| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಜಾತಕ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Jātaka-aṭṭhakathā |
(ಪಞ್ಚಮೋ ಭಾಗೋ)
(Pañcamo bhāgo)
೧೬. ತಿಂಸನಿಪಾತೋ
16. Tiṃsanipāto
[೧೫೧] ೧. ಕಿಂಛನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ
[151] 1. Kiṃchandajātakavaṇṇanā
ಕಿಂಛನ್ದೋ ಕಿಮಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಇದಂ ಸತ್ಥಾ ಜೇತವನೇ ವಿಹರನ್ತೋ ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಆರಬ್ಭ ಕಥೇಸಿ। ಏಕದಿವಸಞ್ಹಿ ಸತ್ಥಾ ಬಹೂ ಉಪಾಸಕೇ ಚ ಉಪಾಸಿಕಾಯೋ ಚ ಉಪೋಸಥಿಕೇ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನತ್ಥಾಯ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಧಮ್ಮಸಭಾಯಂ ನಿಸಿನ್ನೇ ‘‘ಉಪೋಸಥಿಕಾತ್ಥ ಉಪಾಸಕಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು ವೋ ಕತಂ ಉಪೋಸಥಂ ಕರೋನ್ತೇಹಿ, ಪೋರಾಣಕಾ ಉಪಡ್ಢೂಪೋಸಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಮಹನ್ತಂ ಯಸಂ ಪಟಿಲಭಿಂಸೂ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇಹಿ ಯಾಚಿತೋ ಅತೀತಂ ಆಹರಿ।
Kiṃchandokimadhippāyoti idaṃ satthā jetavane viharanto uposathakammaṃ ārabbha kathesi. Ekadivasañhi satthā bahū upāsake ca upāsikāyo ca uposathike dhammassavanatthāya āgantvā dhammasabhāyaṃ nisinne ‘‘uposathikāttha upāsakā’’ti pucchitvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte ‘‘sādhu vo kataṃ uposathaṃ karontehi, porāṇakā upaḍḍhūposathakammassa nissandena mahantaṃ yasaṃ paṭilabhiṃsū’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.
ಅತೀತೇ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತೋ ಧಮ್ಮೇನ ರಜ್ಜಂ ಕಾರೇನ್ತೋ ಸದ್ಧೋ ಅಹೋಸಿ ದಾನಸೀಲಉಪೋಸಥಕಮ್ಮೇಸು ಅಪ್ಪಮತ್ತೋ। ಸೋ ಸೇಸೇಪಿ ಅಮಚ್ಚಾದಯೋ ದಾನಾದೀಸು ಸಮಾದಪೇಸಿ। ಪುರೋಹಿತೋ ಪನಸ್ಸ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕೋ ಲಞ್ಜಖಾದಕೋ ಕೂಟವಿನಿಚ್ಛಯಿಕೋ ಅಹೋಸಿ। ರಾಜಾ ಉಪೋಸಥದಿವಸೇ ಅಮಚ್ಚಾದಯೋ ಪಕ್ಕೋಸಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಉಪೋಸಥಿಕಾ ಹೋಥಾ’’ತಿ ಆಹ। ಪುರೋಹಿತೋ ಉಪೋಸಥಂ ನ ಸಮಾದಿಯಿ। ಅಥ ನಂ ದಿವಾ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೂಟಡ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಆಗತಂ ರಾಜಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಉಪೋಸಥಿಕಾ’’ತಿ ಅಮಚ್ಚೇ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ‘‘ತ್ವಮ್ಪಿ ಆಚರಿಯ ಉಪೋಸಥಿಕೋ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿ। ಸೋ ‘‘ಆಮಾ’’ತಿ ಮುಸಾವಾದಂ ಕತ್ವಾ ಪಾಸಾದಾ ಓತರಿ। ಅಥ ನಂ ಏಕೋ ಅಮಚ್ಚೋ ‘‘ನನು ತುಮ್ಹೇ ನ ಉಪೋಸಥಿಕಾ’’ತಿ ಚೋದೇಸಿ। ಸೋ ಆಹ – ‘‘ಅಹಂ ವೇಲಾಯಮೇವ ಭುಞ್ಜಿಂ, ಗೇಹಂ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಯ ಸಾಯಂ ನ ಭುಞ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ, ರತ್ತಿಂ ಸೀಲಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸಾಮಿ, ಏವಂ ಮೇ ಉಪಡ್ಢೂಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸಾಧು, ಆಚರಿಯಾ’’ತಿ। ಸೋ ಗೇಹಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಪುನೇಕದಿವಸಂ ತಸ್ಮಿಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ನಿಸಿನ್ನೇ ಅಞ್ಞತರಾ ಸೀಲವತೀ ಇತ್ಥೀ ಅಡ್ಡಂ ಕರೋನ್ತೀ ಘರಂ ಗನ್ತುಂ ಅಲಭಮಾನಾ ‘‘ಉಪೋಸಥಕಮ್ಮಂ ನಾತಿಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಉಪಕಟ್ಠೇ ಕಾಲೇ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತುಂ ಆರಭಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಸುಪಕ್ಕಾನಂ ಅಮ್ಬಫಲಾನಂ ಅಮ್ಬಪಿಣ್ಡಿ ಆಹರಿಯಿತ್ಥ। ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಉಪೋಸಥಿಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ಉಪೋಸಥಿಕಾ ಹೋಹೀ’’ತಿ ಅದಾಸಿ। ಸಾ ತಥಾ ಅಕಾಸಿ। ಏತ್ತಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto dhammena rajjaṃ kārento saddho ahosi dānasīlauposathakammesu appamatto. So sesepi amaccādayo dānādīsu samādapesi. Purohito panassa parapiṭṭhimaṃsiko lañjakhādako kūṭavinicchayiko ahosi. Rājā uposathadivase amaccādayo pakkosāpetvā ‘‘uposathikā hothā’’ti āha. Purohito uposathaṃ na samādiyi. Atha naṃ divā lañjaṃ gahetvā kūṭaḍḍaṃ katvā upaṭṭhānaṃ āgataṃ rājā ‘‘tumhe uposathikā’’ti amacce pucchanto ‘‘tvampi ācariya uposathiko’’ti pucchi. So ‘‘āmā’’ti musāvādaṃ katvā pāsādā otari. Atha naṃ eko amacco ‘‘nanu tumhe na uposathikā’’ti codesi. So āha – ‘‘ahaṃ velāyameva bhuñjiṃ, gehaṃ pana gantvā mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya sāyaṃ na bhuñjissāmi, rattiṃ sīlaṃ rakkhissāmi, evaṃ me upaḍḍhūposathakammaṃ bhavissatī’’ti? ‘‘Sādhu, ācariyā’’ti. So gehaṃ gantvā tathā akāsi. Punekadivasaṃ tasmiṃ vinicchaye nisinne aññatarā sīlavatī itthī aḍḍaṃ karontī gharaṃ gantuṃ alabhamānā ‘‘uposathakammaṃ nātikkamissāmī’’ti upakaṭṭhe kāle mukhaṃ vikkhāletuṃ ārabhi. Tasmiṃ khaṇe brāhmaṇassa supakkānaṃ ambaphalānaṃ ambapiṇḍi āhariyittha. So tassā uposathikabhāvaṃ ñatvā ‘‘imāni khāditvā uposathikā hohī’’ti adāsi. Sā tathā akāsi. Ettakaṃ brāhmaṇassa kammaṃ.
ಸೋ ಅಪರಭಾಗೇ ಕಾಲಂ ಕತ್ವಾ ಹಿಮವನ್ತಪದೇಸೇ ಕೋಸಿಕಿಗಙ್ಗಾಯ ತೀರೇ ತಿಯೋಜನಿಕೇ ಅಮ್ಬವನೇ ರಮಣೀಯೇ ಭೂಮಿಭಾಗೇ ಸೋಭಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೇ ಕನಕವಿಮಾನೇ ಅಲಙ್ಕತಸಿರಿಸಯನೇ ಸುತ್ತಪ್ಪಬುದ್ಧೋ ವಿಯ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತೋ ಉತ್ತಮರೂಪಧರೋ ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸದೇವಕಞ್ಞಾಪರಿವಾರೋ। ಸೋ ರತ್ತಿಞ್ಞೇವ ತಂ ಸಿರಿಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭೋತಿ। ವೇಮಾನಿಕಪೇತಭಾವೇನ ಹಿಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕೋ ವಿಪಾಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಅರುಣೇ ಉಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅಮ್ಬವನಂ ಪವಿಸತಿ, ಪವಿಟ್ಠಕ್ಖಣೇಯೇವಸ್ಸ ದಿಬ್ಬತ್ತಭಾವೋ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ಅಸೀತಿಹತ್ಥತಾಲಕ್ಖನ್ಧಪ್ಪಮಾಣೋ ಅತ್ತಭಾವೋ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಸಕಲಸರೀರಂ ಝಾಯತಿ, ಸುಪುಪ್ಫಿತಕಿಂಸುಕೋ ವಿಯ ಹೋತಿ। ದ್ವೀಸು ಹತ್ಥೇಸು ಏಕೇಕಾವ ಅಙ್ಗುಲಿ, ತತ್ಥ ಮಹಾಕುದ್ದಾಲಪ್ಪಮಾಣಾ ನಖಾ ಹೋನ್ತಿ। ತೇಹಿ ನಖೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಂ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಖಾದನ್ತೋ ವೇದನಾಪ್ಪತ್ತೋ ಮಹಾರವಂ ರವನ್ತೋ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋತಿ। ಸೂರಿಯೇ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ತಂ ಸರೀರಂ ಅನ್ತರಧಾಯತಿ, ದಿಬ್ಬಸರೀರಂ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ, ಅಲಙ್ಕತಪಟಿಯತ್ತಾ ದಿಬ್ಬನಾಟಕಿತ್ಥಿಯೋ ನಾನಾತೂರಿಯಾನಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿವಾರೇನ್ತಿ। ಸೋ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವನ್ತೋ ರಮಣೀಯೇ ಅಮ್ಬವನೇ ದಿಬ್ಬಪಾಸಾದಂ ಅಭಿರುಹತಿ। ಇತಿ ಸೋ ಉಪೋಸಥಿಕಾಯ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅಮ್ಬಫಲದಾನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ತಿಯೋಜನಿಕಂ ಅಮ್ಬವನಂ ಪಟಿಲಭತಿ , ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕೂಟಡ್ಡಕರಣನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಪನ ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಂ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಖಾದತಿ, ಉಪಡ್ಢೂಪೋಸಥಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ರತ್ತಿಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭೋತಿ, ಸೋಳಸಸಹಸ್ಸನಾಟಕಿತ್ಥೀಹಿ ಪರಿವುತೋ ಪರಿಚಾರೇಸಿ।
So aparabhāge kālaṃ katvā himavantapadese kosikigaṅgāya tīre tiyojanike ambavane ramaṇīye bhūmibhāge sobhaggappatte kanakavimāne alaṅkatasirisayane suttappabuddho viya nibbatti alaṅkatapaṭiyatto uttamarūpadharo soḷasasahassadevakaññāparivāro. So rattiññeva taṃ sirisampattiṃ anubhoti. Vemānikapetabhāvena hissa kammasarikkhako vipāko ahosi, tasmā aruṇe uggacchante ambavanaṃ pavisati, paviṭṭhakkhaṇeyevassa dibbattabhāvo antaradhāyati, asītihatthatālakkhandhappamāṇo attabhāvo nibbattati, sakalasarīraṃ jhāyati, supupphitakiṃsuko viya hoti. Dvīsu hatthesu ekekāva aṅguli, tattha mahākuddālappamāṇā nakhā honti. Tehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsaṃ phāletvā uppāṭetvā khādanto vedanāppatto mahāravaṃ ravanto dukkhaṃ anubhoti. Sūriye atthaṅgate taṃ sarīraṃ antaradhāyati, dibbasarīraṃ nibbattati, alaṅkatapaṭiyattā dibbanāṭakitthiyo nānātūriyāni gahetvā parivārenti. So mahāsampattiṃ anubhavanto ramaṇīye ambavane dibbapāsādaṃ abhiruhati. Iti so uposathikāya itthiyā ambaphaladānassa nissandena tiyojanikaṃ ambavanaṃ paṭilabhati , lañjaṃ gahetvā kūṭaḍḍakaraṇanissandena pana piṭṭhimaṃsaṃ uppāṭetvā khādati, upaḍḍhūposathassa nissandena rattiṃ sampattiṃ anubhoti, soḷasasahassanāṭakitthīhi parivuto paricāresi.
ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಬಾರಾಣಸಿರಾಜಾ ಕಾಮೇಸು ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಇಸಿಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅಧೋಗಙ್ಗಾಯ ರಮಣೀಯೇ ಭೂಮಿಪದೇಸೇ ಪಣ್ಣಸಾಲಂ ಕಾರೇತ್ವಾ ಉಞ್ಛಾಚರಿಯಾಯ ಯಾಪೇನ್ತೋ ವಿಹಾಸಿ। ಅಥೇಕದಿವಸಂ ತಮ್ಹಾ ಅಮ್ಬವನಾ ಮಹಾಘಟಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಗಙ್ಗಾಯ ಪತಿತ್ವಾ ಸೋತೇನ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ತಸ್ಸ ತಾಪಸಸ್ಸ ಪರಿಭೋಗತಿತ್ಥಾಭಿಮುಖಂ ಅಗಮಾಸಿ। ಸೋ ಮುಖಂ ಧೋವನ್ತೋ ತಂ ಮಜ್ಝೇ ನದಿಯಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಉದಕಂ ತರನ್ತೋ ಗನ್ತ್ವಾ ಆದಾಯ ಅಸ್ಸಮಪದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅಗ್ಯಾಗಾರೇ ಠಪೇತ್ವಾ ಸತ್ಥಕೇನ ಫಾಲೇತ್ವಾ ಯಾಪನಮತ್ತಂ ಖಾದಿತ್ವಾ ಸೇಸಂ ಕದಲಿಪಣ್ಣೇಹಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಂ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ ಯಾವ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಖಾದಿ। ತಸ್ಮಿಂ ಪನ ಖೀಣೇ ಅಞ್ಞಂ ಫಲಾಫಲಂ ಖಾದಿತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ‘‘ತಮೇವ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನದೀತೀರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನದಿಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ‘‘ಅಮ್ಬಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ನ ಉಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ನಿಸೀದಿ। ಸೋ ತತ್ಥ ನಿರಾಹಾರೋ ಏಕಮ್ಪಿ ದಿವಸಂ, ದ್ವೇಪಿ, ತೀಣಿ, ಚತು, ಪಞ್ಚ, ಛ ದಿವಸಾನಿ ವಾತಾತಪೇನ ಪರಿಸುಸ್ಸನ್ತೋ ಅಮ್ಬಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ। ಅಥ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ನದೀದೇವತಾ ಆವಜ್ಜಮಾನಾ ತಂ ಕಾರಣಂ ಞತ್ವಾ ‘‘ಅಯಂ ತಾಪಸೋ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ನಿರಾಹಾರೋ ಗಙ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸೀದಿ, ಇಮಸ್ಸ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಅದಾತುಂ ನ ಯುತ್ತಂ, ಅಲಭನ್ತೋ ಮರಿಸ್ಸತಿ, ದಸ್ಸಾಮಿ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಉಪರಿ ಆಕಾಸೇ ಠತ್ವಾ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಲ್ಲಪನ್ತೀ ಪಠಮಂ ಗಾಥಮಾಹ –
Tasmiṃ kāle bārāṇasirājā kāmesu dosaṃ disvā isipabbajjaṃ pabbajitvā adhogaṅgāya ramaṇīye bhūmipadese paṇṇasālaṃ kāretvā uñchācariyāya yāpento vihāsi. Athekadivasaṃ tamhā ambavanā mahāghaṭappamāṇaṃ ambapakkaṃ gaṅgāya patitvā sotena vuyhamānaṃ tassa tāpasassa paribhogatitthābhimukhaṃ agamāsi. So mukhaṃ dhovanto taṃ majjhe nadiyā āgacchantaṃ disvā udakaṃ taranto gantvā ādāya assamapadaṃ āharitvā agyāgāre ṭhapetvā satthakena phāletvā yāpanamattaṃ khāditvā sesaṃ kadalipaṇṇehi paṭicchādetvā punappunaṃ divase divase yāva parikkhayā khādi. Tasmiṃ pana khīṇe aññaṃ phalāphalaṃ khādituṃ nāsakkhi, rasataṇhāya bajjhitvā ‘‘tameva ambapakkaṃ khādissāmī’’ti nadītīraṃ gantvā nadiṃ olokento ‘‘ambaṃ alabhitvā na uṭṭhahissāmī’’ti sanniṭṭhānaṃ katvā nisīdi. So tattha nirāhāro ekampi divasaṃ, dvepi, tīṇi, catu, pañca, cha divasāni vātātapena parisussanto ambaṃ olokento nisīdi. Atha sattame divase nadīdevatā āvajjamānā taṃ kāraṇaṃ ñatvā ‘‘ayaṃ tāpaso taṇhāvasiko hutvā sattāhaṃ nirāhāro gaṅgaṃ olokento nisīdi, imassa ambapakkaṃ adātuṃ na yuttaṃ, alabhanto marissati, dassāmi tassā’’ti āgantvā gaṅgāya upari ākāse ṭhatvā tena saddhiṃ sallapantī paṭhamaṃ gāthamāha –
೧.
1.
‘‘ಕಿಂಛನ್ದೋ ಕಿಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಏಕೋ ಸಮ್ಮಸಿ ಘಮ್ಮನಿ।
‘‘Kiṃchando kimadhippāyo, eko sammasi ghammani;
ಕಿಂಪತ್ಥಯಾನೋ ಕಿಂ ಏಸಂ, ಕೇನ ಅತ್ಥೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿ॥
Kiṃpatthayāno kiṃ esaṃ, kena atthena brāhmaṇā’’ti.
ತತ್ಥ ಛನ್ದೋತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೋ। ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಚಿತ್ತಂ। ಸಮ್ಮಸೀತಿ ಅಚ್ಛಸಿ। ಘಮ್ಮನೀತಿ ಗಿಮ್ಹೇ। ಏಸನ್ತಿ ಏಸನ್ತೋ। ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಪಬ್ಬಜಿತತ್ತಾ ತಾಪಸಂ ಆಲಪತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ತ್ವಂ ಕಿಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ಕಿಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ ಕಿಂ ಪತ್ಥೇನ್ತೋ ಕಿಂ ಗವೇಸನ್ತೋ ಕೇನತ್ಥೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ ಗಙ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋತಿ।
Tattha chandoti ajjhāsayo. Adhippāyoti cittaṃ. Sammasīti acchasi. Ghammanīti gimhe. Esanti esanto. Brāhmaṇāti pabbajitattā tāpasaṃ ālapati. Idaṃ vuttaṃ hoti – brāhmaṇa, tvaṃ kiṃ adhippāyo kiṃ cintento kiṃ patthento kiṃ gavesanto kenatthena imasmiṃ gaṅgātīre gaṅgaṃ olokento nisinnoti.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸೋ ನವ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Taṃ sutvā tāpaso nava gāthā abhāsi –
೨.
2.
‘‘ಯಥಾ ಮಹಾ ವಾರಿಧರೋ, ಕುಮ್ಭೋ ಸುಪರಿಣಾಹವಾ।
‘‘Yathā mahā vāridharo, kumbho supariṇāhavā;
ತಥೂಪಮಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ, ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸುತ್ತಮಂ॥
Tathūpamaṃ ambapakkaṃ, vaṇṇagandharasuttamaṃ.
೩.
3.
‘‘ತಂ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ಸೋತೇನ, ದಿಸ್ವಾನಾಮಲಮಜ್ಝಿಮೇ।
‘‘Taṃ vuyhamānaṃ sotena, disvānāmalamajjhime;
ಪಾಣೀಭಿ ನಂ ಗಹೇತ್ವಾನ, ಅಗ್ಯಾಯತನಮಾಹರಿಂ॥
Pāṇībhi naṃ gahetvāna, agyāyatanamāhariṃ.
೪.
4.
‘‘ತತೋ ಕದಲಿಪತ್ತೇಸು, ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಸಯಂ ಅಹಂ।
‘‘Tato kadalipattesu, nikkhipitvā sayaṃ ahaṃ;
ಸತ್ಥೇನ ನಂ ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾ, ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಂ ಅಹಾಸಿ ಮೇ॥
Satthena naṃ vikappetvā, khuppipāsaṃ ahāsi me.
೫.
5.
‘‘ಸೋಹಂ ಅಪೇತದರಥೋ, ಬ್ಯನ್ತೀಭೂತೋ ದುಖಕ್ಖಮೋ।
‘‘Sohaṃ apetadaratho, byantībhūto dukhakkhamo;
ಅಸ್ಸಾದಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಾಮಿ, ಫಲೇಸ್ವಞ್ಞೇಸು ಕೇಸುಚಿ॥
Assādaṃ nādhigacchāmi, phalesvaññesu kesuci.
೬.
6.
‘‘ಸೋಸೇತ್ವಾ ನೂನ ಮರಣಂ, ತಂ ಮಮಂ ಆವಹಿಸ್ಸತಿ।
‘‘Sosetvā nūna maraṇaṃ, taṃ mamaṃ āvahissati;
ಅಮ್ಬಂ ಯಸ್ಸ ಫಲಂ ಸಾದು, ಮಧುರಗ್ಗಂ ಮನೋರಮಂ।
Ambaṃ yassa phalaṃ sādu, madhuraggaṃ manoramaṃ;
ಯಮುದ್ಧರಿಂ ವುಯ್ಹಮಾನಂ, ಉದಧಿಸ್ಮಾ ಮಹಣ್ಣವೇ॥
Yamuddhariṃ vuyhamānaṃ, udadhismā mahaṇṇave.
೭.
7.
‘‘ಅಕ್ಖಾತಂ ತೇ ಮಯಾ ಸಬ್ಬಂ, ಯಸ್ಮಾ ಉಪವಸಾಮಹಂ।
‘‘Akkhātaṃ te mayā sabbaṃ, yasmā upavasāmahaṃ;
ರಮ್ಮಂ ಪತಿ ನಿಸಿನ್ನೋಸ್ಮಿ, ಪುಥುಲೋಮಾಯುತಾ ಪುಥು॥
Rammaṃ pati nisinnosmi, puthulomāyutā puthu.
೮.
8.
‘‘ತ್ವಞ್ಚ ಖೋ ಮೇವ ಅಕ್ಖಾಹಿ, ಅತ್ತಾನಮಪಲಾಯಿನಿ।
‘‘Tvañca kho meva akkhāhi, attānamapalāyini;
ಕಾ ವಾ ತ್ವಮಸಿ ಕಲ್ಯಾಣಿ, ಕಿಸ್ಸ ವಾ ತ್ವಂ ಸುಮಜ್ಝಿಮೇ॥
Kā vā tvamasi kalyāṇi, kissa vā tvaṃ sumajjhime.
೯.
9.
‘‘ರುಪ್ಪಪಟ್ಟಪಲಿಮಟ್ಠೀವ, ಬ್ಯಗ್ಘೀವ ಗಿರಿಸಾನುಜಾ।
‘‘Ruppapaṭṭapalimaṭṭhīva, byagghīva girisānujā;
ಯಾ ಸನ್ತಿ ನಾರಿಯೋ ದೇವೇಸು, ದೇವಾನಂ ಪರಿಚಾರಿಕಾ॥
Yā santi nāriyo devesu, devānaṃ paricārikā.
೧೦.
10.
‘‘ಯಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಸ್ಮಿಂ, ರೂಪೇನಾನ್ವಾಗತಿತ್ಥಿಯೋ।
‘‘Yā ca manussalokasmiṃ, rūpenānvāgatitthiyo;
ರೂಪೇನ ತೇ ಸದಿಸೀ ನತ್ಥಿ, ದೇವೇಸು ಗನ್ಧಬ್ಬಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ।
Rūpena te sadisī natthi, devesu gandhabbamanussaloke;
ಪುಟ್ಠಾಸಿ ಮೇ ಚಾರುಪುಬ್ಬಙ್ಗಿ, ಬ್ರೂಹಿ ನಾಮಞ್ಚ ಬನ್ಧವೇ’’ತಿ॥
Puṭṭhāsi me cārupubbaṅgi, brūhi nāmañca bandhave’’ti.
ತತ್ಥ ವಾರಿಧರೋ ಕುಮ್ಭೋತಿ ಉದಕಘಟೋ। ಸುಪರಿಣಾಹವಾತಿ ಸುಸಣ್ಠಾನೋ। ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸುತ್ತಮನ್ತಿ ವಣ್ಣಗನ್ಧರಸೇಹಿ ಉತ್ತಮಂ। ದಿಸ್ವಾನಾತಿ ದಿಸ್ವಾ। ಅಮಲಮಜ್ಝಿಮೇತಿ ನಿಮ್ಮಲಮಜ್ಝೇ। ದೇವತಂ ಆಲಪನ್ತೋ ಏವಮಾಹ। ಪಾಣೀಭೀತಿ ಹತ್ಥೇಹಿ। ಅಗ್ಯಾಯತನಮಾಹರಿನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಅಗ್ಗಿಹುತಸಾಲಂ ಆಹರಿಂ। ವಿಕಪ್ಪೇತ್ವಾತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ। ‘‘ವಿಕನ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ। ‘‘ಖಾದಿ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ। ಅಹಾಸಿ ಮೇತಿ ತಂ ಜಿವ್ಹಗ್ಗೇ ಠಪಿತಮತ್ತಮೇವ ಸತ್ತ ರಸಹರಣಿಸಹಸ್ಸಾನಿ ಫರಿತ್ವಾ ಮಮ ಖುದಞ್ಚ ಪಿಪಾಸಞ್ಚ ಹರಿ। ಅಪೇತದರಥೋತಿ ವಿಗತಕಾಯಚಿತ್ತದರಥೋ । ಸುಧಾಭೋಜನಂ ಭುತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಹಿ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬದರಥಂ ಅಪಹರಿ। ಬ್ಯನ್ತೀಭೂತೋತಿ ತಸ್ಸ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಸ್ಸ ವಿಗತನ್ತೋ ಜಾತೋ, ಪರಿಕ್ಖೀಣಅಮ್ಬಪಕ್ಕೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ದುಖಕ್ಖಮೋತಿ ದುಕ್ಖೇನ ಅಸಾತೇನ ಕಾಯಕ್ಖಮೇನ ಚೇವ ಚಿತ್ತಕ್ಖಮೇನ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಅಞ್ಞೇಸು ಪನ ಕದಲಿಪನಸಾದೀಸು ಫಲೇಸು ಪರಿತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅಸ್ಸಾದಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಾಮಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಮೇ ಜಿವ್ಹಾಯ ಠಪಿತಮತ್ತಾನಿ ತಿತ್ತಕಾನೇವ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದೀಪೇತಿ।
Tattha vāridharo kumbhoti udakaghaṭo. Supariṇāhavāti susaṇṭhāno. Vaṇṇagandharasuttamanti vaṇṇagandharasehi uttamaṃ. Disvānāti disvā. Amalamajjhimeti nimmalamajjhe. Devataṃ ālapanto evamāha. Pāṇībhīti hatthehi. Agyāyatanamāharinti attano aggihutasālaṃ āhariṃ. Vikappetvāti vicchinditvā. ‘‘Vikantetvā’’tipi pāṭho. ‘‘Khādi’’nti pāṭhaseso. Ahāsi meti taṃ jivhagge ṭhapitamattameva satta rasaharaṇisahassāni pharitvā mama khudañca pipāsañca hari. Apetadarathoti vigatakāyacittadaratho . Sudhābhojanaṃ bhuttassa viya hi tassa sabbadarathaṃ apahari. Byantībhūtoti tassa ambapakkassa vigatanto jāto, parikkhīṇaambapakko hutvāti attho. Dukhakkhamoti dukkhena asātena kāyakkhamena ceva cittakkhamena ca samannāgato. Aññesu pana kadalipanasādīsu phalesu parittakampi assādaṃ nādhigacchāmi, sabbāni me jivhāya ṭhapitamattāni tittakāneva sampajjantīti dīpeti.
ಸೋಸೇತ್ವಾತಿ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಸೋಸೇತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಾಪೇತ್ವಾ। ತಂ ಮಮನ್ತಿ ತಂ ಮಮ। ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಂ ಅಸ್ಸ, ಅಹೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂ ಫಲಂ ಮಮ ಸಾದು ಅಹೋಸಿ, ಯಮಹಂ ಗಮ್ಭೀರೇ ಪುಥುಲಉದಕಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತೇ ಮಹಣ್ಣವೇ ವುಯ್ಹಮಾನಂ ತತೋ ಉದಧಿಸ್ಮಾ ಉದ್ಧರಿಂ, ತಂ ಅಮ್ಬಂ ಮಮ ಮರಣಂ ಆವಹಿಸ್ಸತೀತಿ ಮಞ್ಞಾಮಿ, ಮಯ್ಹಂ ತಂ ಅಲಭನ್ತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ನಪ್ಪವತ್ತಿಸ್ಸತೀತಿ। ಉಪವಸಾಮೀತಿ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾಹಿ ಉಪಗತೋ ವಸಾಮಿ। ರಮ್ಮಂ ಪತಿ ನಿಸಿನ್ನೋಸ್ಮೀತಿ ರಮಣೀಯಂ ನದಿಂ ಪತಿ ಅಹಂ ನಿಸಿನ್ನೋ। ಪುಥುಲೋಮಾಯುತಾ ಪುಥೂತಿ ಅಯಂ ನದೀ ಪುಥುಲೋಮೇಹಿ ಮಚ್ಛೇಹಿ ಆಯುತಾ ಪುಥು ವಿಪುಲಾ, ಅಪಿ ನಾಮ ಮೇ ಇತೋ ಸೋತ್ಥಿ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಅಪಲಾಯಿನೀತಿ ಅಪಲಾಯಿತ್ವಾ ಮಮ ಸಮ್ಮುಖೇ ಠಿತೇತಿ ತಂ ದೇವತಂ ಆಲಪತಿ। ‘‘ಅಪಲಾಸಿನೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಲಾಸರಹಿತೇ ಅನವಜ್ಜಸರೀರೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಕಿಸ್ಸ ವಾತಿ ಕಿಸ್ಸ ವಾ ಕಾರಣಾ ಇಧಾಗತಾಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।
Sosetvāti nirāhāratāya sosetvā sukkhāpetvā. Taṃ mamanti taṃ mama. Yassāti yaṃ assa, ahosīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ phalaṃ mama sādu ahosi, yamahaṃ gambhīre puthulaudakakkhandhasaṅkhāte mahaṇṇave vuyhamānaṃ tato udadhismā uddhariṃ, taṃ ambaṃ mama maraṇaṃ āvahissatīti maññāmi, mayhaṃ taṃ alabhantassa jīvitaṃ nappavattissatīti. Upavasāmīti khuppipāsāhi upagato vasāmi. Rammaṃ pati nisinnosmīti ramaṇīyaṃ nadiṃ pati ahaṃ nisinno. Puthulomāyutā puthūti ayaṃ nadī puthulomehi macchehi āyutā puthu vipulā, api nāma me ito sotthi bhaveyyāti adhippāyo. Apalāyinīti apalāyitvā mama sammukhe ṭhiteti taṃ devataṃ ālapati. ‘‘Apalāsinī’’tipi pāṭho, palāsarahite anavajjasarīreti attho. Kissa vāti kissa vā kāraṇā idhāgatāsīti pucchati.
ರೂಪಪಟ್ಟಪಲಿಮಟ್ಠೀವಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಮಜ್ಜಿತಕಞ್ಚನಪಟ್ಟಸದಿಸೀ। ಬ್ಯಗ್ಘೀವಾತಿ ಲೀಲಾವಿಲಾಸೇನ ತರುಣಬ್ಯಗ್ಘಪೋತಿಕಾ ವಿಯ। ದೇವಾನನ್ತಿ ಛನ್ನಂ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾನಂ। ಯಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕಸ್ಮಿನ್ತಿ ಯಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ। ರೂಪೇನಾನ್ವಾಗತಿತ್ಥಿಯೋತಿ ರೂಪೇನ ಅನ್ವಾಗತಾ ಇತ್ಥಿಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಏವಮಾಹ। ತವ ರೂಪಸದಿಸಾಯ ನಾಮ ನ ಭವಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಹಿಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಗನ್ಧಬ್ಬಮನುಸ್ಸಲೋಕೇತಿ ಮೂಲಗನ್ಧಾದಿನಿಸ್ಸಿತೇಸು ಗನ್ಧಬ್ಬೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಚ। ಚಾರುಪುಬ್ಬಙ್ಗೀತಿ ಚಾರುನಾ ಪುಬ್ಬಙ್ಗೇನ ಊರುಲಕ್ಖಣೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೇ। ನಾಮಞ್ಚ ಬನ್ಧವೇತಿ ಅತ್ತನೋ ನಾಮಗೋತ್ತಞ್ಚ ಬನ್ಧವೇ ಚ ಮಯ್ಹಂ ಅಕ್ಖಾಹೀತಿ ವದತಿ।
Rūpapaṭṭapalimaṭṭhīvāti suṭṭhu parimajjitakañcanapaṭṭasadisī. Byagghīvāti līlāvilāsena taruṇabyagghapotikā viya. Devānanti channaṃ kāmāvacaradevānaṃ. Yā ca manussalokasminti yā ca manussaloke. Rūpenānvāgatitthiyoti rūpena anvāgatā itthiyo natthīti attano sambhāvanāya evamāha. Tava rūpasadisāya nāma na bhavitabbanti hissa adhippāyo. Gandhabbamanussaloketi mūlagandhādinissitesu gandhabbesu ca manussaloke ca. Cārupubbaṅgīti cārunā pubbaṅgena ūrulakkhaṇena samannāgate. Nāmañca bandhaveti attano nāmagottañca bandhave ca mayhaṃ akkhāhīti vadati.
ತತೋ ದೇವಧೀತಾ ಅಟ್ಠ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Tato devadhītā aṭṭha gāthā abhāsi –
೧೧.
11.
‘‘ಯಂ ತ್ವಂ ಪತಿ ನಿಸಿನ್ನೋಸಿ, ರಮ್ಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕೋಸಿಕಿಂ।
‘‘Yaṃ tvaṃ pati nisinnosi, rammaṃ brāhmaṇa kosikiṃ;
ಸಾಹಂ ಭುಸಾಲಯಾವುತ್ಥಾ, ವರವಾರಿವಹೋಘಸಾ॥
Sāhaṃ bhusālayāvutthā, varavārivahoghasā.
೧೨.
12.
‘‘ನಾನಾದುಮಗಣಾಕಿಣ್ಣಾ , ಬಹುಕಾ ಗಿರಿಕನ್ದರಾ।
‘‘Nānādumagaṇākiṇṇā , bahukā girikandarā;
ಮಮೇವ ಪಮುಖಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಭಿಸನ್ದನ್ತಿ ಪಾವುಸೇ॥
Mameva pamukhā honti, abhisandanti pāvuse.
೧೩.
13.
‘‘ಅಥೋ ಬಹೂ ವನತೋದಾ, ನೀಲವಾರಿವಹಿನ್ಧರಾ।
‘‘Atho bahū vanatodā, nīlavārivahindharā;
ಬಹುಕಾ ನಾಗವಿತ್ತೋದಾ, ಅಭಿಸನ್ದನ್ತಿ ವಾರಿನಾ॥
Bahukā nāgavittodā, abhisandanti vārinā.
೧೪.
14.
‘‘ತಾ ಅಮ್ಬಜಮ್ಬುಲಬುಜಾ, ನೀಪಾ ತಾಲಾ ಚುದುಮ್ಬರಾ।
‘‘Tā ambajambulabujā, nīpā tālā cudumbarā;
ಬಹೂನಿ ಫಲಜಾತಾನಿ, ಆವಹನ್ತಿ ಅಭಿಣ್ಹಸೋ॥
Bahūni phalajātāni, āvahanti abhiṇhaso.
೧೫.
15.
‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಉಭತೋ ತೀರೇ, ಫಲಂ ಪತತಿ ಅಮ್ಬುನಿ।
‘‘Yaṃ kiñci ubhato tīre, phalaṃ patati ambuni;
ಅಸಂಸಯಂ ತಂ ಸೋತಸ್ಸ, ಫಲಂ ಹೋತಿ ವಸಾನುಗಂ॥
Asaṃsayaṃ taṃ sotassa, phalaṃ hoti vasānugaṃ.
೧೬.
16.
‘‘ಏತದಞ್ಞಾಯ ಮೇಧಾವಿ, ಪುಥುಪಞ್ಞ ಸುಣೋಹಿ ಮೇ।
‘‘Etadaññāya medhāvi, puthupañña suṇohi me;
ಮಾ ರೋಚಯ ಮಭಿಸಙ್ಗಂ, ಪಟಿಸೇಧ ಜನಾಧಿಪ॥
Mā rocaya mabhisaṅgaṃ, paṭisedha janādhipa.
೧೭.
17.
‘‘ನ ವಾಹಂ ವಡ್ಢವಂ ಮಞ್ಞೇ, ಯಂ ತ್ವಂ ರಟ್ಠಾಭಿವಡ್ಢನ।
‘‘Na vāhaṃ vaḍḍhavaṃ maññe, yaṃ tvaṃ raṭṭhābhivaḍḍhana;
ಆಚೇಯ್ಯಮಾನೋ ರಾಜಿಸಿ, ಮರಣಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಸಿ॥
Āceyyamāno rājisi, maraṇaṃ abhikaṅkhasi.
೧೮.
18.
‘‘ತಸ್ಸ ಜಾನನ್ತಿ ಪಿತರೋ, ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ಚ ಸದೇವಕಾ।
‘‘Tassa jānanti pitaro, gandhabbā ca sadevakā;
ಯೇ ಚಾಪಿ ಇಸಯೋ ಲೋಕೇ, ಸಞ್ಞತತ್ತಾ ತಪಸ್ಸಿನೋ।
Ye cāpi isayo loke, saññatattā tapassino;
ಅಸಂಸಯಂ ತೇಪಿ ಜಾನನ್ತಿ, ಪಟ್ಠಭೂತಾ ಯಸಸ್ಸಿನೋ’’ತಿ॥
Asaṃsayaṃ tepi jānanti, paṭṭhabhūtā yasassino’’ti.
ತತ್ಥ ಕೋಸಿಕಿನ್ತಿ ಯಂ ತ್ವಂ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ರಮ್ಮಂ ಕೋಸಿಕಿಂ ಗಙ್ಗಂ ಪತಿ ನಿಸಿನ್ನೋ। ಭುಸಾಲಯಾವುತ್ಥಾತಿ ಭುಸೇ ಚಣ್ಡಸೋತೇ ಆಲಯೋ ಯಸ್ಸ ವಿಮಾನಸ್ಸ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿವತ್ಥಾ, ಗಙ್ಗಟ್ಠಕವಿಮಾನವಾಸಿನೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವರವಾರಿವಹೋಘಸಾತಿ ವರವಾರಿವಹೇನ ಓಘೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ಪಮುಖಾತಿ ತಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಗಿರಿಕನ್ದರಾ ಮಂ ಪಮುಖಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಹಂ ತಾಸಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಾ ಹೋಮೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಅಭಿಸನ್ದನ್ತೀತಿ ಸನ್ದನ್ತಿ ಪವತ್ತನ್ತಿ, ತತೋ ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಮಂ ಕೋಸಿಕಿಗಙ್ಗಂ ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ। ವನತೋದಾತಿ ನ ಕೇವಲಂ ಕನ್ದರಾವ, ಅಥ ಖೋ ಬಹೂ ವನತೋದಾ ತಮ್ಹಾ ತಮ್ಹಾ ವನಮ್ಹಾ ಉದಕಾನಿಪಿ ಮಂ ಬಹೂನಿ ಪವಿಸನ್ತಿ। ನೀಲವಾರಿವಹಿನ್ಧರಾತಿ ಮಣಿವಣ್ಣೇನ ನೀಲವಾರಿನಾ ಯುತ್ತೇ ಉದಕಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತೇ ವಹೇ ಧಾರಯನ್ತಿಯೋ। ನಾಗವಿತ್ತೋದಾತಿ ನಾಗಾನಂ ವಿತ್ತಿಕಾರೇನ ಧನಸಙ್ಖಾತೇನ ವಾ ಉದಕೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಾ। ವಾರಿನಾತಿ ಏವರೂಪಾ ಹಿ ಬಹೂ ನದಿಯೋ ಮಂ ವಾರಿನಾವ ಅಭಿಸನ್ದನ್ತಿ ಪೂರೇನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ।
Tattha kosikinti yaṃ tvaṃ, brāhmaṇa, rammaṃ kosikiṃ gaṅgaṃ pati nisinno. Bhusālayāvutthāti bhuse caṇḍasote ālayo yassa vimānassa, tasmiṃ adhivatthā, gaṅgaṭṭhakavimānavāsinīti attho. Varavārivahoghasāti varavārivahena oghena samannāgatā. Pamukhāti tā vuttappakārā girikandarā maṃ pamukhaṃ karonti, ahaṃ tāsaṃ pāmokkhā homīti dasseti. Abhisandantīti sandanti pavattanti, tato tato āgantvā maṃ kosikigaṅgaṃ pavisantīti attho. Vanatodāti na kevalaṃ kandarāva, atha kho bahū vanatodā tamhā tamhā vanamhā udakānipi maṃ bahūni pavisanti. Nīlavārivahindharāti maṇivaṇṇena nīlavārinā yutte udakakkhandhasaṅkhāte vahe dhārayantiyo. Nāgavittodāti nāgānaṃ vittikārena dhanasaṅkhātena vā udakena samannāgatā. Vārināti evarūpā hi bahū nadiyo maṃ vārināva abhisandanti pūrentīti dasseti.
ತಾತಿ ತಾ ನದಿಯೋ। ಆವಹನ್ತೀತಿ ಏತಾನಿ ಅಮ್ಬಾದೀನಿ ಆಕಡ್ಢನ್ತಿ। ಸಬ್ಬಾನಿ ಹಿ ಏತಾನಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಾನಿ। ಅಥ ವಾ ತಾತಿ ಉಪಯೋಗಬಹುವಚನಂ। ಆವಹನ್ತೀತಿ ಇಮಾನಿ ಅಮ್ಬಾದೀನಿ ತಾ ನದಿಯೋ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಉಪಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ಏವಂ ಉಪಗತಾನಿ ಪನ ಮಮ ಸೋತಂ ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ। ಸೋತಸ್ಸಾತಿ ಯಂ ಉಭತೋ ತೀರೇ ಜಾತರುಕ್ಖೇಹಿ ಫಲಂ ಮಮ ಅಮ್ಬುನಿ ಪತತಿ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಮಮ ಸೋತಸ್ಸೇವ ವಸಾನುಗಂ ಹೋತಿ। ನತ್ಥೇತ್ಥ ಸಂಸಯೋತಿ ಏವಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಸ್ಸ ನದೀಸೋತೇನ ಆಗಮನಕಾರಣಂ ಕಥೇಸಿ।
Tāti tā nadiyo. Āvahantīti etāni ambādīni ākaḍḍhanti. Sabbāni hi etāni upayogatthe paccattavacanāni. Atha vā tāti upayogabahuvacanaṃ. Āvahantīti imāni ambādīni tā nadiyo āgacchanti, upagacchantīti attho, evaṃ upagatāni pana mama sotaṃ pavisantīti adhippāyo. Sotassāti yaṃ ubhato tīre jātarukkhehi phalaṃ mama ambuni patati, sabbaṃ taṃ mama sotasseva vasānugaṃ hoti. Natthettha saṃsayoti evaṃ ambapakkassa nadīsotena āgamanakāraṇaṃ kathesi.
ಮೇಧಾವಿ ಪುಥುಪಞ್ಞಾತಿ ಉಭಯಂ ಆಲಪನಮೇವ। ಮಾ ರೋಚಯಾತಿ ಏವಂ ತಣ್ಹಾಭಿಸಙ್ಗಂ ಮಾ ರೋಚಯ। ಪಟಿಸೇಧಾತಿ ಪಟಿಸೇಧೇಹಿ ನನ್ತಿ ರಾಜಾನಂ ಓವದತಿ। ವಡ್ಢವನ್ತಿ ಪಞ್ಞಾವಡ್ಢಭಾವಂ ಪಣ್ಡಿತಭಾವಂ। ರಟ್ಠಾಭಿವಡ್ಢನಾತಿ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಅಭಿವಡ್ಢನ। ಆಚೇಯ್ಯಮಾನೋತಿ ಮಂಸಲೋಹಿತೇಹಿ ಆಚಿಯನ್ತೋ ವಡ್ಢನ್ತೋ, ತರುಣೋವ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ। ರಾಜಿಸೀತಿ ತಂ ಆಲಪತಿ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಯಂ ತ್ವಂ ನಿರಾಹಾರತಾಯ ಸುಸ್ಸಮಾನೋ ತರುಣೋವ ಸಮಾನೋ ಅಮ್ಬಲೋಭೇನ ಮರಣಂ ಅಭಿಕಙ್ಖಸಿ, ನ ವೇ ಅಹಂ ತವ ಇಮಂ ಪಣ್ಡಿತಭಾವಂ ಮಞ್ಞಾಮೀತಿ।
Medhāvi puthupaññāti ubhayaṃ ālapanameva. Mā rocayāti evaṃ taṇhābhisaṅgaṃ mā rocaya. Paṭisedhāti paṭisedhehi nanti rājānaṃ ovadati. Vaḍḍhavanti paññāvaḍḍhabhāvaṃ paṇḍitabhāvaṃ. Raṭṭhābhivaḍḍhanāti raṭṭhassa abhivaḍḍhana. Āceyyamānoti maṃsalohitehi āciyanto vaḍḍhanto, taruṇova hutvāti attho. Rājisīti taṃ ālapati. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ tvaṃ nirāhāratāya sussamāno taruṇova samāno ambalobhena maraṇaṃ abhikaṅkhasi, na ve ahaṃ tava imaṃ paṇḍitabhāvaṃ maññāmīti.
ತಸ್ಸಾತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ತಣ್ಹಾವಸಿಕಭಾವಂ ‘‘ಪಿತರೋ’’ತಿ ಸಙ್ಖಂ ಗತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾನೋ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಕಾಮಾವಚರದೇವೇಹಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಾ ಚ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಕಾ ಇಸಯೋ ಚ ಅಸಂಸಯಂ ಜಾನನ್ತಿ। ಅನಚ್ಛರಿಯಞ್ಚೇತಂ, ಯಂ ತೇ ಇದ್ಧಿಮನ್ತೋ ಜಾನೇಯ್ಯುಂ, ‘‘ಅಸುಕೋ ಹಿ ನಾಮ ತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ। ಪುನ ತೇಸಂ ಭಾಸಮಾನಾನಂ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಯೇಪಿ ತೇಸಂ ಪಟ್ಠಭೂತಾ ಯಸಸ್ಸಿನೋ ಪರಿಚಾರಕಾ, ತೇಪಿ ಜಾನನ್ತಿ। ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಹಿ ರಹೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ತಾಪಸಸ್ಸ ಸಂವೇಗಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೀ ಏವಮಾಹ।
Tassāti yo puggalo taṇhāvasiko hoti, tassa taṇhāvasikabhāvaṃ ‘‘pitaro’’ti saṅkhaṃ gatā brahmāno ca saddhiṃ kāmāvacaradevehi gandhabbā ca vuttappakārā dibbacakkhukā isayo ca asaṃsayaṃ jānanti. Anacchariyañcetaṃ, yaṃ te iddhimanto jāneyyuṃ, ‘‘asuko hi nāma taṇhāvasiko hotī’’ti. Puna tesaṃ bhāsamānānaṃ vacanaṃ sutvā yepi tesaṃ paṭṭhabhūtā yasassino paricārakā, tepi jānanti. Pāpakammaṃ karontassa hi raho nāma natthīti tāpasassa saṃvegaṃ uppādentī evamāha.
ತತೋ ತಾಪಸೋ ಚತಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Tato tāpaso catasso gāthā abhāsi –
೧೯.
19.
‘‘ಏವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿದೂ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಂ, ವಿದ್ಧಂಸನಂ ಚವನಂ ಜೀವಿತಸ್ಸ।
‘‘Evaṃ viditvā vidū sabbadhammaṃ, viddhaṃsanaṃ cavanaṃ jīvitassa;
ನ ಚೀಯತೀ ತಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ಪಾಪಂ, ಸಚೇ ನ ಚೇತೇತಿ ವಧಾಯ ತಸ್ಸ॥
Na cīyatī tassa narassa pāpaṃ, sace na ceteti vadhāya tassa.
೨೦.
20.
‘‘ಇಸಿಪೂಗಸಮಞ್ಞಾತೇ , ಏವಂ ಲೋಕ್ಯಾ ವಿದಿತಾ ಸತಿ।
‘‘Isipūgasamaññāte , evaṃ lokyā viditā sati;
ಅನರಿಯಪರಿಸಮ್ಭಾಸೇ, ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಜಿಗೀಸಸಿ॥
Anariyaparisambhāse, pāpakammaṃ jigīsasi.
೨೧.
21.
‘‘ಸಚೇ ಅಹಂ ಮರಿಸ್ಸಾಮಿ, ತೀರೇ ತೇ ಪುಥುಸುಸ್ಸೋಣಿ।
‘‘Sace ahaṃ marissāmi, tīre te puthusussoṇi;
ಅಸಂಸಯಂ ತಂ ಅಸಿಲೋಕೋ, ಮಯಿ ಪೇತೇ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ॥
Asaṃsayaṃ taṃ asiloko, mayi pete āgamissati.
೨೨.
22.
‘‘ತಸ್ಮಾ ಹಿ ಪಾಪಕಂ ಕಮ್ಮಂ, ರಕ್ಖಸ್ಸೇವ ಸುಮಜ್ಝಿಮೇ।
‘‘Tasmā hi pāpakaṃ kammaṃ, rakkhasseva sumajjhime;
ಮಾ ತಂ ಸಬ್ಬೋ ಜನೋ ಪಚ್ಛಾ, ಪಕುಟ್ಠಾಯಿ ಮಯಿ ಮತೇ’’ತಿ॥
Mā taṃ sabbo jano pacchā, pakuṭṭhāyi mayi mate’’ti.
ತತ್ಥ ಏವಂ ವಿದಿತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಅಹಂ ಸೀಲಞ್ಚ ಅನಿಚ್ಚತಞ್ಚ ಜಾನಾಮಿ, ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ। ವಿದೂತಿ ವಿದುನೋ। ಸಬ್ಬಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮಂ। ತಿವಿಧಞ್ಹಿ ಸುಚರಿತಂ ಇಧ ಸಬ್ಬಧಮ್ಮೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ। ವಿದ್ಧಂಸನನ್ತಿ ಭಙ್ಗಂ। ಚವನನ್ತಿ ಚುತಿಂ। ಜೀವಿತಸ್ಸಾತಿ ಆಯುನೋ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಏವಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ಪಣ್ಡಿತಸ್ಸ ಸಬ್ಬಂ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮಂ ಜೀವಿತಸ್ಸ ಚ ಅನಿಚ್ಚತಂ ಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಏವರೂಪಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ಪಾಪಂ ನ ಚೀಯತಿ ನ ವಡ್ಢತಿ। ಸಚೇ ನ ಚೇತೇತಿ ವಧಾಯ ತಸ್ಸಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಙ್ಖಂ ಗತಸ್ಸ ಪರಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಧಾಯ ನ ಚೇತೇತಿ ನ ಪಕಪ್ಪೇತಿ, ನೇವ ಪರಪುಗ್ಗಲಂ ವಧಾಯ ಚೇತೇತಿ, ನಾಪಿ ಪರಸನ್ತಕಂ ವಿನಾಸೇತಿ, ಅಹಞ್ಚ ಕಸ್ಸಚಿ ವಧಾಯ ಅಚೇತೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕೇ ಆಸಙ್ಗಂ ಕತ್ವಾ ಗಙ್ಗಂ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ನಿಸಿನ್ನೋ, ತ್ವಂ ಮಯ್ಹಂ ಕಿಂ ನಾಮ ಅಕುಸಲಂ ಪಸ್ಸಸೀತಿ।
Tattha evaṃ viditvāti yathā ahaṃ sīlañca aniccatañca jānāmi, evaṃ jānitvā ṭhitassa. Vidūti viduno. Sabbadhammanti sabbaṃ sucaritadhammaṃ. Tividhañhi sucaritaṃ idha sabbadhammoti adhippetaṃ. Viddhaṃsananti bhaṅgaṃ. Cavananti cutiṃ. Jīvitassāti āyuno. Idaṃ vuttaṃ hoti – evaṃ viditvā ṭhitassa paṇḍitassa sabbaṃ sucaritadhammaṃ jīvitassa ca aniccataṃ jānantassa evarūpassa narassa pāpaṃ na cīyati na vaḍḍhati. Sace na ceteti vadhāya tassāti tassa saṅkhaṃ gatassa parapuggalassa vadhāya na ceteti na pakappeti, neva parapuggalaṃ vadhāya ceteti, nāpi parasantakaṃ vināseti, ahañca kassaci vadhāya acetetvā kevalaṃ ambapakke āsaṅgaṃ katvā gaṅgaṃ olokento nisinno, tvaṃ mayhaṃ kiṃ nāma akusalaṃ passasīti.
ಇಸಿಪೂಗಸಮಞ್ಞಾತೇತಿ ಇಸಿಗಣೇನ ಸುಟ್ಠು ಅಞ್ಞಾತೇ ಇಸೀನಂ ಸಮ್ಮತೇ। ಏವಂ ಲೋಕ್ಯಾತಿ ತ್ವಂ ನಾಮ ಪಾಪಪವಾಹನೇನ ಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಾತಿ ಏವಂ ವಿದಿತಾ। ಸತೀತಿ ಸತಿ ಸೋಭನೇ ಉತ್ತಮೇತಿ ಆಲಪನಮೇತಂ। ಅನರಿಯಪರಿಸಮ್ಭಾಸೇತಿ ‘‘ತಸ್ಸ ಜಾನನ್ತಿ ಪಿತರೋ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಅಸುನ್ದರಾಯ ಪರಿಭಾಸಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೇ। ಜಿಗೀಸಸೀತಿ ಮಯಿ ಪಾಪೇ ಅಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಮಂ ಏವಂ ಪರಿಭಾಸನ್ತೀ ಚ ಪರಮರಣಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖನ್ತೀ ಚ ಅತ್ತನೋ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಗವೇಸಸಿ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ। ತೀರೇ ತೇತಿ ತವ ಗಙ್ಗಾತೀರೇ। ಪುಥುಸುಸ್ಸೋಣೀತಿ ಪುಥುಲಾಯ ಸುನ್ದರಾಯ ಸೋಣಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೇ। ಪೇತೇತಿ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ಪರಲೋಕಂ ಗತೇ, ಮತೇತಿ ಅತ್ಥೋ। ಪಕುಟ್ಠಾಯೀತಿ ಅಕ್ಕೋಸಿ ಗರಹಿ ನಿನ್ದಿ। ‘‘ಪಕ್ವತ್ಥಾಸೀ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ।
Isipūgasamaññāteti isigaṇena suṭṭhu aññāte isīnaṃ sammate. Evaṃ lokyāti tvaṃ nāma pāpapavāhanena lokassa hitāti evaṃ viditā. Satīti sati sobhane uttameti ālapanametaṃ. Anariyaparisambhāseti ‘‘tassa jānanti pitaro’’tiādikāya asundarāya paribhāsāya samannāgate. Jigīsasīti mayi pāpe asaṃvijjantepi maṃ evaṃ paribhāsantī ca paramaraṇaṃ ajjhupekkhantī ca attano pāpakammaṃ gavesasi uppādesi. Tīre teti tava gaṅgātīre. Puthusussoṇīti puthulāya sundarāya soṇiyā samannāgate. Peteti ambapakkaṃ alabhitvā paralokaṃ gate, mateti attho. Pakuṭṭhāyīti akkosi garahi nindi. ‘‘Pakvatthāsī’’tipi pāṭho.
ತಂ ಸುತ್ವಾ ದೇವಧೀತಾ ಪಞ್ಚ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Taṃ sutvā devadhītā pañca gāthā abhāsi –
೨೩.
23.
‘‘ಅಞ್ಞಾತಮೇತಂ ಅವಿಸಯ್ಹಸಾಹಿ, ಅತ್ತಾನಮಮ್ಬಞ್ಚ ದದಾಮಿ ತೇ ತಂ।
‘‘Aññātametaṃ avisayhasāhi, attānamambañca dadāmi te taṃ;
ಯೋ ದುಬ್ಬಜೇ ಕಾಮಗುಣೇ ಪಹಾಯ, ಸನ್ತಿಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಅಧಿಟ್ಠಿತೋಸಿ॥
Yo dubbaje kāmaguṇe pahāya, santiñca dhammañca adhiṭṭhitosi.
೨೪.
24.
‘‘ಯೋ ಹಿತ್ವಾ ಪುಬ್ಬಸಞ್ಞೋಗಂ, ಪಚ್ಛಾಸಂಯೋಜನೇ ಠಿತೋ।
‘‘Yo hitvā pubbasaññogaṃ, pacchāsaṃyojane ṭhito;
ಅಧಮ್ಮಞ್ಚೇವ ಚರತಿ, ಪಾಪಞ್ಚಸ್ಸ ಪವಡ್ಢತಿ॥
Adhammañceva carati, pāpañcassa pavaḍḍhati.
೨೫.
25.
‘‘ಏಹಿ ತಂ ಪಾಪಯಿಸ್ಸಾಮಿ, ಕಾಮಂ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕೋ ಭವ।
‘‘Ehi taṃ pāpayissāmi, kāmaṃ appossuko bhava;
ಉಪನಯಾಮಿ ಸೀತಸ್ಮಿಂ, ವಿಹರಾಹಿ ಅನುಸ್ಸುಕೋ॥
Upanayāmi sītasmiṃ, viharāhi anussuko.
೨೬.
26.
‘‘ತಂ ಪುಪ್ಫರಸಮತ್ತೇಭಿ, ವಕ್ಕಙ್ಗೇಹಿ ಅರಿನ್ದಮ।
‘‘Taṃ puppharasamattebhi, vakkaṅgehi arindama;
ಕೋಞ್ಚಾ ಮಯೂರಾ ದಿವಿಯಾ, ಕೋಲಟ್ಠಿಮಧುಸಾಳಿಕಾ।
Koñcā mayūrā diviyā, kolaṭṭhimadhusāḷikā;
ಕೂಜಿತಾ ಹಂಸಪೂಗೇಹಿ, ಕೋಕಿಲೇತ್ಥ ಪಬೋಧರೇ॥
Kūjitā haṃsapūgehi, kokilettha pabodhare.
೨೭.
27.
‘‘ಅಮ್ಬೇತ್ಥ ವಿಪ್ಪಸಾಖಗ್ಗಾ, ಪಲಾಲಖಲಸನ್ನಿಭಾ।
‘‘Ambettha vippasākhaggā, palālakhalasannibhā;
ಕೋಸಮ್ಬಸಲಳಾ ನೀಪಾ, ಪಕ್ಕತಾಲವಿಲಮ್ಬಿನೋ’’ತಿ॥
Kosambasalaḷā nīpā, pakkatālavilambino’’ti.
ತತ್ಥ ಅಞ್ಞಾತಮೇತನ್ತಿ ‘‘ಗರಹಾ ತೇ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ವದನ್ತೋ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕತ್ಥಾಯ ವದಸೀ’’ತಿ ಏತಂ ಕಾರಣಂ ಮಯಾ ಅಞ್ಞಾತಂ। ಅವಿಸಯ್ಹಸಾಹೀತಿ ರಾಜಾನೋ ನಾಮ ದುಸ್ಸಹಂ ಸಹನ್ತಿ, ತೇನ ನಂ ಆಲಪನ್ತೀ ಏವಮಾಹ। ಅತ್ತಾನನ್ತಿ ತಂ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬವನಂ ನಯನ್ತೀ ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ತೇ ದದಾಮಿ ತಞ್ಚ ಅಮ್ಬಂ। ಕಾಮಗುಣೇತಿ ಕಞ್ಚನಮಾಲಾಸೇತಚ್ಛತ್ತಪಟಿಮಣ್ಡಿತೇ ವತ್ಥುಕಾಮೇ। ಸನ್ತಿಞ್ಚ ಧಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ ದುಸ್ಸೀಲ್ಯವೂಪಸಮೇನ ಸನ್ತಿಸಙ್ಖಾತಂ ಸೀಲಞ್ಚೇವ ಸುಚರಿತಧಮ್ಮಞ್ಚ। ಅಧಿಟ್ಠಿತೋಸೀತಿ ಯೋ ತ್ವಂ ಇಮೇ ಗುಣೇ ಉಪಗತೋ, ಏತೇಸು ವಾ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ।
Tattha aññātametanti ‘‘garahā te bhavissatīti vadanto ambapakkatthāya vadasī’’ti etaṃ kāraṇaṃ mayā aññātaṃ. Avisayhasāhīti rājāno nāma dussahaṃ sahanti, tena naṃ ālapantī evamāha. Attānanti taṃ āliṅgitvā ambavanaṃ nayantī attānañca te dadāmi tañca ambaṃ. Kāmaguṇeti kañcanamālāsetacchattapaṭimaṇḍite vatthukāme. Santiñca dhammañcāti dussīlyavūpasamena santisaṅkhātaṃ sīlañceva sucaritadhammañca. Adhiṭṭhitosīti yo tvaṃ ime guṇe upagato, etesu vā patiṭṭhitoti attho.
ಪುಬ್ಬಸಞ್ಞೋಗನ್ತಿ ಪುರಿಮಬನ್ಧನಂ। ಪಚ್ಛಾಸಂಯೋಜನೇತಿ ಪಚ್ಛಿಮಬನ್ಧನೇ। ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ಅಮ್ಭೋ ತಾಪಸ ಯೋ ಮಹನ್ತಂ ರಜ್ಜಸಿರಿವಿಭವಂ ಪಹಾಯ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕಮತ್ತೇ ರಸತಣ್ಹಾಯ ಬಜ್ಝಿತ್ವಾ ವಾತಾತಪಂ ಅಗಣೇತ್ವಾ ನದೀತೀರೇ ಸುಸ್ಸಮಾನೋ ನಿಸೀದತಿ, ಸೋ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ತರಿತ್ವಾ ವೇಲನ್ತೇ ಸಂಸೀದನಪುಗ್ಗಲಸದಿಸೋ। ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ರಸತಣ್ಹಾವಸಿಕೋ ಅಧಮ್ಮಞ್ಚೇವ ಚರತಿ, ರಸತಣ್ಹಾವಸೇನ ಕರಿಯಮಾನಂ ಪಾಪಞ್ಚಸ್ಸ ಪವಡ್ಢತೀತಿ। ಇತಿ ಸಾ ತಾಪಸಂ ಗರಹನ್ತೀ ಏವಮಾಹ।
Pubbasaññoganti purimabandhanaṃ. Pacchāsaṃyojaneti pacchimabandhane. Idaṃ vuttaṃ hoti – ambho tāpasa yo mahantaṃ rajjasirivibhavaṃ pahāya ambapakkamatte rasataṇhāya bajjhitvā vātātapaṃ agaṇetvā nadītīre sussamāno nisīdati, so mahāsamuddaṃ taritvā velante saṃsīdanapuggalasadiso. Yo puggalo rasataṇhāvasiko adhammañceva carati, rasataṇhāvasena kariyamānaṃ pāpañcassa pavaḍḍhatīti. Iti sā tāpasaṃ garahantī evamāha.
ಕಾಮಂ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕೋ ಭವಾತಿ ಏಕಂಸೇನೇವ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕೇ ನಿರಾಲಯೋ ಹೋಹಿ। ಸೀತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸೀತಲೇ ಅಮ್ಬವನೇ। ತನ್ತಿ ಏವಂ ವದಮಾನಾವ ದೇವತಾ ತಾಪಸಂ ಆಲಿಙ್ಗಿತ್ವಾ ಉರೇ ನಿಪಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ ಆಕಾಸೇ ಪಕ್ಖನ್ತಾ ತಿಯೋಜನಿಕಂ ದಿಬ್ಬಅಮ್ಬವನಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಕುಣಸದ್ದಞ್ಚ ಸುತ್ವಾ ತಾಪಸಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೀ ‘‘ತ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾಹ। ಪುಪ್ಫರಸಮತ್ತೇಭೀತಿ ಪುಪ್ಫರಸೇನ ಮತ್ತೇಹಿ। ವಕ್ಕಙ್ಗೇಹೀತಿ ವಙ್ಕಗೀವೇಹಿ ಸಕುಣೇಹಿ ಅಭಿನಾದಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ। ಇದಾನಿ ತೇ ಸಕುಣೇ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೀ ‘‘ಕೋಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ। ತತ್ಥ ದಿವಿಯಾತಿ ದಿಬ್ಯಾ। ಕೋಲಟ್ಠಿಮಧುಸಾಳಿಕಾತಿ ಕೋಲಟ್ಠಿಸಕುಣಾ ಚ ನಾಮ ಸುವಣ್ಣಸಾಳಿಕಾ ಸಕುಣಾ ಚ। ಏತೇ ದಿಬ್ಬಸಕುಣಾ ಏತ್ಥ ವಸನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ। ಕೂಜಿತಾ ಹಂಸಪೂಗೇಹೀತಿ ಹಂಸಗಣೇಹಿ ಉಪಕೂಜಿತಾ ವಿರವಸಙ್ಘಟ್ಟಿತಾ। ಕೋಕಿಲೇತ್ಥ ಪಬೋಧರೇತಿ ಏತ್ಥ ಅಮ್ಬವನೇ ಕೋಕಿಲಾ ವಸ್ಸನ್ತಿಯೋ ಅತ್ತಾನಂ ಪಬೋಧೇನ್ತಿ ಞಾಪೇನ್ತಿ। ಅಮ್ಬೇತ್ಥಾತಿ ಅಮ್ಬಾ ಏತ್ಥ। ವಿಪ್ಪಸಾಖಗ್ಗಾತಿ ಫಲಭಾರೇನ ಓನಮಿತಸಾಖಗ್ಗಾ। ಪಲಾಲಖಲಸನ್ನಿಭಾತಿ ಪುಪ್ಫಸನ್ನಿಚಯೇನ ಸಾಲಿಪಲಾಲಖಲಸದಿಸಾ। ಪಕ್ಕತಾಲವಿಲಮ್ಬಿನೋತಿ ಪಕ್ಕತಾಲಫಲವಿಲಮ್ಬಿನೋ। ಏವರೂಪಾ ರುಕ್ಖಾ ಚ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಮ್ಬವನಂ ವಣ್ಣೇತಿ।
Kāmaṃ appossuko bhavāti ekaṃseneva ambapakke nirālayo hohi. Sītasminti sītale ambavane. Tanti evaṃ vadamānāva devatā tāpasaṃ āliṅgitvā ure nipajjāpetvā ākāse pakkhantā tiyojanikaṃ dibbaambavanaṃ disvā sakuṇasaddañca sutvā tāpasassa ācikkhantī ‘‘ta’’nti evamāha. Puppharasamattebhīti puppharasena mattehi. Vakkaṅgehīti vaṅkagīvehi sakuṇehi abhināditanti attho. Idāni te sakuṇe ācikkhantī ‘‘koñcā’’tiādimāha. Tattha diviyāti dibyā. Kolaṭṭhimadhusāḷikāti kolaṭṭhisakuṇā ca nāma suvaṇṇasāḷikā sakuṇā ca. Ete dibbasakuṇā ettha vasantīti dasseti. Kūjitā haṃsapūgehīti haṃsagaṇehi upakūjitā viravasaṅghaṭṭitā. Kokilettha pabodhareti ettha ambavane kokilā vassantiyo attānaṃ pabodhenti ñāpenti. Ambetthāti ambā ettha. Vippasākhaggāti phalabhārena onamitasākhaggā. Palālakhalasannibhāti pupphasannicayena sālipalālakhalasadisā. Pakkatālavilambinoti pakkatālaphalavilambino. Evarūpā rukkhā ca ettha atthīti ambavanaṃ vaṇṇeti.
ವಣ್ಣಯಿತ್ವಾ ಚ ಪನ ತಾಪಸಂ ತತ್ಥ ಓತಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅಮ್ಬವನೇ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ತಣ್ಹಂ ಪೂರೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಕ್ಕಾಮಿ। ತಾಪಸೋ ಅಮ್ಬಾನಿ ಖಾದಿತ್ವಾ ತಣ್ಹಂ ಪೂರೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಮಿತ್ವಾ ಅಮ್ಬವನೇ ವಿಚರನ್ತೋ ತಂ ಪೇತಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ। ಸೂರಿಯೇ ಪನ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ತಂ ನಾಟಕಿತ್ಥಿಪರಿವಾರಿತಂ ದಿಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಅನುಭವಮಾನಂ ದಿಸ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ಗಾಥಾ ಅಭಾಸಿ –
Vaṇṇayitvā ca pana tāpasaṃ tattha otāretvā ‘‘imasmiṃ ambavane ambāni khādanto attano taṇhaṃ pūrehī’’ti vatvā pakkāmi. Tāpaso ambāni khāditvā taṇhaṃ pūretvā vissamitvā ambavane vicaranto taṃ petaṃ dukkhaṃ anubhavantaṃ disvā kiñci vattuṃ nāsakkhi. Sūriye pana atthaṅgate taṃ nāṭakitthiparivāritaṃ dibbasampattiṃ anubhavamānaṃ disvā tisso gāthā abhāsi –
೨೮.
28.
‘‘ಮಾಲೀ ಕಿರಿಟೀ ಕಾಯೂರೀ, ಅಙ್ಗದೀ ಚನ್ದನುಸ್ಸದೋ।
‘‘Mālī kiriṭī kāyūrī, aṅgadī candanussado;
ರತ್ತಿಂ ತ್ವಂ ಪರಿಚಾರೇಸಿ, ದಿವಾ ವೇದೇಸಿ ವೇದನಂ॥
Rattiṃ tvaṃ paricāresi, divā vedesi vedanaṃ.
೨೯.
29.
‘‘ಸೋಳಸಿತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಯಾ ತೇಮಾ ಪರಿಚಾರಿಕಾ।
‘‘Soḷasitthisahassāni, yā temā paricārikā;
ಏವಂ ಮಹಾನುಭಾವೋಸಿ, ಅಬ್ಭುತೋ ಲೋಮಹಂಸನೋ॥
Evaṃ mahānubhāvosi, abbhuto lomahaṃsano.
೩೦.
30.
‘‘ಕಿಂ ಕಮ್ಮಮಕರೀ ಪುಬ್ಬೇ, ಪಾಪಂ ಅತ್ತದುಖಾವಹಂ।
‘‘Kiṃ kammamakarī pubbe, pāpaṃ attadukhāvahaṃ;
ಯಂ ಕರಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಾನಿ ಖಾದಸೀ’’ತಿ॥
Yaṃ karitvā manussesu, piṭṭhimaṃsāni khādasī’’ti.
ತತ್ಥ ಮಾಲೀತಿ ದಿಬ್ಬಮಾಲಾಧರೋ। ಕಿರಿಟೀತಿ ದಿಬ್ಬವೇಠನಧರೋ। ಕಾಯೂರೀತಿ ದಿಬ್ಬಾಭರಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತೋ। ಅಙ್ಗದೀತಿ ದಿಬ್ಬಙ್ಗದಸಮನ್ನಾಗತೋ। ಚನ್ದನುಸ್ಸದೋತಿ ದಿಬ್ಬಚನ್ದನವಿಲಿತ್ತೋ। ಪರಿಚಾರೇಸೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಿಬ್ಬವಿಸಯೇಸು ಚಾರೇಸಿ। ದಿವಾತಿ ದಿವಾ ಪನ ಮಹಾದುಕ್ಖಂ ಅನುಭೋಸಿ। ಯಾ ತೇಮಾತಿ ಯಾ ತೇ ಇಮಾ। ಅಬ್ಭುತೋತಿ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಅಭೂತಪುಬ್ಬೋ। ಲೋಮಹಂಸನೋತಿ ಯೇ ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಲೋಮಾನಿ ಹಂಸನ್ತಿ। ಪುಬ್ಬೇತಿ ಪುರಿಮಭವೇ। ಅತ್ತದುಖಾವಹನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ದುಕ್ಖಾವಹಂ। ಮನುಸ್ಸೇಸೂತಿ ಯಂ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ಕತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಾನಿ ಖಾದಸೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ।
Tattha mālīti dibbamālādharo. Kiriṭīti dibbaveṭhanadharo. Kāyūrīti dibbābharaṇapaṭimaṇḍito. Aṅgadīti dibbaṅgadasamannāgato. Candanussadoti dibbacandanavilitto. Paricāresīti indriyāni dibbavisayesu cāresi. Divāti divā pana mahādukkhaṃ anubhosi. Yā temāti yā te imā. Abbhutoti manussaloke abhūtapubbo. Lomahaṃsanoti ye taṃ passanti, tesaṃ lomāni haṃsanti. Pubbeti purimabhave. Attadukhāvahanti attano dukkhāvahaṃ. Manussesūti yaṃ manussaloke katvā idāni attano piṭṭhimaṃsāni khādasīti pucchati.
ಪೇತೋ ತಂ ಸಞ್ಜಾನಿತ್ವಾ ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಮಂ ನ ಸಞ್ಜಾನಾಥ, ಅಹಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಪುರೋಹಿತೋ ಅಹೋಸಿಂ, ಇದಂ ಮೇ ರತ್ತಿಂ ಸುಖಾನುಭವನಂ ತುಮ್ಹೇ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕತಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢೂಪೋಸಥಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಲದ್ಧಂ, ದಿವಾ ದುಕ್ಖಾನುಭವನಂ ಪನ ಮಯಾ ಪಕತಸ್ಸ ಪಾಪಸ್ಸೇವ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ। ಅಹಞ್ಹಿ ತುಮ್ಹೇಹಿ ವಿನಿಚ್ಛಯೇ ಠಪಿತೋ ಕೂಟಡ್ಡಂ ಕರಿತ್ವಾ ಲಞ್ಜಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ತಸ್ಸ ದಿವಾ ಕತಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ನಿಸ್ಸನ್ದೇನ ಇದಂ ದುಕ್ಖಂ ಅನುಭವಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಗಾಥಾದ್ವಯಮಾಹ –
Peto taṃ sañjānitvā ‘‘tumhe maṃ na sañjānātha, ahaṃ tumhākaṃ purohito ahosiṃ, idaṃ me rattiṃ sukhānubhavanaṃ tumhe nissāya katassa upaḍḍhūposathassa nissandena laddhaṃ, divā dukkhānubhavanaṃ pana mayā pakatassa pāpasseva nissandena. Ahañhi tumhehi vinicchaye ṭhapito kūṭaḍḍaṃ karitvā lañjaṃ gahetvā parapiṭṭhimaṃsiko hutvā tassa divā katassa kammassa nissandena idaṃ dukkhaṃ anubhavāmī’’ti vatvā gāthādvayamāha –
೩೧.
31.
‘‘ಅಜ್ಝೇನಾನಿ ಪಟಿಗ್ಗಯ್ಹ, ಕಾಮೇಸು ಗಧಿತೋ ಅಹಂ।
‘‘Ajjhenāni paṭiggayha, kāmesu gadhito ahaṃ;
ಅಚರಿಂ ದೀಘಮದ್ಧಾನಂ, ಪರೇಸಂ ಅಹಿತಾಯಹಂ॥
Acariṃ dīghamaddhānaṃ, paresaṃ ahitāyahaṃ.
೩೨.
32.
‘‘ಯೋ ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಉಕ್ಕಚ್ಚ ಖಾದತಿ।
‘‘Yo piṭṭhimaṃsiko hoti, evaṃ ukkacca khādati;
ಯಥಾಹಂ ಅಜ್ಜ ಖಾದಾಮಿ, ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಾನಿ ಅತ್ತನೋ’’ತಿ॥
Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attano’’ti.
ತತ್ಥ ಅಜ್ಝೇನಾನೀತಿ ವೇದೇ। ಪಟಿಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಧೀಯಿತ್ವಾ। ಅಚರಿನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂ। ಅಹಿತಾಯಹನ್ತಿ ಅಹಿತಾಯ ಅತ್ಥನಾಸನಾಯ ಅಹಂ। ಯೋ ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಿಕೋತಿ ಯೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪರೇಸಂ ಪಿಟ್ಠಿಮಂಸಖಾದಕೋ ಪಿಸುಣೋ ಹೋತಿ। ಉಕ್ಕಚ್ಚಾತಿ ಉಕ್ಕನ್ತಿತ್ವಾ।
Tattha ajjhenānīti vede. Paṭiggayhāti paṭiggahetvā adhīyitvā. Acarinti paṭipajjiṃ. Ahitāyahanti ahitāya atthanāsanāya ahaṃ. Yo piṭṭhimaṃsikoti yo puggalo paresaṃ piṭṭhimaṃsakhādako pisuṇo hoti. Ukkaccāti ukkantitvā.
ಇದಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ ತಾಪಸಂ ಪುಚ್ಛಿ – ‘‘ತುಮ್ಹೇ ಕಥಂ ಇಧಾಗತಾ’’ತಿ। ತಾಪಸೋ ಸಬ್ಬಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ ಕಥೇಸಿ। ‘‘ಇದಾನಿ ಪನ, ಭನ್ತೇ, ಇಧೇವ ವಸಿಸ್ಸಥ, ಗಮಿಸ್ಸಥಾ’’ತಿ। ‘‘ನ ವಸಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಸ್ಸಮಪದಂಯೇವ ಗಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ। ಪೇತೋ ‘‘ಸಾಧು, ಭನ್ತೇ, ಅಹಂ ವೋ ನಿಬದ್ಧಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕೇನ ಉಪಟ್ಠಹಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಆನುಭಾವೇನ ಅಸ್ಸಮಪದೇಯೇವ ಓತಾರೇತ್ವಾ ‘‘ಅನುಕ್ಕಣ್ಠಾ ಇಧೇವ ವಸಥಾ’’ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗತೋ। ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ನಿಬದ್ಧಂ ಅಮ್ಬಪಕ್ಕೇನ ಉಪಟ್ಠಹಿ। ತಾಪಸೋ ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತೋ ಕಸಿಣಪರಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪರಾಯಣೋ ಅಹೋಸಿ।
Idañca pana vatvā tāpasaṃ pucchi – ‘‘tumhe kathaṃ idhāgatā’’ti. Tāpaso sabbaṃ vitthārena kathesi. ‘‘Idāni pana, bhante, idheva vasissatha, gamissathā’’ti. ‘‘Na vasissāmi, assamapadaṃyeva gamissāmī’’ti. Peto ‘‘sādhu, bhante, ahaṃ vo nibaddhaṃ ambapakkena upaṭṭhahissāmī’’ti vatvā attano ānubhāvena assamapadeyeva otāretvā ‘‘anukkaṇṭhā idheva vasathā’’ti paṭiññaṃ gahetvā gato. Tato paṭṭhāya nibaddhaṃ ambapakkena upaṭṭhahi. Tāpaso taṃ paribhuñjanto kasiṇaparikammaṃ katvā jhānābhiññā nibbattetvā brahmalokaparāyaṇo ahosi.
ಸತ್ಥಾ ಉಪಾಸಕಾನಂ ಇಮಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ ಜಾತಕಂ ಸಮೋಧಾನೇಸಿ, ಸಚ್ಚಪರಿಯೋಸಾನೇ ಕೇಚಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾ ಅಹೇಸುಂ, ಕೇಚಿ ಸಕದಾಗಾಮಿನೋ, ಕೇಚಿ ಅನಾಗಾಮಿನೋ। ತದಾ ದೇವಧೀತಾ ಉಪ್ಪಲವಣ್ಣಾ ಅಹೋಸಿ, ತಾಪಸೋ ಪನ ಅಹಮೇವ ಅಹೋಸಿನ್ತಿ।
Satthā upāsakānaṃ imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne keci sotāpannā ahesuṃ, keci sakadāgāmino, keci anāgāmino. Tadā devadhītā uppalavaṇṇā ahosi, tāpaso pana ahameva ahosinti.
ಕಿಂಛನ್ದಜಾತಕವಣ್ಣನಾ ಪಠಮಾ।
Kiṃchandajātakavaṇṇanā paṭhamā.
Related texts:
ತಿಪಿಟಕ (ಮೂಲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ಸುತ್ತಪಿಟಕ • Suttapiṭaka / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ • Khuddakanikāya / ಜಾತಕಪಾಳಿ • Jātakapāḷi / ೫೧೧. ಕಿಂಛನ್ದಜಾತಕಂ • 511. Kiṃchandajātakaṃ
