| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / ថេរគាថា-អដ្ឋកថា • Theragāthā-aṭṭhakathā |
៤. ខិតកត្ថេរគាថាវណ្ណនា
4. Khitakattheragāthāvaṇṇanā
លហុកោ វត មេ កាយោតិ អាយស្មតោ ខិតកត្ថេរស្ស គាថា។ កា ឧប្បត្តិ? អយម្បិ បុរិមពុទ្ធេសុ កតាធិការោ តត្ថ តត្ថ ភវេ បុញ្ញានិ ឧបចិនន្តោ បទុមុត្តរស្ស ភគវតោ កាលេ យក្ខសេនាបតិ ហុត្វា និព្ពត្តោ ឯកទិវសំ យក្ខសមាគមេ និសិន្នោ សត្ថារំ អញ្ញតរស្មិំ រុក្ខមូលេ និសិន្នំ ទិស្វា ឧបសង្កមិត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា ឯកមន្តំ និសីទិ។ តស្ស សត្ថា ធម្មំ ទេសេសិ។ សោ ធម្មំ សុត្វា ឧឡារំ បីតិសោមនស្សំ បវេទេន្តោ អប្ផោដេន្តោ ឧដ្ឋហិត្វា សត្ថារំ វន្ទិត្វា បទក្ខិណំ កត្វា បក្កាមិ។ សោ តេន បុញ្ញកម្មេន ទេវមនុស្សេសុ សំសរន្តោ ឥមស្មិំ ពុទ្ធុប្បាទេ សាវត្ថិយំ ព្រាហ្មណកុលេ និព្ពត្តិ, ខិតកោតិស្ស នាមំ អហោសិ។ សោ វិញ្ញុតំ បត្តោ មហាមោគ្គល្លានត្ថេរស្ស មហិទ្ធិកភាវំ សុត្វា ‘‘ឥទ្ធិមា ភវិស្សាមី’’តិ បុព្ពហេតុនា ចោទិយមានោ បព្ពជិត្វា ភគវតោ សន្តិកេ កម្មដ្ឋានំ គហេត្វា សមថវិបស្សនាសុ កម្មំ ករោន្តោ នចិរស្សេវ ឆឡភិញ្ញោ អហោសិ។ តេន វុត្តំ អបទានេ (អប. ថេរ ១.១៧.១-៦) –
Lahukovata me kāyoti āyasmato khitakattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayampi purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave puññāni upacinanto padumuttarassa bhagavato kāle yakkhasenāpati hutvā nibbatto ekadivasaṃ yakkhasamāgame nisinno satthāraṃ aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Tassa satthā dhammaṃ desesi. So dhammaṃ sutvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ pavedento apphoṭento uṭṭhahitvā satthāraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. So tena puññakammena devamanussesu saṃsaranto imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti, khitakotissa nāmaṃ ahosi. So viññutaṃ patto mahāmoggallānattherassa mahiddhikabhāvaṃ sutvā ‘‘iddhimā bhavissāmī’’ti pubbahetunā codiyamāno pabbajitvā bhagavato santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā samathavipassanāsu kammaṃ karonto nacirasseva chaḷabhiñño ahosi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.17.1-6) –
‘‘បទុមោ នាម នាមេន, ទ្វិបទិន្ទោ នរាសភោ;
‘‘Padumo nāma nāmena, dvipadindo narāsabho;
បវនា អភិនិក្ខម្ម, ធម្មំ ទេសេតិ ចក្ខុមា។
Pavanā abhinikkhamma, dhammaṃ deseti cakkhumā.
‘‘យក្ខានំ សមយោ អាសិ, អវិទូរេ មហេសិនោ;
‘‘Yakkhānaṃ samayo āsi, avidūre mahesino;
យេន កិច្ចេន សម្បត្តា, អជ្ឈាបេក្ខិំសុ តាវទេ។
Yena kiccena sampattā, ajjhāpekkhiṃsu tāvade.
‘‘ពុទ្ធស្ស គិរមញ្ញាយ, អមតស្ស ច ទេសនំ;
‘‘Buddhassa giramaññāya, amatassa ca desanaṃ;
បសន្នចិត្តោ សុមនោ, អប្ផោដេត្វា ឧបដ្ឋហិំ។
Pasannacitto sumano, apphoṭetvā upaṭṭhahiṃ.
‘‘សុចិណ្ណស្ស ផលំ បស្ស, ឧបដ្ឋានស្ស សត្ថុនោ;
‘‘Suciṇṇassa phalaṃ passa, upaṭṭhānassa satthuno;
តិំសកប្បសហស្សេសុ, ទុគ្គតិំ នុបបជ្ជហំ។
Tiṃsakappasahassesu, duggatiṃ nupapajjahaṃ.
‘‘ឩនតិំសេ កប្បសតេ, សមលង្កតនាមកោ;
‘‘Ūnatiṃse kappasate, samalaṅkatanāmako;
សត្តរតនសម្បន្នោ, ចក្កវត្តី មហព្ពលោ។
Sattaratanasampanno, cakkavattī mahabbalo.
‘‘កិលេសា ឈាបិតា មយ្ហំ…បេ.… កតំ ពុទ្ធស្ស សាសន’’ន្តិ។
‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
អរហត្តំ បន បត្វា សវិសេសំ ឥទ្ធីសុ វសីភាវេន អនេកវិហិតំ ឥទ្ធិវិធំ បច្ចនុភោន្តោ ឥទ្ធិបាដិហារិយេន អនុសាសនីបាដិហារិយេន ច សត្តានំ អនុគ្គហំ ករោន្តោ វិហរតិ។ សោ ភិក្ខូហិ, ‘‘កថំ ត្វំ, អាវុសោ, ឥទ្ធិ វឡញ្ជេសី’’តិ បុដ្ឋោ តមត្ថំ អាចិក្ខន្តោ –
Arahattaṃ pana patvā savisesaṃ iddhīsu vasībhāvena anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhonto iddhipāṭihāriyena anusāsanīpāṭihāriyena ca sattānaṃ anuggahaṃ karonto viharati. So bhikkhūhi, ‘‘kathaṃ tvaṃ, āvuso, iddhi vaḷañjesī’’ti puṭṭho tamatthaṃ ācikkhanto –
១០៤.
104.
‘‘លហុកោ វត មេ កាយោ, ផុដ្ឋោ ច បីតិសុខេន វិបុលេន;
‘‘Lahuko vata me kāyo, phuṭṭho ca pītisukhena vipulena;
តូលមិវ ឯរិតំ មាលុតេន, បិលវតីវ មេ កាយោ’’តិ។ –
Tūlamiva eritaṃ mālutena, pilavatīva me kāyo’’ti. –
គាថំ អភាសិ។ ‘‘ឧទានវសេនា’’តិបិ វទន្តិយេវ។
Gāthaṃ abhāsi. ‘‘Udānavasenā’’tipi vadantiyeva.
តត្ថ លហុកោ វត មេ កាយោតិ នីវរណាទិវិក្ខម្ភនេន ចុទ្ទសវិធេន ចិត្តបរិទមនេន ចតុរិទ្ធិបាទកភាវនាយ សុដ្ឋុ ចិណ្ណវសីភាវេន ច មេ រូបកាយោ សល្លហុកោ វត, យេន ទន្ធំ មហាភូតបច្ចយម្បិ នាម ឥមំ ករជកាយំ ចិត្តវសេន បរិណាមេមីតិ អធិប្បាយោ។ ផុដ្ឋោ ច បីតិសុខេន វិបុលេនាតិ សព្ពត្ថកមេវ ផរន្តេន មហតា ឧឡារេន បីតិសហិតេន សុខេន ផុដ្ឋោ ច មេ កាយោតិ យោជនា។ ឥទញ្ច យថា កាយោ លហុកោ អហោសិ, តំ ទស្សនត្ថំ វុត្តំ។ សុខសញ្ញោក្កមនេន ហិ សទ្ធិំយេវ លហុសញ្ញោក្កមនំ ហោតិ។ សុខស្ស ផរណញ្ចេត្ថ តំសមុដ្ឋានរូបវសេន ទដ្ឋព្ពំ កថំ បន ចតុត្ថជ្ឈានសមង្គិនោ បីតិសុខផរណំ, សមតិក្កន្តបីតិសុខញ្ហិ តន្តិ ចេ? សច្ចមេតំ, ឥទំ បន ន ចតុត្ថជ្ឈានលក្ខណវសេន វុត្តំ, អថ ខោ បុព្ពភាគវសេន។ ‘‘បីតិសុខេនា’’តិ បន បីតិសហិតសទិសេន សុខេន, ឧបេក្ខា ហិ ឥធ សន្តសភាវតាយ ញាណវិសេសយោគតោ ច សុខន្តិ អធិប្បេតំ។ តថា ហិ វុត្តំ ‘‘សុខសញ្ញញ្ច លហុសញ្ញញ្ច ឱក្កមតី’’តិ (បដិ. ម. ១.១០១)។ បាទកជ្ឈានារម្មណេន រូបកាយារម្មណេន វា ឥទ្ធិចិត្តេន សហជាតំ សុខសញ្ញញ្ច លហុសញ្ញញ្ច ឱក្កមតិ បវិសតិ ផុសតិ សម្បាបុណាតីតិ អយម្បិ តត្ថ អត្ថោ។ តថា ចាហ អដ្ឋកថាយំ (បដិ. ម. អដ្ឋ. ២.៣.១២) – ‘‘សុខសញ្ញា នាម ឧបេក្ខាសម្បយុត្តា សញ្ញា។ ឧបេក្ខា ហិ សន្តំ សុខន្តិ វុត្តំ សាយេវ សញ្ញា នីវរណេហិ ចេវ វិតក្កាទិបច្ចនីកេហិ ច វិមុត្តត្តា លហុសញ្ញាតិបិ វេទិតព្ពា។ តំ ឱក្កន្តស្ស បនស្ស ករជកាយោបិ តូលបិចុ វិយ សល្លហុកោ ហោតិ។ សោ ឯវំ វាតក្ខិត្តតូលបិចុនោ វិយ សល្លហុកេន ទិស្សមានេន កាយេន ព្រហ្មលោកំ គច្ឆតី’’តិ។ តេនាហ ‘‘តូលមិវ ឯរិតំ មាលុតេន, បិលវតីវ មេ កាយោ’’តិ។ តស្សត្ថោ – យទាហំ ព្រហ្មលោកំ អញ្ញំ វា ឥទ្ធិយា គន្តុកាមោ ហោមិ, តទា មាលុតេន វាយុនា ឯរិតំ ចិត្តំ តូលបិចុ វិយ អាកាសំ លង្ឃន្តោយេវ មេ កាយោ ហោតីតិ។
Tattha lahuko vata me kāyoti nīvaraṇādivikkhambhanena cuddasavidhena cittaparidamanena caturiddhipādakabhāvanāya suṭṭhu ciṇṇavasībhāvena ca me rūpakāyo sallahuko vata, yena dandhaṃ mahābhūtapaccayampi nāma imaṃ karajakāyaṃ cittavasena pariṇāmemīti adhippāyo. Phuṭṭho ca pītisukhenavipulenāti sabbatthakameva pharantena mahatā uḷārena pītisahitena sukhena phuṭṭho ca me kāyoti yojanā. Idañca yathā kāyo lahuko ahosi, taṃ dassanatthaṃ vuttaṃ. Sukhasaññokkamanena hi saddhiṃyeva lahusaññokkamanaṃ hoti. Sukhassa pharaṇañcettha taṃsamuṭṭhānarūpavasena daṭṭhabbaṃ kathaṃ pana catutthajjhānasamaṅgino pītisukhapharaṇaṃ, samatikkantapītisukhañhi tanti ce? Saccametaṃ, idaṃ pana na catutthajjhānalakkhaṇavasena vuttaṃ, atha kho pubbabhāgavasena. ‘‘Pītisukhenā’’ti pana pītisahitasadisena sukhena, upekkhā hi idha santasabhāvatāya ñāṇavisesayogato ca sukhanti adhippetaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘sukhasaññañca lahusaññañca okkamatī’’ti (paṭi. ma. 1.101). Pādakajjhānārammaṇena rūpakāyārammaṇena vā iddhicittena sahajātaṃ sukhasaññañca lahusaññañca okkamati pavisati phusati sampāpuṇātīti ayampi tattha attho. Tathā cāha aṭṭhakathāyaṃ (paṭi. ma. aṭṭha. 2.3.12) – ‘‘sukhasaññā nāma upekkhāsampayuttā saññā. Upekkhā hi santaṃ sukhanti vuttaṃ sāyeva saññā nīvaraṇehi ceva vitakkādipaccanīkehi ca vimuttattā lahusaññātipi veditabbā. Taṃ okkantassa panassa karajakāyopi tūlapicu viya sallahuko hoti. So evaṃ vātakkhittatūlapicuno viya sallahukena dissamānena kāyena brahmalokaṃ gacchatī’’ti. Tenāha ‘‘tūlamiva eritaṃ mālutena, pilavatīva me kāyo’’ti. Tassattho – yadāhaṃ brahmalokaṃ aññaṃ vā iddhiyā gantukāmo homi, tadā mālutena vāyunā eritaṃ cittaṃ tūlapicu viya ākāsaṃ laṅghantoyeva me kāyo hotīti.
ខិតកត្ថេរគាថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Khitakattheragāthāvaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / ខុទ្ទកនិកាយ • Khuddakanikāya / ថេរគាថាបាឡិ • Theragāthāpāḷi / ៤. ខិតកត្ថេរគាថា • 4. Khitakattheragāthā
