| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៧. កុមាបុត្តសហាយត្ថេរគាថាវណ្ណនា
7. Kumāputtasahāyattheragāthāvaṇṇanā
នានាជនបទំ យន្តីតិ អាយស្មតោ កុមាបុត្តសហាយត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? សោ កិរ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ វិវដ្ដូបនិស្សយំ កុសលំ ឧបចិនន្តោ ឥតោ ចតុនវុតេ កប្បេ សិទ្ធត្ថស្ស ភគវតោ កាលេ កុលគេហេ និព្ពត្តិត្វា វិញ្ញុតំ បត្តោ អរញ្ញំ បវិសិត្វា ពហុំ រុក្ខទណ្ឌំ ឆិន្ទិត្វា កត្តរយដ្ឋិំ កត្វា សង្ឃស្ស អទាសិ។ អញ្ញញ្ច យថាវិភវំ បុញ្ញំ កត្វា ទេវេសុ និព្ពត្តិត្វា តតោ បដ្ឋាយ សុគតីសុយេវ បរិវត្តេន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ វេឡុកណ្ដកនគរេ ឥទ្ធេ កុលេ និព្ពត្តិ។ សុទន្តោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ ‘‘វាសុលោ’’តិ កេចិ វទន្តិ។ សោ កុមាបុត្តស្ស បិយសហាយោ ហុត្វា វិចរន្តោ ‘‘កុមាបុត្តោ បព្ពជិតោ’’តិ សុត្វា ‘‘ន ហិ នូន សោ ឱរកោ ធម្មវិនយោ, យត្ថ កុមាបុត្តោ បព្ពជិតោ’’តិ តទនុពន្ធេន សយម្បិ បព្ពជិតុកាមោ ហុត្វា សត្ថុ សន្តិកំ ឧបសង្កមិ។ តស្ស សត្ថា ធម្មំ ទេសេសិ។ សោ ភិយ្យោសោមត្តាយ បព្ពជ្ជាយ សញ្ជាតឆន្ទោ បព្ពជិត្វា កុមាបុត្តេនេវ សទ្ធិំ បរិយន្តបព្ពតេ ភាវនានុយុត្តោ វិហរតិ។ តេន ច សមយេន សម្ពហុលា ភិក្ខូ នានាជនបទេសុ ជនបទចារិកំ ចរន្តាបិ គច្ឆន្តាបិ អាគច្ឆន្តាបិ តំ ឋានំ ឧបគច្ឆន្តិ។ តេន តត្ថ កោលាហលំ ហោតិ។ តំ ទិស្វា សុទន្តត្ថេរោ ‘‘ឥមេ ភិក្ខូ និយ្យានិកសាសនេ បព្ពជិត្វា ជនបទវិតក្កំ អនុវត្តេន្តា ចិត្តសមាធិំ វិរាធេន្តី’’តិ សំវេគជាតោ តមេវ សំវេគំ អត្តនោ ចិត្តទមនស្ស អង្កុសំ ករោន្តោ ‘‘នានាជនបទំ យន្តី’’តិ គាថំ អភាសិ។
Nānājanapadaṃyantīti āyasmato kumāputtasahāyattherassa gāthā. Kā uppatti? So kira purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinanto ito catunavute kappe siddhatthassa bhagavato kāle kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto araññaṃ pavisitvā bahuṃ rukkhadaṇḍaṃ chinditvā kattarayaṭṭhiṃ katvā saṅghassa adāsi. Aññañca yathāvibhavaṃ puññaṃ katvā devesu nibbattitvā tato paṭṭhāya sugatīsuyeva parivattento imasmiṃ buddhuppāde veḷukaṇṭakanagare iddhe kule nibbatti. Sudantotissa nāmaṃ ahosi. ‘‘Vāsulo’’ti keci vadanti. So kumāputtassa piyasahāyo hutvā vicaranto ‘‘kumāputto pabbajito’’ti sutvā ‘‘na hi nūna so orako dhammavinayo, yattha kumāputto pabbajito’’ti tadanubandhena sayampi pabbajitukāmo hutvā satthu santikaṃ upasaṅkami. Tassa satthā dhammaṃ desesi. So bhiyyosomattāya pabbajjāya sañjātachando pabbajitvā kumāputteneva saddhiṃ pariyantapabbate bhāvanānuyutto viharati. Tena ca samayena sambahulā bhikkhū nānājanapadesu janapadacārikaṃ carantāpi gacchantāpi āgacchantāpi taṃ ṭhānaṃ upagacchanti. Tena tattha kolāhalaṃ hoti. Taṃ disvā sudantatthero ‘‘ime bhikkhū niyyānikasāsane pabbajitvā janapadavitakkaṃ anuvattentā cittasamādhiṃ virādhentī’’ti saṃvegajāto tameva saṃvegaṃ attano cittadamanassa aṅkusaṃ karonto ‘‘nānājanapadaṃ yantī’’ti gāthaṃ abhāsi.
៣៧. តត្ថ នានាជនបទន្តិ វិសុំ វិសុំ នានាវិធំ ជនបទំ, កាសិកោសលាទិអនេករដ្ឋន្តិ អត្ថោ។ យន្តីតិ គច្ឆន្តិ។ វិចរន្តាតិ ‘‘អសុកោ ជនបទោ សុភិក្ខោ សុលភបិណ្ឌោ, អសុកោ ខេមោ អរោគោ’’តិអាទិវិតក្កវសេន ជនបទចារិកំ ចរន្តា។ អសញ្ញតាតិ តស្សេវ ជនបទវិតក្កស្ស អប្បហីនតាយ ចិត្តេន អសំយតា។ សមាធិញ្ច វិរាធេន្តីតិ សព្ពស្សបិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស មូលភូតំ ឧបចារប្បនាភេទំ សមាធិញ្ច នាម វិរាធេន្តិ ។ ច-សទ្ទោ សម្ភាវនេ។ ទេសន្តរចរណេន ឈាយិតុំ ឱកាសាភាវេន អនធិគតំ សមាធិំ នាធិគច្ឆន្តា, អធិគតញ្ច វសីភាវានាបាទនេន ជីរន្តា វីរាធេន្តិ នាម។ កិំសុ រដ្ឋចរិយា ករិស្សតីតិ សូតិ និបាតមត្តំ។ ‘‘ឯវំភូតានំ រដ្ឋចរិយា ជនបទចារិកា កិំ ករិស្សតិ, កិំ នាម អត្ថំ សាធេស្សតិ, និរត្ថកាវា’’តិ គរហន្តោ វទតិ។ តស្មាតិ យស្មា ឦទិសី ទេសន្តរចរិយា ភិក្ខុស្ស ន អត្ថាវហា, អបិ ច ខោ អនត្ថាវហា សម្បត្តីនំ វិរាធនតោ, តស្មា។ វិនេយ្យ សារម្ភន្តិ វសនបទេសេ អរតិវសេន ឧប្បន្នំ សារម្ភំ ចិត្តសំកិលេសំ តទនុរូបេន បដិសង្ខានេន វិនេត្វា វូបសមេត្វា។ ឈាយេយ្យាតិ អារម្មណូបនិជ្ឈានេន លក្ខណូបនិជ្ឈានេន ចាតិ ទុវិធេនបិ ឈានេន ឈាយេយ្យ។ អបុរក្ខតោតិ មិច្ឆាវិតក្កេហិ តណ្ហាទីហិ វា ន បុរក្ខតោតិ តេសំ វសំ អនុបគច្ឆន្តោ កម្មដ្ឋានមេវ មនសិ ករេយ្យាតិ អត្ថោ។ ឯវំ បន វត្វា ថេរោ តមេវ សំវេគំ អង្កុសំ កត្វា វិបស្សនំ វឌ្ឍេត្វា អរហត្តំ បាបុណិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ២.៥៣.៣៦-៤១) –
37. Tattha nānājanapadanti visuṃ visuṃ nānāvidhaṃ janapadaṃ, kāsikosalādianekaraṭṭhanti attho. Yantīti gacchanti. Vicarantāti ‘‘asuko janapado subhikkho sulabhapiṇḍo, asuko khemo arogo’’tiādivitakkavasena janapadacārikaṃ carantā. Asaññatāti tasseva janapadavitakkassa appahīnatāya cittena asaṃyatā. Samādhiñca virādhentīti sabbassapi uttarimanussadhammassa mūlabhūtaṃ upacārappanābhedaṃ samādhiñca nāma virādhenti . Ca-saddo sambhāvane. Desantaracaraṇena jhāyituṃ okāsābhāvena anadhigataṃ samādhiṃ nādhigacchantā, adhigatañca vasībhāvānāpādanena jīrantā vīrādhenti nāma. Kiṃsu raṭṭhacariyā karissatīti sūti nipātamattaṃ. ‘‘Evaṃbhūtānaṃ raṭṭhacariyā janapadacārikā kiṃ karissati, kiṃ nāma atthaṃ sādhessati, niratthakāvā’’ti garahanto vadati. Tasmāti yasmā īdisī desantaracariyā bhikkhussa na atthāvahā, api ca kho anatthāvahā sampattīnaṃ virādhanato, tasmā. Vineyya sārambhanti vasanapadese arativasena uppannaṃ sārambhaṃ cittasaṃkilesaṃ tadanurūpena paṭisaṅkhānena vinetvā vūpasametvā. Jhāyeyyāti ārammaṇūpanijjhānena lakkhaṇūpanijjhānena cāti duvidhenapi jhānena jhāyeyya. Apurakkhatoti micchāvitakkehi taṇhādīhi vā na purakkhatoti tesaṃ vasaṃ anupagacchanto kammaṭṭhānameva manasi kareyyāti attho. Evaṃ pana vatvā thero tameva saṃvegaṃ aṅkusaṃ katvā vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.53.36-41) –
‘‘កាននំ វនមោគ្គយ្ហ, វេឡុំ ឆេត្វានហំ តទា;
‘‘Kānanaṃ vanamoggayha, veḷuṃ chetvānahaṃ tadā;
អាលម្ពនំ ករិត្វាន, សង្ឃស្ស អទទិំ ពហុំ។
Ālambanaṃ karitvāna, saṅghassa adadiṃ bahuṃ.
‘‘តេន ចិត្តប្បសាទេន, សុព្ពតេ អភិវាទិយ;
‘‘Tena cittappasādena, subbate abhivādiya;
អាលម្ពទណ្ឌំ ទត្វាន, បក្កាមិំ ឧត្តរាមុខោ។
Ālambadaṇḍaṃ datvāna, pakkāmiṃ uttarāmukho.
‘‘ចតុន្នវុតិតោ កប្បេ, យំ ទណ្ឌមទទិំ តទា;
‘‘Catunnavutito kappe, yaṃ daṇḍamadadiṃ tadā;
ទុគ្គតិំ នាភិជានាមិ, ទណ្ឌទានស្សិទំ ផលំ។
Duggatiṃ nābhijānāmi, daṇḍadānassidaṃ phalaṃ.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
យំ បនត្ថំ អង្កុសំ កត្វា អយំ ថេរោ អរហត្តំ បត្តោ, តមេវត្ថំ ហទយេ ឋបេត្វា អរហត្តំ បត្តោបិ ‘‘នានាជនបទំ យន្តិ’’តិ ឥទមេវ គាថំ អភាសិ។ តស្មា តទេវស្ស អញ្ញាព្យាករណំ អហោសីតិ។
Yaṃ panatthaṃ aṅkusaṃ katvā ayaṃ thero arahattaṃ patto, tamevatthaṃ hadaye ṭhapetvā arahattaṃ pattopi ‘‘nānājanapadaṃ yanti’’ti idameva gāthaṃ abhāsi. Tasmā tadevassa aññābyākaraṇaṃ ahosīti.
កុមាបុត្តសហាយត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Kumāputtasahāyattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៧. កុមាបុត្តសហាយកត្ថេរគាថា • 7. Kumāputtasahāyakattheragāthā
