| Library / Tipiṭaka / д̇ибидага • Tipiṭaka / куд̣̇д̣̇асигкаа-мууласигкаа • Khuddasikkhā-mūlasikkhā |
8. гаалиганид̣̇д̣̇зсаван̣н̣анаа
8. Kālikaniddesavaṇṇanā
84. гаалигаад̇и маж̇жханхигабажчимаяаамасад̇д̇аахаяааваж̇ийваббавад̇д̇исан̇каад̇о гаало зд̇зсамад̇т̇ийд̇и гаалигаа, саб̣б̣зби каж̇ж̇абхож̇ж̇алзяяабзяяасан̇каад̇аа ад̇т̇аа. д̇з бана г̇ан̣анабарижчзд̣̇ад̇о жад̇д̇ааро хонд̇и. гим̣ д̇з аббадиг̇г̇ахид̇ааби сабхаавзнзва гаалигавохаарам̣ лабханд̇и, уд̣̇ааху ан̃н̃ат̇аабийд̇и ааха ‘‘бадиг̇г̇ахид̇аа’’д̇и, бадиг̇г̇ахид̇ааязва д̇з яаавагаалигаад̣̇и гаалигавохааралаабхино, но ан̃н̃ат̇аад̇и ад̇хиббааяо. ид̣̇аани д̇з д̣̇ассзд̇и ‘‘яаавагаалига’’нд̇иаад̣̇инаа. д̇ад̇т̇а арун̣уг̇г̇аманад̇о яаава тид̇амаж̇жханхиго, д̇аава барибхун̃ж̇ид̇аб̣б̣ад̇д̇аа яаава маж̇жханхигасан̇каад̇о гаало ассаад̇и яаавагаалигам̣, бидтакаад̣̇анийяаад̣̇игам̣ вад̇т̇у, тид̇амаж̇жханхигад̇о бадтааяа д̇ам̣ барибхун̃ж̇ид̇ум̣ на саггаа, гаалабарижчзд̣̇аж̇аананад̇т̇ам̣ гаалад̇т̇амбхо ваа яож̇зд̇аб̣б̣о, гааланд̇арз ваа бхад̇д̇агижжам̣ гаад̇аб̣б̣ам̣. яаава рад̇д̇ияаа бажчимасан̇каад̇о яаамо, д̇аава барибхун̃ж̇ид̇аб̣б̣ад̇о яаамо гаало ассаад̇и яаамагаалигам̣. бадиг̇г̇ахзд̇ваа сад̇д̇аахам̣ нид̇хзд̇аб̣б̣ад̇о сад̇д̇аахо гаало ассаад̇и сад̇д̇аахагаалигам̣. табзд̇ваа уд̣̇агам̣ авасзсам̣ саб̣б̣амби бадиг̇г̇ахид̇ам̣ яааваж̇ийвам̣ барихарид̇ваа сад̇и бажжаяз барибхун̃ж̇ид̇аб̣б̣ад̇о ж̇ийвасса яад̇д̇аго барижчзд̣̇о яааваж̇ийвам̣, д̇ам̣ асса ад̇т̇ийд̇и яааваж̇ийвигам̣.
84.Kālikāti majjhanhikapacchimayāmasattāhayāvajīvappavattisaṅkhāto kālo etesamatthīti kālikā, sabbepi khajjabhojjaleyyapeyyasaṅkhātā atthā. Te pana gaṇanaparicchedato cattāro honti. Kiṃ te appaṭiggahitāpi sabhāveneva kālikavohāraṃ labhanti, udāhu aññathāpīti āha ‘‘paṭiggahitā’’ti, paṭiggahitāyeva te yāvakālikādi kālikavohāralābhino, no aññathāti adhippāyo. Idāni te dasseti ‘‘yāvakālika’’ntiādinā. Tattha aruṇuggamanato yāva ṭhitamajjhanhiko, tāva paribhuñjitabbattā yāva majjhanhikasaṅkhāto kālo assāti yāvakālikaṃ, piṭṭhakhādanīyādikaṃ vatthu, ṭhitamajjhanhikato paṭṭhāya taṃ paribhuñjituṃ na sakkā, kālaparicchedajānanatthaṃ kālatthambho vā yojetabbo, kālantare vā bhattakiccaṃ kātabbaṃ. Yāva rattiyā pacchimasaṅkhāto yāmo, tāva paribhuñjitabbato yāmo kālo assāti yāmakālikaṃ. Paṭiggahetvā sattāhaṃ nidhetabbato sattāho kālo assāti sattāhakālikaṃ. Ṭhapetvā udakaṃ avasesaṃ sabbampi paṭiggahitaṃ yāvajīvaṃ pariharitvā sati paccaye paribhuñjitabbato jīvassa yattako paricchedo yāvajīvaṃ, taṃ assa atthīti yāvajīvikaṃ.
нану жа ан̃н̃ад̇т̇а вияа ‘‘яааваж̇ийвига’’нд̇и зд̇т̇а гааласуд̇ияаа абхаавз гат̇ам̣ ‘‘жад̇д̇ааро гаалигаа’’д̇и яуж̇ж̇ад̇ийд̇и? яуж̇ж̇ад̇и, сог̇ад̇аанам̣ канд̇хавинимуд̇д̇ассзва гаалассаабхаавад̇о ж̇ийвасан̇каад̇асса ж̇ийвид̇инд̣̇рияасса канд̇хасан̇г̇ахид̇ад̇д̇аа соби гаалоязваад̇и. нану жзд̇т̇а ‘‘яаавагаалига’’нд̇иаад̣̇инаа нид̣̇д̣̇идтаанзва ‘‘гаалигаа’’д̇и вуд̇д̇аани, ‘‘гаалигааний’’д̇и вад̇д̇аб̣б̣ам̣ сияаад̇и? нзд̣̇амзвам̣ вин̃н̃зяяам̣, ‘‘гаалига’’нд̇иаад̣̇ийни вад̇т̇усамб̣анд̇хзна вуд̇д̇аани, ‘‘гаалигаа’’д̇и бана сааман̃н̃анд̇аравасзна ад̇т̇асад̣̇д̣̇асамб̣анд̇хзна вуд̇д̇анд̇и над̇т̇и вирод̇ход̇и.
Nanu ca aññattha viya ‘‘yāvajīvika’’nti ettha kālasutiyā abhāve kathaṃ ‘‘cattāro kālikā’’ti yujjatīti? Yujjati, sogatānaṃ khandhavinimuttasseva kālassābhāvato jīvasaṅkhātassa jīvitindriyassa khandhasaṅgahitattā sopi kāloyevāti. Nanu cettha ‘‘yāvakālika’’ntiādinā niddiṭṭhāneva ‘‘kālikā’’ti vuttāni, ‘‘kālikānī’’ti vattabbaṃ siyāti? Nedamevaṃ viññeyyaṃ, ‘‘kālika’’ntiādīni vatthusambandhena vuttāni, ‘‘kālikā’’ti pana sāmaññantaravasena atthasaddasambandhena vuttanti natthi virodhoti.
85. ид̣̇аани д̇зсу ‘‘бидта’’нд̇иаад̣̇инаа яаавагаалигам̣ д̣̇ассзд̇и. д̇ад̇т̇а бидтам̣ муулам̣ паланд̇и бидтакаад̣̇анийяам̣ муулакаад̣̇анийяам̣ палакаад̣̇анийяан̃жа . д̇ад̇т̇а сад̇д̇аннам̣ д̇аава д̇хан̃н̃аанам̣ д̇хан̃н̃аануломаанам̣ абаран̣н̣аанан̃жа бидтам̣ банасалаб̣уж̇аамб̣аадагад̇ход̇ад̇аалабидтаад̣̇иган̃жзд̇и д̇зсу д̇зсу ж̇анабад̣̇зсу багад̇иаахааравасзна 03 мануссаанам̣ каад̣̇анийяабхож̇анийяагижжасаад̇хагам̣ бидтам̣ бидтакаад̣̇анийяам̣. ‘‘ад̇ход̇ам̣ д̇аалабидтам̣ кийраваллибидта’’нд̇иаад̣̇инаа г̇ан̣ияамаанаанам̣ г̇ан̣анааяа анд̇о над̇т̇и, каад̣̇анийяабхож̇анийяагижжасаад̇хагабхаавоязва банзд̇зсам̣ лагкан̣ам̣, суб̣ахум̣ вад̇вааби имасмим̣язва лагкан̣з таад̇аб̣б̣анд̇и на вид̇т̇аараяаама. звам̣ саб̣б̣ад̇т̇а. д̇амб̣агад̇ан̣д̣улзяяаад̣̇имуулам̣ муулакаад̣̇анийяам̣. банасалаб̣уж̇анаал̣игзраад̣̇ипалам̣ палакаад̣̇анийяам̣. каж̇ж̇анд̇и сагкалимод̣̇агаад̣̇ибуб̣б̣ан̣н̣аабаран̣н̣амаяам̣ каад̣̇анийяан̃жа. г̇орасод̇и кийрад̣̇ад̇хид̇аггасан̇каад̇о г̇уннам̣ расо жа. д̇хан̃н̃абхож̇ананд̇и саануломаанам̣ д̇хан̃н̃аанам̣ од̣̇анасад̇д̇угуммаасасан̇каад̇абхож̇анан̃жа. дийгааяам̣ бана ‘‘саануломаани сад̇д̇ад̇хан̃н̃аани жа бан̃жавид̇хабхож̇анан̃жаа’’д̇и вуд̇д̇ам̣, д̇ам̣ на яуд̇д̇ам̣, д̇хан̃н̃аанам̣ висум̣ г̇ахан̣з баяож̇анаабхааваа, баяож̇анасамбхавз жа палаг̇г̇ахан̣знзва д̇зсам̣ г̇ахан̣асамбхавад̇о.
85. Idāni tesu ‘‘piṭṭha’’ntiādinā yāvakālikaṃ dasseti. Tattha piṭṭhaṃ mūlaṃ phalanti piṭṭhakhādanīyaṃ mūlakhādanīyaṃ phalakhādanīyañca . Tattha sattannaṃ tāva dhaññānaṃ dhaññānulomānaṃ aparaṇṇānañca piṭṭhaṃ panasalabujaambāṭakadhotatālapiṭṭhādikañceti tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena 03 manussānaṃ khādanīyabhojanīyakiccasādhakaṃ piṭṭhaṃ piṭṭhakhādanīyaṃ. ‘‘Adhotaṃ tālapiṭṭhaṃ khīravallipiṭṭha’’ntiādinā gaṇiyamānānaṃ gaṇanāya anto natthi, khādanīyabhojanīyakiccasādhakabhāvoyeva panetesaṃ lakkhaṇaṃ, subahuṃ vatvāpi imasmiṃyeva lakkhaṇe ṭhātabbanti na vitthārayāma. Evaṃ sabbattha. Tambakataṇḍuleyyādimūlaṃ mūlakhādanīyaṃ. Panasalabujanāḷikerādiphalaṃ phalakhādanīyaṃ. Khajjanti sakkhalimodakādipubbaṇṇāparaṇṇamayaṃ khādanīyañca. Gorasoti khīradadhitakkasaṅkhāto gunnaṃ raso ca. Dhaññabhojananti sānulomānaṃ dhaññānaṃ odanasattukummāsasaṅkhātabhojanañca. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘sānulomāni sattadhaññāni ca pañcavidhabhojanañcā’’ti vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ, dhaññānaṃ visuṃ gahaṇe payojanābhāvā, payojanasambhave ca phalaggahaṇeneva tesaṃ gahaṇasambhavato.
яааг̇усуубаббабхуд̇аяод̇и яааг̇у жа суубан̃жа, д̇ам̣ бабхуд̇и язсам̣ д̇зд̇и зд̇з яаавагаалигаа хонд̇ийд̇и самб̣анд̇хо. зд̇т̇а жа бабхуд̇и-сад̣̇д̣̇зна мажчамам̣сасан̇каад̇ам̣ д̇хан̃н̃абхож̇анад̇о авасидтам̣ бхож̇анан̃жа бидтамуулапалакаад̣̇анийяад̇о авасидтам̣ ганд̣̇акаад̣̇анийяам̣, мул̣аалакаад̣̇анийяаад̣̇ин̃жа сан̇г̇ан̣хаад̇и. д̇зсу д̣̇ийгхо жа бхисаганд̣̇аад̣̇и ваддо жа уббалаган̣д̣аад̣̇и ганд̣̇акаад̣̇анийяам̣, бад̣̇умамуулаад̣̇и жа д̇ам̣сад̣̇исам̣ зрагамуулаад̣̇и жа мул̣аалакаад̣̇анийяам̣, д̇аалаад̣̇ийнам̣ гал̣ийрасан̇каад̇аа мад̇т̇агаа мад̇т̇агакаад̣̇анийяам̣, ужчугканд̇хаад̣̇аяо нийлуббалаад̣̇ийнам̣ д̣̇ан̣д̣агканд̇хагаад̣̇и канд̇хакаад̣̇анийяам̣, д̇амб̣агад̇ан̣д̣улзяяаад̣̇ийнам̣ бан̣н̣ам̣ бад̇д̇акаад̣̇анийяам̣, ужчуд̇ажова зго сарасо д̇ажакаад̣̇анийяам̣, д̇амб̣агасиг̇г̇убубпаад̣̇и бубпакаад̣̇анийяам̣, лаб̣уж̇адтибанасадтиаад̣̇игам̣ адтикаад̣̇анийяам̣.
Yāgusūpappabhutayoti yāgu ca sūpañca, taṃ pabhuti yesaṃ teti ete yāvakālikā hontīti sambandho. Ettha ca pabhuti-saddena macchamaṃsasaṅkhātaṃ dhaññabhojanato avasiṭṭhaṃ bhojanañca piṭṭhamūlaphalakhādanīyato avasiṭṭhaṃ kandakhādanīyaṃ, muḷālakhādanīyādiñca saṅgaṇhāti. Tesu dīgho ca bhisakandādi vaṭṭo ca uppalakaṇḍādi kandakhādanīyaṃ, padumamūlādi ca taṃsadisaṃ erakamūlādi ca muḷālakhādanīyaṃ, tālādīnaṃ kaḷīrasaṅkhātā matthakā matthakakhādanīyaṃ, ucchukkhandhādayo nīluppalādīnaṃ daṇḍakkhandhakādi khandhakhādanīyaṃ, tambakataṇḍuleyyādīnaṃ paṇṇaṃ pattakhādanīyaṃ, ucchutacova eko saraso tacakhādanīyaṃ, tambakasiggupupphādi pupphakhādanīyaṃ, labujaṭṭhipanasaṭṭhiādikaṃ aṭṭhikhādanīyaṃ.
86. ‘‘мад̇хуу’’д̇иаад̣̇инаа яаамагаалигам̣ д̣̇ассзд̇и. мад̇ху жа муд̣̇д̣̇игаа жа саалууган̃жа жожан̃жа можан̃жа амб̣ан̃жа ж̇амб̣у жаад̇и д̣̇ванд̣̇о. муд̣̇д̣̇игаа палзби ид̇т̇ияам̣, палз сзсаа набум̣сагз, ‘‘ж̇амб̣у’’ ид̇и палаваажий набум̣сагасад̣̇д̣̇анд̇арам̣, д̇ад̇о ж̇аад̇ам̣ мад̇хубаанаад̣̇и мад̇ху…бз… ж̇амб̣уж̇ам̣, д̇ан̃жа паарусан̃жа баанаганд̇и яож̇анаа. д̇ад̇т̇а мад̇хуж̇ам̣ баанам̣ наама муд̣̇д̣̇игаанам̣ ж̇аад̇ирасам̣ уд̣̇агасамбхиннам̣ гад̇ваа гад̇абаанам̣. д̇ам̣ ад̇д̇анаа гад̇ам̣ бурзбхад̇д̇амзва саамисам̣ нираамисамби ваддад̇и. анубасамбаннзхи гад̇ам̣ лабхид̇ваа бана бурзбхад̇д̇ам̣ бадиг̇г̇ахид̇ам̣ бурзбхад̇д̇ам̣ саамисамби ваддад̇и, бажчаабхад̇д̇ам̣ бана нираамисамзва ваддад̇и. зса наяо саб̣б̣абаанзсу. муд̣̇д̣̇игаж̇ам̣ баанам̣ наама муд̣̇д̣̇игаанам̣ уд̣̇агз мад̣̇д̣̇ид̇ваа гад̇абаанам̣. д̇ат̇аа сзсабаанаани яат̇аануруубам̣ взд̣̇ид̇аб̣б̣аани, саалуугам̣ рад̇д̇уббалаад̣̇ийнам̣ саалуугам̣. жожам̣ адтигагад̣̇алипалам̣. можам̣ анадтигам̣. имаани адта баанаани сийд̇ааниби аад̣̇ижжабаагааниби вадданд̇и, аг̇г̇ибаагаани бана на вадданд̇и. д̇знааха ‘‘нааг̇г̇исанд̇ад̇д̇а’’нд̇и.
86.‘‘Madhū’’tiādinā yāmakālikaṃ dasseti. Madhu ca muddikā ca sālūkañca cocañca mocañca ambañca jambu cāti dvando. Muddikā phalepi itthiyaṃ, phale sesā napuṃsake, ‘‘jambu’’ iti phalavācī napuṃsakasaddantaraṃ, tato jātaṃ madhupānādi madhu…pe… jambujaṃ, tañca phārusañca pānakanti yojanā. Tattha madhujaṃ pānaṃ nāma muddikānaṃ jātirasaṃ udakasambhinnaṃ katvā katapānaṃ. Taṃ attanā kataṃ purebhattameva sāmisaṃ nirāmisampi vaṭṭati. Anupasampannehi kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattaṃ pana nirāmisameva vaṭṭati. Esa nayo sabbapānesu. Muddikajaṃ pānaṃ nāma muddikānaṃ udake madditvā katapānaṃ. Tathā sesapānāni yathānurūpaṃ veditabbāni, sālūkaṃ rattuppalādīnaṃ sālūkaṃ. Cocaṃ aṭṭhikakadaliphalaṃ. Mocaṃ anaṭṭhikaṃ. Imāni aṭṭha pānāni sītānipi ādiccapākānipi vaṭṭanti, aggipākāni pana na vaṭṭanti. Tenāha ‘‘nāggisantatta’’nti.
87-8. авасзсаани бана взд̇д̇ад̇инд̇ин̣игамаад̇улун̇г̇агабид̇т̇агараманд̣̇аад̣̇икуд̣̇д̣̇агапалабаанаани адтабаанаг̇ад̇игаанзва. д̇знааха ‘‘саануломаани д̇хан̃н̃аани, табзд̇ваа палаж̇о расо’’д̇и. згасса бана вагкамаанаанан̃жа ‘‘бубпарасо’’д̇иаад̣̇ийнам̣ ‘‘сийд̇од̣̇амад̣̇д̣̇ид̇аад̣̇ижжабааго ваа яаамагаалиго’’д̇и иминаа самб̣анд̇хо взд̣̇ид̇аб̣б̣о. д̇ааланаал̣игзрабанасалаб̣уж̇аалааб̣угумбхан̣д̣абуссапалад̇ибусазл̣аалугапалаанийд̇и нава махаапалаани, саб̣б̣ан̃жа абаран̣н̣ам̣ сад̇д̇ад̇хан̃н̃аани ануломзнд̇ийд̇и саха ануломзхийд̇и саануломаани. саануломад̇хан̃н̃аанам̣ бана расо яаавагаалиго. ‘‘саануломаани д̇хан̃н̃ааний’’д̇и палаани вин̃н̃ааяанд̇и. паласуд̇ияаа ‘‘сзсапалаж̇о’’д̇и вад̇д̇аб̣б̣з г̇амяамаанад̇д̇аа на вуд̇д̇ам̣. мад̇хугабубпаман̃н̃ад̇раад̇и мад̇хугабубпам̣ табзд̇ваа. баггад̣аагаж̇анд̇и баггзхи яаавагаалигзхи д̣аагзхи ж̇аад̇ам̣ расам̣. сийд̇амуд̣̇агам̣ сийд̇од̣̇ам̣, кийрод̣̇з вияа сийд̇од̣̇з мад̣̇д̣̇ид̇од̇и д̇аббурисо. аад̣̇ижжа-сад̣̇д̣̇о аад̇абз вад̇д̇ад̇и убажаарад̇од̇и аад̣̇ижжз бааго яассаад̇и самаасо.
87-8. Avasesāni pana vettatintiṇikamātuluṅgakapitthakaramandādikhuddakaphalapānāni aṭṭhapānagatikāneva. Tenāha ‘‘sānulomāni dhaññāni, ṭhapetvā phalajo raso’’ti. Ekassa pana vakkhamānānañca ‘‘puppharaso’’tiādīnaṃ ‘‘sītodamadditādiccapāko vā yāmakāliko’’ti iminā sambandho veditabbo. Tālanāḷikerapanasalabujaalābukumbhaṇḍapussaphalatipusaeḷālukaphalānīti nava mahāphalāni, sabbañca aparaṇṇaṃ sattadhaññāni anulomentīti saha anulomehīti sānulomāni. Sānulomadhaññānaṃ pana raso yāvakāliko. ‘‘Sānulomāni dhaññānī’’ti phalāni viññāyanti. Phalasutiyā ‘‘sesaphalajo’’ti vattabbe gamyamānattā na vuttaṃ. Madhukapupphamaññatrāti madhukapupphaṃ ṭhapetvā. Pakkaḍākajanti pakkehi yāvakālikehi ḍākehi jātaṃ rasaṃ. Sītamudakaṃ sītodaṃ, khīrode viya sītode madditoti tappuriso. Ādicca-saddo ātape vattati upacāratoti ādicce pāko yassāti samāso.
89. сад̇д̇аахагаалигам̣ д̣̇ассзд̇и ‘‘саббий’’д̇иаад̣̇инаа. д̇ад̇т̇а сад̇д̇аахагаалигаад̇и яат̇аавуд̇д̇аани саббиаад̣̇ийни сад̇д̇аахагаалигаани. ид̣̇аани саббиаад̣̇ийни вибхаж̇ад̇и ‘‘саббий’’д̇иаад̣̇инаа. д̇ад̇т̇а язсам̣ г̇омахим̣ саад̣̇ийнам̣ мам̣сам̣ габбад̇и, д̇зсам̣ сабби сабби наамаад̇и ‘‘саббий’’д̇иаад̣̇инаа саббилагкан̣амааха. агаббияамам̣сасаббиноби габбияасамбхавз д̇ад̇т̇а сад̇д̇аахаад̇иггамз д̣̇уггадасса вагкамаанад̇д̇аа ниссаг̇г̇ияавад̇т̇умзва жзд̇т̇а д̣̇ассзд̇ум̣ ‘‘язсам̣ мам̣самаваарид̇а’’нд̇и вуд̇д̇ам̣. кийраад̣̇ийсу хи д̇зсамагаббияам̣ наама над̇т̇и. наванийд̇асса саббисад̣̇исад̇ааяа наванийд̇алагкан̣ам̣ висум̣ на вуд̇д̇ам̣. убари саббибин̣д̣ам̣ табзд̇ваа сийд̇алабааяаасам̣ д̣̇знд̇и, яам̣ бааяаасзна асам̣садтам̣, д̇ам̣ сад̇д̇аахагаалигам̣, миссид̇ам̣ бана аад̣̇ижжабаагам̣ гад̇ваа бариссаавид̇ам̣, д̇ат̇аа кийрам̣ багкибид̇ваа баггад̇зламби, д̇зсу наванийд̇ам̣ наама навуд̣̇д̇хадам̣. д̇зна гад̇ам̣ бана сабби.
89. Sattāhakālikaṃ dasseti ‘‘sappī’’tiādinā. Tattha sattāhakālikāti yathāvuttāni sappiādīni sattāhakālikāni. Idāni sappiādīni vibhajati ‘‘sappī’’tiādinā. Tattha yesaṃ gomahiṃ sādīnaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi sappi nāmāti ‘‘sappī’’tiādinā sappilakkhaṇamāha. Akappiyamaṃsasappinopi kappiyasambhave tattha sattāhātikkame dukkaṭassa vakkhamānattā nissaggiyavatthumeva cettha dassetuṃ ‘‘yesaṃ maṃsamavārita’’nti vuttaṃ. Khīrādīsu hi tesamakappiyaṃ nāma natthi. Navanītassa sappisadisatāya navanītalakkhaṇaṃ visuṃ na vuttaṃ. Upari sappipiṇḍaṃ ṭhapetvā sītalapāyāsaṃ denti, yaṃ pāyāsena asaṃsaṭṭhaṃ, taṃ sattāhakālikaṃ, missitaṃ pana ādiccapākaṃ katvā parissāvitaṃ, tathā khīraṃ pakkhipitvā pakkatelampi, tesu navanītaṃ nāma navuddhaṭaṃ. Tena kataṃ pana sappi.
90. д̇илаа жа васаа жа зран̣д̣аани жа мад̇хугаани жа саасабаа жаад̇и д̣̇ванд̣̇о. д̇зхи самбхаво яассаад̇и б̣аахирад̇т̇о, д̇ам̣ д̇злам̣ наамаад̇и ад̇т̇о. куд̣̇д̣̇аа куд̣̇д̣̇амад̇хумагкигаа жа бхамараа жа куд̣̇д̣̇абхамарам̣, куд̣̇д̣̇аж̇анд̇угад̇д̇аа набум̣сагзгаважанам̣. мад̇хум̣ гаронд̇ийд̇и мад̇хугарияо, д̇аа зва магкигаа мад̇хугаримагкигаа, куд̣̇д̣̇абхамарамзва мад̇хугаримагкигаад̇и гаммад̇хаараяо. д̇аахи гад̇ам̣ мад̇ху мад̇ху наамаад̇и ад̇т̇о. дийгааяам̣ бана висум̣ мад̇хугарий-сад̣̇д̣̇ам̣ вигаббзд̇ваа ‘‘д̣̇ан̣д̣агзсу мад̇хугараа мад̇хугаримагкигаа наамаа’’д̇и вуд̇д̇ам̣. мад̇хубадалам̣ ваа мад̇хусид̇т̇агам̣ ваа сажз мад̇хунаа магкид̇ам̣, мад̇хуг̇ад̇игамзва. д̇умб̣алагаанам̣ жийригаанан̃жа нияяаасасад̣̇исам̣ мад̇ху бана яааваж̇ийвигам̣. расо ниггасадо аад̣̇и яассаа саа расаад̣̇и. аад̣̇и-сад̣̇д̣̇зна паан̣ид̇аад̣̇ийнам̣ г̇ахан̣ам̣, саа ужчувигад̇и. баггаад̇и авад̇т̇угабаггаа ваа, паан̣ид̇ам̣ паан̣ид̇ам̣ наамаад̇и ад̇т̇о. сийд̇ууд̣̇агзна гад̇амад̇хугабубпапаан̣ид̇ам̣ бана паан̣ид̇аг̇ад̇игамзва. амб̣апаан̣ид̇аад̣̇ийни яаавагаалигаани. зд̇аани яат̇аавуд̇д̇аани саббиаад̣̇ийни бурзбхад̇д̇ам̣ саамисабарибхог̇знааби, бажчаабхад̇д̇ад̇о бадтааяа бана д̇аани жа бажчаабхад̇д̇ам̣ бадиг̇г̇ахид̇аани жа сад̇д̇аахам̣ нид̣̇ахид̇ваа нираамисабарибхог̇зна барибхун̃ж̇ид̇аб̣б̣аани.
90. Tilā ca vasā ca eraṇḍāni ca madhukāni ca sāsapā cāti dvando. Tehi sambhavo yassāti bāhirattho, taṃ telaṃ nāmāti attho. Khuddā khuddamadhumakkhikā ca bhamarā ca khuddabhamaraṃ, khuddajantukattā napuṃsakekavacanaṃ. Madhuṃ karontīti madhukariyo, tā eva makkhikā madhukarimakkhikā, khuddabhamarameva madhukarimakkhikāti kammadhārayo. Tāhi kataṃ madhu madhu nāmāti attho. Ṭīkāyaṃ pana visuṃ madhukarī-saddaṃ vikappetvā ‘‘daṇḍakesu madhukarā madhukarimakkhikā nāmā’’ti vuttaṃ. Madhupaṭalaṃ vā madhusitthakaṃ vā sace madhunā makkhitaṃ, madhugatikameva. Tumbalakānaṃ cīrikānañca niyyāsasadisaṃ madhu pana yāvajīvikaṃ. Raso nikkasaṭo ādi yassā sā rasādi. Ādi-saddena phāṇitādīnaṃ gahaṇaṃ, sā ucchuvikati. Pakkāti avatthukapakkā vā, phāṇitaṃ phāṇitaṃ nāmāti attho. Sītūdakena katamadhukapupphaphāṇitaṃ pana phāṇitagatikameva. Ambaphāṇitādīni yāvakālikāni. Etāni yathāvuttāni sappiādīni purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi, pacchābhattato paṭṭhāya pana tāni ca pacchābhattaṃ paṭiggahitāni ca sattāhaṃ nidahitvā nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbāni.
91. ид̣̇аани од̣̇исса анун̃н̃аад̇авасааяа баагад̇о вибхааг̇ам̣ д̣̇ассзд̇ваа д̇ад̇о саббиаад̣̇ийнам̣ д̣̇ассзд̇ум̣ ‘‘савад̇т̇уу’’д̇иаад̣̇имааха. д̇ад̇т̇а бурзбхад̇д̇ам̣ саамам̣ ваа ад̇д̇анаа зва. ваа-сад̣̇д̣̇зна барзхи ваа. амаанусаа мануссавасаарахид̇аа. васаа ажчаад̣̇ийнам̣ агаббияаанам̣, суугараад̣̇ийнам̣ габбияаанан̃жа сад̇д̇аанам̣ васаа. савад̇т̇убаггаа сад̇д̇аахагаалигаа ход̇ийд̇и сзсо. савад̇т̇убаггаад̇и савад̇т̇угам̣ гад̇ваа баггаа. аяамзд̇т̇а ад̇хиббааяо – сажз бана васам̣ бурзбхад̇д̇ам̣ бадиг̇г̇ахзд̇ваа бажид̇ваа д̇злам̣ бариссаавид̇ам̣ сад̇д̇аахаани нираамисабарибхог̇зна барибхун̃ж̇ид̇аб̣б̣ам̣. ат̇а барзхи гад̇ам̣ бурзбхад̇д̇ам̣ бадиг̇г̇ахид̇ам̣, бурзбхад̇д̇ам̣ саамисамби ваддад̇и, бажчаабхад̇д̇ад̇о бадтааяа нираамисамзва, но жз, д̣̇уггадам̣ ход̇ийд̇и. гаарияз гааран̣обажаарзна банзд̇т̇а ‘‘васаа’’д̇и д̇зламзва вуд̇д̇ам̣, васаа бана яаавагаалигаава.
91. Idāni odissa anuññātavasāya pākato vibhāgaṃ dassetvā tato sappiādīnaṃ dassetuṃ ‘‘savatthū’’tiādimāha. Tattha purebhattaṃ sāmaṃ vā attanā eva. Vā-saddena parehi vā. Amānusā manussavasārahitā. Vasā acchādīnaṃ akappiyānaṃ, sūkarādīnaṃ kappiyānañca sattānaṃ vasā. Savatthupakkā sattāhakālikā hotīti seso. Savatthupakkāti savatthukaṃ katvā pakkā. Ayamettha adhippāyo – sace pana vasaṃ purebhattaṃ paṭiggahetvā pacitvā telaṃ parissāvitaṃ sattāhāni nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbaṃ. Atha parehi kataṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ, purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva, no ce, dukkaṭaṃ hotīti. Kāriye kāraṇopacārena panettha ‘‘vasā’’ti telameva vuttaṃ, vasā pana yāvakālikāva.
дийгааяам̣ бана васааяа ‘‘сад̇д̇аахагаалигз ааг̇ад̇адтаанам̣ над̇т̇ийд̇и вад̣̇анд̇ий’’д̇и вад̇ваа ‘‘д̇ам̣ убабаригкид̇аб̣б̣а’’нд̇и васааяа сад̇д̇аахагаалигад̇д̇амаасам̣гияам̣ вуд̇д̇ам̣. гимзд̇т̇а убабаригкид̇аб̣б̣ам̣? бхзсаж̇ж̇ам̣ ануж̇аанад̇аа бхаг̇авад̇аа ‘‘яаани ко бана д̇аани г̇илаанаанам̣ бхигкуунам̣ бадисааяанийяаани бхзсаж̇ж̇аани, сзяяат̇ид̣̇ам̣ – сабби наванийд̇ам̣ д̇злам̣ мад̇ху паан̣ид̇ам̣, д̇аани бадиг̇г̇ахзд̇ваа сад̇д̇аахабарамам̣ саннид̇хигаарагам̣ барибхун̃ж̇ид̇аб̣б̣ааний’’д̇и (баараа. 622) саббиаад̣̇ийнамзва сад̇д̇аахагаалигад̇д̇ам̣ вуд̇д̇ам̣. бхзсаж̇ж̇агканд̇хагзби ‘‘ануж̇аанаами, бхигкавз, д̇аани бан̃жа бхзсаж̇ж̇аани бадиг̇г̇ахзд̇ваа гаалзби вигаалзби барибхун̃ж̇ид̇у’’нд̇и (махаава. 260) д̇аани бан̃жзва ‘‘бхзсаж̇ж̇ааний’’д̇и вад̇ваа д̇злам̣ нияамад̇о ‘‘ануж̇аанаами, бхигкавз, васаани бхзсаж̇ж̇аани ажчавасам̣ мажчавасам̣ сусугаавасам̣ суугаравасам̣ г̇ад̣̇рабхавасам̣ гаалз бадиг̇г̇ахид̇ам̣ гаалз ниббаггам̣ гаалз сам̣садтам̣ д̇злабарибхог̇зна барибхун̃ж̇ид̇у’’нд̇и (махаава. 262) вуд̇д̇ам̣. бхзсаж̇ж̇асигкаабад̣̇адтагат̇ааяан̃жа (ган̇каа. адта. бхзсаж̇ж̇асигкаабад̣̇аван̣н̣анаа) ‘‘табзд̇ваа мануссавасам̣ ан̃н̃ам̣ яам̣ гин̃жи васа’’нд̇иаад̣̇инаа васаад̇зласса вид̇хаанам̣ д̣̇ассзд̇ваа ‘‘ан̃н̃зсам̣ яаавагаалигавад̇т̇уунам̣ вад̇т̇ум̣ бажид̇ум̣ на ваддад̇иязваа’’д̇и вад̣̇ад̇аа адтагат̇аажариязна яаавагаалигзсу васам̣ табзд̇ваа ан̃н̃зсам̣ яаавагаалигавад̇т̇уунам̣ вад̇т̇ум̣ бажид̇ум̣ на ваддад̇ийд̇и аяамзд̇т̇а ад̇т̇о д̣̇ийбид̇од̇и васаа ‘‘яаавагаалигааязваа’’д̇и вин̃н̃ааяад̇ийд̇и го зд̇т̇а сукумо наяод̇и.
Ṭīkāyaṃ pana vasāya ‘‘sattāhakālike āgataṭṭhānaṃ natthīti vadantī’’ti vatvā ‘‘taṃ upaparikkhitabba’’nti vasāya sattāhakālikattamāsaṃkiyaṃ vuttaṃ. Kimettha upaparikkhitabbaṃ? Bhesajjaṃ anujānatā bhagavatā ‘‘yāni kho pana tāni gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ, tāni paṭiggahetvā sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbānī’’ti (pārā. 622) sappiādīnameva sattāhakālikattaṃ vuttaṃ. Bhesajjakkhandhakepi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tāni pañca bhesajjāni paṭiggahetvā kālepi vikālepi paribhuñjitu’’nti (mahāva. 260) tāni pañceva ‘‘bhesajjānī’’ti vatvā telaṃ niyamato ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vasāni bhesajjāni acchavasaṃ macchavasaṃ susukāvasaṃ sūkaravasaṃ gadrabhavasaṃ kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitu’’nti (mahāva. 262) vuttaṃ. Bhesajjasikkhāpadaṭṭhakathāyañca (kaṅkhā. aṭṭha. bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘ṭhapetvā manussavasaṃ aññaṃ yaṃ kiñci vasa’’ntiādinā vasātelassa vidhānaṃ dassetvā ‘‘aññesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatiyevā’’ti vadatā aṭṭhakathācariyena yāvakālikesu vasaṃ ṭhapetvā aññesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatīti ayamettha attho dīpitoti vasā ‘‘yāvakālikāyevā’’ti viññāyatīti ko ettha sukhumo nayoti.
ан̃н̃зсам̣ васаад̇злад̇о барзсам̣ яаавагаалигавад̇т̇уунам̣ язсам̣ д̇зсам̣ яаавагаалигавад̇т̇уунам̣ саббиаад̣̇ийнам̣ вад̇т̇ум̣ яаавагаалигасан̇каад̇ам̣ кийраад̣̇игам̣ на бажзд̇и самб̣анд̇хо. аяамзд̇т̇а ад̇хиббааяо – яат̇аа сад̇д̇аахабарибхог̇ад̇т̇ааяа васам̣ гаалз бадиг̇г̇ахзд̇ваа гаалз бажид̇ум̣ ваддад̇и, на звам̣ саббиаад̣̇ийнам̣ вад̇т̇убхууд̇ам̣ кийраад̣̇ияаавагаалигам̣, д̇ам̣ бана сад̇д̇аахабарибхог̇ад̇т̇ааяа гаалзби на ваддад̇и. д̇аани хи яад̣̇и д̇ам̣ бадиг̇г̇ахзд̇ваа саяам̣ гад̇аани, бажчаабхад̇д̇ад̇о бадтааяа на вадданд̇и савад̇т̇угаббадиг̇г̇ахид̇ад̇д̇аа, саамисам̣ на вадданд̇и саамам̣баггад̇д̇аа, бурзбхад̇д̇амби на вадданд̇и яаавагаалигавад̇т̇уд̇о вивзжид̇ад̇д̇аа. барзхи гад̇аани бана бурзбхад̇д̇ам̣ саамисамби вадданд̇и ад̇д̇анаа абаггад̇д̇аа. яааваж̇ийвигаани д̇у саасабамад̇хугазран̣д̣аадтийни д̇злагаран̣ад̇т̇ам̣ бадиг̇г̇ахзд̇ваа д̇ад̣̇ахзва гад̇ам̣ д̇злам̣ сад̇д̇аахагаалигам̣, д̣̇уд̇ияад̣̇ивасз гад̇ам̣ чаахам̣ ваддад̇и, звам̣ яаава сад̇д̇амад̣̇ивасз гад̇ам̣ д̇ад̣̇ахзва ваддад̇и, уг̇г̇ад̇з арун̣з ниссаг̇г̇ияам̣ , адтамз д̣̇ивасз анаж̇жхохаран̣ийяам̣, уг̇г̇ахид̇зна язна гзнажи вад̇т̇унаа гад̇асад̣̇исам̣ ход̇и. д̇злад̇т̇ааяа бадиг̇г̇ахид̇асаасабаад̣̇ийнам̣ сад̇д̇аахаад̇иггамзна д̣̇уггадам̣. ниб̣б̣ад̇д̇ид̇ам̣ сабби ваа наванийд̇ам̣ ваа гаалзби вигаалзби бадиг̇г̇ахзд̇ваа бажид̇ум̣ ваддад̇и. д̇ам̣ бана д̇ад̣̇аху бурзбхад̇д̇амби саамисам̣ на ваддад̇и, сам̣саг̇г̇ад̇о яаавагаалигамби саамам̣баггам̣ сияаад̇и нираамисам̣ бана сад̇д̇аахамби ваддад̇и.
Aññesaṃ vasātelato paresaṃ yāvakālikavatthūnaṃ yesaṃ tesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ sappiādīnaṃ vatthuṃ yāvakālikasaṅkhātaṃ khīrādikaṃ na paceti sambandho. Ayamettha adhippāyo – yathā sattāhaparibhogatthāya vasaṃ kāle paṭiggahetvā kāle pacituṃ vaṭṭati, na evaṃ sappiādīnaṃ vatthubhūtaṃ khīrādiyāvakālikaṃ, taṃ pana sattāhaparibhogatthāya kālepi na vaṭṭati. Tāni hi yadi taṃ paṭiggahetvā sayaṃ katāni, pacchābhattato paṭṭhāya na vaṭṭanti savatthukappaṭiggahitattā, sāmisaṃ na vaṭṭanti sāmaṃpakkattā, purebhattampi na vaṭṭanti yāvakālikavatthuto vivecitattā. Parehi katāni pana purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭanti attanā apakkattā. Yāvajīvikāni tu sāsapamadhukaeraṇḍaaṭṭhīni telakaraṇatthaṃ paṭiggahetvā tadaheva kataṃ telaṃ sattāhakālikaṃ, dutiyadivase kataṃ chāhaṃ vaṭṭati, evaṃ yāva sattamadivase kataṃ tadaheva vaṭṭati, uggate aruṇe nissaggiyaṃ , aṭṭhame divase anajjhoharaṇīyaṃ, uggahitena yena kenaci vatthunā katasadisaṃ hoti. Telatthāya paṭiggahitasāsapādīnaṃ sattāhātikkamena dukkaṭaṃ. Nibbattitaṃ sappi vā navanītaṃ vā kālepi vikālepi paṭiggahetvā pacituṃ vaṭṭati. Taṃ pana tadahu purebhattampi sāmisaṃ na vaṭṭati, saṃsaggato yāvakālikampi sāmaṃpakkaṃ siyāti nirāmisaṃ pana sattāhampi vaṭṭati.
92. ид̣̇аани ‘‘халид̣̇д̣̇и’’нд̇иаад̣̇инаа яааваж̇ийвигам̣ д̣̇ассзд̇и. д̇ад̇т̇а ‘‘халид̣̇д̣̇и наама нисаа’’д̇иаад̣̇инаа вужжамаанзби барияааяаважанз саммохо сияаад̇и на д̇ам̣важанзна бхусам̣ саммохаяиссаама, д̇асмаа д̇аани убад̣̇зсад̇ова взд̣̇ид̇аб̣б̣аани. д̇ад̇т̇а ‘‘халид̣̇д̣̇и’’нд̇и б̣инд̣̇уааг̇амзна вуд̇д̇ам̣. убажаарзна д̇у муулаад̣̇ийни халид̣̇д̣̇аад̣̇исад̣̇д̣̇зна вуд̇д̇аани. д̇аа халид̣̇д̣̇аад̣̇аяо гзжи ид̇т̇илин̇г̇ааязва. муулапалз важад̇д̇ан̃жа…бз… бхад̣̇д̣̇амуд̇д̇ан̃жа ад̇ивисаад̇и бад̣̇ажчзд̣̇о. бан̃жамуула-сад̣̇д̣̇зна жуул̣абан̃жамууламахаабан̃жамуулаани г̇ахид̇аани. аад̣̇и-сад̣̇д̣̇зна важ̇агалимуулз ж̇арадтанд̇и звамаад̣̇ийнам̣ сан̇г̇ахо.
92. Idāni ‘‘haliddi’’ntiādinā yāvajīvikaṃ dasseti. Tattha ‘‘haliddi nāma nisā’’tiādinā vuccamānepi pariyāyavacane sammoho siyāti na taṃvacanena bhusaṃ sammohayissāma, tasmā tāni upadesatova veditabbāni. Tattha ‘‘haliddi’’nti binduāgamena vuttaṃ. Upacārena tu mūlādīni haliddādisaddena vuttāni. Tā haliddādayo keci itthiliṅgāyeva. Mūlaphale vacattañca…pe… bhaddamuttañca ativisāti padacchedo. Pañcamūla-saddena cūḷapañcamūlamahāpañcamūlāni gahitāni. Ādi-saddena vajakalimūle jaraṭṭhanti evamādīnaṃ saṅgaho.
93-5. г̇одтапаланд̇и мад̣̇анапаланд̇и вад̣̇анд̇ийд̇и. д̇ийн̣и палаани яассам̣ сан̇г̇ахид̇ам̣ саа д̇ипалаа. зран̣д̣агаад̣̇ийнанд̇и аад̣̇и-сад̣̇д̣̇зна ж̇аад̇иругкаад̣̇ийнам̣ г̇ахан̣ам̣. суласаад̣̇ийнам̣ бан̣н̣анд̇и самб̣анд̇хо. аад̣̇и-сад̣̇д̣̇зна асогаад̣̇ийнам̣ г̇ахан̣ам̣. суубзяяабан̣н̣анд̇и д̇амб̣агад̇ан̣д̣улзяяаад̣̇исуубаяог̇г̇абан̣н̣ам̣. ужчунияяаасам̣ табзд̇ваа саб̣б̣о нияяаасо жа сарасам̣ ужчуж̇ам̣ д̇ажан̃жа табзд̇ваа саб̣б̣о д̇ажо жаад̇и самб̣анд̇хо. д̇ад̇т̇а хин̇г̇уган̣игааранияяаасаад̣̇и саб̣б̣о нияяаасо наама. нирасаужчуд̇ажаад̣̇и саб̣б̣о д̇ажо наама. лон̣ам̣ саамуд̣̇д̣̇аад̣̇и. лохам̣ аяад̇амб̣аад̣̇и. силаа гаал̣асилаад̣̇и.
93-5.Goṭṭhaphalanti madanaphalanti vadantīti. Tīṇi phalāni yassaṃ saṅgahitaṃ sā tiphalā. Eraṇḍakādīnanti ādi-saddena jātirukkhādīnaṃ gahaṇaṃ. Sulasādīnaṃ paṇṇanti sambandho. Ādi-saddena asokādīnaṃ gahaṇaṃ. Sūpeyyapaṇṇanti tambakataṇḍuleyyādisūpayoggapaṇṇaṃ. Ucchuniyyāsaṃ ṭhapetvā sabbo niyyāso ca sarasaṃ ucchujaṃ tacañca ṭhapetvā sabbo taco cāti sambandho. Tattha hiṅgukaṇikāraniyyāsādi sabbo niyyāso nāma. Nirasaucchutacādi sabbo taco nāma. Loṇaṃ sāmuddādi. Lohaṃ ayatambādi. Silā kāḷasilādi.
96. суд̣̇д̇хасид̇т̇анд̇и мад̇хунаа амагкид̇ам̣. мад̇хумагкид̇ам̣ бана сад̇д̇аахагаалигам̣. яан̃жа гин̃жи сужхаабид̇анд̇и д̣̇уж̇жхаабид̇ам̣ агад̇ваа суж̇жхаабид̇ам̣ яам̣ гин̃жи жа. вигадаад̣̇иббабхзд̣̇анд̇и вигадам̣ г̇уут̇амад̇д̇игаамуд̇д̇ачааригаасан̇каад̇ам̣ аад̣̇и яасса, со бабхзд̣̇о яассаад̇и б̣аахирад̇т̇о, д̇ам̣. яам̣ гин̃жи жаад̇и самб̣анд̇хо. зд̇т̇а бана аад̣̇и-сад̣̇д̣̇зна ганд̣̇акаад̣̇анийяз кийрагааголаад̣̇аяо, мул̣аалакаад̣̇анийяз халид̣̇д̣̇исин̇г̇ивзрамуулаад̣̇аяо, мад̇т̇агакаад̣̇анийяз халид̣̇д̣̇исин̇г̇ивзрагал̣ийраад̣̇аяо, канд̇хакаад̣̇анийяз уббалабан̣н̣ад̣̇ан̣д̣аад̣̇аяо, бубпакаад̣̇анийяз жамбагабубпаад̣̇аяо, адтикаад̣̇анийяз мад̇хугадтизран̣д̣асаасабаад̣̇аяо, бидтакаад̣̇анийяз ад̇ход̇ад̇аалабидтаад̣̇аяо жа сан̇г̇ахид̇аад̇и д̣̇адтаб̣б̣аа.
96.Suddhasitthanti madhunā amakkhitaṃ. Madhumakkhitaṃ pana sattāhakālikaṃ. Yañca kiñci sujhāpitanti dujjhāpitaṃ akatvā sujjhāpitaṃ yaṃ kiñci ca. Vikaṭādippabhedanti vikaṭaṃ gūthamattikāmuttachārikāsaṅkhātaṃ ādi yassa, so pabhedo yassāti bāhirattho, taṃ. Yaṃ kiñci cāti sambandho. Ettha pana ādi-saddena kandakhādanīye khīrakākolādayo, muḷālakhādanīye haliddisiṅgiveramūlādayo, matthakakhādanīye haliddisiṅgiverakaḷīrādayo, khandhakhādanīye uppalapaṇṇadaṇḍādayo, pupphakhādanīye campakapupphādayo, aṭṭhikhādanīye madhukaṭṭhieraṇḍasāsapādayo, piṭṭhakhādanīye adhotatālapiṭṭhādayo ca saṅgahitāti daṭṭhabbā.
97. ид̣̇аани саб̣б̣асо яааваж̇ийвигам̣ д̣̇ассзд̇ум̣ асаггун̣зяяад̇д̇аа вуд̇д̇аани жа авуд̇д̇аани жа згад̇о самбин̣д̣зд̇ваа д̇ад̇т̇а лагкан̣ам̣ табзнд̇о ‘‘муула’’нд̇иаад̣̇имааха. д̇ад̇т̇а ‘‘сааро’’д̇и вад̇д̇аб̣б̣з ‘‘саара’’нд̇и лин̇г̇авибаллаасзнааха. ‘‘сааро б̣алз т̇ирам̣сз жаа’’д̇и хи нигхан̣д̣у. аахаарадтанд̇и аахаарзна ж̇аад̇о ад̇т̇о баяож̇анам̣ аахаарад̇т̇о, сова аахаарадто, д̇ам̣ аахаарагижжанд̇и вуд̇д̇ам̣ ход̇и.
97. Idāni sabbaso yāvajīvikaṃ dassetuṃ asakkuṇeyyattā vuttāni ca avuttāni ca ekato sampiṇḍetvā tattha lakkhaṇaṃ ṭhapento ‘‘mūla’’ntiādimāha. Tattha ‘‘sāro’’ti vattabbe ‘‘sāra’’nti liṅgavipallāsenāha. ‘‘Sāro bale thiraṃse cā’’ti hi nighaṇḍu. Āhāraṭṭhanti āhārena jāto attho payojanaṃ āhārattho, sova āhāraṭṭho, taṃ āhārakiccanti vuttaṃ hoti.
98. ид̣̇аани жад̇уусу габбияаагаббияаад̣̇ивибхааг̇ам̣ д̣̇ассзд̇и ‘‘саб̣б̣аа’’д̇иаад̣̇инаа. д̇ад̇т̇а саб̣б̣з гаалигаа, д̇зсам̣ самбхог̇о анубхавод̇и самаасо. гаалзд̇и буб̣б̣ан̣хагаалз. саб̣б̣ассаад̇и г̇илаанааг̇илаанасса. сад̇и бажжаязд̇и д̇ийсу яаамагаалигам̣ бибаасаад̣̇игааран̣з сад̇и, сад̇д̇аахагаалигам̣ яааваж̇ийвиган̃жа г̇злан̃н̃агааран̣з сад̇ийд̇и ад̇т̇о, гаалад̇о виг̇ад̇о вигаало, д̇асмим̣, яаамагаалигам̣ вигаалз аахаарад̇т̇ааяа аж̇жхохаран̣з, сад̇д̇аахагаалигам̣ бана яааваж̇ийвиган̃жа д̇ад̣̇ад̇т̇ааяа бадиг̇г̇ахан̣амад̇д̇зби д̣̇уггадам̣.
98. Idāni catūsu kappiyākappiyādivibhāgaṃ dasseti ‘‘sabbā’’tiādinā. Tattha sabbe kālikā, tesaṃ sambhogo anubhavoti samāso. Kāleti pubbaṇhakāle. Sabbassāti gilānāgilānassa. Sati paccayeti tīsu yāmakālikaṃ pipāsādikāraṇe sati, sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca gelaññakāraṇe satīti attho, kālato vigato vikālo, tasmiṃ, yāmakālikaṃ vikāle āhāratthāya ajjhoharaṇe, sattāhakālikaṃ pana yāvajīvikañca tadatthāya paṭiggahaṇamattepi dukkaṭaṃ.
99. убход̇и яаавагаалигам̣ яаамагаалиган̃жа. д̇ад̇т̇а яаавагаалигам̣ ад̇д̇ано гаалаад̇игганд̇ам̣ вигаалабхож̇анабхигкаабад̣̇зна баажид̇д̇ияам̣ ж̇анаяад̇и, яаамагаалигам̣ яаамаад̇игганд̇ам̣ саннид̇хисигкаабад̣̇зна. зд̇з убхоби анд̇овуд̇т̇ан̃жа саннид̇хин̃жа ж̇анаяанд̇ийд̇и самб̣анд̇хо. ‘‘анд̇овуд̇т̇ам̣ саннид̇хи’’нд̇и бхааваббад̇хаанояам̣ нид̣̇д̣̇зсо, анд̇овуд̇т̇ад̇д̇ам̣ саннид̇хид̇д̇ан̃жаад̇и ад̇т̇о.
99.Ubhoti yāvakālikaṃ yāmakālikañca. Tattha yāvakālikaṃ attano kālātikkantaṃ vikālabhojanabhikkhāpadena pācittiyaṃ janayati, yāmakālikaṃ yāmātikkantaṃ sannidhisikkhāpadena. Ete ubhopi antovutthañca sannidhiñca janayantīti sambandho. ‘‘Antovutthaṃ sannidhi’’nti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, antovutthattaṃ sannidhittañcāti attho.
100. ад̇инаамид̇зд̇и ад̇иггаамид̇з. баажид̇д̇ийд̇и сад̇д̇аахаад̇игганд̇ам̣ бхзсаж̇ж̇асигкаабад̣̇зна ниссаг̇г̇ияабаажид̇д̇ияаабад̇д̇и жа ход̇ийд̇и ад̇т̇о. сажз д̣̇виннам̣ санд̇агам̣ згзна бадиг̇г̇ахид̇ам̣ авибхад̇д̇ам̣ ход̇и, сад̇д̇аахаад̇иггамз д̣̇виннамби анаабад̇д̇и, барибхун̃ж̇ид̇ум̣ бана на ваддад̇и. баал̣инаарул̣хзд̇и баал̣ияам̣ анаарул̣хз саббиаад̣̇имхи сад̇д̇а ахаани ад̇инаамид̇зд̇и самб̣анд̇хо. саббийд̇и мануссаад̣̇ийнам̣ сабби. аад̣̇и-сад̣̇д̣̇зна д̇зсам̣язва наванийд̇ам̣, наал̣игзраад̣̇ид̇злам̣, сийд̇од̣̇агзна гад̇ам̣ мад̇хугабубпапаан̣ид̇ан̃жа сан̇г̇ахид̇ам̣.
100.Atināmiteti atikkāmite. Pācittīti sattāhātikkantaṃ bhesajjasikkhāpadena nissaggiyapācittiyāpatti ca hotīti attho. Sace dvinnaṃ santakaṃ ekena paṭiggahitaṃ avibhattaṃ hoti, sattāhātikkame dvinnampi anāpatti, paribhuñjituṃ pana na vaṭṭati. Pāḷināruḷheti pāḷiyaṃ anāruḷhe sappiādimhi satta ahāni atināmiteti sambandho. Sappīti manussādīnaṃ sappi. Ādi-saddena tesaṃyeva navanītaṃ, nāḷikerāditelaṃ, sītodakena kataṃ madhukapupphaphāṇitañca saṅgahitaṃ.
101. ниссадталад̣̇д̇ханд̇и ниссадтам̣ винаяагаммавасзна ниссаж̇ж̇ид̇ан̃жа д̇ам̣ лад̣̇д̇хан̃жа буна д̇ат̇зваад̇и ниссадталад̣̇д̇хам̣. д̇ам̣ г̇ахзд̇ваад̇и сзсо. ниссаж̇ж̇анавид̇хаанам̣ бана вагкамаананаязна взд̣̇ид̇аб̣б̣ам̣. ‘‘нан̇г̇а’’нд̇иаад̣̇и убалагкан̣амад̇д̇ам̣. д̇зна магкид̇аани гаасааваад̣̇ийни жа бана абарибхог̇ааниязва . ан̃н̃асса бана гааяигабарибхог̇о ваддад̇и. вигаббзнд̇асса сад̇д̇аахз сааман̣зрассаад̇и зд̇т̇а дийгааяам̣ ‘‘ид̣̇ам̣ саббим̣ д̇уяхам̣ вигаббзмий’’д̇иаад̣̇инаа д̇зсам̣ д̇зсам̣ наамам̣ г̇ахзд̇ваа саммукаабараммукаавигаббанавасзна ад̇т̇ам̣ д̣̇ассзд̇ваа д̇ам̣ саад̇хаяанд̇зхи авигаббид̇з вигаббид̇асан̃н̃ий ниссаг̇г̇ияам̣ баажид̇д̇ияа’’нд̇и аабад̇д̇иваарз баал̣и аахадаа. ‘‘сажз убасамбаннасса вигаббзд̇и, ад̇д̇ано зва санд̇агам̣ ход̇и, бадиг̇г̇ахан̣амби на виж̇ахад̇ий’’д̇и д̣̇осам̣ вад̇ваа анубасамбаннасса вигаббанз ад̇д̇асанд̇агад̇д̇аабхааво, бадиг̇г̇ахан̣авиж̇аханан̃жа баяож̇анам̣ вуд̇д̇ам̣. д̇ад̇т̇а вад̣̇аама – аабад̇д̇иваарз ‘‘авигаббид̇з’’д̇иаад̣̇ибаал̣иязва над̇т̇и, ‘‘анад̇хидтид̇з ад̇хидтид̇асан̃н̃ий ниссаг̇г̇ияам̣ баажид̇д̇ияам̣, ависсаж̇ж̇ид̇з виссаж̇ж̇ид̇асан̃н̃ий ниссаг̇г̇ияам̣ баажид̇д̇ияа’’нд̇иаад̣̇инаа (баараа. 624) баал̣ияаа ааг̇ад̇ад̇д̇аа д̇ад̣̇ануруубамзва анаабад̇д̇иваарз ‘‘ад̇хидтзд̇и, виссаж̇ж̇зд̇ий’’д̇иаад̣̇инаава баал̣и ааг̇ад̇аа. яад̣̇и бхавзяяа, ван̣н̣анийяадтаанад̇ааяа адтагат̇ааяа бхавид̇аб̣б̣ам̣, на жзд̇т̇а адтагат̇ааяам̣ виж̇ж̇ад̇и. анубасамбаннасса вигаббанз жа гат̇ам̣ бадиг̇г̇ахан̣ам̣ виж̇ахад̇и сигкаабажжагкаанаад̣̇ийсу часу бадиг̇г̇ахан̣авиж̇аханагааран̣зсу вигаббанасса ананд̇ог̇ад̇хад̇д̇аа, д̇асмаа нааяамзд̇т̇а ад̇т̇од̇и.
101.Nissaṭṭhaladdhanti nissaṭṭhaṃ vinayakammavasena nissajjitañca taṃ laddhañca puna tathevāti nissaṭṭhaladdhaṃ. Taṃ gahetvāti seso. Nissajjanavidhānaṃ pana vakkhamānanayena veditabbaṃ. ‘‘Naṅga’’ntiādi upalakkhaṇamattaṃ. Tena makkhitāni kāsāvādīni ca pana aparibhogāniyeva . Aññassa pana kāyikaparibhogo vaṭṭati. Vikappentassa sattāhe sāmaṇerassāti ettha ṭīkāyaṃ ‘‘idaṃ sappiṃ tuyhaṃ vikappemī’’tiādinā tesaṃ tesaṃ nāmaṃ gahetvā sammukhāparammukhāvikappanavasena atthaṃ dassetvā taṃ sādhayantehi avikappite vikappitasaññī nissaggiyaṃ pācittiya’’nti āpattivāre pāḷi āhaṭā. ‘‘Sace upasampannassa vikappeti, attano eva santakaṃ hoti, paṭiggahaṇampi na vijahatī’’ti dosaṃ vatvā anupasampannassa vikappane attasantakattābhāvo, paṭiggahaṇavijahanañca payojanaṃ vuttaṃ. Tattha vadāma – āpattivāre ‘‘avikappite’’tiādipāḷiyeva natthi, ‘‘anadhiṭṭhite adhiṭṭhitasaññī nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, avissajjite vissajjitasaññī nissaggiyaṃ pācittiya’’ntiādinā (pārā. 624) pāḷiyā āgatattā tadanurūpameva anāpattivāre ‘‘adhiṭṭheti, vissajjetī’’tiādināva pāḷi āgatā. Yadi bhaveyya, vaṇṇanīyaṭṭhānatāya aṭṭhakathāya bhavitabbaṃ, na cettha aṭṭhakathāyaṃ vijjati. Anupasampannassa vikappane ca kathaṃ paṭiggahaṇaṃ vijahati sikkhāpaccakkhānādīsu chasu paṭiggahaṇavijahanakāraṇesu vikappanassa anantogadhattā, tasmā nāyamettha atthoti.
маяамзд̇т̇а звамад̇т̇ам̣ бхан̣аама – вигаббзнд̇ассаад̇и зд̇т̇а вигаббанам̣ сам̣вид̣̇аханам̣ ‘‘жид̇д̇асан̇габбо’’д̇иаад̣̇ийсу вияа, убхаяад̇т̇а бана убасаг̇г̇зхи наанад̇д̇амад̇д̇ам̣, д̇асмаа анд̇осад̇д̇аахз сааман̣зрасса яасса гассажи вигаббзнд̇асса сам̣вид̣̇аханд̇асса барижжааг̇асан̃н̃ам̣ барижжааг̇ажзд̇анам̣ барижжааг̇аад̇хиббааяам̣ уббаад̣̇знд̇асса анаабад̇д̇ийд̇и ад̇т̇о. ид̣̇ан̃жа махаасумад̇т̇зраваад̣̇амолуб̣бха вуд̇д̇ам̣. вуд̇д̇ан̃хи ‘‘д̇зна жид̇д̇знаа’’д̇иаад̣̇ийсу баал̣иважанзсу ад̇хиббааяам̣ д̣̇ассзнд̇зна, ‘‘ид̣̇ам̣ гасмаа вуд̇д̇ам̣. зван̃хи анд̇осад̇д̇аахз д̣̇ад̇ваа бажчаа бадилабхид̇ваа барибхун̃ж̇анд̇асса анаабад̇д̇ид̣̇ассанад̇т̇а’’нд̇и (баараа. адта. 2.625). махаабад̣̇умад̇т̇зро банааха ‘‘сад̇д̇аахаад̇игганд̇асса бана барибхог̇з анаабад̇д̇ид̣̇ассанад̇т̇амид̣̇ам̣ вуд̇д̇а’’нд̇и (баараа. адта. 2.625). аяамзва ваад̣̇о д̇зсу сунд̣̇арад̇аро. сад̇д̇аахз магканаад̣̇им̣ ад̇хидтад̇о жа ан̃н̃асса д̣̇ад̣̇ад̇оби жа анаабад̇д̇ийд̇и самб̣анд̇хо. аад̣̇и-сад̣̇д̣̇зна аб̣бхан̃ж̇анаад̣̇им̣ сан̇г̇ан̣хаад̇и. аяамзд̇т̇аад̇хиббааяо – саббиаад̣̇им̣ аб̣бхан̃ж̇анаад̣̇им̣ мад̇хум̣ арумагканам̣, паан̣ид̇ам̣ гхарад̇хуубанам̣ ад̇хидтад̇о анаабад̇д̇ийд̇и. ан̃н̃ассаад̇и убасамбаннасса ваа анубасамбаннасса ваа.
Mayamettha evamatthaṃ bhaṇāma – vikappentassāti ettha vikappanaṃ saṃvidahanaṃ ‘‘cittasaṅkappo’’tiādīsu viya, ubhayattha pana upasaggehi nānattamattaṃ, tasmā antosattāhe sāmaṇerassa yassa kassaci vikappentassa saṃvidahantassa pariccāgasaññaṃ pariccāgacetanaṃ pariccāgādhippāyaṃ uppādentassa anāpattīti attho. Idañca mahāsumattheravādamolubbha vuttaṃ. Vuttañhi ‘‘tena cittenā’’tiādīsu pāḷivacanesu adhippāyaṃ dassentena, ‘‘idaṃ kasmā vuttaṃ. Evañhi antosattāhe datvā pacchā paṭilabhitvā paribhuñjantassa anāpattidassanattha’’nti (pārā. aṭṭha. 2.625). Mahāpadumatthero panāha ‘‘sattāhātikkantassa pana paribhoge anāpattidassanatthamidaṃ vutta’’nti (pārā. aṭṭha. 2.625). Ayameva vādo tesu sundarataro. Sattāhe makkhanādiṃ adhiṭṭhato ca aññassa dadatopi ca anāpattīti sambandho. Ādi-saddena abbhañjanādiṃ saṅgaṇhāti. Ayametthādhippāyo – sappiādiṃ abbhañjanādiṃ madhuṃ arumakkhanaṃ, phāṇitaṃ gharadhūpanaṃ adhiṭṭhato anāpattīti. Aññassāti upasampannassa vā anupasampannassa vā.
102. яаавагаалигааад̣̇ийни ад̇д̇анаа саха сам̣садтаани саб̣бхаавам̣ г̇аахаабаяанд̇ийд̇и самб̣анд̇хо. саб̣бхааванд̇и сасса ад̇д̇ано бхааво д̣̇вид̇д̇з саб̣бхааво, д̇ам̣. д̇асмаад̇и яасмаа звам̣, д̇асмаа. звамуд̣̇ийрид̇анд̇и звам̣ ‘‘вигаббзнд̇асса сад̇д̇аахз’’д̇иаад̣̇инаа вуд̇д̇ам̣. аяамзд̇т̇а ад̇хиббааяо – яасмаа ад̇д̇анаа сам̣садтаани ад̇д̇ано бхаавам̣ г̇аахаабаяанд̇и яаавагаалигаад̣̇ийни, д̇асмаа сад̇д̇аахаад̇иггаамид̇аани сад̇д̇аахагаалигаани баажид̇д̇ияаж̇анагаани сам̣садтаани ад̇д̇асам̣садтааниби баажид̇д̇ияаж̇анагаани гаронд̇ийд̇и авигаббанаад̣̇имхи сад̇и б̣яад̇ирзгад̇о баажид̇д̇ияаабад̇д̇ибарид̣̇ийбагам̣ ‘‘вигаббзнд̇ассаа’’д̇иаад̣̇игам̣ ваагяад̇д̇аяам̣ вуд̇д̇анд̇и. дийгааяам̣ бана ‘‘ид̣̇аани вагкамаанам̣ санд̇хааяа званд̇и вуд̇д̇а’’нд̇и вуд̇д̇ам̣. д̇ам̣ вагкамаанасса ад̇ийд̇ауд̣̇ийрид̇ад̇д̇ааяог̇ад̇о гат̇ам̣ яуж̇ж̇ад̇ийд̇и. звамуд̣̇ийрид̇анд̇и ваа баал̣ияам̣ адтагат̇ааяан̃жа звамзва вуд̇д̇анд̇и ад̇т̇о. зва-сад̣̇д̣̇о авад̇хааран̣з.
102. Yāvakālikaādīni attanā saha saṃsaṭṭhāni sabbhāvaṃ gāhāpayantīti sambandho. Sabbhāvanti sassa attano bhāvo dvitte sabbhāvo, taṃ. Tasmāti yasmā evaṃ, tasmā. Evamudīritanti evaṃ ‘‘vikappentassa sattāhe’’tiādinā vuttaṃ. Ayamettha adhippāyo – yasmā attanā saṃsaṭṭhāni attano bhāvaṃ gāhāpayanti yāvakālikādīni, tasmā sattāhātikkāmitāni sattāhakālikāni pācittiyajanakāni saṃsaṭṭhāni attasaṃsaṭṭhānipi pācittiyajanakāni karontīti avikappanādimhi sati byatirekato pācittiyāpattiparidīpakaṃ ‘‘vikappentassā’’tiādikaṃ vākyattayaṃ vuttanti. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘idāni vakkhamānaṃ sandhāya evanti vutta’’nti vuttaṃ. Taṃ vakkhamānassa atītaudīritattāyogato kathaṃ yujjatīti. Evamudīritanti vā pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca evameva vuttanti attho. Eva-saddo avadhāraṇe.
103-5. ид̣̇аани ад̇д̇асам̣садтаанам̣ яаавагаалигаад̣̇ийнам̣ саб̣бхааваг̇аахаабанам̣ саруубад̇о д̣̇ассзд̇ум̣ ‘‘бурз’’д̇иаад̣̇имааха. д̇ад̇т̇а сад̇д̇ааханд̇и сад̇д̇а ахаани яасса д̇ам̣ сад̇д̇аахам̣, сад̇д̇аахагаалигам̣. жа-сад̣̇д̣̇о адтаанаббаяуд̇д̇о, со сад̇д̇аахан̃жа яааваж̇ийвиган̃жаад̇и яож̇зд̇аб̣б̣о. сзсагаалигасаммиссанд̇и сзсзхи д̇ад̣̇аху бадиг̇г̇ахид̇зхи гаалигзхи яаавагаалигаяаамагаалигасан̇каад̇зхи саммиссам̣. баажид̇д̇ийд̇и саннид̇хисигкаабад̣̇зна баажид̇д̇и. д̇ад̣̇аху бадиг̇г̇ахид̇анд̇и д̇асмим̣язва д̣̇инз бурзбхад̇д̇ам̣ бадиг̇г̇ахид̇ам̣. д̇ад̣̇ахзваад̇и д̇асмим̣язва д̣̇инз бурзбхад̇д̇амзва. сзсанд̇и сад̇д̇аахагаалигам̣ яааваж̇ийвиган̃жа. званд̇и яаамз зва барибхун̃ж̇аязд̇и виж̇аанийяанд̇и самб̣анд̇хо. ид̇аранд̇и сад̇д̇аахагаалигад̇о ан̃н̃ам̣ яааваж̇ийвигам̣.
103-5. Idāni attasaṃsaṭṭhānaṃ yāvakālikādīnaṃ sabbhāvagāhāpanaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘pure’’tiādimāha. Tattha sattāhanti satta ahāni yassa taṃ sattāhaṃ, sattāhakālikaṃ. Ca-saddo aṭṭhānappayutto, so sattāhañca yāvajīvikañcāti yojetabbo. Sesakālikasammissanti sesehi tadahu paṭiggahitehi kālikehi yāvakālikayāmakālikasaṅkhātehi sammissaṃ. Pācittīti sannidhisikkhāpadena pācitti. Tadahu paṭiggahitanti tasmiṃyeva dine purebhattaṃ paṭiggahitaṃ. Tadahevāti tasmiṃyeva dine purebhattameva. Sesanti sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca. Evanti yāme eva paribhuñjayeti vijānīyanti sambandho. Itaranti sattāhakālikato aññaṃ yāvajīvikaṃ.
гаалиганид̣̇д̣̇зсаван̣н̣анаа нидтид̇аа.
Kālikaniddesavaṇṇanā niṭṭhitā.
