| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[১৩] ৩. কণ্ডিজাতকৰণ্ণনা
[13] 3. Kaṇḍijātakavaṇṇanā
ধিরত্থু কণ্ডিনং সল্লন্তি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো পুরাণদুতিযিকাপলোভনং আরব্ভ কথেসি। তং অট্ঠকনিপাতে ইন্দ্রিযজাতকে আৰিভৰিস্সতি। ভগৰা পন তং ভিক্খুং এতদৰোচ ‘‘ভিক্খু, পুব্বেপি ত্ৰং এতং মাতুগামং নিস্সায জীৰিতক্খযং পত্ৰা ৰীতচ্চিতেসু অঙ্গারেসু পক্কো’’তি। ভিক্খূ তস্সত্থস্সাৰিভাৰত্থায ভগৰন্তং যাচিংসু, ভগৰা ভৰন্তরেন পটিচ্ছন্নকারণং পাকটং অকাসি। ইতো পরং পন ভিক্খূনং যাচনং ভৰন্তরপটিচ্ছন্নতঞ্চ অৰত্ৰা ‘‘অতীতং আহরী’’তি এত্তকমেৰ ৰক্খাম, এত্তকে ৰুত্তেপি যাচনঞ্চ ৰলাহকগব্ভতো চন্দনীহরণূপমায ভৰন্তরপটিচ্ছন্নকারণভাৰো চাতি সব্বমেতং হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ যোজেত্ৰা ৰেদিতব্বং।
Dhiratthukaṇḍinaṃ sallanti idaṃ satthā jetavane viharanto purāṇadutiyikāpalobhanaṃ ārabbha kathesi. Taṃ aṭṭhakanipāte indriyajātake āvibhavissati. Bhagavā pana taṃ bhikkhuṃ etadavoca ‘‘bhikkhu, pubbepi tvaṃ etaṃ mātugāmaṃ nissāya jīvitakkhayaṃ patvā vītaccitesu aṅgāresu pakko’’ti. Bhikkhū tassatthassāvibhāvatthāya bhagavantaṃ yāciṃsu, bhagavā bhavantarena paṭicchannakāraṇaṃ pākaṭaṃ akāsi. Ito paraṃ pana bhikkhūnaṃ yācanaṃ bhavantarapaṭicchannatañca avatvā ‘‘atītaṃ āharī’’ti ettakameva vakkhāma, ettake vuttepi yācanañca valāhakagabbhato candanīharaṇūpamāya bhavantarapaṭicchannakāraṇabhāvo cāti sabbametaṃ heṭṭhā vuttanayeneva yojetvā veditabbaṃ.
অতীতে মগধরট্ঠে রাজগহে মগধরাজা রজ্জং কারেসি। মগধৰাসিকানং সস্সসমযে মিগানং মহাপরিপন্থো হোতি। তে অরঞ্ঞে পব্বতপাদং পৰিসন্তি। তত্থ একো অরঞ্ঞৰাসী পব্বতেয্যমিগো একায গামন্তৰাসিনিযা মিগপোতিকায সদ্ধিং সন্থৰং কত্ৰা তেসং মিগানং পব্বতপাদতো ওরুয্হ পুন গামন্তং ওতরণকালে মিগপোতিকায পটিবদ্ধচিত্তত্তা তেহি সদ্ধিংযেৰ ওতরি। অথ নং সা আহ – ‘‘ত্ৰং খোসি, অয্য, পব্বতেয্যো বালমিগো, গামন্তো চ নাম সাসঙ্কো সপ্পটিভযো, মা অম্হেহি সদ্ধিং ওতরী’’তি। সো তস্সা পটিবদ্ধচিত্তত্তা অনিৰত্তিত্ৰা সদ্ধিংযেৰ অগমাসি। মগধৰাসিনো ‘‘ইদানি মিগানং পব্বতপাদা ওতরণকালো’’তি ঞত্ৰা মগ্গে পটিচ্ছন্নকোট্ঠকেসু তিট্ঠন্তি। তেসম্পি দ্ৰিন্নং আগমনমগ্গে একো লুদ্দকো পটিচ্ছন্নকোট্ঠকে ঠিতো হোতি। মিগপোতিকা মনুস্সগন্ধং ঘাযিত্ৰা ‘‘একো লুদ্দকো ঠিতো ভৰিস্সতী’’তি তং বালমিগং পুরতো কত্ৰা সযং পচ্ছতো অহোসি। লুদ্দকো একেনেৰ সরপ্পহারেন মিগং তত্থেৰ পাতেতি। মিগপোতিকা তস্স ৰিদ্ধভাৰং ঞত্ৰা উপ্পতিত্ৰা ৰাতগতিযাৰ পলাযি। লুদ্দকো কোট্ঠকতো নিক্খমিত্ৰা মিগং ওক্কন্তিত্ৰা অগ্গিং কত্ৰা ৰীতচ্চিতেসু অঙ্গারেসু মধুরমংসং পচিত্ৰা খাদিত্ৰা পানীযং পিৰিত্ৰা অৰসেসং লোহিতবিন্দূহি পগ্ঘরন্তেহি কাজেনাদায দারকে তোসেন্তো ঘরং অগমাসি।
Atīte magadharaṭṭhe rājagahe magadharājā rajjaṃ kāresi. Magadhavāsikānaṃ sassasamaye migānaṃ mahāparipantho hoti. Te araññe pabbatapādaṃ pavisanti. Tattha eko araññavāsī pabbateyyamigo ekāya gāmantavāsiniyā migapotikāya saddhiṃ santhavaṃ katvā tesaṃ migānaṃ pabbatapādato oruyha puna gāmantaṃ otaraṇakāle migapotikāya paṭibaddhacittattā tehi saddhiṃyeva otari. Atha naṃ sā āha – ‘‘tvaṃ khosi, ayya, pabbateyyo bālamigo, gāmanto ca nāma sāsaṅko sappaṭibhayo, mā amhehi saddhiṃ otarī’’ti. So tassā paṭibaddhacittattā anivattitvā saddhiṃyeva agamāsi. Magadhavāsino ‘‘idāni migānaṃ pabbatapādā otaraṇakālo’’ti ñatvā magge paṭicchannakoṭṭhakesu tiṭṭhanti. Tesampi dvinnaṃ āgamanamagge eko luddako paṭicchannakoṭṭhake ṭhito hoti. Migapotikā manussagandhaṃ ghāyitvā ‘‘eko luddako ṭhito bhavissatī’’ti taṃ bālamigaṃ purato katvā sayaṃ pacchato ahosi. Luddako ekeneva sarappahārena migaṃ tattheva pāteti. Migapotikā tassa viddhabhāvaṃ ñatvā uppatitvā vātagatiyāva palāyi. Luddako koṭṭhakato nikkhamitvā migaṃ okkantitvā aggiṃ katvā vītaccitesu aṅgāresu madhuramaṃsaṃ pacitvā khāditvā pānīyaṃ pivitvā avasesaṃ lohitabindūhi paggharantehi kājenādāya dārake tosento gharaṃ agamāsi.
তদা বোধিসত্তো তস্মিং ৰনসণ্ডে রুক্খদেৰতা হুত্ৰা নিব্বত্তো হোতি। সো তং কারণং দিস্ৰা ‘‘ইমস্স বালমিগস্স মরণং নেৰ মাতরং নিস্সায, ন পিতরং নিস্সায, অথ খো কামং নিস্সায। কামনিমিত্তঞ্হি সত্তা সুগতিযং হত্থচ্ছেদাদিকং, দুগ্গতিযঞ্চ পঞ্চৰিধবন্ধনাদিনানপ্পকারকং দুক্খং পাপুণন্তি, পরেসং মরণদুক্খুপ্পাদনম্পি নাম ইমস্মিং লোকে গরহিতমেৰ। যং জনপদং মাতুগামো ৰিচারেতি অনুসাসতি, সো ইত্থিপরিণাযকো জনপদোপি গরহিতোযেৰ। যে সত্তা মাতুগামস্স ৰসং গচ্ছন্তি, তেপি গরহিতাযেৰা’’তি একায গাথায তীণি গরহৰত্থূনি দস্সেত্ৰা ৰনদেৰতাসু সাধুকারং দত্ৰা গন্ধপুপ্ফাদীহি পূজযমানাসু মধুরেন সরেন তং ৰনসণ্ডং উন্নাদেন্তো ইমায গাথায ধম্মং দেসেসি –
Tadā bodhisatto tasmiṃ vanasaṇḍe rukkhadevatā hutvā nibbatto hoti. So taṃ kāraṇaṃ disvā ‘‘imassa bālamigassa maraṇaṃ neva mātaraṃ nissāya, na pitaraṃ nissāya, atha kho kāmaṃ nissāya. Kāmanimittañhi sattā sugatiyaṃ hatthacchedādikaṃ, duggatiyañca pañcavidhabandhanādinānappakārakaṃ dukkhaṃ pāpuṇanti, paresaṃ maraṇadukkhuppādanampi nāma imasmiṃ loke garahitameva. Yaṃ janapadaṃ mātugāmo vicāreti anusāsati, so itthipariṇāyako janapadopi garahitoyeva. Ye sattā mātugāmassa vasaṃ gacchanti, tepi garahitāyevā’’ti ekāya gāthāya tīṇi garahavatthūni dassetvā vanadevatāsu sādhukāraṃ datvā gandhapupphādīhi pūjayamānāsu madhurena sarena taṃ vanasaṇḍaṃ unnādento imāya gāthāya dhammaṃ desesi –
১৩.
13.
‘‘ধিরত্থু কণ্ডিনং সল্লং, পুরিসং গাল়্হৰেধিনং।
‘‘Dhiratthu kaṇḍinaṃ sallaṃ, purisaṃ gāḷhavedhinaṃ;
ধিরত্থু তং জনপদং, যত্থিত্থী পরিণাযিকা।
Dhiratthu taṃ janapadaṃ, yatthitthī pariṇāyikā;
তে চাপি ধিক্কিতা সত্তা, যে ইত্থীনং ৰসং গতা’’তি॥
Te cāpi dhikkitā sattā, ye itthīnaṃ vasaṃ gatā’’ti.
তত্থ ধিরত্থূতি গরহণত্থে নিপাতো, স্ৰাযমিধ উত্তাসুব্বেগৰসেন গরহণে দট্ঠব্বো। উত্তসিতুব্বিগ্গো হি হোন্তো বোধিসত্তো এৰমাহ। কণ্ডমস্স অত্থীতি কণ্ডী, তং কণ্ডিনং। তং পন কণ্ডং অনুপৰিসনট্ঠেন ‘‘সল্ল’’ন্তি ৰুচ্চতি, তস্মা কণ্ডিনং সল্লন্তি এত্থ সল্লকণ্ডিনন্তি অত্থো। সল্লং ৰা অস্সত্থীতিপি সল্লো, তং সল্লং। মহন্তং ৰণমুখং কত্ৰা বলৰপ্পহারং দেন্তো গাল়্হং ৰিজ্ঝতীতি গাল়্হৰেধী, তং গাল়্হৰেধিনং। নানপ্পকারেন কণ্ডেন, কুমুদপত্তসণ্ঠানথলেন উজুকগমনেনেৰ সল্লেন চ সমন্নাগতং গাল়্হৰেধিনং পুরিসং ধিরত্থূতি অযমেত্থ অত্থো। পরিণাযিকাতি ইস্সরা সংৰিধাযিকা। ধিক্কিতাতি গরহিতা। সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৰ। ইতো পরং পন এত্তকম্পি অৰত্ৰা যং যং অনুত্তানং, তং তদেৰ ৰণ্ণযিস্সাম। এৰং একায গাথায তীণি গরহৰত্থূনি দস্সেত্ৰা বোধিসত্তো ৰনং উন্নাদেত্ৰা বুদ্ধলীলায ধম্মং দেসেসি।
Tattha dhiratthūti garahaṇatthe nipāto, svāyamidha uttāsubbegavasena garahaṇe daṭṭhabbo. Uttasitubbiggo hi honto bodhisatto evamāha. Kaṇḍamassa atthīti kaṇḍī, taṃ kaṇḍinaṃ. Taṃ pana kaṇḍaṃ anupavisanaṭṭhena ‘‘salla’’nti vuccati, tasmā kaṇḍinaṃ sallanti ettha sallakaṇḍinanti attho. Sallaṃ vā assatthītipi sallo, taṃ sallaṃ. Mahantaṃ vaṇamukhaṃ katvā balavappahāraṃ dento gāḷhaṃ vijjhatīti gāḷhavedhī, taṃ gāḷhavedhinaṃ. Nānappakārena kaṇḍena, kumudapattasaṇṭhānathalena ujukagamaneneva sallena ca samannāgataṃ gāḷhavedhinaṃ purisaṃ dhiratthūti ayamettha attho. Pariṇāyikāti issarā saṃvidhāyikā. Dhikkitāti garahitā. Sesamettha uttānatthameva. Ito paraṃ pana ettakampi avatvā yaṃ yaṃ anuttānaṃ, taṃ tadeva vaṇṇayissāma. Evaṃ ekāya gāthāya tīṇi garahavatthūni dassetvā bodhisatto vanaṃ unnādetvā buddhalīlāya dhammaṃ desesi.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেসি, সচ্চপরিযোসানে উক্কণ্ঠিতভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি। সত্থা দ্ৰে ৰত্থূনি কথেত্ৰা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি। ইতো পরং পন ‘‘দ্ৰে ৰত্থূনি কথেত্ৰা’’তি ইদং অৰত্ৰা ‘‘অনুসন্ধিং ঘটেত্ৰা’’তি এত্তকমেৰ ৰক্খাম, অৰুত্তম্পি পন হেট্ঠা ৰুত্তনযেনেৰ যোজেত্ৰা গহেতব্বং।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsesi, saccapariyosāne ukkaṇṭhitabhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. Satthā dve vatthūni kathetvā anusandhiṃ ghaṭetvā jātakaṃ samodhānesi. Ito paraṃ pana ‘‘dve vatthūni kathetvā’’ti idaṃ avatvā ‘‘anusandhiṃ ghaṭetvā’’ti ettakameva vakkhāma, avuttampi pana heṭṭhā vuttanayeneva yojetvā gahetabbaṃ.
তদা পব্বতেয্যমিগো উক্কণ্ঠিতভিক্খু অহোসি, মিগপোতিকা পুরাণদুতিযিকা, কামেসু দোসং দস্সেত্ৰা ধম্মদেসকদেৰতা পন অহমেৰ অহোসিন্তি।
Tadā pabbateyyamigo ukkaṇṭhitabhikkhu ahosi, migapotikā purāṇadutiyikā, kāmesu dosaṃ dassetvā dhammadesakadevatā pana ahameva ahosinti.
কণ্ডিজাতকৰণ্ণনা ততিযা।
Kaṇḍijātakavaṇṇanā tatiyā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ১৩. কণ্ডিজাতকং • 13. Kaṇḍijātakaṃ
