| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ • Pācityādiyojanāpāḷi |
បញ្ចវគ្គោ
Pañcavaggo
កម្មវគ្គវណ្ណនា
Kammavaggavaṇṇanā
៤៨២. កម្មវគ្គេ ‘‘គណនបរិច្ឆេទវចន’’ន្តិ ឥមិនា ន បមាណវចនន្តិ ទស្សេតិ។ ឥមិនា កម្មានំ តតោ ឩនាតិរេកភាវំ និវារេតិ។ គណិយតេ គណនំ, បរិច្ឆិជ្ជតិ អនេនាតិ បរិច្ឆេទោ, គណនស្ស បរិច្ឆេទោ គណនបរិច្ឆេទោ។ អថ វា គណិយតិ អនេនាតិ គណនំ, តមេវ បរិច្ឆេទោ គណនបរិច្ឆេទោ, សោយេវ វចនំ គណនបរិច្ឆេទវចនំ។ អបលោកនកម្មំ នាមាតិ កត្តព្ពំ កម្មន្តិ សម្ពន្ធោ។ វុត្តនយេនេវាតិ ‘‘សីមដ្ឋកសង្ឃំ សោធេត្វា ឆន្ទារហានំ ឆន្ទំ អាហរិត្វា’’តិ វុត្តេន ឯវ នយេន។
482. Kammavagge ‘‘gaṇanaparicchedavacana’’nti iminā na pamāṇavacananti dasseti. Iminā kammānaṃ tato ūnātirekabhāvaṃ nivāreti. Gaṇiyate gaṇanaṃ, paricchijjati anenāti paricchedo, gaṇanassa paricchedo gaṇanaparicchedo. Atha vā gaṇiyati anenāti gaṇanaṃ, tameva paricchedo gaṇanaparicchedo, soyeva vacanaṃ gaṇanaparicchedavacanaṃ. Apalokanakammaṃ nāmāti kattabbaṃ kammanti sambandho. Vuttanayenevāti ‘‘sīmaṭṭhakasaṅghaṃ sodhetvā chandārahānaṃ chandaṃ āharitvā’’ti vuttena eva nayena.
តត្ថាតិ ចតូសុ កម្មេសុ, ញត្តិទុតិយកម្មំ បន អត្ថីតិ សម្ពន្ធោ។
Tatthāti catūsu kammesu, ñattidutiyakammaṃ pana atthīti sambandho.
តត្ថាតិ ទ្វីសុ កម្មេសុ។ អវសេសាតិ ឆហិ កម្មេហិ អវសេសា។ យទិ បរិវត្តេត្វា កតំ ទឡ្ហីកម្មំ ន ហោតិ, ឯវំ សតិ ទឡ្ហីកម្មត្ថាយ កិន្តិ កាតព្ពន្តិ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ។ តត្ថ ‘‘អក្ខរបរិហីនំ វា បទបរិហីនំ វា’’តិ ឥទំ អក្ខរបទានំ គឡិតំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ‘‘ទុរុត្តបទំ វា’’តិ ឥទំ សិថិលធនិតាទិអបរិបុណ្ណំ សន្ធាយ វុត្តំ។ ឯត្ថ ‘‘ទុរុត្តក្ខរំ វា’’តិ អជ្ឈាហរិតព្ពំ។ ឥទន្តិ បុនប្បុនំ វចនំ។ កម្មំ ហុត្វាតិ សុកម្មំ ហុត្វា។
Tatthāti dvīsu kammesu. Avasesāti chahi kammehi avasesā. Yadi parivattetvā kataṃ daḷhīkammaṃ na hoti, evaṃ sati daḷhīkammatthāya kinti kātabbanti āha ‘‘sace panā’’tiādi. Tattha ‘‘akkharaparihīnaṃ vā padaparihīnaṃ vā’’ti idaṃ akkharapadānaṃ gaḷitaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Duruttapadaṃ vā’’ti idaṃ sithiladhanitādiaparipuṇṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha ‘‘duruttakkharaṃ vā’’ti ajjhāharitabbaṃ. Idanti punappunaṃ vacanaṃ. Kammaṃ hutvāti sukammaṃ hutvā.
៤៨៣. សម្មុខាករណីយអសម្មុខាករណីយេសុ អសម្មុខាករណីយានិ អប្បកត្តា បឋមំ ទស្សេត្វា សេសានំ សម្មុខាករណីយភាវំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ។ តត្ថ តត្ថាតិ តេសុ ទ្វីសុ, អសម្មុខាករណីយំ នាម អដ្ឋវិធំ ហោតីតិ សម្ពន្ធោ។ តត្ថ តត្ថាតិ តេសុ តេសុ ខន្ធកេសុ។ ‘‘សុកតំ ហោតី’’តិ វចនសាមត្ថិយតោ សម្មុខាកតម្បិ សុកតំ ហោតីតិ អត្ថោបិ គហេតព្ពោ។
483. Sammukhākaraṇīyaasammukhākaraṇīyesu asammukhākaraṇīyāni appakattā paṭhamaṃ dassetvā sesānaṃ sammukhākaraṇīyabhāvaṃ dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tesu dvīsu, asammukhākaraṇīyaṃ nāma aṭṭhavidhaṃ hotīti sambandho. Tattha tatthāti tesu tesu khandhakesu. ‘‘Sukataṃ hotī’’ti vacanasāmatthiyato sammukhākatampi sukataṃ hotīti atthopi gahetabbo.
សេសានីតិ អដ្ឋកម្មេហិ សេសានិ។ ឯតានីតិ កម្មានិ។ វត្ថុវិបន្នានីតិ វត្ថុនា វិបន្នានិ។
Sesānīti aṭṭhakammehi sesāni. Etānīti kammāni. Vatthuvipannānīti vatthunā vipannāni.
តេសម្បីតិ បដិបុច្ឆាករណីយានម្បិ។ ឯត្ថាតិ ‘‘បដិបុច្ឆាករណីយ’’ន្តិ បទេ។ ‘‘បុច្ឆិត្វា’’តិ ឥមិនា បដិបុច្ឆាតិ បទស្ស ត្វាបច្ចយន្តភាវំ ទស្សេតិ។ ‘‘កាតព្ព’’ន្តិ ឥមិនា ករណីយន្តិ ឯត្ថ អនីយសទ្ទស្ស កម្មត្ថភាវំ ទស្សេតិ។ យថាទិន្នាយាហិ ចុទិតកេន យថាទិន្នាយ។ វិប្បលបន្តស្សាតិ វិការេន យំ វា តំ វា វចនំ បលបន្តស្ស ចុទិតកស្សាតិ សម្ពន្ធោ។ សព្ពត្ថាតិ សព្ពេសុ ‘‘តជ្ជនីយកម្មារហស្សា’’តិអាទីសុ។
Tesampīti paṭipucchākaraṇīyānampi. Etthāti ‘‘paṭipucchākaraṇīya’’nti pade. ‘‘Pucchitvā’’ti iminā paṭipucchāti padassa tvāpaccayantabhāvaṃ dasseti. ‘‘Kātabba’’nti iminā karaṇīyanti ettha anīyasaddassa kammatthabhāvaṃ dasseti. Yathādinnāyāhi cuditakena yathādinnāya. Vippalapantassāti vikārena yaṃ vā taṃ vā vacanaṃ palapantassa cuditakassāti sambandho. Sabbatthāti sabbesu ‘‘tajjanīyakammārahassā’’tiādīsu.
អនុបោសថទិវសេតិ ឧបោសថទិវសតោ អញ្ញស្មិំ ទិវសេ។ តមេវត្ថំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឧបោសថទិវសោ នាមា’’តិអាទិ។ កត្តិកមាសន្តិ បច្ឆិមកត្តិកមាសំ។ តស្ស បវារណមាសត្តា ‘‘ឋបេត្វា’’តិ វុត្តំ។ សាមគ្គិទិវសោ ច យថាវុត្តា ចាតុទ្ទសបន្នរសា ច ឧបោសថទិវសោ នាមាតិ យោជនា។ យត្រហីតិ យស្មិំ បន វិហារេ, ឋបេន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ អន្តរាតិ ចាតុទ្ទសីបន្នរសីនំ មជ្ឈេ។
Anuposathadivaseti uposathadivasato aññasmiṃ divase. Tamevatthaṃ dassento āha ‘‘uposathadivaso nāmā’’tiādi. Kattikamāsanti pacchimakattikamāsaṃ. Tassa pavāraṇamāsattā ‘‘ṭhapetvā’’ti vuttaṃ. Sāmaggidivaso ca yathāvuttā cātuddasapannarasā ca uposathadivaso nāmāti yojanā. Yatrahīti yasmiṃ pana vihāre, ṭhapentīti sambandho. Antarāti cātuddasīpannarasīnaṃ majjhe.
បច្ចុក្កឌ្ឍិត្វា ឋបិតទិវសោតិ បច្ឆា ឧបរិ កឌ្ឍិត្វា ឋបិតំ កត្តិកកាឡបក្ខចាតុទ្ទសិំ វា បញ្ចទសិំ វា សន្ធាយ វុត្តំ។ ឥធាបីតិ អបវារណាយ បវារណដ្ឋានេបិ។ បាឡិយមាគតនយតោ អញ្ញម្បិ នយំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អបិចា’’តិអាទិ។ អន្តិមវត្ថុន្តិ បារាជិកវត្ថុំ។ យស្សាតិ បុគ្គលស្ស។ ឥមិនា កម្មារហោ បុគ្គលោ វត្ថុ នាមាតិ ទស្សេតិ។
Paccukkaḍḍhitvā ṭhapitadivasoti pacchā upari kaḍḍhitvā ṭhapitaṃ kattikakāḷapakkhacātuddasiṃ vā pañcadasiṃ vā sandhāya vuttaṃ. Idhāpīti apavāraṇāya pavāraṇaṭṭhānepi. Pāḷiyamāgatanayato aññampi nayaṃ dassento āha ‘‘apicā’’tiādi. Antimavatthunti pārājikavatthuṃ. Yassāti puggalassa. Iminā kammāraho puggalo vatthu nāmāti dasseti.
៤៨៤. ទព្ពស្ស អគ្គណ្ហនំ វត្ថុអបរាមសនំ នាម ន ហោតិ, អថ ខោ នាមស្ស អគ្គណ្ហនមេវាតិ អាហ ‘‘តស្ស នាមំ ន គណ្ហាតី’’តិ។ អបរាមសនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘សុណាតុ មេ’’តិអាទិ។
484. Dabbassa aggaṇhanaṃ vatthuaparāmasanaṃ nāma na hoti, atha kho nāmassa aggaṇhanamevāti āha ‘‘tassa nāmaṃ na gaṇhātī’’ti. Aparāmasanākāraṃ dassento āha ‘‘suṇātu me’’tiādi.
បុគ្គលំ ន បរាមសតីតិ ឯត្ថ បុគ្គលោ នាម ឧបជ្ឈាយោតិ អាហ ‘‘យោ ឧបសម្បទាបេក្ខស្ស ឧបជ្ឈាយោ’’តិ។ តន្តិ ឧបជ្ឈាយំ។
Puggalaṃ na parāmasatīti ettha puggalo nāma upajjhāyoti āha ‘‘yo upasampadāpekkhassa upajjhāyo’’ti. Tanti upajjhāyaṃ.
សព្ពេន សព្ពន្តិ សព្ពថា សព្ពំ, និបាតសមុទាយោយំ, សព្ពេន វា អាការេន សព្ពំ ញត្តិន្តិ យោជនា។
Sabbena sabbanti sabbathā sabbaṃ, nipātasamudāyoyaṃ, sabbena vā ākārena sabbaṃ ñattinti yojanā.
ញត្តិកម្មេ បឋមំ កម្មំ កត្វា បច្ឆា ញត្តិដ្ឋបនម្បិ បច្ឆា ញត្តិំ ឋបេតិយេវ នាម។ ឥតិ ឥមេហីតិអាទិ និគមនំ។
Ñattikamme paṭhamaṃ kammaṃ katvā pacchā ñattiṭṭhapanampi pacchā ñattiṃ ṭhapetiyeva nāma. Iti imehītiādi nigamanaṃ.
៤៨៥. ‘‘វុត្តនយេនេវា’’តិ អតិទិសិត្វាបិ ញត្តិកម្មវាចានំ អសទិសត្តា អបរាមសនាការំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯវំ បនា’’តិអាទិ។ តត្ថ នេសន្តិ វត្ថុសង្ឃបុគ្គលានំ, បឋមានុស្សាវនេ វា ទុតិយតតិយានុស្សាវនាសុ វា វត្តព្ពេ វទន្តោតិ សម្ពន្ធោ។
485. ‘‘Vuttanayenevā’’ti atidisitvāpi ñattikammavācānaṃ asadisattā aparāmasanākāraṃ dassento āha ‘‘evaṃ panā’’tiādi. Tattha nesanti vatthusaṅghapuggalānaṃ, paṭhamānussāvane vā dutiyatatiyānussāvanāsu vā vattabbe vadantoti sambandho.
សាវនំ ហាបេតីតិ ឯត្ថ អនុសទ្ទោ លោបោតិ អាហ ‘‘អនុស្សាវនំ ន ករោតី’’តិ។ ‘‘សាវនំ ហាបេតី’’តិ ឯត្ថ ន កេវលំ សព្ពេន សព្ពំ អនុស្សាវនំ អករោន្តោយេវ សាវនំ ហាបេតិ នាម, អថ ខោ អនុស្សាវនាយ ទុរុត្តឆឌ្ឌនម្បិ ហាបេតិយេវ នាមាតិ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘យោបី’’តិអាទិ។ ‘‘សកិមេវ វា ទ្វិក្ខត្តុំ វា’’តិ ឥមិនា តិក្ខត្តុំ អបរិបូរេន្តោយេវ សាវនំ ហាបេតិ នាមាតិ ទស្សេតិ។ ឥមស្ស វចនស្ស សាមត្ថិយតោ ញត្តិទុតិយកម្មេ ឯកក្ខត្តុតោ, ញត្តិចតុត្ថកម្មេ តិក្ខត្តុតោ អតិរេកំ កម្មវាចំ ករោន្តោ ន ហាបេតីតិ ញាយតិ។
Sāvanaṃ hāpetīti ettha anusaddo lopoti āha ‘‘anussāvanaṃ na karotī’’ti. ‘‘Sāvanaṃ hāpetī’’ti ettha na kevalaṃ sabbena sabbaṃ anussāvanaṃ akarontoyeva sāvanaṃ hāpeti nāma, atha kho anussāvanāya duruttachaḍḍanampi hāpetiyeva nāmāti dassento āha ‘‘yopī’’tiādi. ‘‘Sakimeva vā dvikkhattuṃ vā’’ti iminā tikkhattuṃ aparipūrentoyeva sāvanaṃ hāpeti nāmāti dasseti. Imassa vacanassa sāmatthiyato ñattidutiyakamme ekakkhattuto, ñatticatutthakamme tikkhattuto atirekaṃ kammavācaṃ karonto na hāpetīti ñāyati.
‘‘ឆឌ្ឌេតី’’តិ ឯត្ថ ឆឌ្ឌនស្ស បទក្ខរានំ គឡិតភាវេន បាកដត្តា តំ អទស្សេត្វា ‘‘ទុរុត្តំ ករោតី’’តិ ឯត្ថ ទុរុត្តមេវ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ទុរុត្តំ ករោតីតិ ឯត្ថ បនា’’តិអាទិ។ ករោន្តេន ភិក្ខុនា ឧបលក្ខេតព្ពោតិ សម្ពន្ធោ។
‘‘Chaḍḍetī’’ti ettha chaḍḍanassa padakkharānaṃ gaḷitabhāvena pākaṭattā taṃ adassetvā ‘‘duruttaṃ karotī’’ti ettha duruttameva dassento āha ‘‘duruttaṃ karotīti ettha panā’’tiādi. Karontena bhikkhunā upalakkhetabboti sambandho.
‘‘សិថិល…បេ.… បភេទោ’’តិ យ្វាយំ ព្យញ្ជនប្បភេទោ វុត្តោ, អយំ ព្យញ្ជនប្បភេទោតិ យោជនា ។ គាថាយំ ទសធាតិ ទសប្បការេន។ ព្យញ្ជនពុទ្ធិយាតិ វទ្ធេតីតិ ពុទ្ធិ, ព្យញ្ជនមេវ អក្ខរមេវ សិថិលាទិវសេន ទសធា ពុទ្ធិ ព្យញ្ជនពុទ្ធិ, តាយ។ ឯត្ថ ‘‘ទសធា’’តិ បទេន ‘‘ព្យញ្ជនពុទ្ធី’’តិ សមាសបទស្ស អន្តរេ ទសធាសទ្ទស្ស លោបំ ទស្សេតិ ‘‘កម្មជំ ឯវា’’តិអាទីសុ (វិសុទ្ធិ. ២.៤៥០; វិសុទ្ធិ. មហាដិ. ២.៤៥០) វិយ។ ឯត្ថ ហិ ឯវសទ្ទេន កម្មេន ឯវ ជាតំ កម្មជន្តិ សមាសំ កត្វា សមាសមជ្ឈេ ឯវសទ្ទលោបំ ទស្សេតិ។ បភេទោតិ វិសេសោ។ អយំ បនេត្ថ យោជនា – សិថិលញ្ច ធនិតញ្ច ទីឃញ្ច រស្សញ្ច គរុកញ្ច លហុកញ្ច និគ្គហិតញ្ច សម្ពន្ធញ្ច វវត្ថិតញ្ច វិមុត្តញ្ចាតិ ទសធា ព្យញ្ជនពុទ្ធិយាវ បភេទោ វិសេសោ ញាតព្ពោតិ។ ‘‘សិថិល’’ន្តិ អាទីនិ ទស បទានិ ‘‘អក្ខរំ បទំ ព្យញ្ជន’’ន្តិ នបុំសកលិង្គវសេន វុត្តបាឋំនិស្សាយ វុត្តានីតិ ទដ្ឋព្ពំ។
‘‘Sithila…pe… pabhedo’’ti yvāyaṃ byañjanappabhedo vutto, ayaṃ byañjanappabhedoti yojanā . Gāthāyaṃ dasadhāti dasappakārena. Byañjanabuddhiyāti vaddhetīti buddhi, byañjanameva akkharameva sithilādivasena dasadhā buddhi byañjanabuddhi, tāya. Ettha ‘‘dasadhā’’ti padena ‘‘byañjanabuddhī’’ti samāsapadassa antare dasadhāsaddassa lopaṃ dasseti ‘‘kammajaṃ evā’’tiādīsu (visuddhi. 2.450; visuddhi. mahāṭi. 2.450) viya. Ettha hi evasaddena kammena eva jātaṃ kammajanti samāsaṃ katvā samāsamajjhe evasaddalopaṃ dasseti. Pabhedoti viseso. Ayaṃ panettha yojanā – sithilañca dhanitañca dīghañca rassañca garukañca lahukañca niggahitañca sambandhañca vavatthitañca vimuttañcāti dasadhā byañjanabuddhiyāva pabhedo viseso ñātabboti. ‘‘Sithila’’nti ādīni dasa padāni ‘‘akkharaṃ padaṃ byañjana’’nti napuṃsakaliṅgavasena vuttapāṭhaṃnissāya vuttānīti daṭṭhabbaṃ.
គាថាយ វិត្ថារំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឯត្ថ ហី’’តិអាទិ។ អគាឡ្ហេន វចីបយោគេន វត្តព្ពំ អក្ខរំ សិថិលំ។ គាឡ្ហេន វចីបយោគេន វត្តព្ពំ អក្ខរំ ធនិតំ។ តេស្វេវាតិ បញ្ចសុ ឯវ វគ្គេសុ។ ន កេវលំ ទីឃមេវ គរុកំ នាម, អថ ខោ សំយោគបរម្បីតិ អាហ ‘‘យំ វា’’តិអាទិ។ យំ អក្ខរំ សំយោគបរំ កត្វា វុច្ចតិ, តម្បិ គរុកំ នាមាតិ យោជនា។ សំយោគោ បរោ យស្ស អក្ខរស្សាតិ សំយោគបរំ។ ‘‘សំយោគបទ’’ន្តិបិ បាឋោ។ យំ អសំយោគបរំ កត្វា វុច្ចតិ, តម្បិ លហុកំ នាមាតិ យោជនា។ យំ សានុនាសិកំ កត្វា វត្តព្ពំ, តំ និគ្គហិតំ នាមាតិ យោជនា។ និគ្គហេត្វាតិ និគ្គហិតំ នាម អត្ថតោ ឋានករណានំ អវិស្សជ្ជនំ អមុញ្ចនន្តិ អាហ ‘‘អវិស្សជ្ជេត្វា’’តិ។ យំ សម្ពន្ធិត្វា វុច្ចតិ, តំ សម្ពន្ធំ នាមាតិ យោជនា។ យំ អសម្ពន្ធំ កត្វា វុច្ចតិ, តំ វវត្ថិតំ នាមាតិ យោជនា។ យំ អនិគ្គហេត្វា វុច្ចតិ, តំ វិមុត្តំ នាមាតិ យោជនា។ អនិគ្គហេត្វាតិ អនិគ្គហំ នាម អត្ថតោ វិស្សជ្ជនន្តិ អាហ ‘‘វិស្សជ្ជេត្វា’’តិ។
Gāthāya vitthāraṃ dassento āha ‘‘ettha hī’’tiādi. Agāḷhena vacīpayogena vattabbaṃ akkharaṃ sithilaṃ. Gāḷhena vacīpayogena vattabbaṃ akkharaṃ dhanitaṃ. Tesvevāti pañcasu eva vaggesu. Na kevalaṃ dīghameva garukaṃ nāma, atha kho saṃyogaparampīti āha ‘‘yaṃ vā’’tiādi. Yaṃ akkharaṃ saṃyogaparaṃ katvā vuccati, tampi garukaṃ nāmāti yojanā. Saṃyogo paro yassa akkharassāti saṃyogaparaṃ. ‘‘Saṃyogapada’’ntipi pāṭho. Yaṃ asaṃyogaparaṃ katvā vuccati, tampi lahukaṃ nāmāti yojanā. Yaṃ sānunāsikaṃ katvā vattabbaṃ, taṃ niggahitaṃ nāmāti yojanā. Niggahetvāti niggahitaṃ nāma atthato ṭhānakaraṇānaṃ avissajjanaṃ amuñcananti āha ‘‘avissajjetvā’’ti. Yaṃ sambandhitvā vuccati, taṃ sambandhaṃ nāmāti yojanā. Yaṃ asambandhaṃ katvā vuccati, taṃ vavatthitaṃ nāmāti yojanā. Yaṃ aniggahetvā vuccati, taṃ vimuttaṃ nāmāti yojanā. Aniggahetvāti aniggahaṃ nāma atthato vissajjananti āha ‘‘vissajjetvā’’ti.
ឯវំ ព្យញ្ជនពុទ្ធិវិសេសំ ទស្សេត្វា ឥទានិ កម្មវាចាយ ឧច្ចារណវិសេសំ វិត្ថារេន ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘តត្ថា’’តិអាទិ។ តត្ថ តត្ថាតិ តាសុ ទសសុ ព្យញ្ជនពុទ្ធីសុ។ តថាសទ្ទេន តការស្ស ថការករណញ្ច សិថិលស្ស ធនិតករណញ្ច អតិទិសតិ, តថា ‘‘បត្តកល្លំ ឯសា ញត្តី’’តិអាទិវចនញ្ច សិថិលស្ស ធនិតករណំ នាមាតិ យោជនា។
Evaṃ byañjanabuddhivisesaṃ dassetvā idāni kammavācāya uccāraṇavisesaṃ vitthārena dassento āha ‘‘tatthā’’tiādi. Tattha tatthāti tāsu dasasu byañjanabuddhīsu. Tathāsaddena takārassa thakārakaraṇañca sithilassa dhanitakaraṇañca atidisati, tathā ‘‘pattakallaṃ esā ñattī’’tiādivacanañca sithilassa dhanitakaraṇaṃ nāmāti yojanā.
ឥតីតិ ឯវំ។ សិថិលេ កត្តព្ពេ ធនិតំ ករោតីតិ សម្ពន្ធោ។ ចត្តារិ ព្យញ្ជនានីតិ ចត្តារិ អក្ខរានិ។ ព្យញ្ជនសទ្ទោ ហិ ឥធ អក្ខរវាចកោ។ ចតស្សន្នំ ព្យញ្ជនពុទ្ធីនំ កម្មទូសនំ ទស្សេត្វា ឥតរាសំ អទូសនំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘ឥតរេសុ បនា’’តិអាទិ។ អនុក្កមាគតន្តិ អរិយេហិ ឱតរិត្វា អនុក្កមេន អាគតំ។ បវេណិន្តិ សន្តតិំ។ វិនាសេត្វា វុត្តេ កិំ កម្មវាចាកោបោ ហោតីតិ អាហ ‘‘សចេ បនា’’តិអាទិ។ ន កុប្បតីតិ ន នស្សតិ។ កស្មា បន កម្មវាចា ន កុប្បតិ, ននុ កម្មំ កោបេន្តី កម្មវាចា កុប្បតីតិ អាហ ‘‘ឥមានិ ហី’’តិអាទិ។ ហិ យស្មា ន កោបេន្តិ, តស្មា កម្មវាចា ន កុប្បតីតិ យោជនា។
Itīti evaṃ. Sithile kattabbe dhanitaṃ karotīti sambandho. Cattāri byañjanānīti cattāri akkharāni. Byañjanasaddo hi idha akkharavācako. Catassannaṃ byañjanabuddhīnaṃ kammadūsanaṃ dassetvā itarāsaṃ adūsanaṃ dassento āha ‘‘itaresu panā’’tiādi. Anukkamāgatanti ariyehi otaritvā anukkamena āgataṃ. Paveṇinti santatiṃ. Vināsetvā vutte kiṃ kammavācākopo hotīti āha ‘‘sace panā’’tiādi. Na kuppatīti na nassati. Kasmā pana kammavācā na kuppati, nanu kammaṃ kopentī kammavācā kuppatīti āha ‘‘imāni hī’’tiādi. Hi yasmā na kopenti, tasmā kammavācā na kuppatīti yojanā.
យំ បន វចនំ សុត្តន្តិកត្ថេរា វទន្តីតិ សម្ពន្ធោ។ កច្ចាយនាទិសុត្តន្តំ ករោន្តីតិ សុត្តន្តិកា, កច្ចាយនាទយោ, សុត្តន្តិកា ច តេ ថេរា ចេតិ សុត្តន្តិកត្ថេរា។ ន វដ្ដតីតិ អក្ខរវិការោ ន វដ្ដតិ។ វិនយធរេន កម្មវាចា កាតព្ពាតិ សម្ពន្ធោ។ យថាបាឡិយាតិ ភគវតា យថាវុត្តាយ បាឡិយា។ ព្យញ្ជននិរុត្តិយាតិ ព្យញ្ជននិរុត្តិយំ។ ឥតរថាតិ វុត្តទោសបរិហរណតោ អញ្ញេន បការេន។
Yaṃ pana vacanaṃ suttantikattherā vadantīti sambandho. Kaccāyanādisuttantaṃ karontīti suttantikā, kaccāyanādayo, suttantikā ca te therā ceti suttantikattherā. Na vaṭṭatīti akkharavikāro na vaṭṭati. Vinayadharena kammavācā kātabbāti sambandho. Yathāpāḷiyāti bhagavatā yathāvuttāya pāḷiyā. Byañjananiruttiyāti byañjananiruttiyaṃ. Itarathāti vuttadosapariharaṇato aññena pakārena.
អកាលេ វា សាវេតីតិ ឯត្ថ អកាលោ នាម អនោកាសោតិ អាហ ‘‘អនោកាសេ’’តិ។ អនោកាសោ នាម ញត្តិអនុស្សាវនានំ បុព្ពាបរវិតថន្តិ អាហ ‘‘ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា’’តិអាទិ។ បឋមំយេវ ញត្តិំ អដ្ឋបេត្វា បឋមំយេវ អនុស្សាវនកម្មំ កត្វាតិ យោជនា។ ‘‘បឋមំយេវា’’តិ ហិ បទំ បុព្ពាបរាបេក្ខំ។ ឥតីតិអាទិ និគមនំ។
Akālevā sāvetīti ettha akālo nāma anokāsoti āha ‘‘anokāse’’ti. Anokāso nāma ñattianussāvanānaṃ pubbāparavitathanti āha ‘‘ñattiṃ aṭṭhapetvā’’tiādi. Paṭhamaṃyeva ñattiṃ aṭṭhapetvā paṭhamaṃyeva anussāvanakammaṃ katvāti yojanā. ‘‘Paṭhamaṃyevā’’ti hi padaṃ pubbāparāpekkhaṃ. Itītiādi nigamanaṃ.
៤៨៦. យា ឯកវីសតិ ភិក្ខូ ន គណ្ហាតិ, អយំ អតិខុទ្ទកសីមា នាមាតិ យោជនា។ ឯកវីសតិ ភិក្ខូតិ អព្ភានកម្មេ កម្មារហេន សទ្ធិំ ឯកវីសតិ ភិក្ខូ។ យត្ថ សីមាយំ និសីទិតុំ ន សក្កោន្តិ, អយំ អតិខុទ្ទកសីមា នាមាតិ យោជនា។ និសីទិតុន្តិ អញ្ញមញ្ញស្ស ហត្ថបាសំ អវិជហិត្វា បរិមណ្ឌលាការេន និសីទិតុំ។ តត្ថាតិ អតិខុទ្ទកេ។ ឯត្ថាតិ សេសសីមាសុ។ យា សម្មតា ហោតិ, អយំ អតិមហតី នាមាតិ យោជនា។ កេសគ្គមត្តេនាបីតិ បិសទ្ទោ តតោ អតិរេកេន បន បគេវាតិ ទស្សេតិ។ អឃដិតំ អសម្ពន្ធំ និមិត្តំ ឥមិស្សាតិ អឃដិតនិមិត្តា។ ខណ្ឌនិមិត្តភាវំ អខណ្ឌនិមិត្តទស្សនេន បាកដំ ករោន្តោ អាហ ‘‘បុរត្ថិមាយា’’តិអាទិ។ បុព្ពកិត្តិតន្តិ បឋមកិត្តិតំ។ តត្ថេវាតិ ឧត្តរាយ ឯវ ទិសាយ។ អបរាបីតិ បិសទ្ទោ ទុតិយត្ថសម្បិណ្ឌនត្ថោ។ យា សម្មតា ហោតិ, ខណ្ឌនិមិត្តា នាមាតិ យោជនា។ អនិមិត្តុបគន្តិ យថាភូតកថនវិសេសនមេវ, ន ព្យវច្ឆេទវិសេសនំ តចសារាទិគ្គហណេន អនិមិត្តុបគភាវស្ស បាកដត្តា។ អន្តរាតិ មជ្ឈេ។ យា សម្មតា ហោតិ, សា ឆាយានិមិត្តា នាម, អនិមិត្តា នាមាតិ យោជនា។
486. Yā ekavīsati bhikkhū na gaṇhāti, ayaṃ atikhuddakasīmā nāmāti yojanā. Ekavīsati bhikkhūti abbhānakamme kammārahena saddhiṃ ekavīsati bhikkhū. Yattha sīmāyaṃ nisīdituṃ na sakkonti, ayaṃ atikhuddakasīmā nāmāti yojanā. Nisīditunti aññamaññassa hatthapāsaṃ avijahitvā parimaṇḍalākārena nisīdituṃ. Tatthāti atikhuddake. Etthāti sesasīmāsu. Yā sammatā hoti, ayaṃ atimahatī nāmāti yojanā. Kesaggamattenāpīti pisaddo tato atirekena pana pagevāti dasseti. Aghaṭitaṃ asambandhaṃ nimittaṃ imissāti aghaṭitanimittā. Khaṇḍanimittabhāvaṃ akhaṇḍanimittadassanena pākaṭaṃ karonto āha ‘‘puratthimāyā’’tiādi. Pubbakittitanti paṭhamakittitaṃ. Tatthevāti uttarāya eva disāya. Aparāpīti pisaddo dutiyatthasampiṇḍanattho. Yā sammatā hoti, khaṇḍanimittā nāmāti yojanā. Animittupaganti yathābhūtakathanavisesanameva, na byavacchedavisesanaṃ tacasārādiggahaṇena animittupagabhāvassa pākaṭattā. Antarāti majjhe. Yā sammatā hoti, sā chāyānimittā nāma, animittā nāmāti yojanā.
ពហិ ឋិតោ ហុត្វា សម្មន្នតីតិ យោជនា។ និមិត្តានិ បន ពហិ ឋត្វាបិ កិត្តេតុំ វដ្ដតិ ។ ឯវំ សម្មតាបីតិ បិសទ្ទោ អសម្មតា បន បគេវាតិ ទស្សេតិ។ សីមាយ សីមន្តិ បទានំ សម្ពន្ធាបេក្ខត្តា, តស្ស ច អសមានភាវតោ តេសំ វិសុំ វិសុំ សម្ពន្ធំ ទស្សេន្តោ អាហ ‘‘អត្តនោ សីមាយ បរេសំ សីម’’ន្តិ។ សម្ភិន្ទតីតិ សម្ពន្ធំ ករោតិ។ ឯត្ថ ហិ ភិទិធាតុ ទ្វិធាករណត្ថវាចកោ, ធាត្វត្ថពាធកេន សំត្យូបសគ្គេន សម្ពន្ធវាចកោ ហោតីតិ ទដ្ឋព្ពំ។ តត្ថាតិ តាសុ ទ្វីសុ សីមាសុ។ ឥតីតិ ឯវំ។ តាសូតិ សីមាសុ។
Bahi ṭhito hutvā sammannatīti yojanā. Nimittāni pana bahi ṭhatvāpi kittetuṃ vaṭṭati . Evaṃ sammatāpīti pisaddo asammatā pana pagevāti dasseti. Sīmāya sīmanti padānaṃ sambandhāpekkhattā, tassa ca asamānabhāvato tesaṃ visuṃ visuṃ sambandhaṃ dassento āha ‘‘attano sīmāya paresaṃ sīma’’nti. Sambhindatīti sambandhaṃ karoti. Ettha hi bhididhātu dvidhākaraṇatthavācako, dhātvatthabādhakena saṃtyūpasaggena sambandhavācako hotīti daṭṭhabbaṃ. Tatthāti tāsu dvīsu sīmāsu. Itīti evaṃ. Tāsūti sīmāsu.
៤៨៧-៨. យម្បិ កម្មប្បត្តឆន្ទារហលក្ខណន្តិ យោជនា។ តត្ថាតិ តស្សំ បរិសតោ កម្មវិបត្តិយំ។ តម្បីតិ កម្មប្បត្តឆន្ទារហលក្ខណម្បិ, វុត្តមេវាតិ សម្ពន្ធោ។ តត្ថាតិ ‘‘ចត្តារោ ភិក្ខូ បកតត្តា កម្មប្បត្តា’’តិ បាឋេ។ អនុក្ខិត្តាតិ សង្ឃេន ឧក្ខេបនីយកម្មស្ស អកតត្តា អនុក្ខិត្តា។ បរិសុទ្ធសីលាតិ បារាជិកំ អនជ្ឈាបន្នត្តា បរិសុទ្ធសីលា។ ឥមេហិ បទេហិ បកតិ អត្តា សភាវោ ឯតេសន្តិ បកតត្តាតិ អត្ថំ ទស្សេតិ។ ‘‘កម្មស្ស អរហា’’តិ ឥមិនា ‘‘កម្មប្បត្តា’’តិ បទស្ស ឆដ្ឋីសមាសញ្ច បត្តសទ្ទស្ស អរហអនុច្ឆវិកត្ថភាវញ្ច ទស្សេតិ។ តេហីតិ ចតូហិ បកតត្តេហិ។ ឯតីតិ អាគច្ឆតិ។ អវសេសាតិ ចតូហិ បកតត្តេហិ អវសេសា។ យស្ស បនាតិ បុគ្គលស្ស បន។ កម្មារហោតិ កម្មស្ស អរហោ។
487-8. Yampi kammappattachandārahalakkhaṇanti yojanā. Tatthāti tassaṃ parisato kammavipattiyaṃ. Tampīti kammappattachandārahalakkhaṇampi, vuttamevāti sambandho. Tatthāti ‘‘cattāro bhikkhū pakatattā kammappattā’’ti pāṭhe. Anukkhittāti saṅghena ukkhepanīyakammassa akatattā anukkhittā. Parisuddhasīlāti pārājikaṃ anajjhāpannattā parisuddhasīlā. Imehi padehi pakati attā sabhāvo etesanti pakatattāti atthaṃ dasseti. ‘‘Kammassa arahā’’ti iminā ‘‘kammappattā’’ti padassa chaṭṭhīsamāsañca pattasaddassa arahaanucchavikatthabhāvañca dasseti. Tehīti catūhi pakatattehi. Etīti āgacchati. Avasesāti catūhi pakatattehi avasesā. Yassa panāti puggalassa pana. Kammārahoti kammassa araho.
៤៨៩. ឯត្ថាតិ បណ្ឌកាទីនំ អវត្ថុភាវទស្សនដ្ឋានេ។
489.Etthāti paṇḍakādīnaṃ avatthubhāvadassanaṭṭhāne.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / វិនយបិដក • Vinayapiṭaka / បរិវារបាឡិ • Parivārapāḷi / ១. កម្មវគ្គោ • 1. Kammavaggo
អដ្ឋកថា • Aṭṭhakathā / វិនយបិដក (អដ្ឋកថា) • Vinayapiṭaka (aṭṭhakathā) / បរិវារ-អដ្ឋកថា • Parivāra-aṭṭhakathā / កម្មវគ្គវណ្ណនា • Kammavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / សារត្ថទីបនី-ដីកា • Sāratthadīpanī-ṭīkā / កម្មវគ្គវណ្ណនា • Kammavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វជិរពុទ្ធិ-ដីកា • Vajirabuddhi-ṭīkā / កម្មវគ្គវណ្ណនា • Kammavaggavaṇṇanā
ដីកា • Tīkā / វិនយបិដក (ដីកា) • Vinayapiṭaka (ṭīkā) / វិមតិវិនោទនី-ដីកា • Vimativinodanī-ṭīkā / កម្មវគ្គវណ្ណនា • Kammavaggavaṇṇanā
