰা তং কারণং সুত্ৰা ‘‘হোতু, মা চিন্তযিত্থ, অহং রুক্খং ছিন্দিতুং ন দস্সামি, স্ৰে ৰড্ঢকীনং আগতকালে মম কারণং পস্সথা’’তি তা দেৰতা সমস্সাসেত্ৰা পুনদিৰসে ৰড্ঢকীনং আগতৰেলায ককণ্টকৰেসং গহেত্ৰা ৰড্ঢকীনং পুরতো গন্ত্ৰা মঙ্গলরুক্খস্স মূলন্তরং পৰিসিত্ৰা তং রুক্খং সুসিরং ৰিয কত্ৰা রুক্খমজ্ঝেন অভিরুহিত্ৰা খন্ধমত্থকেন নিক্খমিত্ৰা সীসং কম্পযমানো নিপজ্জি। মহাৰড্ঢকী তং ককণ্টকং দিস্ৰা রুক্খং হত্থেন পহরিত্ৰা ‘‘সুসিররুক্খো এসো নিস্সারো, হিয্যো অনুপধারেত্ৰাৰ বলিকম্মং করিম্হা’’তি একঘনং মহারুক্খং গরহিত্ৰা পক্কামি। রুক্খদেৰতা বোধিসত্তং নিস্সায ৰিমানস্স সামিনী জাতা।

Rukkhadevatā taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘sve mayhaṃ vimānaṃ nāsessanti, dārake gahetvā kuhiṃ gamissāmī’’ti gantabbaṭṭhānaṃ apassantī puttake gīvāya gahetvā parodi. Tassā sandiṭṭhasambhattā rukkhadevatā āgantvā ‘‘kiṃ eta’’nti pucchitvā taṃ kāraṇaṃ sutvā sayampi vaḍḍhakīnaṃ paṭikkamanūpāyaṃ apassantiyo taṃ parissajitvā rodituṃ ārabhiṃsu. Tasmiṃ samaye bodhisatto ‘‘rukkhadevataṃ passissāmī’’ti tattha gantvā taṃ kāraṇaṃ sutvā ‘‘hotu, mā cintayittha, ahaṃ rukkhaṃ chindituṃ na dassāmi, sve vaḍḍhakīnaṃ āgatakāle mama kāraṇaṃ passathā’’ti tā devatā samassāsetvā punadivase vaḍḍhakīnaṃ āgatavelāya kakaṇṭakavesaṃ gahetvā vaḍḍhakīnaṃ purato gantvā maṅgalarukkhassa mūlantaraṃ pavisitvā taṃ rukkhaṃ susiraṃ viya katvā rukkhamajjhena abhiruhitvā khandhamatthakena nikkhamitvā sīsaṃ kampayamāno nipajji. Mahāvaḍḍhakī taṃ kakaṇṭakaṃ disvā rukkhaṃ hatthena paharitvā ‘‘susirarukkho eso nissāro, hiyyo anupadhāretvāva balikammaṃ karimhā’’ti ekaghanaṃ mahārukkhaṃ garahitvā pakkāmi. Rukkhadevatā bodhisattaṃ nissāya vimānassa sāminī jātā.

তস্সা পটিসন্থারত্থায সন্দিট্ঠসম্ভত্তা বহূ দেৰতা সন্নিপতিংসু। রুক্খদেৰতা ‘‘ৰিমানং মে লদ্ধ’’ন্তি তুট্ঠচিত্তা তাসং দেৰতানং মজ্ঝে বোধিসত্তস্স গুণং কথযমানা ‘‘ভো, দেৰতা, মযং মহেসক্খা হুত্ৰাপি দন্ধপঞ্ঞতায ইমং উপাযং ন জানিম্হ, কুসনাল়িদেৰতা পন অত্তনো ঞাণসম্পত্তিযা অম্হে ৰিমানসামিকে অকাসি, মিত্তো নাম সদিসোপি অধিকোপি হীনোপি কত্তব্বোৰ। সব্বেপি হি অত্তনো থামেন সহাযকানং উপ্পন্নং দুক্খং নিত্থরিত্ৰা সুখে পতিট্ঠাপেন্তিযেৰা’’তি মিত্তধম্মং ৰণ্ণেত্ৰা ইমং গাথমাহ –

Tassā paṭisanthāratthāya sandiṭṭhasambhattā bahū devatā sannipatiṃsu. Rukkhadevatā ‘‘vimānaṃ me laddha’’nti tuṭṭhacittā tāsaṃ devatānaṃ majjhe bodhisattassa guṇaṃ kathayamānā ‘‘bho, devatā, mayaṃ mahesakkhā hutvāpi dandhapaññatāya imaṃ upāyaṃ na jānimha, kusanāḷidevatā pana attano ñāṇasampattiyā amhe vimānasāmike akāsi, mitto nāma sadisopi adhikopi hīnopi kattabbova. Sabbepi hi attano thāmena sahāyakānaṃ uppannaṃ dukkhaṃ nittharitvā sukhe patiṭṭhāpentiyevā’’ti mittadhammaṃ vaṇṇetvā imaṃ gāthamāha –

১২১.

121.

‘‘করে সরিক্খো অথ ৰাপি সেট্ঠো, নিহীনকো ৰাপি করেয্য একো।

‘‘Kare sarikkho atha vāpi seṭṭho, nihīnako vāpi kareyya eko;

করেয্যুমেতে ব্যসনে উত্তমত্থং, যথা অহং কুসনাল়ি রুচায’’ন্তি॥

Kareyyumete byasane uttamatthaṃ, yathā ahaṃ kusanāḷi rucāya’’nti.

তত্থ করে সরিক্খোতি জাতিআদীহি সদিসোপি মিত্তধম্মং করেয্য। অথ ৰাপি সেট্ঠোতি জাতিআদীহি অধিকোপি করেয্য। নিহীনকো ৰাপি করেয্য একোতি একো জাতিআদীহি হীনোপি মিত্তধম্মং করেয্য। তস্মা সব্বেপি এতে মিত্তা কাতব্বাযেৰাতি দীপেতি। কিংকারণা? করেয্যুমেতে ব্যসনে উত্তমত্থন্তি সব্বেপেতে সহাযস্স ব্যসনে উপ্পন্নে অত্তনো অত্তনো পত্তভারং ৰহমানা উত্তমত্থং করেয্যুং, কাযিকচেতসিকদুক্খতো তং সহাযকং মোচেয্যুমেৰাতি অত্থো। তস্মা হীনোপি মিত্তো কাতব্বোযেৰ, পগেৰ ইতরে। তত্রিদং ওপম্মং – যথা অহং কুসনাল়ি রুচাযন্তি, যথা অহং রুচাযং নিব্বত্তদেৰতা অযঞ্চ কুসনাল়িদেৰতা, অপ্পেসক্খাপি মিত্তসন্থৰং করিম্হ, তত্রপাহং মহেসক্খাপি সমানা অত্তনো উপ্পন্নদুক্খং বালতায অনুপাযকুসলতায হরিতুং নাসক্খিং, ইমং পন অপ্পেসক্খম্পি সমানং পণ্ডিতদেৰতং নিস্সায দুক্খতো মুত্তোম্হি। তস্মা অঞ্ঞেহিপি দুক্খা মুচ্চিতুকামেহি সমৰিসিট্ঠভাৰং অনোলোকেত্ৰা হীনোপি পণ্ডিতো মিত্তো কাতব্বোতি।

Tattha kare sarikkhoti jātiādīhi sadisopi mittadhammaṃ kareyya. Atha vāpi seṭṭhoti jātiādīhi adhikopi kareyya. Nihīnako vāpi kareyya ekoti eko jātiādīhi hīnopi mittadhammaṃ kareyya. Tasmā sabbepi ete mittā kātabbāyevāti dīpeti. Kiṃkāraṇā? Kareyyumetebyasane uttamatthanti sabbepete sahāyassa byasane uppanne attano attano pattabhāraṃ vahamānā uttamatthaṃ kareyyuṃ, kāyikacetasikadukkhato taṃ sahāyakaṃ moceyyumevāti attho. Tasmā hīnopi mitto kātabboyeva, pageva itare. Tatridaṃ opammaṃ – yathā ahaṃ kusanāḷi rucāyanti, yathā ahaṃ rucāyaṃ nibbattadevatā ayañca kusanāḷidevatā, appesakkhāpi mittasanthavaṃ karimha, tatrapāhaṃ mahesakkhāpi samānā attano uppannadukkhaṃ bālatāya anupāyakusalatāya harituṃ nāsakkhiṃ, imaṃ pana appesakkhampi samānaṃ paṇḍitadevataṃ nissāya dukkhato muttomhi. Tasmā aññehipi dukkhā muccitukāmehi samavisiṭṭhabhāvaṃ anoloketvā hīnopi paṇḍito mitto kātabboti.

রুচাদেৰতা ইমায গাথায দেৰসঙ্ঘস্স ধম্মং দেসেত্ৰা যাৰতাযুকং ঠত্ৰা সদ্ধিং কুসনাল়িদেৰতায যথাকম্মং গতা।

Rucādevatā imāya gāthāya devasaṅghassa dhammaṃ desetvā yāvatāyukaṃ ṭhatvā saddhiṃ kusanāḷidevatāya yathākammaṃ gatā.

সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা রুচাদেৰতা আনন্দো অহোসি, কুসনাল়িদেৰতা পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā jātakaṃ samodhānesi – ‘‘tadā rucādevatā ānando ahosi, kusanāḷidevatā pana ahameva ahosi’’nti.

কুসনাল়িজাতকৰণ্ণনা পঠমা।

Kusanāḷijātakavaṇṇanā paṭhamā.







Related texts:



তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ১২১. কুসনাল়িজাতকং • 121. Kusanāḷijātakaṃ


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact