| Library / Tipiṭaka / තිපිටක • Tipiṭaka / බුද්ධවංස-අට්ඨකථා • Buddhavaṃsa-aṭṭhakathā |
25. කොණාගමනබුද්ධවංසවණ්ණනා
25. Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā
කකුසන්ධස්ස පන භගවතො අපරභාගෙ තස්ස සාසනෙ ච අන්තරහිතෙ සත්තෙසු තිංසවස්සසහස්සායුකෙසු ජාතෙසු පරහිතකොණාගමනො කොණාගමනො නාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි. අථ වා කනකාගමනතො කොණාගමනො නාම සත්ථා ලොකෙ උදපාදි. තත්ථ ක-කාරස්ස කොආදෙසං කත්වා න-කාරස්ස ණාදෙසං කත්වා එකස්ස ක-කාරස්ස ලොපං කත්වා නිරුත්තිනයෙන කනකස්ස කනකාදිආභරණස්ස ආගමනං පවස්සනං යස්ස භගවතො උප්පන්නකාලෙ සො කොණාගමනො නාම. එත්ථ පන ආයු අනුපුබ්බෙන පරිහීනසදිසං කතං, න එවං පරිහීනං, පුන වඩ්ඪිත්වා පරිහීනන්ති වෙදිතබ්බං. කථං? ඉමස්මිංයෙව කප්පෙ කකුසන්ධො භගවා චත්තාලීසවස්සසහස්සායුකකාලෙ නිබ්බත්තො, තං පන ආයු පරිහායමානං දසවස්සකාලං පත්වා පුන අසඞ්ඛ්යෙය්යං පත්වා තතො පරිහායමානං තිංසවස්සසහස්සායුකකාලෙ ඨිතං, තදා කොණාගමනො භගවා ලොකෙ උප්පන්නොති වෙදිතබ්බො.
Kakusandhassa pana bhagavato aparabhāge tassa sāsane ca antarahite sattesu tiṃsavassasahassāyukesu jātesu parahitakoṇāgamano koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. Atha vā kanakāgamanato koṇāgamano nāma satthā loke udapādi. Tattha ka-kārassa koādesaṃ katvā na-kārassa ṇādesaṃ katvā ekassa ka-kārassa lopaṃ katvā niruttinayena kanakassa kanakādiābharaṇassa āgamanaṃ pavassanaṃ yassa bhagavato uppannakāle so koṇāgamano nāma. Ettha pana āyu anupubbena parihīnasadisaṃ kataṃ, na evaṃ parihīnaṃ, puna vaḍḍhitvā parihīnanti veditabbaṃ. Kathaṃ? Imasmiṃyeva kappe kakusandho bhagavā cattālīsavassasahassāyukakāle nibbatto, taṃ pana āyu parihāyamānaṃ dasavassakālaṃ patvā puna asaṅkhyeyyaṃ patvā tato parihāyamānaṃ tiṃsavassasahassāyukakāle ṭhitaṃ, tadā koṇāgamano bhagavā loke uppannoti veditabbo.
සොපි පාරමියො පූරෙත්වා තුසිතපුරෙ නිබ්බත්තිත්වා තතො චවිත්වා සොභවතීනගරෙ යඤ්ඤදත්තස්ස බ්රාහ්මණස්ස භරියාය රූපාදීහි ගුණෙහි අනුත්තරාය උත්තරාය නාම බ්රාහ්මණියා කුච්ඡිස්මිං පටිසන්ධිං ගහෙත්වා දසන්නං මාසානං අච්චයෙන සුභවතීඋය්යානෙ මාතුකුච්ඡිතො නික්ඛමි. ජායමානෙ පන තස්මිං සකලජම්බුදීපෙ දෙවො කනකවස්සං වස්සි. තෙනස්ස කනකාගමනකාරණත්තා ‘‘කනකාගමනො’’ති නාමමකංසු. තං පනස්ස නාමං අනුක්කමෙන පරිණමමානං කොණාගමනො’’ති ජාතං. සො පන තීණි වස්සසහස්සානි අගාරං අජ්ඣාවසි. තුසිත-සන්තුසිත-සන්තුට්ඨනාමකා පනස්ස තයො පාසාදා අහෙසුං. රුචිගත්තාබ්රාහ්මණීපමුඛානි සොළස ඉත්ථිසහස්සානි අහෙසුං.
Sopi pāramiyo pūretvā tusitapure nibbattitvā tato cavitvā sobhavatīnagare yaññadattassa brāhmaṇassa bhariyāya rūpādīhi guṇehi anuttarāya uttarāya nāma brāhmaṇiyā kucchismiṃ paṭisandhiṃ gahetvā dasannaṃ māsānaṃ accayena subhavatīuyyāne mātukucchito nikkhami. Jāyamāne pana tasmiṃ sakalajambudīpe devo kanakavassaṃ vassi. Tenassa kanakāgamanakāraṇattā ‘‘kanakāgamano’’ti nāmamakaṃsu. Taṃ panassa nāmaṃ anukkamena pariṇamamānaṃ koṇāgamano’’ti jātaṃ. So pana tīṇi vassasahassāni agāraṃ ajjhāvasi. Tusita-santusita-santuṭṭhanāmakā panassa tayo pāsādā ahesuṃ. Rucigattābrāhmaṇīpamukhāni soḷasa itthisahassāni ahesuṃ.
සො චත්තාරි නිමිත්තානි දිස්වා රුචිගත්තාය බ්රාහ්මණියා සත්ථවාහෙ නාම පුත්තෙ උප්පන්නෙ හත්ථික්ඛන්ධවරගතො හත්ථියානෙන මහාභිනික්ඛමනං නික්ඛමිත්වා පබ්බජි. තං තිංසපුරිසසහස්සානි අනුපබ්බජිංසු. සො තෙහි පරිවුතො ඡ මාසෙ පධානචරියං චරිත්වා විසාඛපුණ්ණමායං අග්ගිසොනබ්රාහ්මණස්ස ධීතාය අග්ගිසොනබ්රාහ්මණකුමාරියා දින්නං මධුපායාසං පරිභුඤ්ජිත්වා ඛදිරවනෙ දිවාවිහාරං කත්වා සායන්හසමයෙ ජටාතින්දුකෙන නාම යවපාලෙන දින්නා අට්ඨ තිණමුට්ඨියො ගහෙත්වා උදුම්බරබොධිං පුණ්ඩරීකෙ වුත්තප්පමාණං ඵලවිභූතිසම්පන්නං දක්ඛිණතො උපගන්ත්වා වීසතිහත්ථවිත්ථතං තිණසන්ථරං සන්ථරිත්වා පල්ලඞ්කං ආභුජිත්වා මාරබලං විද්ධංසෙත්වා දසබලඤාණානි පටිලභිත්වා – ‘‘අනෙකජාතිසංසාරං…පෙ.… තණ්හානං ඛයමජ්ඣගා’’ති උදානං උදානෙත්වා සත්තසත්තාහං වීතිනාමෙත්වා අත්තනා සහ පබ්බජිතානං තිංසභික්ඛුසහස්සානං උපනිස්සයසම්පත්තිං දිස්වා ගගනපථෙන ගන්ත්වා සුදස්සනනගරසමීපෙ ඉසිපතනෙ මිගදායෙ ඔතරිත්වා තෙසං මජ්ඣගතො ධම්මචක්කං පවත්තෙසි, තදා තිංසකොටිසහස්සානං පඨමාභිසමයො අහොසි.
So cattāri nimittāni disvā rucigattāya brāhmaṇiyā satthavāhe nāma putte uppanne hatthikkhandhavaragato hatthiyānena mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā pabbaji. Taṃ tiṃsapurisasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi parivuto cha māse padhānacariyaṃ caritvā visākhapuṇṇamāyaṃ aggisonabrāhmaṇassa dhītāya aggisonabrāhmaṇakumāriyā dinnaṃ madhupāyāsaṃ paribhuñjitvā khadiravane divāvihāraṃ katvā sāyanhasamaye jaṭātindukena nāma yavapālena dinnā aṭṭha tiṇamuṭṭhiyo gahetvā udumbarabodhiṃ puṇḍarīke vuttappamāṇaṃ phalavibhūtisampannaṃ dakkhiṇato upagantvā vīsatihatthavitthataṃ tiṇasantharaṃ santharitvā pallaṅkaṃ ābhujitvā mārabalaṃ viddhaṃsetvā dasabalañāṇāni paṭilabhitvā – ‘‘anekajātisaṃsāraṃ…pe… taṇhānaṃ khayamajjhagā’’ti udānaṃ udānetvā sattasattāhaṃ vītināmetvā attanā saha pabbajitānaṃ tiṃsabhikkhusahassānaṃ upanissayasampattiṃ disvā gaganapathena gantvā sudassananagarasamīpe isipatane migadāye otaritvā tesaṃ majjhagato dhammacakkaṃ pavattesi, tadā tiṃsakoṭisahassānaṃ paṭhamābhisamayo ahosi.
පුන සුන්දරනගරද්වාරෙ මහාසාලරුක්ඛමූලෙ යමකපාටිහාරියං කත්වා වීසතිකොටිසහස්සානං ධම්මාමතං පායෙසි, සො දුතියො අභිසමයො අහොසි. අත්තනො මාතරං උත්තරං පමුඛං කත්වා දසසු චක්කවාළසහස්සෙසු දෙවතානං සමාගතානං අභිධම්මපිටකං දෙසෙන්තෙ භගවති දසන්නං කොටිසහස්සානං තතියො අභිසමයො අහොසි. තෙන වුත්තං –
Puna sundaranagaradvāre mahāsālarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā vīsatikoṭisahassānaṃ dhammāmataṃ pāyesi, so dutiyo abhisamayo ahosi. Attano mātaraṃ uttaraṃ pamukhaṃ katvā dasasu cakkavāḷasahassesu devatānaṃ samāgatānaṃ abhidhammapiṭakaṃ desente bhagavati dasannaṃ koṭisahassānaṃ tatiyo abhisamayo ahosi. Tena vuttaṃ –
1.
1.
‘‘කකුසන්ධස්ස අපරෙන, සම්බුද්ධො ද්විපදුත්තමො;
‘‘Kakusandhassa aparena, sambuddho dvipaduttamo;
කොණාගමනො නාම ජිනො, ලොකජෙට්ඨො නරාසභො.
Koṇāgamano nāma jino, lokajeṭṭho narāsabho.
2.
2.
‘‘දස ධම්මෙ පූරයිත්වාන, කන්තාරං සමතික්කමි;
‘‘Dasa dhamme pūrayitvāna, kantāraṃ samatikkami;
පවාහිය මලං සබ්බං, පත්තො සම්බොධිමුත්තමං.
Pavāhiya malaṃ sabbaṃ, patto sambodhimuttamaṃ.
3.
3.
‘‘ධම්මචක්කං පවත්තෙන්තෙ, කොණාගමනනායකෙ;
‘‘Dhammacakkaṃ pavattente, koṇāgamananāyake;
තිංසකොටිසහස්සානං, පඨමාභිසමයො අහු.
Tiṃsakoṭisahassānaṃ, paṭhamābhisamayo ahu.
4.
4.
‘‘පාටිහීරං කරොන්තෙ ච, පරවාදප්පමද්දනෙ;
‘‘Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddane;
වීසතිකොටිසහස්සානං, දුතියාභිසමයො අහු.
Vīsatikoṭisahassānaṃ, dutiyābhisamayo ahu.
5.
5.
‘‘තතො විකුබ්බනං කත්වා, ජිනො දෙවපුරං ගතො;
‘‘Tato vikubbanaṃ katvā, jino devapuraṃ gato;
වසතෙ තත්ථ සම්බුද්ධො, සිලාය පණ්ඩුකම්බලෙ.
Vasate tattha sambuddho, silāya paṇḍukambale.
6.
6.
‘‘පකරණෙ සත්ත දෙසෙන්තො, වස්සං වසති සො මුනි;
‘‘Pakaraṇe satta desento, vassaṃ vasati so muni;
දසකොටිසහස්සානං, තතියාභිසමයො අහූ’’ති.
Dasakoṭisahassānaṃ, tatiyābhisamayo ahū’’ti.
තත්ථ දස ධම්මෙ පූරයිත්වානාති දස පාරමිධම්මෙ පූරයිත්වා. කන්තාරං සමතික්කමීති ජාතිකන්තාරං සමතික්කමි. පවාහියාති පවාහෙත්වා. මලං සබ්බන්ති රාගාදිමලත්තයං. පාටිහීරං කරොන්තෙ ච, පරවාදප්පමද්දනෙති පරවාදිවාදප්පමද්දනෙ, භගවති පාටිහාරියං කරොන්තෙති අත්ථො. විකුබ්බනන්ති විකුබ්බනිද්ධිං, සුන්දරනගරද්වාරෙ යමකපාටිහාරියං කත්වා දෙවපුරං ගතො තත්ථ පණ්ඩුකම්බලසිලායං වසි. කථං වසීති? පකරණෙ සත්ත දෙසෙන්තොති තත්ථ දෙවානං සත්තප්පකරණසඞ්ඛාතං අභිධම්මපිටකං දෙසෙන්තො වසි. එවං තත්ථ අභිධම්මං දෙසෙන්තෙ භගවති දසකොටිසහස්සානං දෙවානං අභිසමයො අහොසීති අත්ථො.
Tattha dasa dhamme pūrayitvānāti dasa pāramidhamme pūrayitvā. Kantāraṃ samatikkamīti jātikantāraṃ samatikkami. Pavāhiyāti pavāhetvā. Malaṃ sabbanti rāgādimalattayaṃ. Pāṭihīraṃ karonte ca, paravādappamaddaneti paravādivādappamaddane, bhagavati pāṭihāriyaṃ karonteti attho. Vikubbananti vikubbaniddhiṃ, sundaranagaradvāre yamakapāṭihāriyaṃ katvā devapuraṃ gato tattha paṇḍukambalasilāyaṃ vasi. Kathaṃ vasīti? Pakaraṇe satta desentoti tattha devānaṃ sattappakaraṇasaṅkhātaṃ abhidhammapiṭakaṃ desento vasi. Evaṃ tattha abhidhammaṃ desente bhagavati dasakoṭisahassānaṃ devānaṃ abhisamayo ahosīti attho.
පරිසුද්ධපාරමිපූරණාගමනස්ස කොණාගමනස්සපි එකො සාවකසන්නිපාතො අහොසි. සුරින්දවතීනගරෙ සුරින්දවතුය්යානෙ විහරන්තො භිය්යසස්ස රාජපුත්තස්ස ච උත්තරස්ස ච රාජපුත්තස්ස ද්වින්නම්පි තිංසසහස්සපරිවාරානං ධම්මං දෙසෙත්වා සබ්බෙව තෙ එහිභික්ඛුපබ්බජ්ජාය පබ්බාජෙත්වා තෙසං මජ්ඣගතො මාඝපුණ්ණමායං පාතිමොක්ඛං උද්දිසි. තෙන වුත්තං –
Parisuddhapāramipūraṇāgamanassa koṇāgamanassapi eko sāvakasannipāto ahosi. Surindavatīnagare surindavatuyyāne viharanto bhiyyasassa rājaputtassa ca uttarassa ca rājaputtassa dvinnampi tiṃsasahassaparivārānaṃ dhammaṃ desetvā sabbeva te ehibhikkhupabbajjāya pabbājetvā tesaṃ majjhagato māghapuṇṇamāyaṃ pātimokkhaṃ uddisi. Tena vuttaṃ –
7.
7.
‘‘තස්සාපි දෙවදෙවස්ස, එකො ආසි සමාගමො;
‘‘Tassāpi devadevassa, eko āsi samāgamo;
ඛීණාසවානං විමලානං, සන්තචිත්තාන තාදිනං.
Khīṇāsavānaṃ vimalānaṃ, santacittāna tādinaṃ.
8.
8.
‘‘තිංසභික්ඛුසහස්සානං, තදා ආසි සමාගමො;
‘‘Tiṃsabhikkhusahassānaṃ, tadā āsi samāgamo;
ඔඝානමතික්කන්තානං, භිජ්ජිතානඤ්ච මච්චුයා’’ති.
Oghānamatikkantānaṃ, bhijjitānañca maccuyā’’ti.
තත්ථ ඔඝානන්ති කාමොඝාදීනං, චතුන්නමොඝානමෙතං අධිවචනං. යස්ස පන තෙ සංවිජ්ජන්ති, තං වට්ටස්මිං ඔහනන්ති ඔසීදාපෙන්තීති ඔඝා, තෙසං ඔඝානං, උපයොගත්ථෙ සාමිවචනං දට්ඨබ්බං. චතුබ්බිධෙ ඔඝෙ අතික්කන්තානන්ති අත්ථො. භිජ්ජිතානන්ති එත්ථාපි එසෙව නයො. මච්චුයාති මච්චුනො.
Tattha oghānanti kāmoghādīnaṃ, catunnamoghānametaṃ adhivacanaṃ. Yassa pana te saṃvijjanti, taṃ vaṭṭasmiṃ ohananti osīdāpentīti oghā, tesaṃ oghānaṃ, upayogatthe sāmivacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Catubbidhe oghe atikkantānanti attho. Bhijjitānanti etthāpi eseva nayo. Maccuyāti maccuno.
තදා අම්හාකං බොධිසත්තො මිථිලනගරෙ පබ්බතො නාම රාජා අහොසි, තදා ‘‘සරණගතසබ්බපාණාගමනං කොණාගමනං මිථිලනගරමනුප්පත්ත’’න්ති සුත්වා සපරිවාරො රාජා පච්චුග්ගන්ත්වා වන්දිත්වා දසබලං නිමන්තෙත්වා මහාදානං දත්වා තත්ථ භගවන්තං වස්සාවාසත්ථාය යාචිත්වා තෙමාසං සසාවකසඞ්ඝං සත්ථාරං උපට්ඨහිත්වා පත්තුණ්ණචීනපට්ටකම්බලකොසෙය්යදුකූලකප්පාසිකාදීනි මහග්ඝානි චෙව සුඛුමවත්ථානි ච සුවණ්ණපාදුකා චෙව අඤ්ඤඤ්ච බහුපරික්ඛාරමදාසි. සොපි නං භගවා බ්යාකාසි – ‘‘ඉමස්මිංයෙව භද්දකප්පෙ අයං බුද්ධො භවිස්සතී’’ති . අථ සො මහාපුරිසො තස්ස භගවතො බ්යාකරණං සුත්වා මහාරජ්ජං පරිච්චජිත්වා තස්සෙව භගවතො සන්තිකෙ පබ්බජි. තෙන වුත්තං –
Tadā amhākaṃ bodhisatto mithilanagare pabbato nāma rājā ahosi, tadā ‘‘saraṇagatasabbapāṇāgamanaṃ koṇāgamanaṃ mithilanagaramanuppatta’’nti sutvā saparivāro rājā paccuggantvā vanditvā dasabalaṃ nimantetvā mahādānaṃ datvā tattha bhagavantaṃ vassāvāsatthāya yācitvā temāsaṃ sasāvakasaṅghaṃ satthāraṃ upaṭṭhahitvā pattuṇṇacīnapaṭṭakambalakoseyyadukūlakappāsikādīni mahagghāni ceva sukhumavatthāni ca suvaṇṇapādukā ceva aññañca bahuparikkhāramadāsi. Sopi naṃ bhagavā byākāsi – ‘‘imasmiṃyeva bhaddakappe ayaṃ buddho bhavissatī’’ti . Atha so mahāpuriso tassa bhagavato byākaraṇaṃ sutvā mahārajjaṃ pariccajitvā tasseva bhagavato santike pabbaji. Tena vuttaṃ –
9.
9.
‘‘අහං තෙන සමයෙන, පබ්බතො නාම ඛත්තියො;
‘‘Ahaṃ tena samayena, pabbato nāma khattiyo;
මිත්තාමච්චෙහි සම්පන්නො, අනන්තබලවාහනො.
Mittāmaccehi sampanno, anantabalavāhano.
10.
10.
‘‘සම්බුද්ධදස්සනං ගන්ත්වා, සුත්වා ධම්මමනුත්තරං;
‘‘Sambuddhadassanaṃ gantvā, sutvā dhammamanuttaraṃ;
නිමන්තෙත්වා සජිනසඞ්ඝං, දානං දත්වා යදිච්ඡකං.
Nimantetvā sajinasaṅghaṃ, dānaṃ datvā yadicchakaṃ.
11.
11.
‘‘පත්තුණ්ණං චීනපට්ටඤ්ච, කොසෙය්යං කම්බලම්පි ච;
‘‘Pattuṇṇaṃ cīnapaṭṭañca, koseyyaṃ kambalampi ca;
සුවණ්ණපාදුකඤ්චෙව, අදාසිං සත්ථුසාවකෙ.
Suvaṇṇapādukañceva, adāsiṃ satthusāvake.
12.
12.
‘‘සොපි මං බුද්ධො බ්යාකාසි, සඞ්ඝමජ්ඣෙ නිසීදිය;
‘‘Sopi maṃ buddho byākāsi, saṅghamajjhe nisīdiya;
ඉමම්හි භද්දකෙ කප්පෙ, අයං බුද්ධො භවිස්සති.
Imamhi bhaddake kappe, ayaṃ buddho bhavissati.
13.
13.
‘‘අහු කපිලව්හයා රම්මා…පෙ.… හෙස්සාම සම්මුඛා ඉමං.
‘‘Ahu kapilavhayā rammā…pe… hessāma sammukhā imaṃ.
14.
14.
‘‘තස්සාපි වචනං සුත්වා, භිය්යො චිත්තං පසාදයිං;
‘‘Tassāpi vacanaṃ sutvā, bhiyyo cittaṃ pasādayiṃ;
උත්තරිං වතමධිට්ඨාසිං දසපාරමිපූරියා.
Uttariṃ vatamadhiṭṭhāsiṃ dasapāramipūriyā.
15.
15.
‘‘සබ්බඤ්ඤුතං ගවෙසන්තො, දානං දත්වා නරුත්තමෙ;
‘‘Sabbaññutaṃ gavesanto, dānaṃ datvā naruttame;
ඔහායාහං මහාරජ්ජං, පබ්බජිං ජිනසන්තිකෙ’’ති.
Ohāyāhaṃ mahārajjaṃ, pabbajiṃ jinasantike’’ti.
තත්ථ අනන්තබලවාහනොති බහුකං අනන්තං මය්හං බලං අස්සහත්ථිආදිකං වාහනඤ්චාති අත්ථො. සම්බුද්ධදස්සනන්ති සම්බුද්ධදස්සනත්ථාය. යදිච්ඡකන්ති යාවදිච්ඡකං බුද්ධප්පමුඛං සඞ්ඝං චතුබ්බිධෙන ආහාරෙන ‘‘අලමල’’න්ති පවාරාපෙත්වා, හත්ථෙන පිදහාපෙත්වාති අත්ථො. සත්ථුසාවකෙති සත්ථුනො චෙව සාවකානඤ්ච අදාසිං. නරුත්තමෙති නරුත්තමස්ස. ඔහායාති පහාය පරිච්චජිත්වා.
Tattha anantabalavāhanoti bahukaṃ anantaṃ mayhaṃ balaṃ assahatthiādikaṃ vāhanañcāti attho. Sambuddhadassananti sambuddhadassanatthāya. Yadicchakanti yāvadicchakaṃ buddhappamukhaṃ saṅghaṃ catubbidhena āhārena ‘‘alamala’’nti pavārāpetvā, hatthena pidahāpetvāti attho. Satthusāvaketi satthuno ceva sāvakānañca adāsiṃ. Naruttameti naruttamassa. Ohāyāti pahāya pariccajitvā.
තස්ස පන කොණාගමනස්ස භගවතො සොභවතී නාම නගරං අහොසි, යඤ්ඤදත්තො නාම බ්රාහ්මණො පිතා, උත්තරා නාම බ්රාහ්මණී මාතා, භිය්යසො ච උත්තරො චාති ද්වෙ අග්ගසාවකා, සොත්ථිජො නාමුපට්ඨාකො, සමුද්දා ච උත්තරා ච ද්වෙ අග්ගසාවිකා, උදුම්බරරුක්ඛො බොධි, සරීරං තිංසහත්ථුබ්බෙධං අහොසි, තිංසවස්සසහස්සානි ආයු, භරියා පනස්ස රුචිගත්තා නාම බ්රාහ්මණී, සත්ථවාහො නාම පුත්තො, හත්ථියානෙන නික්ඛමි. තෙන වුත්තං –
Tassa pana koṇāgamanassa bhagavato sobhavatī nāma nagaraṃ ahosi, yaññadatto nāma brāhmaṇo pitā, uttarā nāma brāhmaṇī mātā, bhiyyaso ca uttaro cāti dve aggasāvakā, sotthijo nāmupaṭṭhāko, samuddā ca uttarā ca dve aggasāvikā, udumbararukkho bodhi, sarīraṃ tiṃsahatthubbedhaṃ ahosi, tiṃsavassasahassāni āyu, bhariyā panassa rucigattā nāma brāhmaṇī, satthavāho nāma putto, hatthiyānena nikkhami. Tena vuttaṃ –
16.
16.
‘‘නගරං සොභවතී නාම, සොභො නාමාසි ඛත්තියො;
‘‘Nagaraṃ sobhavatī nāma, sobho nāmāsi khattiyo;
වසතෙ තත්ථ නගරෙ, සම්බුද්ධස්ස මහාකුලං.
Vasate tattha nagare, sambuddhassa mahākulaṃ.
17.
17.
‘‘බ්රාහ්මණො යඤ්ඤදත්තො ච, ආසි බුද්ධස්ස සො පිතා;
‘‘Brāhmaṇo yaññadatto ca, āsi buddhassa so pitā;
උත්තරා නාම ජනිකා, කොණාගමනස්ස සත්ථුනො;
Uttarā nāma janikā, koṇāgamanassa satthuno;
22.
22.
‘‘භිය්යසො උත්තරො නාම, අහෙසුං අග්ගසාවකා;
‘‘Bhiyyaso uttaro nāma, ahesuṃ aggasāvakā;
සොත්ථිජො නාමුපට්ඨාකො, කොණාගමනස්ස සත්ථුනො.
Sotthijo nāmupaṭṭhāko, koṇāgamanassa satthuno.
23.
23.
‘‘සමුද්දා උත්තරා චෙව, අහෙසුං අග්ගසාවිකා;
‘‘Samuddā uttarā ceva, ahesuṃ aggasāvikā;
බොධි තස්ස භගවතො, උදුම්බරොති පවුච්චති.
Bodhi tassa bhagavato, udumbaroti pavuccati.
25.
25.
‘‘උච්චත්තනෙන සො බුද්ධො, තිංසහත්ථසමුග්ගතො;
‘‘Uccattanena so buddho, tiṃsahatthasamuggato;
උක්කාමුඛෙ යථා කම්බු, එවං රංසීහි මණ්ඩිතො.
Ukkāmukhe yathā kambu, evaṃ raṃsīhi maṇḍito.
26.
26.
‘‘තිංසවස්සසහස්සානි, ආයු බුද්ධස්ස තාවදෙ;
‘‘Tiṃsavassasahassāni, āyu buddhassa tāvade;
තාවතා තිට්ඨමානො සො, තාරෙසි ජනතං බහුං.
Tāvatā tiṭṭhamāno so, tāresi janataṃ bahuṃ.
27.
27.
‘‘ධම්මචෙතිං සමුස්සෙත්වා, ධම්මදුස්සවිභූසිතං;
‘‘Dhammacetiṃ samussetvā, dhammadussavibhūsitaṃ;
ධම්මපුප්ඵගුළං කත්වා, නිබ්බුතො සො සසාවකො.
Dhammapupphaguḷaṃ katvā, nibbuto so sasāvako.
28.
28.
‘‘මහාවිලාසො තස්ස ජනො, සිරිධම්මප්පකාසනො;
‘‘Mahāvilāso tassa jano, siridhammappakāsano;
සබ්බං තමන්තරහිතං, නනු රිත්තා සබ්බසඞ්ඛාරා’’ති.
Sabbaṃ tamantarahitaṃ, nanu rittā sabbasaṅkhārā’’ti.
තත්ථ උක්කාමුඛෙති කම්මාරුද්ධනෙ. යථා කම්බූති සුවණ්ණනික්ඛං විය. එවං රංසීහි මණ්ඩිතොති එවං රස්මීහි පටිමණ්ඩිතො සමලඞ්කතො. ධම්මචෙතිං සමුස්සෙත්වාති සත්තත්තිංසබොධිපක්ඛියධම්මමයං චෙතියං පතිට්ඨාපෙත්වා. ධම්මදුස්සවිභූසිතන්ති චතුසච්චධම්මපටාකවිභූසිතං. ධම්මපුප්ඵගුළං කත්වාති ධම්මමයපුප්ඵමාලාගුළං කත්වා. මහාජනස්ස විපස්සනාචෙතියඞ්ගණෙ ඨිතස්ස නමස්සනත්ථාය ධම්මචෙතියං පතිට්ඨාපෙත්වා සසාවකසඞ්ඝො සත්ථා පරිනිබ්බායීති අත්ථො. මහාවිලාසොති මහාඉද්ධිවිලාසප්පත්තො. තස්සාති තස්ස භගවතො. ජනොති සාවකජනො. සිරිධම්මප්පකාසනොති ලොකුත්තරධම්මප්පකාසනො සො භගවා ච සබ්බං තමන්තරහිතන්ති අත්ථො.
Tattha ukkāmukheti kammāruddhane. Yathā kambūti suvaṇṇanikkhaṃ viya. Evaṃ raṃsīhi maṇḍitoti evaṃ rasmīhi paṭimaṇḍito samalaṅkato. Dhammacetiṃ samussetvāti sattattiṃsabodhipakkhiyadhammamayaṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā. Dhammadussavibhūsitanti catusaccadhammapaṭākavibhūsitaṃ. Dhammapupphaguḷaṃ katvāti dhammamayapupphamālāguḷaṃ katvā. Mahājanassa vipassanācetiyaṅgaṇe ṭhitassa namassanatthāya dhammacetiyaṃ patiṭṭhāpetvā sasāvakasaṅgho satthā parinibbāyīti attho. Mahāvilāsoti mahāiddhivilāsappatto. Tassāti tassa bhagavato. Janoti sāvakajano. Siridhammappakāsanoti lokuttaradhammappakāsano so bhagavā ca sabbaṃ tamantarahitanti attho.
‘‘සුඛෙන කොණාගමනො ගතාසවො, විකාමපාණාගමනො මහෙසී;
‘‘Sukhena koṇāgamano gatāsavo, vikāmapāṇāgamano mahesī;
වනෙ විවෙකෙ සිරිනාමධෙය්යෙ, විසුද්ධවංසාගමනො වසිත්ථ’’.
Vane viveke sirināmadheyye, visuddhavaṃsāgamano vasittha’’.
සෙසගාථාසු සබ්බත්ථ පාකටමෙවාති.
Sesagāthāsu sabbattha pākaṭamevāti.
කොණාගමනබුද්ධවංසවණ්ණනා නිට්ඨිතා.
Koṇāgamanabuddhavaṃsavaṇṇanā niṭṭhitā.
නිට්ඨිතො තෙවීසතිමො බුද්ධවංසො.
Niṭṭhito tevīsatimo buddhavaṃso.
Related texts:
තිපිටක (මූල) • Tipiṭaka (Mūla) / සුත්තපිටක • Suttapiṭaka / ඛුද්දකනිකාය • Khuddakanikāya / බුද්ධවංසපාළි • Buddhavaṃsapāḷi / 25. කොණාගමනබුද්ධවංසො • 25. Koṇāgamanabuddhavaṃso
