| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) |
៨. កោសម្ពិយសុត្តវណ្ណនា
8. Kosambiyasuttavaṇṇanā
៤៩១. តស្មាតិ យស្មា កោសម្ពរុក្ខវតី, តស្មា នគរំ កោសម្ពីតិសង្ខមគមាសិ។ កុសម្ពស្ស វា ឥសិនោ និវាសភូមិ កោសម្ពី, តស្សាវិទូរេ ភវត្តា នគរំ កោសម្ពី។
491.Tasmāti yasmā kosambarukkhavatī, tasmā nagaraṃ kosambītisaṅkhamagamāsi. Kusambassa vā isino nivāsabhūmi kosambī, tassāvidūre bhavattā nagaraṃ kosambī.
ឃោសិតសេដ្ឋិនា ការិតេ អារាមេតិ ឯត្ថ កោ ឃោសិតសេដ្ឋិ, កថញ្ចានេន អារាមោ ការិតោតិ អន្តោលីនាយ ចោទនាយ វិស្សជ្ជនេ សមុទាគមតោ បដ្ឋាយ ឃោសិតសេដ្ឋិំ ទស្សេតុំ ‘‘អទ្ទិលរដ្ឋំ នាម អហោសី’’តិអាទិ អារទ្ធំ។ កេទារបរិច្ឆិន្នន្តិ តត្ថ តត្ថ កេទារភូមិយា បរិច្ឆិន្នំ។ គច្ឆន្តោតិ កេទារបាឡិយា គច្ឆន្តោ។ បហូតបាយសន្តិ បហូតតរំ បាយសំ, តំ បន គរុ សិនិទ្ធំ អន្តរាមគ្គេ អប្បាហារតាយ មន្ទគហណិកោ សមានោ ជីរាបេតុំ នាសក្ខិ។ តេនាហ ‘‘ជីរាបេតុំ អសក្កោន្តោ’’តិអាទិ។ យសវតិ រូបវតិ កុលឃរេ និព្ពត្តិ។ ឃោសិតសេដ្ឋិ នាម ជាតោតិ ឯវមេត្ថ សង្ខេបេនេវ ឃោសិតសេដ្ឋិវត្ថុំ កថេតិ, វិត្ថារោ បន ធម្មបទវត្ថុម្ហិ (ធ. ប. អដ្ឋ. ១.សាមាវតីវត្ថុ) វុត្តនយេនេវ វេទិតព្ពោ។
Ghositaseṭṭhinākārite ārāmeti ettha ko ghositaseṭṭhi, kathañcānena ārāmo kāritoti antolīnāya codanāya vissajjane samudāgamato paṭṭhāya ghositaseṭṭhiṃ dassetuṃ ‘‘addilaraṭṭhaṃ nāma ahosī’’tiādi āraddhaṃ. Kedāraparicchinnanti tattha tattha kedārabhūmiyā paricchinnaṃ. Gacchantoti kedārapāḷiyā gacchanto. Pahūtapāyasanti pahūtataraṃ pāyasaṃ, taṃ pana garu siniddhaṃ antarāmagge appāhāratāya mandagahaṇiko samāno jīrāpetuṃ nāsakkhi. Tenāha ‘‘jīrāpetuṃ asakkonto’’tiādi. Yasavati rūpavati kulaghare nibbatti. Ghositaseṭṭhi nāma jātoti evamettha saṅkhepeneva ghositaseṭṭhivatthuṃ katheti, vitthāro pana dhammapadavatthumhi (dha. pa. aṭṭha. 1.sāmāvatīvatthu) vuttanayeneva veditabbo.
ឧបសំកប្បនវសេនាតិ ឧបសង្កប្បននិយាមេន។ អាហារបរិក្ខីណកាយស្សាតិ អាហារនិមិត្តបរិក្ខីណកាយស្ស, អាហារក្ខយេន បរិក្ខីណកាយស្សាតិ អត្ថោ។ សុញ្ញាគារេតិ ជនវិវិត្តេ ផាសុកដ្ឋានេ។
Upasaṃkappanavasenāti upasaṅkappananiyāmena. Āhāraparikkhīṇakāyassāti āhāranimittaparikkhīṇakāyassa, āhārakkhayena parikkhīṇakāyassāti attho. Suññāgāreti janavivitte phāsukaṭṭhāne.
កលហស្ស បុព្ពភាគោ ភណ្ឌនំ នាមាតិ កលហស្ស ហេតុភូតា បរិភាសា តំសទិសី ច អនិដ្ឋកិរិយា ភណ្ឌនំ នាម។ ហត្ថបរាមាសាទិវសេនាតិ កុជ្ឈិត្វា អញ្ញមញ្ញស្ស ហត្ថេ គហេត្វា បរាមសនអច្ចន្តពន្ធនាទិវសេន។ ‘‘អយំ ធម្មោ’’តិអាទិនា វិរុទ្ធវាទភូតំ អាបន្នាតិ វិវាទាបន្នា។ តេនាហ ‘‘វិរុទ្ធភូត’’ន្តិអាទិ។ មុខសន្និស្សិតតាយ វាចា ឥធ ‘‘មុខ’’ន្តិ អធិប្បេតាតិ អាហ ‘‘មុខសត្តីហីតិ វាចាសត្តីហី’’តិ។ សញ្ញត្តិន្តិ សញ្ញាបនំ ‘‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ’’តិ សញ្ញាបេតព្ពតំ។ និជ្ឈត្តិន្តិ យាថាវតោ តស្ស និជ្ឈានំ។ អដ្ឋកថាយំ បន ‘‘សញ្ញត្តិវេវចនមេវេត’’ន្តិ វុត្តំ។
Kalahassa pubbabhāgo bhaṇḍanaṃ nāmāti kalahassa hetubhūtā paribhāsā taṃsadisī ca aniṭṭhakiriyā bhaṇḍanaṃ nāma. Hatthaparāmāsādivasenāti kujjhitvā aññamaññassa hatthe gahetvā parāmasanaaccantabandhanādivasena. ‘‘Ayaṃ dhammo’’tiādinā viruddhavādabhūtaṃ āpannāti vivādāpannā. Tenāha ‘‘viruddhabhūta’’ntiādi. Mukhasannissitatāya vācā idha ‘‘mukha’’nti adhippetāti āha ‘‘mukhasattīhīti vācāsattīhī’’ti. Saññattinti saññāpanaṃ ‘‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo’’ti saññāpetabbataṃ. Nijjhattinti yāthāvato tassa nijjhānaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘saññattivevacanameveta’’nti vuttaṃ.
សចេ ហោតិ ទេសេស្សាមីតិ សុព្ពចតាយ សិក្ខាកាមតាយ ច អាបត្តិំ បស្សិ។ នត្ថិ តេ អាបត្តីតិ អនាបត្តិបក្ខោបិ ឯត្ថ សម្ភវតីតិ អធិប្បាយេនាហ។ សា បនាបត្តិ ឯវ។ តេនាហ – ‘‘តស្សា អាបត្តិយា អនាបត្តិទិដ្ឋិ អហោសី’’តិ។
Sace hoti desessāmīti subbacatāya sikkhākāmatāya ca āpattiṃ passi. Natthi te āpattīti anāpattipakkhopi ettha sambhavatīti adhippāyenāha. Sā panāpatti eva. Tenāha – ‘‘tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi ahosī’’ti.
៤៩២. កលហភណ្ឌនវសេនាតិ កលហភណ្ឌនស្ស និមិត្តវសេន។ យថានុសន្ធិនាវ គតន្តិ កលហភណ្ឌនានំ សារណីយធម្មបដិបក្ខត្តា តទុបសមាវហា ហេដ្ឋាទេសនាយ អនុរូបាវ ឧបរិទេសនាតិ យថានុសន្ធិនាវ ឧបរិសុត្តទេសនា បវត្តា។ សរិតព្ពយុត្តាតិ អនុស្សរណារហា។ សព្រហ្មចារីនន្តិ សហធម្មិកានំ។ បិយំ បិយាយិតព្ពំ ករោន្តីតិ បិយករណា។ គរុំ គរុដ្ឋានិយំ ករោន្តីតិ គរុករណា។ សង្គហណត្ថាយាតិ សង្គហវត្ថុវិសេសភាវតោ សព្រហ្មចារីនំ សង្គណ្ហនាយ សំវត្តន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ អវិវាទនត្ថាយាតិ សង្គហវត្ថុភាវតោ ឯវ ន វិវាទនាយ។ សតិ ច អវិវាទនហេតុភូតសង្គាហណត្តេ តេសំ វសេន សព្រហ្មចារីនំ សមគ្គភាវោ ភេទាភាវោ សិទ្ធោយេវាតិ អាហ ‘‘សាមគ្គិយា’’តិអាទិ។ មិជ្ជតិ សិនិយ្ហតិ ឯតាយាតិ មេត្តា, មិត្តភាវោ, មេត្តា ឯតស្ស អត្ថីតិ មេត្តំ, កាយកម្មំ។ តំ បន យស្មា មេត្តាសហគតចិត្តសមុដ្ឋានំ, តស្មា វុត្តំ ‘‘មេត្តចិត្តេន កត្តព្ពំ កាយកម្ម’’ន្តិ។ ឥមានិ មេត្តកាយកម្មាទីនិ ភិក្ខូនំ វសេន អាគតានិ បាឋេ ភិក្ខូហិ បច្ចុបដ្ឋបេតព្ពតាវចនតោ។ ភិក្ខុគ្គហណេនេវ ចេត្ថ សេសសហធម្មិកានម្បិ គហណំ ទដ្ឋព្ពំ។ ភិក្ខុនោ សព្ពម្បិ អនវជ្ជកាយកម្មំ អាភិសមាចារិកកម្មន្តោគធមេវាតិ អាហ – ‘‘មេត្តចិត្តេន…បេ.… កាយកម្មំ នាមា’’តិ។ វត្តវសេន បវត្តិយមានា ចេតិយពោធីនំ វន្ទនា មេត្តាសទិសីតិ កត្វា តទត្ថាយ គមនំ មេត្តំ កាយកម្មន្តិ វុត្តំ។ អាទិ-សទ្ទេន ចេតិយពោធិភិក្ខូសុ វុត្តាវសេសអបចាយនាទិំ មេត្តាវសេន បវត្តំ កាយិកំ កិរិយំ សង្គណ្ហាតិ។
492.Kalahabhaṇḍanavasenāti kalahabhaṇḍanassa nimittavasena. Yathānusandhināva gatanti kalahabhaṇḍanānaṃ sāraṇīyadhammapaṭipakkhattā tadupasamāvahā heṭṭhādesanāya anurūpāva uparidesanāti yathānusandhināva uparisuttadesanā pavattā. Saritabbayuttāti anussaraṇārahā. Sabrahmacārīnanti sahadhammikānaṃ. Piyaṃ piyāyitabbaṃ karontīti piyakaraṇā. Garuṃ garuṭṭhāniyaṃ karontīti garukaraṇā. Saṅgahaṇatthāyāti saṅgahavatthuvisesabhāvato sabrahmacārīnaṃ saṅgaṇhanāya saṃvattantīti sambandho. Avivādanatthāyāti saṅgahavatthubhāvato eva na vivādanāya. Sati ca avivādanahetubhūtasaṅgāhaṇatte tesaṃ vasena sabrahmacārīnaṃ samaggabhāvo bhedābhāvo siddhoyevāti āha ‘‘sāmaggiyā’’tiādi. Mijjati siniyhati etāyāti mettā, mittabhāvo, mettā etassa atthīti mettaṃ, kāyakammaṃ. Taṃ pana yasmā mettāsahagatacittasamuṭṭhānaṃ, tasmā vuttaṃ ‘‘mettacittena kattabbaṃ kāyakamma’’nti. Imāni mettakāyakammādīni bhikkhūnaṃ vasena āgatāni pāṭhe bhikkhūhi paccupaṭṭhapetabbatāvacanato. Bhikkhuggahaṇeneva cettha sesasahadhammikānampi gahaṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Bhikkhuno sabbampi anavajjakāyakammaṃ ābhisamācārikakammantogadhamevāti āha – ‘‘mettacittena…pe… kāyakammaṃ nāmā’’ti. Vattavasena pavattiyamānā cetiyabodhīnaṃ vandanā mettāsadisīti katvā tadatthāya gamanaṃ mettaṃ kāyakammanti vuttaṃ. Ādi-saddena cetiyabodhibhikkhūsu vuttāvasesaapacāyanādiṃ mettāvasena pavattaṃ kāyikaṃ kiriyaṃ saṅgaṇhāti.
តេបិដកម្បិ ពុទ្ធវចនំ កថិយមានន្តិ អធិប្បាយោ។ តីណិ សុចរិតានិ កាយវចីមនោសុចរិតានិ។ ចិន្តនន្តិ ឥមិនា ឯវំ ចិន្តនមត្តម្បិ មេត្តំ មនោកម្មំ, បគេវ វិធិបដិបន្នា ភាវនាតិ ទស្សេតិ។
Tepiṭakampi buddhavacanaṃ kathiyamānanti adhippāyo. Tīṇi sucaritāni kāyavacīmanosucaritāni. Cintananti iminā evaṃ cintanamattampi mettaṃ manokammaṃ, pageva vidhipaṭipannā bhāvanāti dasseti.
សហាយភាវូបគមនំ តេសំ បុរតោ។ តេសុ ករោន្តេសុយេវ ហិ សហាយភាវូបគមនំ សម្មុខា កាយកម្មំ នាម ហោតិ។ កេវលំ ‘‘ទេវោ’’តិ អវត្វា គុណេហិ ថិរភាវជោតនំ ទេវត្ថេរោតិ វចនំ បគ្គយ្ហ វចនំ។ មមត្តពោធនំ វចនំ មមាយនវចនំ។ ឯកន្តតិរោក្ខកស្ស មនោកម្មស្ស សម្មុខតា នាម វិញ្ញត្តិសមុដ្ឋាបនវសេនេវ ហោតិ, តញ្ច ខោ លោកេ កាយកម្មន្តិ បាកដំ បញ្ញាតំ ហត្ថវិការាទិំ អនាមសិត្វា ឯវ ទស្សេន្តោ ‘‘នយនានិ ឧម្មីលេត្វា’’តិ អាហ។ តថា ហិ វចីភេទវសេន បវត្តិ ន គហិតា។
Sahāyabhāvūpagamanaṃ tesaṃ purato. Tesu karontesuyeva hi sahāyabhāvūpagamanaṃ sammukhā kāyakammaṃ nāma hoti. Kevalaṃ ‘‘devo’’ti avatvā guṇehi thirabhāvajotanaṃ devattheroti vacanaṃ paggayha vacanaṃ. Mamattabodhanaṃ vacanaṃ mamāyanavacanaṃ. Ekantatirokkhakassa manokammassa sammukhatā nāma viññattisamuṭṭhāpanavaseneva hoti, tañca kho loke kāyakammanti pākaṭaṃ paññātaṃ hatthavikārādiṃ anāmasitvā eva dassento ‘‘nayanāni ummīletvā’’ti āha. Tathā hi vacībhedavasena pavatti na gahitā.
លទ្ធបច្ចយា លព្ភន្តីតិ លាភា, បរិសុទ្ធាគមនា បច្ចយា។ ន សម្មា គយ្ហមានាបិ ន ធម្មលទ្ធា នាម ន ហោន្តីតិ តប្បដិសេធនត្ថំ បាឡិយំ ‘‘ធម្មលទ្ធា’’តិ វុត្តំ។ ទេយ្យំ ទក្ខិណេយ្យញ្ច អប្បដិវិភត្តំ កត្វា ភុញ្ជតីតិ អប្បដិវិភត្តភោគី។ តេនាហ ‘‘ទ្វេ បដិវិភត្តានិ នាមា’’តិអាទិ។ ចិត្តេន វិភជនន្តិ ឯតេន – ‘‘ចិត្តុប្បាទមត្តេនបិ វិភជនំ បដិវិភត្តំ នាម, បគេវ បយោគតោ’’តិ ទស្សេតិ។
Laddhapaccayā labbhantīti lābhā, parisuddhāgamanā paccayā. Na sammā gayhamānāpi na dhammaladdhā nāma na hontīti tappaṭisedhanatthaṃ pāḷiyaṃ ‘‘dhammaladdhā’’ti vuttaṃ. Deyyaṃ dakkhiṇeyyañca appaṭivibhattaṃ katvā bhuñjatīti appaṭivibhattabhogī. Tenāha ‘‘dve paṭivibhattāni nāmā’’tiādi. Cittena vibhajananti etena – ‘‘cittuppādamattenapi vibhajanaṃ paṭivibhattaṃ nāma, pageva payogato’’ti dasseti.
បដិគ្គណ្ហន្តោវ…បេ.… បស្សតីតិ ឥមិនា អាគមនតោ បដ្ឋាយ សាធារណពុទ្ធិំ ឧបដ្ឋាបេតិ។ ឯវំ ហិស្ស សាធារណភោគិតា សុករា, សារណីយធម្មោ ចស្ស សុបូរោ ហោតិ។ វត្តន្តិ សារណីយធម្មបូរណវត្តំ។
Paṭiggaṇhantova…pe… passatīti iminā āgamanato paṭṭhāya sādhāraṇabuddhiṃ upaṭṭhāpeti. Evaṃ hissa sādhāraṇabhogitā sukarā, sāraṇīyadhammo cassa supūro hoti. Vattanti sāraṇīyadhammapūraṇavattaṃ.
ទាតព្ពន្តិ អវស្សំ ទាតព្ពំ។ អត្តនោ បលិពោធវសេន សបលិពោធស្សេវ បូរេតុំ អសក្កុណេយ្យត្តា ឱទិស្សកទានម្បិស្ស ន សព្ពត្ថ វារិតន្តិ ទស្សេតុំ ‘‘តេន បនា’’តិអាទិ វុត្តំ។ អទាតុម្បីតិ បិ-សទ្ទេន ទុស្សីលស្សបិ អត្ថិកស្ស សតិ សម្ភវេ ទាតព្ពន្តិ ទស្សេតិ។ ទានញ្ហិ នាម កស្សចិ ន និវារិតំ។
Dātabbanti avassaṃ dātabbaṃ. Attano palibodhavasena sapalibodhasseva pūretuṃ asakkuṇeyyattā odissakadānampissa na sabbattha vāritanti dassetuṃ ‘‘tena panā’’tiādi vuttaṃ. Adātumpīti pi-saddena dussīlassapi atthikassa sati sambhave dātabbanti dasseti. Dānañhi nāma kassaci na nivāritaṃ.
មហាគិរិគាមោ នាម នាគទីបបស្សេ ឯកោ គាមោ។ សារណីយធម្មោ មេ, ភន្តេ, បូរិតោ…បេ.… បត្តគតំ ន ខីយតីតិ អាហ តេសំ កុក្កុច្ចវិនោទនត្ថំ។ តំ សុត្វា តេបិ ថេរា ‘‘សារណីយធម្មបូរកោ អយ’’ន្តិ អព្ភញ្ញំសុ។ ទហរកាលេ ឯវ កិរេស សារណីយធម្មបូរកោ អហោសិ, តស្សា ច បដិបត្តិយា អវញ្ឈភាវវិភាវនត្ថំ ‘‘ឯតេ មយ្ហំ បាបុណិស្សន្តី’’តិ អាហ។
Mahāgirigāmo nāma nāgadīpapasse eko gāmo. Sāraṇīyadhammo me, bhante, pūrito…pe… pattagataṃ na khīyatīti āha tesaṃ kukkuccavinodanatthaṃ. Taṃ sutvā tepi therā ‘‘sāraṇīyadhammapūrako aya’’nti abbhaññaṃsu. Daharakāle eva kiresa sāraṇīyadhammapūrako ahosi, tassā ca paṭipattiyā avañjhabhāvavibhāvanatthaṃ ‘‘ete mayhaṃ pāpuṇissantī’’ti āha.
អហំ សារណីយធម្មបូរិកា, មម បត្តបរិយាបន្នេនបិ សព្ពាបិមា ភិក្ខុនិយោ យាបេស្សន្តីតិ អាហ ‘‘មា តុម្ហេ តេសំ គតភាវំ ចិន្តយិត្ថា’’តិ។
Ahaṃ sāraṇīyadhammapūrikā, mama pattapariyāpannenapi sabbāpimā bhikkhuniyo yāpessantīti āha ‘‘mā tumhe tesaṃ gatabhāvaṃ cintayitthā’’ti.
សត្តសុ អាបត្តិក្ខន្ធេសុ អាទិម្ហិ វា អន្តេ វា, វេមជ្ឈេតិ ច ឥទំ ឧទ្ទេសាគតបាឡិវសេន វុត្តំ។ ន ហិ អញ្ញោ កោចិ អាបត្តិក្ខន្ធានំ អនុក្កមោ អត្ថិ។ បរិយន្តេ ឆិន្នសាដកោ វិយាតិ វត្ថន្តេ, ទសន្តេ វា ឆិន្នវត្ថំ វិយ។ ខណ្ឌន្តិ ខណ្ឌវន្តំ, ខណ្ឌិតំ វា។ ឆិទ្ទន្តិ ឯត្ថាបិ ឯសេវ នយោ ។ វិសភាគវណ្ណេន ឧបឌ្ឍំ, តតិយភាគំ វា សម្ភិន្នវណ្ណំ សពលំ, វិសភាគវណ្ណេហេវ បន ពិន្ទូហិ អន្តរន្តរា វិមិស្សំ កម្មាសំ, អយំ ឥមេសំ វិសេសោ។ តណ្ហាទាសព្យតោ មោចនវចនេនេវ តេសំ សីលានំ វិវដ្ដុបនិស្សយតមាហ។ ភុជិស្សភាវករណតោតិ ឥមិនា ភុជិស្សករានិ ភុជិស្សានីតិ ឧត្តរបទលោបេនាយំ និទ្ទេសោតិ ទស្សេតិ។ អវិញ្ញូនំ អប្បមាណតាយ ‘‘វិញ្ញុប្បសត្ថានី’’តិ វុត្តំ។ តណ្ហាទិដ្ឋីហិ អបរាមដ្ឋត្តាតិ – ‘‘ឥមិនាហំ សីលេន ទេវោ វា ភវិស្សាមិ ទេវញ្ញតរោ វា’’តិ តណ្ហាបរាមាសេន – ‘‘ឥមិនាហំ សីលេន ទេវោ ហុត្វា តត្ថ និច្ចោ ធុវោ សស្សតោ ភវិស្សាមី’’តិ ទិដ្ឋិបរាមាសេន ច អបរាមដ្ឋត្តា។ បរាមដ្ឋុន្តិ ចោទេតុំ។ សីលំ នាម អវិប្បដិសារាទិបារម្បរិយេន យាវទេវ សមាធិសម្បាទនត្ថន្តិ អាហ ‘‘សមាធិសំវត្តកានី’’តិ។ សមានភាវោ សាមញ្ញំ, បរិបុណ្ណចតុបារិសុទ្ធិភាវេន មជ្ឈេ ភិន្នសុវណ្ណស្ស វិយ ភេទាភាវតោ សីលេន សាមញ្ញំ សីលសាមញ្ញំ, តំ គតោ ឧបគតោតិ សីលសាមញ្ញគតោ។ តេនាហ ‘‘សមានភាវូបគតសីលោ’’តិ។
Sattasu āpattikkhandhesu ādimhi vā ante vā, vemajjheti ca idaṃ uddesāgatapāḷivasena vuttaṃ. Na hi añño koci āpattikkhandhānaṃ anukkamo atthi. Pariyante chinnasāṭako viyāti vatthante, dasante vā chinnavatthaṃ viya. Khaṇḍanti khaṇḍavantaṃ, khaṇḍitaṃ vā. Chiddanti etthāpi eseva nayo . Visabhāgavaṇṇena upaḍḍhaṃ, tatiyabhāgaṃ vā sambhinnavaṇṇaṃ sabalaṃ, visabhāgavaṇṇeheva pana bindūhi antarantarā vimissaṃ kammāsaṃ, ayaṃ imesaṃ viseso. Taṇhādāsabyato mocanavacaneneva tesaṃ sīlānaṃ vivaṭṭupanissayatamāha. Bhujissabhāvakaraṇatoti iminā bhujissakarāni bhujissānīti uttarapadalopenāyaṃ niddesoti dasseti. Aviññūnaṃ appamāṇatāya ‘‘viññuppasatthānī’’ti vuttaṃ. Taṇhādiṭṭhīhi aparāmaṭṭhattāti – ‘‘imināhaṃ sīlena devo vā bhavissāmi devaññataro vā’’ti taṇhāparāmāsena – ‘‘imināhaṃ sīlena devo hutvā tattha nicco dhuvo sassato bhavissāmī’’ti diṭṭhiparāmāsena ca aparāmaṭṭhattā. Parāmaṭṭhunti codetuṃ. Sīlaṃ nāma avippaṭisārādipārampariyena yāvadeva samādhisampādanatthanti āha ‘‘samādhisaṃvattakānī’’ti. Samānabhāvo sāmaññaṃ, paripuṇṇacatupārisuddhibhāvena majjhe bhinnasuvaṇṇassa viya bhedābhāvato sīlena sāmaññaṃ sīlasāmaññaṃ, taṃ gato upagatoti sīlasāmaññagato. Tenāha ‘‘samānabhāvūpagatasīlo’’ti.
យាយំ ទិដ្ឋីតិ យា អយំ ទិដ្ឋិ មយ្ហញ្ចេវ តុម្ហាកញ្ច បច្ចក្ខភូតា។ ចតុសច្ចទស្សនដ្ឋេន ទិដ្ឋិ, ‘‘សព្ពេ សង្ខារា អនិច្ចា, សព្ពេ សង្ខារា ទុក្ខា, សព្ពេ ធម្មា អនត្តា’’តិ, ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធោ ភគវា, ស្វាខាតោ ភគវតា ធម្មោ, សុប្បដិបន្នោ សង្ឃោ’’តិ ច ទិដ្ឋិយា សាមញ្ញំ សមានទិដ្ឋិភាវំ។ អគ្គំ ឥតរេសំ សារណីយធម្មានំ បធានភាវតោ។ ឯតស្មិំ សតិ សុខសិទ្ធិតោ តេសំ សង្គាហិកំ, តតោ ឯវ តេសំ សង្ឃាដនិកំ គោបានសិយោ អបរិបតន្តេ កត្វា សង្គណ្ហាតិ ធារេតីតិ សង្គាហិកំ។ សង្ឃាដន្តិ អគ្គភាវេន សង្ឃាដភាវំ។ សង្ឃាដនំ ឯតេសំ អត្ថីតិ សង្ឃាដនិកំ, សង្ឃាដនិយន្តិ វា បាឋោ, សង្ឃាដនេ និយុត្តន្តិ វា សង្ឃាដនិកំ, ក-ការស្ស យ-ការំ កត្វា សង្ឃាដនិយំ។ សាមញ្ញតោ ឯវ គហិតត្តា នបុំសកនិទ្ទេសោ។
Yāyaṃ diṭṭhīti yā ayaṃ diṭṭhi mayhañceva tumhākañca paccakkhabhūtā. Catusaccadassanaṭṭhena diṭṭhi, ‘‘sabbe saṅkhārā aniccā, sabbe saṅkhārā dukkhā, sabbe dhammā anattā’’ti, ‘‘sammāsambuddho bhagavā, svākhāto bhagavatā dhammo, suppaṭipanno saṅgho’’ti ca diṭṭhiyā sāmaññaṃ samānadiṭṭhibhāvaṃ. Aggaṃ itaresaṃ sāraṇīyadhammānaṃ padhānabhāvato. Etasmiṃ sati sukhasiddhito tesaṃ saṅgāhikaṃ, tato eva tesaṃ saṅghāṭanikaṃ gopānasiyo aparipatante katvā saṅgaṇhāti dhāretīti saṅgāhikaṃ. Saṅghāṭanti aggabhāvena saṅghāṭabhāvaṃ. Saṅghāṭanaṃ etesaṃ atthīti saṅghāṭanikaṃ, saṅghāṭaniyanti vā pāṭho, saṅghāṭane niyuttanti vā saṅghāṭanikaṃ, ka-kārassa ya-kāraṃ katvā saṅghāṭaniyaṃ. Sāmaññato eva gahitattā napuṃsakaniddeso.
៤៩៣. បឋមមគ្គសម្មាទិដ្ឋិបិ ឯវំសភាវា, អញ្ញមគ្គសម្មាទិដ្ឋីសុ វត្តព្ពមេវ នត្ថីតិ អាហ ‘‘យាយំ សោតាបត្តិមគ្គទិដ្ឋី’’តិ។ ឯត្តាវតាបីតិ ឯត្តកេនបិ រាគាទីសុ ឯកេកេន បរិយុដ្ឋិតចិត្តតាយបិ បរិយុដ្ឋិតចិត្តោយេវ នាម ហោតិ, បគេវ ទ្វីហិ, ពហូហិ វា បរិយុដ្ឋិតចិត្តតាយ។ សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ អដ្ឋសុបិ វារេសុ។ សុដ្ឋុ ឋបិតន្តិ យថា មគ្គភាវនា ឧបរិ សច្ចាភិសម្ពោធោ ហោតិ, ឯវំ សម្មា ឋបិតំ។ តេនាហ ‘‘សច្ចានំ ពោធាយា’’តិ។ តំ ញាណន្តិ ‘‘នត្ថិ ខោ មេ តំ បរិយុដ្ឋាន’’ន្តិអាទិនា បវត្តំ បច្ចវេក្ខណញាណំ។ អរិយានំ ហោតីតិ អរិយានមេវ ហោតិ។ តេសញ្ហិ ឯកទេសតោបិ បហីនំ វត្តព្ពតំ អរហតិ។ តេនាហ ‘‘ន បុថុជ្ជនាន’’ន្តិ។ អរិយន្តិ វុត្តំ ‘‘អរិយេសុ ជាត’’ន្តិ កត្វា។ លោកុត្តរហេតុកតាយ លោកុត្តរន្តិ វុត្តំ។ តេនេវាហ ‘‘យេសំ បនា’’តិអាទិ។ តថា ហិស្ស បុថុជ្ជនេហិ អសាធារណតា។ តេនាហ ‘‘បុថុជ្ជនានំ បន អភាវតោ’’តិ។ សព្ពវារេសូតិ សព្ពេសុ ឥតរេសុ ឆសុ វារេសុ។
493. Paṭhamamaggasammādiṭṭhipi evaṃsabhāvā, aññamaggasammādiṭṭhīsu vattabbameva natthīti āha ‘‘yāyaṃ sotāpattimaggadiṭṭhī’’ti. Ettāvatāpīti ettakenapi rāgādīsu ekekena pariyuṭṭhitacittatāyapi pariyuṭṭhitacittoyeva nāma hoti, pageva dvīhi, bahūhi vā pariyuṭṭhitacittatāya. Sabbatthāti sabbesu aṭṭhasupi vāresu. Suṭṭhu ṭhapitanti yathā maggabhāvanā upari saccābhisambodho hoti, evaṃ sammā ṭhapitaṃ. Tenāha ‘‘saccānaṃ bodhāyā’’ti. Taṃ ñāṇanti ‘‘natthi kho me taṃ pariyuṭṭhāna’’ntiādinā pavattaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ. Ariyānaṃ hotīti ariyānameva hoti. Tesañhi ekadesatopi pahīnaṃ vattabbataṃ arahati. Tenāha ‘‘na puthujjanāna’’nti. Ariyanti vuttaṃ ‘‘ariyesu jāta’’nti katvā. Lokuttarahetukatāya lokuttaranti vuttaṃ. Tenevāha ‘‘yesaṃ panā’’tiādi. Tathā hissa puthujjanehi asādhāraṇatā. Tenāha ‘‘puthujjanānaṃ pana abhāvato’’ti. Sabbavāresūti sabbesu itaresu chasu vāresu.
៤៩៤. បច្ចត្តន្តិ បាដិយេក្កំ អត្តនិ មម ចិត្តេយេវ។ តេនាហ ‘‘អត្តនោ ចិត្តេ’’តិ។ ‘‘បច្ចត្តំ អត្តនោ ចិត្តេ និព្ពុតិំ កិលេសវូបសមំ លភាមី’’តិ ឥមមត្ថំ ‘‘ឯសេវ នយោ’’តិ ឥមិនា អតិទិសតិ។
494.Paccattanti pāṭiyekkaṃ attani mama citteyeva. Tenāha ‘‘attano citte’’ti. ‘‘Paccattaṃ attano citte nibbutiṃ kilesavūpasamaṃ labhāmī’’ti imamatthaṃ ‘‘eseva nayo’’ti iminā atidisati.
៤៩៥. តថារូបាយ ទិដ្ឋិយាតិ ឥទំ ‘‘យថារូបាយ ទិដ្ឋិយា សមន្នាគតោ’’តិ ឥមស្ស អត្ថស្ស បច្ចាមសនន្តិ អាហ ‘‘តថារូបាយ ទិដ្ឋិយាតិ ឯវរូបាយ សោតាបត្តិមគ្គទិដ្ឋិយា’’តិ។
495.Tathārūpāya diṭṭhiyāti idaṃ ‘‘yathārūpāya diṭṭhiyā samannāgato’’ti imassa atthassa paccāmasananti āha ‘‘tathārūpāya diṭṭhiyāti evarūpāya sotāpattimaggadiṭṭhiyā’’ti.
៤៩៦. សភាវេនាតិ និយតបញ្ចសិក្ខាបទតាទិសភាវេន។ សង្ឃកម្មវសេនាតិ មានត្តចរិយាទិសង្ឃកម្មវសេន។ ទហរោតិ ពាលោ។ កុមារោតិ ទារកោ។ យស្មា ទហរោ ‘‘កុមារោ’’តិ ច ‘‘យុវា’’តិ ច វុច្ចតិ, តស្មា មន្ទោតិ វុត្តំ។ មន្ទិន្ទ្រិយតាយ ហិ មន្ទោ។ តេនាហ ‘‘ចក្ខុសោតាទីនំ មន្ទតាយា’’តិ។ ឯវម្បិ យុវាវត្ថាបិ កេចិ មន្ទិន្ទ្រិយា ហោន្តីតិ តន្និវត្តនត្ថំ ‘‘ឧត្តានសេយ្យកោ’’តិ វុត្តំ។ យទិ ឧត្តានសេយ្យកោ, កថមស្ស អង្គារក្កមនន្តិ? យថា តថា អង្គារស្ស ផុសនំ ឥធ ‘‘អក្កមន’’ន្តិ អធិប្បេតន្តិ អាហ ‘‘ឥតោ ចិតោ ចា’’តិអាទិ។ មនុស្សានន្តិ មហល្លកមនុស្សានំ។ ន សីឃំ ហត្ថោ ឈាយតិ កថិនហត្ថតាយ។ ខិប្បំ បដិសំហរតិ មុទុតលុណសរីរតាយ។ អធិវាសេតិ កិញ្ចិ បយោជនំ អបេក្ខិត្វា។
496.Sabhāvenāti niyatapañcasikkhāpadatādisabhāvena. Saṅghakammavasenāti mānattacariyādisaṅghakammavasena. Daharoti bālo. Kumāroti dārako. Yasmā daharo ‘‘kumāro’’ti ca ‘‘yuvā’’ti ca vuccati, tasmā mandoti vuttaṃ. Mandindriyatāya hi mando. Tenāha ‘‘cakkhusotādīnaṃ mandatāyā’’ti. Evampi yuvāvatthāpi keci mandindriyā hontīti tannivattanatthaṃ ‘‘uttānaseyyako’’ti vuttaṃ. Yadi uttānaseyyako, kathamassa aṅgārakkamananti? Yathā tathā aṅgārassa phusanaṃ idha ‘‘akkamana’’nti adhippetanti āha ‘‘ito cito cā’’tiādi. Manussānanti mahallakamanussānaṃ. Na sīghaṃ hattho jhāyati kathinahatthatāya. Khippaṃ paṭisaṃharati mudutaluṇasarīratāya. Adhivāseti kiñci payojanaṃ apekkhitvā.
៤៩៧. ឧច្ចាវចានីតិ មហន្តានិ ចេវ ខុទ្ទកានិ ច។ តត្ថេវាតិ សុធាកម្មាទិម្ហិយេវ។ កសាវបចនំ សុធាទិសង្ខរណត្ថំ, ឧទកានយនំ ធោវនាទិអត្ថំ, ហលិទ្ទិវណ្ណធាតុលេបនត្ថំ កុច្ឆករណំ។ ពហលបត្ថនោតិ ទឡ្ហឆន្ទោ។ វច្ឆកន្តិ និព្ពត្តធេនុបគវច្ឆំ។ អបចិនាតីតិ អបវិន្ទតិ, អាលោកេតីតិ អត្ថោ។ តេនាហ ‘‘អបលោកេតី’’តិ។ តន្និន្នោ ហោតីតិ អធិសីលសិក្ខាទិនិន្នោវ ហោតិ ឧច្ចាវចានម្បិ កិំករណីយានំ ចារិត្តសីលស្ស បូរណវសេនេវ ករណតោ, យោនិសោមនសិការវសេនេវ ច តេសំ បដិបជ្ជនតោ។ ថេរស្ស សន្តិកេ អដ្ឋាសិ យោនិសោមនសិការាភាវតោ ‘‘តំ តំ សមុល្លបិស្សាមី’’តិ។
497.Uccāvacānīti mahantāni ceva khuddakāni ca. Tatthevāti sudhākammādimhiyeva. Kasāvapacanaṃ sudhādisaṅkharaṇatthaṃ, udakānayanaṃ dhovanādiatthaṃ, haliddivaṇṇadhātulepanatthaṃ kucchakaraṇaṃ. Bahalapatthanoti daḷhachando. Vacchakanti nibbattadhenupagavacchaṃ. Apacinātīti apavindati, āloketīti attho. Tenāha ‘‘apaloketī’’ti. Tanninno hotīti adhisīlasikkhādininnova hoti uccāvacānampi kiṃkaraṇīyānaṃ cārittasīlassa pūraṇavaseneva karaṇato, yonisomanasikāravaseneva ca tesaṃ paṭipajjanato. Therassa santike aṭṭhāsi yonisomanasikārābhāvato ‘‘taṃ taṃ samullapissāmī’’ti.
៤៩៨. ពលំ ឯវ ពលតាតិ អាហ ‘‘ពលេន សមន្នាគតោ’’តិ។ អត្ថិកភាវំ កត្វាតិ តេន ធម្មេន សវិសេសំ អត្ថិកភាវំ ឧប្បាទេត្វា។ សកលចិត្តេនាតិ ទេសនាយអាទិម្ហិ មជ្ឈេ បរិយោសានេតិ សព្ពត្ថេវ បវត្តតាយ សកលេន អនវសេសេន ចិត្តេន។
498. Balaṃ eva balatāti āha ‘‘balena samannāgato’’ti. Atthikabhāvaṃ katvāti tena dhammena savisesaṃ atthikabhāvaṃ uppādetvā. Sakalacittenāti desanāyaādimhi majjhe pariyosāneti sabbattheva pavattatāya sakalena anavasesena cittena.
៥០០. សភាវោតិ អរិយសាវកស្ស បុថុជ្ជនេហិ អសាធារណតាយ អាវេណិកោ សភាវោ។ សុដ្ឋុ សមន្នេសិតោតិ សម្មទេវ ឧបបរិក្ខិតោ។ សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយាតិ សោតាបត្តិផលស្ស សច្ឆិករណេន, សច្ឆិកតភាវេនាតិ អត្ថោ។ តេនាហ ‘‘សោតាបត្តិផលសច្ឆិកតញាណេនា’’តិ។ បឋមមគ្គផលស្ស បច្ចវេក្ខណញាណវិសេសា ហេតេ បវត្តិអាការភិន្នា។ តេនេវាហ ‘‘សត្តហិ មហាបច្ចវេក្ខណញាណេហី’’តិ។ អយំ តាវ អាចរិយានំ សមានកថាតិ ‘‘ឥទមស្ស បឋមំ ញាណ’’ន្តិអាទិនា វុត្តានិ បច្ចវេក្ខណញាណានិ, ន មគ្គញាណានីតិ ឯវំ បវត្តា បរម្បរាគតា បុព្ពាចរិយានំ សមានា សាធារណា ឥមិស្សា បាឡិយា អដ្ឋកថា អត្ថវណ្ណនា។ តត្ថ ការណមាហ ‘‘លោកុត្តរមគ្គោ ហិ ពហុចិត្តក្ខណិកោ នាម នត្ថី’’តិ។ យទិ សោ ពហុចិត្តក្ខណិកោ សិយា នានាភិសមយោ, តថា សតិ សំយោជនត្តយាទីនំ ឯកទេសប្បហានំ បាបុណាតីតិ អរិយមគ្គស្ស អនន្តរផលត្តា ឯកទេសសោតាបន្នតាទិភាវោ អាបជ្ជតិ, ផលានំ វា អនេកភាវោ, សព្ពមេតំ អយុត្តន្តិ តស្មា ឯកចិត្តក្ខណិកោវ អរិយមគ្គោ។
500.Sabhāvoti ariyasāvakassa puthujjanehi asādhāraṇatāya āveṇiko sabhāvo. Suṭṭhu samannesitoti sammadeva upaparikkhito. Sotāpattiphalasacchikiriyāyāti sotāpattiphalassa sacchikaraṇena, sacchikatabhāvenāti attho. Tenāha ‘‘sotāpattiphalasacchikatañāṇenā’’ti. Paṭhamamaggaphalassa paccavekkhaṇañāṇavisesā hete pavattiākārabhinnā. Tenevāha ‘‘sattahi mahāpaccavekkhaṇañāṇehī’’ti. Ayaṃ tāva ācariyānaṃ samānakathāti ‘‘idamassa paṭhamaṃ ñāṇa’’ntiādinā vuttāni paccavekkhaṇañāṇāni, na maggañāṇānīti evaṃ pavattā paramparāgatā pubbācariyānaṃ samānā sādhāraṇā imissā pāḷiyā aṭṭhakathā atthavaṇṇanā. Tattha kāraṇamāha ‘‘lokuttaramaggo hi bahucittakkhaṇiko nāma natthī’’ti. Yadi so bahucittakkhaṇiko siyā nānābhisamayo, tathā sati saṃyojanattayādīnaṃ ekadesappahānaṃ pāpuṇātīti ariyamaggassa anantaraphalattā ekadesasotāpannatādibhāvo āpajjati, phalānaṃ vā anekabhāvo, sabbametaṃ ayuttanti tasmā ekacittakkhaṇikova ariyamaggo.
យំ បន សុត្តបទំ និស្សាយ វិតណ្ឌវាទី អរិយមគ្គស្ស ឯកចិត្តក្ខណិកតំ បដិក្ខិបតិ, តំ ទស្សេន្តោ ‘‘សត្ត វស្សានីតិ ហិ វចនតោ’’តិ អាហ។ កិលេសា បន លហុ…បេ.… ឆិជ្ជន្តីតិ វទន្តេន ហិ ខិប្បំ តាវ កិលេសប្បហានំ, ទន្ធបវត្តិកា មគ្គភាវនាតិ បដិញ្ញាតំ ហោតិ។ តត្ថ សចេ មគ្គស្ស ភាវនាយ អារទ្ធមត្តាយ កិលេសា បហីយន្តិ, សេសា មគ្គភាវនា និរត្ថកា សិយា, អថ បច្ឆា កិលេសប្បហានំ, កិលេសា បន លហុ ឆិជ្ជន្តីតិ ឥទំ មិច្ឆា, ‘‘សោតាបត្តិផលសច្ឆិកិរិយាយា’’តិ វក្ខតីតិ។ តតោ សុត្តបដិជាននតោ។ មគ្គំ អភាវេត្វាតិ អរិយមគ្គំ បរិបុណ្ណំ កត្វា អភាវេត្វា។ អត្ថរសំ វិទិត្វាតិ សុត្តស្ស អវិបរីតោ អត្ថោ ឯវ អត្ថរសោ, តំ យាថាវតោ ញត្វា។ ឯវំ វិតណ្ឌវាទិវាទំ ភិន្ទិត្វា វុត្តមេវត្ថំ និគមេតុំ ‘‘ឥមានិ សត្ត ញាណានី’’តិអាទិ វុត្តំ។ សេសំ សុវិញ្ញេយ្យមេវ។
Yaṃ pana suttapadaṃ nissāya vitaṇḍavādī ariyamaggassa ekacittakkhaṇikataṃ paṭikkhipati, taṃ dassento ‘‘satta vassānīti hi vacanato’’ti āha. Kilesā pana lahu…pe… chijjantīti vadantena hi khippaṃ tāva kilesappahānaṃ, dandhapavattikā maggabhāvanāti paṭiññātaṃ hoti. Tattha sace maggassa bhāvanāya āraddhamattāya kilesā pahīyanti, sesā maggabhāvanā niratthakā siyā, atha pacchā kilesappahānaṃ, kilesā pana lahu chijjantīti idaṃ micchā, ‘‘sotāpattiphalasacchikiriyāyā’’ti vakkhatīti. Tato suttapaṭijānanato. Maggaṃ abhāvetvāti ariyamaggaṃ paripuṇṇaṃ katvā abhāvetvā. Attharasaṃ viditvāti suttassa aviparīto attho eva attharaso, taṃ yāthāvato ñatvā. Evaṃ vitaṇḍavādivādaṃ bhinditvā vuttamevatthaṃ nigametuṃ ‘‘imāni satta ñāṇānī’’tiādi vuttaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
កោសម្ពិយសុត្តវណ្ណនាយ លីនត្ថប្បកាសនា សមត្តា។
Kosambiyasuttavaṇṇanāya līnatthappakāsanā samattā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៨. កោសម្ពិយសុត្តំ • 8. Kosambiyasuttaṃ
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / សុត្តបិដក (អដ្ឋកថា) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) / ៨. កោសម្ពិយសុត្តវណ្ណនា • 8. Kosambiyasuttavaṇṇanā
