| Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / संयुत्तनिकाय (अट्ठकथा) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) |
८. कोसम्बिसुत्तवण्णना
8. Kosambisuttavaṇṇanā
६८. अट्ठमे अञ्ञत्रेवाति एकच्चो हि परस्स सद्दहित्वा यं एस भणति, तं भूतन्ति गण्हाति। अपरस्स निसीदित्वा चिन्तेन्तस्स यं कारणं रुच्चति, सो ‘‘अत्थि एत’’न्ति रुचिया गण्हाति। एको ‘‘चिरकालतो पट्ठाय एवं अनुस्सवो अत्थि, भूतमेत’’न्ति अनुस्सवेन गण्हाति। अञ्ञस्स वितक्कयतो एकं कारणं उपट्ठाति, सो ‘‘अत्थेत’’न्ति आकारपरिवितक्केन गण्हाति। अपरस्स चिन्तयतो एका दिट्ठि उप्पज्जति, यायस्स तं कारणं निज्झायन्तस्स खमति, सो ‘‘अत्थेत’’न्ति दिट्ठिनिज्झानक्खन्तिया गण्हाति। थेरो पन पञ्चपि एतानि कारणानि पटिक्खिपित्वा पच्चक्खञाणेन पटिविद्धभावं पुच्छन्तो अञ्ञत्रेव, आवुसो मुसिल, सद्धायातिआदिमाह। तत्थ अञ्ञत्रेवाति सद्धादीनि कारणानि ठपेत्वा, विना एतेहि कारणेहीति अत्थो। भवनिरोधो निब्बानन्ति पञ्चक्खन्धनिरोधो निब्बानं।
68. Aṭṭhame aññatrevāti ekacco hi parassa saddahitvā yaṃ esa bhaṇati, taṃ bhūtanti gaṇhāti. Aparassa nisīditvā cintentassa yaṃ kāraṇaṃ ruccati, so ‘‘atthi eta’’nti ruciyā gaṇhāti. Eko ‘‘cirakālato paṭṭhāya evaṃ anussavo atthi, bhūtameta’’nti anussavena gaṇhāti. Aññassa vitakkayato ekaṃ kāraṇaṃ upaṭṭhāti, so ‘‘attheta’’nti ākāraparivitakkena gaṇhāti. Aparassa cintayato ekā diṭṭhi uppajjati, yāyassa taṃ kāraṇaṃ nijjhāyantassa khamati, so ‘‘attheta’’nti diṭṭhinijjhānakkhantiyā gaṇhāti. Thero pana pañcapi etāni kāraṇāni paṭikkhipitvā paccakkhañāṇena paṭividdhabhāvaṃ pucchanto aññatreva, āvuso musila, saddhāyātiādimāha. Tattha aññatrevāti saddhādīni kāraṇāni ṭhapetvā, vinā etehi kāraṇehīti attho. Bhavanirodho nibbānanti pañcakkhandhanirodho nibbānaṃ.
तुण्ही अहोसीति थेरो खीणासवो, अहं पन खीणासवोति वा न वाति वा अवत्वा तुण्हीयेव अहोसि। आयस्मा नारदो आयस्मन्तं पविट्ठं एतदवोचाति कस्मा अवोच? सो किर चिन्तेसि – ‘‘भवनिरोधो निब्बानं नामाति सेखेहिपि जानितब्बो पञ्हो एस, अयं पन थेरो इमं थेरं असेखभूमिया कारेति, इमं ठानं जानापेस्सामी’’ति एतं अवोच।
Tuṇhī ahosīti thero khīṇāsavo, ahaṃ pana khīṇāsavoti vā na vāti vā avatvā tuṇhīyeva ahosi. Āyasmā nārado āyasmantaṃ paviṭṭhaṃ etadavocāti kasmā avoca? So kira cintesi – ‘‘bhavanirodho nibbānaṃ nāmāti sekhehipi jānitabbo pañho esa, ayaṃ pana thero imaṃ theraṃ asekhabhūmiyā kāreti, imaṃ ṭhānaṃ jānāpessāmī’’ti etaṃ avoca.
सम्मप्पञ्ञाय सुदिट्ठन्ति सह विपस्सनाय मग्गपञ्ञाय सुट्ठु दिट्ठं। न चम्हि अरहन्ति अनागामिमग्गे ठितत्ता अरहं न होमीति दीपेति। यं पनस्स इदानि ‘‘भवनिरोधो निब्बान’’न्ति ञाणं, तं एकूनवीसतिया पच्चवेक्खणञाणेहि विमुत्तं पच्चवेक्खणञाणं। उदपानोति वीसतिंसहत्थगम्भीरो पानीयकूपो। उदकवारकोति उदकउस्सिञ्चनवारको। उदकन्ति हि खो ञाणं अस्साति तीरे ठितस्स ओलोकयतो एवं ञाणं भवेय्य। न च कायेन फुसित्वाति उदकं पन नीहरित्वा कायेन फुसित्वा विहरितुं न सक्कुणेय्य। उदपाने उदकदस्सनं विय हि अनागामिनो निब्बानदस्सनं, घम्माभितत्तपुरिसो विय अनागामी, उदकवारको विय अरहत्तमग्गो, यथा घम्माभितत्तपुरिसो उदपाने उदकं पस्सति। एवं अनागामी पच्चवेक्खणञाणेन ‘‘उपरि अरहत्तफलसमयो नाम अत्थी’’ति जानाति। यथा पन सो पुरिसो उदकवारकस्स नत्थिताय उदकं नीहरित्वा कायेन फुसितुं न लभति, एवं अनागामी अरहत्तमग्गस्स नत्थिताय निब्बानं आरम्मणं कत्वा अरहत्तफलसमापत्तिं अप्पेत्वा निसीदितुं न लभति। अट्ठमं।
Sammappaññāyasudiṭṭhanti saha vipassanāya maggapaññāya suṭṭhu diṭṭhaṃ. Na camhi arahanti anāgāmimagge ṭhitattā arahaṃ na homīti dīpeti. Yaṃ panassa idāni ‘‘bhavanirodho nibbāna’’nti ñāṇaṃ, taṃ ekūnavīsatiyā paccavekkhaṇañāṇehi vimuttaṃ paccavekkhaṇañāṇaṃ. Udapānoti vīsatiṃsahatthagambhīro pānīyakūpo. Udakavārakoti udakaussiñcanavārako. Udakanti hi kho ñāṇaṃ assāti tīre ṭhitassa olokayato evaṃ ñāṇaṃ bhaveyya. Na ca kāyena phusitvāti udakaṃ pana nīharitvā kāyena phusitvā viharituṃ na sakkuṇeyya. Udapāne udakadassanaṃ viya hi anāgāmino nibbānadassanaṃ, ghammābhitattapuriso viya anāgāmī, udakavārako viya arahattamaggo, yathā ghammābhitattapuriso udapāne udakaṃ passati. Evaṃ anāgāmī paccavekkhaṇañāṇena ‘‘upari arahattaphalasamayo nāma atthī’’ti jānāti. Yathā pana so puriso udakavārakassa natthitāya udakaṃ nīharitvā kāyena phusituṃ na labhati, evaṃ anāgāmī arahattamaggassa natthitāya nibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā arahattaphalasamāpattiṃ appetvā nisīdituṃ na labhati. Aṭṭhamaṃ.
Related texts:
तिपिटक (मूल) • Tipiṭaka (Mūla) / सुत्तपिटक • Suttapiṭaka / संयुत्तनिकाय • Saṃyuttanikāya / ८. कोसम्बिसुत्तं • 8. Kosambisuttaṃ
टीका • Tīkā / सुत्तपिटक (टीका) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / संयुत्तनिकाय (टीका) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā) / ८. कोसम्बिसुत्तवण्णना • 8. Kosambisuttavaṇṇanā
