| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯ (ਟੀਕਾ) • Aṅguttaranikāya (ṭīkā) |
੧੧. ਕੋਧਨਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
11. Kodhanasuttavaṇṇanā
੬੪. ਏਕਾਦਸਮੇ ਸਪਤ੍ਤਕਰਣਾਤਿ વਾ ਸਪਤ੍ਤੇਹਿ ਕਾਤਬ੍ਬਾ। ਕੋਧਨਨ੍ਤਿ ਕੁਜ੍ਝਨਸੀਲਂ। ਕੋਧਨੋਯਨ੍ਤਿ ਕੁਜ੍ਝਨੋ ਅਯਂ। ਅਯਨ੍ਤਿ ਚ ਨਿਪਾਤਮਤ੍ਤਂ। ਕੋਧਪਰੇਤੋਤਿ ਕੋਧੇਨ ਅਨੁਗਤੋ, ਪਰਾਭਿਭੂਤੋ વਾ। ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋવ ਹੋਤੀਤਿ ਪਕਤਿਯਾ વਣ੍ਣવਾਪਿ ਅਲਙ੍ਕਤਪ੍ਪਟਿਯਤ੍ਤੋਪਿ ਮੁਖવਿਕਾਰਾਦਿવਸੇਨ વਿਰੂਪੋ ਏવ ਹੋਤਿ। ਏਤਰਹਿ ਆਯਤਿਞ੍ਚਾਤਿ ਕੋਧਾਭਿਭੂਤਸ੍ਸ ਏਕਨ੍ਤਮਿਦਂ ਫਲਨ੍ਤਿ ਦੀਪੇਤੁਂ ‘‘ਦੁਬ੍ਬਣ੍ਣੋવਾ’’ਤਿ ਅવਧਾਰਣਂ ਕਤ੍વਾ ਪੁਨ ‘‘ਕੋਧਾਭਿਭੂਤੋ’’ਤਿ વੁਤ੍ਤਂ।
64. Ekādasame sapattakaraṇāti vā sapattehi kātabbā. Kodhananti kujjhanasīlaṃ. Kodhanoyanti kujjhano ayaṃ. Ayanti ca nipātamattaṃ. Kodhaparetoti kodhena anugato, parābhibhūto vā. Dubbaṇṇova hotīti pakatiyā vaṇṇavāpi alaṅkatappaṭiyattopi mukhavikārādivasena virūpo eva hoti. Etarahi āyatiñcāti kodhābhibhūtassa ekantamidaṃ phalanti dīpetuṃ ‘‘dubbaṇṇovā’’ti avadhāraṇaṃ katvā puna ‘‘kodhābhibhūto’’ti vuttaṃ.
ਅਯਸਭਾવਨ੍ਤਿ ਅਕਿਤ੍ਤਿਮਭਾવਂ। ਅਤ੍ਤਨੋ ਪਰੇਸਞ੍ਚ ਅਨਤ੍ਥਂ ਜਨੇਤੀਤਿ ਅਨਤ੍ਥਜਨਨੋ। ਅਨ੍ਤਰਤੋਤਿ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰਤੋ, ਚਿਤ੍ਤਤੋ વਾ। ਤਂ ਜਨੋ ਨਾવਬੁਜ੍ਝਤੀਤਿ ਕੋਧਸਙ੍ਖਾਤਂ ਅਨ੍ਤਰਤੋ ਅਬ੍ਭਨ੍ਤਰੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਚਿਤ੍ਤੇਯੇવ ਜਾਤਂ ਅਨਤ੍ਥਜਨਨਚਿਤ੍ਤਪ੍ਪਕੋਪਨਾਦਿਭਯਂ ਭਯਹੇਤੁਂ ਅਯਂ ਬਾਲਮਹਾਜਨੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ। ਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਥ। ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਹਿ ਏਤਂ ਪਚ੍ਚਤ੍ਤવਚਨਂ। ਯਸ੍ਮਿਂ ਕਾਲੇ ਕੋਧੋ ਸਹਤੇ ਨਰਂ, ਅਨ੍ਧਤਮਂ ਤਦਾ ਹੋਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋ। ਯਨ੍ਤਿ વਾ ਕਾਰਣવਚਨਂ, ਯਸ੍ਮਾ ਕੋਧੋ ਉਪ੍ਪਜ੍ਜਮਾਨੋ ਨਰਂ ਸਹਤੇ ਅਭਿਭવਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਨ੍ਧਤਮਂ ਤਦਾ ਹੋਤਿ, ਯਦਾ ਕੁਦ੍ਧੋਤਿ ਅਤ੍ਥੋ ਯਂ-ਤਂ-ਸਦ੍ਦਾਨਂ ਏਕਨ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਭਾવਤੋ। ਅਥ વਾ ਯਨ੍ਤਿ ਕਿਰਿਯਾਪਰਾਮਸਨਂ। ਸਹਤੇਤਿ ਯਦੇਤਂ ਕੋਧਸ੍ਸ ਸਹਨਂ ਅਭਿਭવਨਂ, ਏਤਂ ਅਨ੍ਧਤਮਂ ਭવਨਨ੍ਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਅਥ વਾ ਯਂ ਨਰਂ ਕੋਧੋ ਸਹਤੇ ਅਭਿਭવਤਿ, ਤਸ੍ਸ ਅਨ੍ਧਤਮਂ ਤਦਾ ਹੋਤਿ। ਤਤੋ ਚ ਕੁਦ੍ਧੋ ਅਤ੍ਥਂ ਨ ਜਾਨਾਤਿ, ਕੁਦ੍ਧੋ ਧਮ੍ਮਂ ਨ ਪਸ੍ਸਤੀਤਿ।
Ayasabhāvanti akittimabhāvaṃ. Attano paresañca anatthaṃ janetīti anatthajanano. Antaratoti abbhantarato, cittato vā. Taṃ jano nāvabujjhatīti kodhasaṅkhātaṃ antarato abbhantare attano citteyeva jātaṃ anatthajananacittappakopanādibhayaṃ bhayahetuṃ ayaṃ bālamahājano na jānāti. Yanti yattha. Bhummatthe hi etaṃ paccattavacanaṃ. Yasmiṃ kāle kodho sahate naraṃ, andhatamaṃ tadā hotīti sambandho. Yanti vā kāraṇavacanaṃ, yasmā kodho uppajjamāno naraṃ sahate abhibhavati, tasmā andhatamaṃ tadā hoti, yadā kuddhoti attho yaṃ-taṃ-saddānaṃ ekantasambandhabhāvato. Atha vā yanti kiriyāparāmasanaṃ. Sahateti yadetaṃ kodhassa sahanaṃ abhibhavanaṃ, etaṃ andhatamaṃ bhavananti attho. Atha vā yaṃ naraṃ kodho sahate abhibhavati, tassa andhatamaṃ tadā hoti. Tato ca kuddho atthaṃ na jānāti, kuddho dhammaṃ na passatīti.
ਭੂਨਂ વੁਚ੍ਚਤਿ વੁਦ੍ਧਿ, ਤਸ੍ਸ ਹਨਨਂ ਘਾਤੋ ਏਤੇਸਨ੍ਤਿ ਭੂਨਹਚ੍ਚਾਨਿ। ਤੇਨਾਹ ‘‘ਹਤવੁਦ੍ਧੀਨੀ’’ਤਿ। ਦਮ-ਸਦ੍ਦੇਨ વੁਤ੍ਤਮੇવਤ੍ਥਂ વਿਭਾવੇਤੁਂ ਪਞ੍ਞਾવੀਰਿਯੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾਤਿ વੁਤ੍ਤਨ੍ਤਿ ਦਸ੍ਸੇਨ੍ਤੋ ‘‘ਕਤਰੇਨ ਦਮੇਨਾ’’ਤਿਆਦਿਮਾਹ। ਅਨੇਕਤ੍ਥੋ ਹਿ ਦਮ-ਸਦ੍ਦੋ। ‘‘ਸਚ੍ਚੇਨ ਦਨ੍ਤੋ ਦਮਸਾ ਉਪੇਤੋ, વੇਦਨ੍ਤਗੂ વੁਸਿਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੋ’’ਤਿ (ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੧.੧੯੫; ਸੁ॰ ਨਿ॰ ੪੬੭) ਏਤ੍ਥ ਹਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂવਰੋ ਦਮੋਤਿ વੁਤ੍ਤੋ ‘‘ਮਨਚ੍ਛਟ੍ਠਾਨਿ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨਿ ਦਮੇਤੀ’’ਤਿ ਕਤ੍વਾ। ‘‘ਯਦਿ ਸਚ੍ਚਾ ਦਮਾ ਚਾਗਾ, ਖਨ੍ਤ੍ਯਾ ਭਿਯ੍ਯੋਧ વਿਜ੍ਜਤੀ’’ਤਿ (ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੧.੨੪੬; ਸੁ॰ ਨਿ॰ ੧੯੧) ਏਤ੍ਥ ਪਞ੍ਞਾ ਦਮੋ ‘‘ਸਂਕਿਲੇਸਂ ਦਮੇਤਿ ਪਜਹਤੀ’’ਤਿ ਕਤ੍વਾ। ‘‘ਦਾਨੇਨ ਦਮੇਨ ਸਂਯਮੇਨ ਸਚ੍ਚવਜ੍ਜੇਨ ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਞ੍ਞਂ, ਅਤ੍ਥਿ ਪੁਞ੍ਞਸ੍ਸ ਆਗਮੋ’’ਤਿ (ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੪.੩੬੫) ਏਤ੍ਥ ਉਪੋਸਥਕਮ੍ਮਂ ਦਮੋ ‘‘ਉਪવਸਨવਸੇਨ ਕਾਯਕਮ੍ਮਾਦੀਨਿ ਦਮੇਤੀ’’ਤਿ ਕਤ੍વਾ। ‘‘ਸਕ੍ਖਿਸ੍ਸਸਿ ਖੋ ਤ੍વਂ, ਪੁਣ੍ਣ, ਇਮਿਨਾ ਦਮੂਪਸਮੇਨ ਸਮਨ੍ਨਾਗਤੋ ਸੁਨਾਪਰਨ੍ਤਸ੍ਮਿਂ ਜਨਪਦਨ੍ਤਰੇ વਿਹਰਿਤੁ’’ਨ੍ਤਿ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੩.੩੯੬; ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੪.੮੮) ਏਤ੍ਥ ਅਧਿવਾਸਨਕ੍ਖਨ੍ਤਿ ਦਮੋ ‘‘ਕੋਧੂਪਨਾਹਮਕ੍ਖਾਦਿਕੇ ਦਮੇਤਿ વਿਨੋਦੇਤੀ’’ਤਿ ਕਤ੍વਾ। ‘‘ਨ ਮਾਨਕਾਮਸ੍ਸ ਦਮੋ ਇਧਤ੍ਥਿ, ਨ ਮੋਨਮਤ੍ਥਿ ਅਸਮਾਹਿਤਸ੍ਸਾ’’ਤਿ (ਸਂ॰ ਨਿ॰ ੧.੯) ਏਤ੍ਥ ਅਭਿਸਮ੍ਬੋਜ੍ਝਙ੍ਗਾਦਿਕੋ ਸਮਾਧਿਪਕ੍ਖਿਕੋ ਧਮ੍ਮੋ ਦਮੋ ‘‘ਦਮ੍ਮਤਿ ਚਿਤ੍ਤਂ ਏਤੇਨਾ’’ਤਿ ਕਤ੍વਾ। ਇਧਾਪਿ ‘‘ਤਂ ਦਮੇਨ ਸਮੁਚ੍ਛਿਨ੍ਦੇ, ਪਞ੍ਞਾવੀਰਿਯੇਨ ਦਿਟ੍ਠਿਯਾ’’ਤਿ વਚਨਤੋ ਦਮ-ਸਦ੍ਦੇਨ ਪਞ੍ਞਾવੀਰਿਯਦਿਟ੍ਠਿਯੋ વੁਤ੍ਤਾ।
Bhūnaṃ vuccati vuddhi, tassa hananaṃ ghāto etesanti bhūnahaccāni. Tenāha ‘‘hatavuddhīnī’’ti. Dama-saddena vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ paññāvīriyena diṭṭhiyāti vuttanti dassento ‘‘katarena damenā’’tiādimāha. Anekattho hi dama-saddo. ‘‘Saccena danto damasā upeto, vedantagū vusitabrahmacariyo’’ti (saṃ. ni. 1.195; su. ni. 467) ettha hi indriyasaṃvaro damoti vutto ‘‘manacchaṭṭhāni indriyāni dametī’’ti katvā. ‘‘Yadi saccā damā cāgā, khantyā bhiyyodha vijjatī’’ti (saṃ. ni. 1.246; su. ni. 191) ettha paññā damo ‘‘saṃkilesaṃ dameti pajahatī’’ti katvā. ‘‘Dānena damena saṃyamena saccavajjena atthi puññaṃ, atthi puññassa āgamo’’ti (saṃ. ni. 4.365) ettha uposathakammaṃ damo ‘‘upavasanavasena kāyakammādīni dametī’’ti katvā. ‘‘Sakkhissasi kho tvaṃ, puṇṇa, iminā damūpasamena samannāgato sunāparantasmiṃ janapadantare viharitu’’nti (ma. ni. 3.396; saṃ. ni. 4.88) ettha adhivāsanakkhanti damo ‘‘kodhūpanāhamakkhādike dameti vinodetī’’ti katvā. ‘‘Na mānakāmassa damo idhatthi, na monamatthi asamāhitassā’’ti (saṃ. ni. 1.9) ettha abhisambojjhaṅgādiko samādhipakkhiko dhammo damo ‘‘dammati cittaṃ etenā’’ti katvā. Idhāpi ‘‘taṃ damena samucchinde, paññāvīriyena diṭṭhiyā’’ti vacanato dama-saddena paññāvīriyadiṭṭhiyo vuttā.
ਕੋਧਨਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Kodhanasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
ਅਬ੍ਯਾਕਤવਗ੍ਗવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Abyākatavaggavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯ • Aṅguttaranikāya / ੧੧. ਕੋਧਨਸੁਤ੍ਤਂ • 11. Kodhanasuttaṃ
ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Aṭṭhakathā / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ਅਙ੍ਗੁਤ੍ਤਰਨਿਕਾਯ (ਅਟ੍ਠਕਥਾ) • Aṅguttaranikāya (aṭṭhakathā) / ੧੧. ਕੋਧਨਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ • 11. Kodhanasuttavaṇṇanā
