Only Dharma. Since 1992
Library / Tipiṭaka / तिपिटक • Tipiṭaka / संयुत्तनिकाय (टीका) • Saṃyuttanikāya (ṭīkā)

६. कामदसुत्तवण्णना

6. Kāmadasuttavaṇṇanā

८७. पुब्बयोगावचरोति पुब्बे योगावचरो पुरिमत्तभावे भावनमनुयुत्तो। अयं किर कस्सपस्स भगवतो सासने पब्बजित्वाव बहूनि वस्ससहस्सानि समणधम्मं अकासि, न पन विसेसं निब्बत्तेसि। तमत्थं कारणेन सद्धिं दस्सेतुं ‘‘बहलकिलेसताया’’तिआदि वुत्तं। एकन्तपरिसुद्धस्साति यथा विसेसावहो होति , एवं एकन्तेन परिसुद्धस्स सब्बसो अनुपक्‍किलिट्ठस्स। सीलेन समाहिताति यथा सीलं उपरूपरि विसेसावहं निब्बेधभागियञ्‍च होति, एवं सम्मदेव आहितचित्ता सुट्ठु सम्पन्‍नचित्ता। तथाभूता तेन समन्‍नागता होन्तीति आह ‘‘समुपेता’’ति। पतिट्ठितसभावाति सेक्खत्ता एव यथाधिगतधम्मेन निच्‍चलभावेन अधिट्ठितसभावा। मया तुट्ठिया गहिताय देवपुत्तो ‘‘दुल्‍लभा तुट्ठी’’ति वक्खतीति भगवा ‘‘तुट्ठि होति सुखावहा’’ति अवोचाति आह ‘‘उपरि पञ्हसमुट्ठापनत्थ’’न्ति। पब्बजितो रुक्खमूलिको अब्भोकासिको वा अनगारियुपेतो नाम होति, सेनासने पन वसन्तो कथन्ति आह ‘‘सत्तभूमिके’’तिआदि। चतुपच्‍चयसन्तोसोति भावनाभियोगसिद्धो चतूसु पच्‍चयेसु सन्तोसो। तेन चित्तवूपसमेन तुट्ठि लद्धाति दस्सेति। चित्तवूपसमभावनायाति चित्तकिलेसानं वूपसमकरभावनाय, मनच्छट्ठानं इन्द्रियानं निब्बिसेवनभावकरणेन सविसेसं चित्तस्स वूपसमकरभावनाय रतो मनोति योजना।

87.Pubbayogāvacaroti pubbe yogāvacaro purimattabhāve bhāvanamanuyutto. Ayaṃ kira kassapassa bhagavato sāsane pabbajitvāva bahūni vassasahassāni samaṇadhammaṃ akāsi, na pana visesaṃ nibbattesi. Tamatthaṃ kāraṇena saddhiṃ dassetuṃ ‘‘bahalakilesatāyā’’tiādi vuttaṃ. Ekantaparisuddhassāti yathā visesāvaho hoti , evaṃ ekantena parisuddhassa sabbaso anupakkiliṭṭhassa. Sīlena samāhitāti yathā sīlaṃ uparūpari visesāvahaṃ nibbedhabhāgiyañca hoti, evaṃ sammadeva āhitacittā suṭṭhu sampannacittā. Tathābhūtā tena samannāgatā hontīti āha ‘‘samupetā’’ti. Patiṭṭhitasabhāvāti sekkhattā eva yathādhigatadhammena niccalabhāvena adhiṭṭhitasabhāvā. Mayā tuṭṭhiyā gahitāya devaputto ‘‘dullabhā tuṭṭhī’’ti vakkhatīti bhagavā ‘‘tuṭṭhi hoti sukhāvahā’’ti avocāti āha ‘‘upari pañhasamuṭṭhāpanattha’’nti. Pabbajito rukkhamūliko abbhokāsiko vā anagāriyupeto nāma hoti, senāsane pana vasanto kathanti āha ‘‘sattabhūmike’’tiādi. Catupaccayasantosoti bhāvanābhiyogasiddho catūsu paccayesu santoso. Tena cittavūpasamena tuṭṭhi laddhāti dasseti. Cittavūpasamabhāvanāyāti cittakilesānaṃ vūpasamakarabhāvanāya, manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ nibbisevanabhāvakaraṇena savisesaṃ cittassa vūpasamakarabhāvanāya rato manoti yojanā.

एत्थ च इन्द्रियूपसमेन चित्तसमाधानं परिपुण्णं होति इन्द्रियभावनाय चित्तसमाधानस्स अकारकानं दूरीकरणतो। अधिचित्तसमाधानेन चतुपच्‍चयसन्तोसो सविसेसं परिसुद्धो परिपुण्णो च होति पच्‍चयानं अलाभलाभेसु परिच्‍चागसभावतो। वुत्तनयेन पन सन्तुट्ठस्स यथासमादिन्‍नं सीलं विसुज्झति पारिपूरिञ्‍च उपगच्छति, तथाभूतो चतुसच्‍चकम्मट्ठाने युत्तो मग्गपटिपाटिया सब्बसो किलेसे समुच्छिन्दन्तो निब्बानदिट्ठो होतीति इममत्थं दस्सेति ‘‘ये रत्तिन्दिव’’न्तिआदिना। किं न गच्छिस्सन्ति? गमिस्सन्तेवाति अरियमग्गभावनं पहाय सम्मापटिपत्तिया दुक्‍करभावं सन्धाय सासङ्कं वदति। तेनाह ‘‘अयं पन दुग्गमो भगवा विसमो मग्गो’’ति।

Ettha ca indriyūpasamena cittasamādhānaṃ paripuṇṇaṃ hoti indriyabhāvanāya cittasamādhānassa akārakānaṃ dūrīkaraṇato. Adhicittasamādhānena catupaccayasantoso savisesaṃ parisuddho paripuṇṇo ca hoti paccayānaṃ alābhalābhesu pariccāgasabhāvato. Vuttanayena pana santuṭṭhassa yathāsamādinnaṃ sīlaṃ visujjhati pāripūriñca upagacchati, tathābhūto catusaccakammaṭṭhāne yutto maggapaṭipāṭiyā sabbaso kilese samucchindanto nibbānadiṭṭho hotīti imamatthaṃ dasseti ‘‘ye rattindiva’’ntiādinā. Kiṃ na gacchissanti? Gamissantevāti ariyamaggabhāvanaṃ pahāya sammāpaṭipattiyā dukkarabhāvaṃ sandhāya sāsaṅkaṃ vadati. Tenāha ‘‘ayaṃ pana duggamo bhagavā visamo maggo’’ti.

तत्थ केचि ‘‘अयं पनाति देवपुत्तो। सो हि भगवतो ‘अरिया गच्छन्ती’ति वचनं सुत्वा ‘दुग्गमो भगवा’तिआदिमाहा’’ति वदन्ति, तं न युज्‍जति। यस्मा ‘‘सच्‍चमेत’’न्ति एवमादिपि तस्सेव वेवचनं कत्वा दस्सितं, तस्मा ‘‘येन मग्गेन अरिया गच्छन्ती’’ति तुम्हेहि वुत्तं, अयं पन ‘‘दुग्गमो भगवा विसमो मग्गो’’ति आह देवपुत्तो। अरियमग्गो कामं कदाचि अतिदुक्खा पटिपदातिपि वुच्‍चति, तञ्‍च खो पुब्बभागपटिपदावसेन, अयं पन अतीव सुगमो सब्बकिलेसदुग्गविवज्‍जनतो कायदुच्‍चरितादिविसमस्स रागादिविसमस्स च दूरीकरणतो न विसमो। तेनाह ‘‘पुब्बभागपटिपदाया’’तिआदि। अस्साति अरियमग्गस्स। अरियमग्गस्स हि अधिसीलसिक्खादीनं परिबुन्धितब्बभागेन बहू परिस्सया होन्तीति। एवं वुत्तोति ‘‘दुग्गमो विसमो’’ति च एवं वुत्तो।

Tattha keci ‘‘ayaṃ panāti devaputto. So hi bhagavato ‘ariyā gacchantī’ti vacanaṃ sutvā ‘duggamo bhagavā’tiādimāhā’’ti vadanti, taṃ na yujjati. Yasmā ‘‘saccameta’’nti evamādipi tasseva vevacanaṃ katvā dassitaṃ, tasmā ‘‘yena maggena ariyā gacchantī’’ti tumhehi vuttaṃ, ayaṃ pana ‘‘duggamo bhagavā visamo maggo’’ti āha devaputto. Ariyamaggo kāmaṃ kadāci atidukkhā paṭipadātipi vuccati, tañca kho pubbabhāgapaṭipadāvasena, ayaṃ pana atīva sugamo sabbakilesaduggavivajjanato kāyaduccaritādivisamassa rāgādivisamassa ca dūrīkaraṇato na visamo. Tenāha ‘‘pubbabhāgapaṭipadāyā’’tiādi. Assāti ariyamaggassa. Ariyamaggassa hi adhisīlasikkhādīnaṃ paribundhitabbabhāgena bahū parissayā hontīti. Evaṃ vuttoti ‘‘duggamo visamo’’ti ca evaṃ vutto.

अवंसिराति अनुट्ठहनेन अधोभूतउत्तमङ्गा। कुसलङ्गेसु हि सम्मादिट्ठि उत्तमङ्गा सब्बसेट्ठत्ता , तञ्‍च अनरिया पतन्ति न उट्ठहन्ति मिच्छापटिपज्‍जनतो। तेनाह ‘‘ञाणसिरेना’’तिआदि। अनरियमग्गेति मिच्छामग्गे। तेनाह ‘‘विसमे मग्गे’’ति। तं मग्गनतो अनरिया अरियानं मग्गतो अपापुणनेन परिच्‍चत्ता हुत्वा अपाये सकलवट्टदुक्खे च पतन्ति। स्वेवाति स्वायं अनरियेहि कदाचिपि गन्तुं असक्‍कुणेय्यो मग्गो अरियानं विसुद्धसत्तानं सब्बसो समधिगमेन समो होति। कायविसमादीहि समन्‍नागतत्ता विसमे सत्तकाये तेसं सब्बसोव पहानेन सब्बत्थ समायेव

Avaṃsirāti anuṭṭhahanena adhobhūtauttamaṅgā. Kusalaṅgesu hi sammādiṭṭhi uttamaṅgā sabbaseṭṭhattā , tañca anariyā patanti na uṭṭhahanti micchāpaṭipajjanato. Tenāha ‘‘ñāṇasirenā’’tiādi. Anariyamaggeti micchāmagge. Tenāha ‘‘visame magge’’ti. Taṃ magganato anariyā ariyānaṃ maggato apāpuṇanena pariccattā hutvā apāye sakalavaṭṭadukkhe ca patanti. Svevāti svāyaṃ anariyehi kadācipi gantuṃ asakkuṇeyyo maggo ariyānaṃ visuddhasattānaṃ sabbaso samadhigamena samo hoti. Kāyavisamādīhi samannāgatattā visame sattakāye tesaṃ sabbasova pahānena sabbattha samāyeva.

कामदसुत्तवण्णना निट्ठिता।

Kāmadasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.







Related texts:



तिपिटक (मूल) • Tipiṭaka (Mūla) / सुत्तपिटक • Suttapiṭaka / संयुत्तनिकाय • Saṃyuttanikāya / ६. कामदसुत्तं • 6. Kāmadasuttaṃ

अट्ठकथा • Aṭṭhakathā / सुत्तपिटक (अट्ठकथा) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / संयुत्तनिकाय (अट्ठकथा) • Saṃyuttanikāya (aṭṭhakathā) / ६. कामदसुत्तवण्णना • 6. Kāmadasuttavaṇṇanā


© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact