| Library / Tipiṭaka / ತಿಪಿಟಕ • Tipiṭaka / ಮಹಾನಿದ್ದೇಸಪಾಳಿ • Mahāniddesapāḷi |
೧೧. ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ
11. Kalahavivādasuttaniddeso
ಅಥ ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸಂ ವಕ್ಖತಿ –
Atha kalahavivādasuttaniddesaṃ vakkhati –
೯೭.
97.
ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ।
Kutopahūtākalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā ca;
ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ, ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ॥
Mānātimānā sahapesuṇā ca, kutopahūtā te tadiṅgha brūhi.
ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾತಿ। ಕಲಹೋತಿ ಏಕೇನ ಆಕಾರೇನ ಕಲಹೋ; ವಿವಾದೋತಿಪಿ ತಞ್ಞೇವ। ಯೋ ಕಲಹೋ ಸೋ ವಿವಾದೋ, ಯೋ ವಿವಾದೋ ಸೋ ಕಲಹೋ। ಅಥ ವಾ ಅಪರೇನ ಆಕಾರೇನ ವಿವಾದೋ ವುಚ್ಚತಿ ಕಲಹಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ವಿವಾದೋ। ರಾಜಾನೋಪಿ ರಾಜೂಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಖತ್ತಿಯಾಪಿ ಖತ್ತಿಯೇಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಗಹಪತೀಪಿ ಗಹಪತೀಹಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಮಾತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ವಿವದತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಮಾತರಾ ವಿವದತಿ, ಪಿತಾಪಿ ಪುತ್ತೇನ ವಿವದತಿ, ಪುತ್ತೋಪಿ ಪಿತರಾ ವಿವದತಿ, ಭಾತಾಪಿ ಭಾತರಾ ವಿವದತಿ, ಭಾತಾಪಿ ಭಗಿನಿಯಾ ವಿವದತಿ, ಭಗಿನೀಪಿ ಭಾತರಾ ವಿವದತಿ, ಸಹಾಯೋಪಿ ಸಹಾಯೇನ ವಿವದತಿ – ಅಯಂ ವಿವಾದೋ। ಕತಮೋ ಕಲಹೋ? ಆಗಾರಿಕಾ ದಣ್ಡಪಸುತಾ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಾ ಕಾಯೇನ ವಾಚಾಯ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ – ಅಯಂ ಕಲಹೋ।
Kutopahūtā kalahā vivādāti. Kalahoti ekena ākārena kalaho; vivādotipi taññeva. Yo kalaho so vivādo, yo vivādo so kalaho. Atha vā aparena ākārena vivādo vuccati kalahassa pubbabhāgo vivādo. Rājānopi rājūhi vivadanti, khattiyāpi khattiyehi vivadanti, brāhmaṇāpi brāhmaṇehi vivadanti, gahapatīpi gahapatīhi vivadanti, mātāpi puttena vivadati, puttopi mātarā vivadati, pitāpi puttena vivadati, puttopi pitarā vivadati, bhātāpi bhātarā vivadati, bhātāpi bhaginiyā vivadati, bhaginīpi bhātarā vivadati, sahāyopi sahāyena vivadati – ayaṃ vivādo. Katamo kalaho? Āgārikā daṇḍapasutā kāyena vācāya kalahaṃ karonti, pabbajitā āpattiṃ āpajjantā kāyena vācāya kalahaṃ karonti – ayaṃ kalaho.
ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾತಿ। ಕಲಹಾ ಚ ವಿವಾದಾ ಚ ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಕಲಹಸ್ಸ ಚ ವಿವಾದಸ್ಸ ಚ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ , ನಿದಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮ್ಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಆಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಆರಮ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ 1 ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ।
Kutopahūtākalahā vivādāti. Kalahā ca vivādā ca kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti kalahassa ca vivādassa ca mūlaṃ pucchati, hetuṃ pucchati , nidānaṃ pucchati, sambhavaṃ pucchati, pabhavaṃ pucchati, samuṭṭhānaṃ pucchati, āhāraṃ pucchati, ārammaṇaṃ pucchati, paccayaṃ pucchati, samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati 2 pasādetīti – kutopahūtā kalahā vivādā.
ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚಾತಿ। ಪರಿದೇವೋತಿ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಭೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ರೋಗಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಸೀಲಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬ್ಯಸನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ, ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಆದೇವೋ ಪರಿದೇವೋ, ಆದೇವನಾ ಪರಿದೇವನಾ, ಆದೇವಿತತ್ತಂ ಪರಿದೇವಿತತ್ತಂ, ವಾಚಾ ಪಲಾಪೋ ವಿಪ್ಪಲಾಪೋ ಲಾಲಪ್ಪೋ ಲಾಲಪ್ಪಾಯನಾ ಲಾಲಪ್ಪಾಯಿತತ್ತಂ। ಸೋಕೋತಿ ಞಾತಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಭೋಗರೋಗಸೀಲದಿಟ್ಠಿಬ್ಯಸನೇನ ವಾ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಬ್ಯಸನೇನ ಸಮನ್ನಾಗತಸ್ಸ, ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ದುಕ್ಖಧಮ್ಮೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ, ಸೋಕೋ ಸೋಚನಾ ಸೋಚಿತತ್ತಂ, ಅನ್ತೋಸೋಕೋ ಅನ್ತೋಪರಿಸೋಕೋ, ಅನ್ತೋಡಾಹೋ ಅನ್ತೋಪರಿಡಾಹೋ, ಚೇತಸೋ ಪರಿಜ್ಝಾಯನಾ ದೋಮನಸ್ಸಂ ಸೋಕಸಲ್ಲಂ। ಮಚ್ಛರನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಾನಿ – ಆವಾಸಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಕುಲಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಲಾಭಮಚ್ಛರಿಯಂ, ವಣ್ಣಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಧಮ್ಮಮಚ್ಛರಿಯಂ। ಯಂ ಏವರೂಪಂ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಮಚ್ಛರಾಯನಂ ಮಚ್ಛರಾಯಿತತ್ತಂ ವೇವಿಚ್ಛಂ ಕದರಿಯಂ ಕಟುಕಞ್ಚುಕತಾ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ। ಅಪಿ ಚ, ಖನ್ಧಮಚ್ಛರಿಯಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ , ಧಾತುಮಚ್ಛರಿಯಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ, ಆಯತನಮಚ್ಛರಿಯಮ್ಪಿ ಮಚ್ಛರಿಯಂ ಗಾಹೋ। ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ – ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ।
Paridevasokā sahamaccharā cāti. Paridevoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogabyasanena vā phuṭṭhassa, rogabyasanena vā phuṭṭhassa, sīlabyasanena vā phuṭṭhassa, diṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena vā byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena vā dukkhadhammena phuṭṭhassa, ādevo paridevo, ādevanā paridevanā, ādevitattaṃ paridevitattaṃ, vācā palāpo vippalāpo lālappo lālappāyanā lālappāyitattaṃ. Sokoti ñātibyasanena vā phuṭṭhassa, bhogarogasīladiṭṭhibyasanena vā phuṭṭhassa, aññataraññatarena vā byasanena samannāgatassa, aññataraññatarena vā dukkhadhammena phuṭṭhassa, soko socanā socitattaṃ, antosoko antoparisoko, antoḍāho antopariḍāho, cetaso parijjhāyanā domanassaṃ sokasallaṃ. Maccharanti pañca macchariyāni – āvāsamacchariyaṃ, kulamacchariyaṃ, lābhamacchariyaṃ, vaṇṇamacchariyaṃ, dhammamacchariyaṃ. Yaṃ evarūpaṃ macchariyaṃ maccharāyanaṃ maccharāyitattaṃ vevicchaṃ kadariyaṃ kaṭukañcukatā aggahitattaṃ cittassa – idaṃ vuccati macchariyaṃ. Api ca, khandhamacchariyampi macchariyaṃ , dhātumacchariyampi macchariyaṃ, āyatanamacchariyampi macchariyaṃ gāho. Idaṃ vuccati macchariyanti – paridevasokā sahamaccharā ca.
ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚಾತಿ। ಮಾನೋತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮಾನಂ ಜನೇತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯೇನ ವಾ ವಣ್ಣಪೋಕ್ಖರತಾಯ ವಾ ಧನೇನ ವಾ ಅಜ್ಝೇನೇನ ವಾ ಕಮ್ಮಾಯತನೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಾಯತನೇನ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನೇನ ವಾ ಸುತೇನ ವಾ ಪಟಿಭಾನೇನ ವಾ ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ। ಅತಿಮಾನೋತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪರಂ ಅತಿಮಞ್ಞತಿ ಜಾತಿಯಾ ವಾ ಗೋತ್ತೇನ ವಾ…ಪೇ॰… ಅಞ್ಞತರಞ್ಞತರೇನ ವಾ ವತ್ಥುನಾ। ಪೇಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಹೋತಿ – ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾತಾ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖಾತಾ ಅಮೂಸಂ ಭೇದಾಯ। ಇತಿ ಸಮಗ್ಗಾನಂ ವಾ ಭೇತ್ತಾ, ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪದಾತಾ, ವಗ್ಗಾರಾಮೋ ವಗ್ಗರತೋ ವಗ್ಗನನ್ದೀ ವಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾ ಹೋತಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ। ಅಪಿ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ – ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ। ಕಥಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ? ಇಮಸ್ಸ ಪಿಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಮನಾಪೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮಿ, ಸುಹದಯೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ – ಏವಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ। ಕಥಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತಿ? ಕಥಂ ಇಮೇ ನಾನಾ ಅಸ್ಸು, ವಿನಾ ಅಸ್ಸು, ವಗ್ಗಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವಿಧಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇಜ್ಝಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇ ಪಕ್ಖಾ ಅಸ್ಸು, ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ನ ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ದುಕ್ಖಂ ನ ಫಾಸು ವಿಹರೇಯ್ಯುನ್ತಿ – ಏವಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ – ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ।
Mānātimānā sahapesuṇā cāti. Mānoti idhekacco mānaṃ janeti jātiyā vā gottena vā kolaputtiyena vā vaṇṇapokkharatāya vā dhanena vā ajjhenena vā kammāyatanena vā sippāyatanena vā vijjāṭṭhānena vā sutena vā paṭibhānena vā aññataraññatarena vā vatthunā. Atimānoti idhekacco paraṃ atimaññati jātiyā vā gottena vā…pe… aññataraññatarena vā vatthunā. Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti – ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṃ akkhātā amūsaṃ bhedāya. Iti samaggānaṃ vā bhettā, bhinnānaṃ vā anuppadātā, vaggārāmo vaggarato vagganandī vaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitā hoti – idaṃ vuccati pesuññaṃ. Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṃ upasaṃharati – piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā. Kathaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati? Imassa piyo bhavissāmi, manāpo bhavissāmi, vissāsiko bhavissāmi, abbhantariko bhavissāmi, suhadayo bhavissāmīti – evaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharati. Kathaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharati? Kathaṃ ime nānā assu, vinā assu, vaggā assu, dvidhā assu, dvejjhā assu, dve pakkhā assu, bhijjeyyuṃ na samāgaccheyyuṃ, dukkhaṃ na phāsu vihareyyunti – evaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharatīti – mānātimānā sahapesuṇā ca.
ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀತಿ। ಕಲಹೋ ಚ ವಿವಾದೋ ಚ ಪರಿದೇವೋ ಚ ಸೋಕೋ ಚ ಮಚ್ಛರಿಯಞ್ಚ ಮಾನೋ ಚ ಅತಿಮಾನೋ ಚ ಪೇಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ – ಇಮೇ ಅಟ್ಠ ಕಿಲೇಸಾ ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ। ಇಮೇಸಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ನಿದಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮ್ಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪಭವಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮುಟ್ಠಾನಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಆಹಾರಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಆರಮ್ಮಣಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಪಚ್ಚಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ, ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ। ಇಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ ಆಚಿಕ್ಖ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರ ವಿಭಜ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ।
Kutopahūtā te tadiṅgha brūhīti. Kalaho ca vivādo ca paridevo ca soko ca macchariyañca māno ca atimāno ca pesuññañcāti – ime aṭṭha kilesā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti. Imesaṃ aṭṭhannaṃ kilesānaṃ mūlaṃ pucchati, hetuṃ pucchati, nidānaṃ pucchati, sambhavaṃ pucchati, pabhavaṃ pucchati, samuṭṭhānaṃ pucchati, āhāraṃ pucchati, ārammaṇaṃ pucchati, paccayaṃ pucchati, samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – kutopahūtā te tadiṅghaṃ brūhīti. Iṅgha brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – kutopahūtā te tadiṅgha brūhi.
ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –
Tenāha so nimmito –
‘‘ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ।
‘‘Kutopahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā ca;
ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ, ಕುತೋಪಹೂತಾ ತೇ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿ॥
Mānātimānā sahapesuṇā ca, kutopahūtā te tadiṅgha brūhī’’ti.
೯೮.
98.
ಪಿಯಪ್ಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ।
Piyappahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā ca;
ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ, ಮಚ್ಛೇರಯುತ್ತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ।
Mānātimānā sahapesuṇā ca, maccherayuttākalahā vivādā;
ವಿವಾದಜಾತೇಸು ಚ ಪೇಸುಣಾನಿ॥
Vivādajātesu ca pesuṇāni.
ಪಿಯಪ್ಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚಾತಿ। ಪಿಯಾತಿ ದ್ವೇ ಪಿಯಾ – ಸತ್ತಾ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಾ। ಕತಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಾ? ಇಧ ಯಸ್ಸ ತೇ ಹೋನ್ತಿ ಅತ್ಥಕಾಮಾ ಹಿತಕಾಮಾ ಫಾಸುಕಾಮಾ ಯೋಗಕ್ಖೇಮಕಾಮಾ ಮಾತಾ ವಾ ಪಿತಾ ವಾ ಭಾತಾ ವಾ ಭಗಿನೀ ವಾ ಪುತ್ತೋ ವಾ ಧೀತಾ ವಾ ಮಿತ್ತಾ ವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ವಾ ಞಾತೀ ವಾ ಸಾಲೋಹಿತಾ ವಾ – ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಾ। ಕತಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಿಯಾ? ಮನಾಪಿಕಾ ರೂಪಾ ಮನಾಪಿಕಾ ಸದ್ದಾ ಮನಾಪಿಕಾ ಗನ್ಧಾ ಮನಾಪಿಕಾ ರಸಾ ಮನಾಪಿಕಾ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ – ಇಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಿಯಾ।
Piyappahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā cāti. Piyāti dve piyā – sattā vā saṅkhārā vā. Katame sattā piyā? Idha yassa te honti atthakāmā hitakāmā phāsukāmā yogakkhemakāmā mātā vā pitā vā bhātā vā bhaginī vā putto vā dhītā vā mittā vā amaccā vā ñātī vā sālohitā vā – ime sattā piyā. Katame saṅkhārā piyā? Manāpikā rūpā manāpikā saddā manāpikā gandhā manāpikā rasā manāpikā phoṭṭhabbā – ime saṅkhārā piyā.
ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ಕಲಹಂ ಕರೋನ್ತಿ। ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ವಿವದನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ವಿವದನ್ತಿ। ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ವಿವದನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ವಿವದನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ವಿವದನ್ತಿ। ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ। ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ಪರಿದೇವನ್ತಿ। ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ। ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ , ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ಸೋಚನ್ತಿ। ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ರಕ್ಖನ್ತಿ ಗೋಪೇನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ ಮಮಾಯನ್ತಿ ಮಚ್ಛರಾಯನ್ತಿ।
Piyaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi kalahaṃ karonti, acchijjantepi kalahaṃ karonti, acchinnepi kalahaṃ karonti. Piyaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi kalahaṃ karonti, vipariṇāmantepi kalahaṃ karonti, vipariṇatepi kalahaṃ karonti. Piyaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi vivadanti, acchijjantepi vivadanti, acchinnepi vivadanti. Piyaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi vivadanti, vipariṇāmantepi vivadanti, vipariṇatepi vivadanti. Piyaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi paridevanti, acchijjantepi paridevanti, acchinnepi paridevanti. Piyaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi paridevanti, vipariṇāmantepi paridevanti, vipariṇatepi paridevanti. Piyaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi socanti, acchijjantepi socanti, acchinnepi socanti. Piyaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi socanti , vipariṇāmantepi socanti, vipariṇatepi socanti. Piyaṃ vatthuṃ rakkhanti gopenti pariggaṇhanti mamāyanti maccharāyanti.
ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚಾತಿ। ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ, ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ। ಕಥಂ ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ? ಮಯಂ ಲಾಭಿನೋ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ರೂಪಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಗನ್ಧಾನಂ ರಸಾನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನನ್ತಿ। ಏವಂ ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ। ಕಥಂ ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ? ಮಯಂ ಲಾಭಿನೋ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ರೂಪಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಗನ್ಧಾನಂ ರಸಾನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ, ಇಮೇ ಪನಞ್ಞೇ ನ ಲಾಭಿನೋ ಮನಾಪಿಕಾನಂ ರೂಪಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ ಗನ್ಧಾನಂ ರಸಾನಂ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನನ್ತಿ। ಏವಂ ಪಿಯಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಅತಿಮಾನಂ ಜನೇನ್ತಿ। ಪೇಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಪಿಸುಣವಾಚೋ ಹೋತಿ, ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾತಾ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ…ಪೇ॰… ಏವಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರತೀತಿ…ಪೇ॰… ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ।
Mānātimānā sahapesuṇā cāti. Piyaṃ vatthuṃ nissāya mānaṃ janenti, piyaṃ vatthuṃ nissāya atimānaṃ janenti. Kathaṃ piyaṃ vatthuṃ nissāya mānaṃ janenti? Mayaṃ lābhino manāpikānaṃ rūpānaṃ saddānaṃ gandhānaṃ rasānaṃ phoṭṭhabbānanti. Evaṃ piyaṃ vatthuṃ nissāya mānaṃ janenti. Kathaṃ piyaṃ vatthuṃ nissāya atimānaṃ janenti? Mayaṃ lābhino manāpikānaṃ rūpānaṃ saddānaṃ gandhānaṃ rasānaṃ phoṭṭhabbānaṃ, ime panaññe na lābhino manāpikānaṃ rūpānaṃ saddānaṃ gandhānaṃ rasānaṃ phoṭṭhabbānanti. Evaṃ piyaṃ vatthuṃ nissāya atimānaṃ janenti. Pesuññanti idhekacco pisuṇavāco hoti, ito sutvā amutra akkhātā imesaṃ bhedāya…pe… evaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharatīti…pe… mānātimānā sahapesuṇā ca.
ಮಚ್ಛೇರಯುತ್ತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾತಿ। ಕಲಹೋ ಚ ವಿವಾದೋ ಚ ಪರಿದೇವೋ ಚ ಸೋಕೋ ಚ ಮಾನೋ ಚ ಅತಿಮಾನೋ ಚ ಪೇಸುಞ್ಞಞ್ಚಾತಿ – ಇಮೇ ಸತ್ತ ಕಿಲೇಸಾ ಮಚ್ಛರಿಯೇ ಯುತ್ತಾ ಪಯುತ್ತಾ ಆಯುತ್ತಾ ಸಮಾಯುತ್ತಾತಿ – ಮಚ್ಛೇರಯುತ್ತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ।
Maccherayuttākalahā vivādāti. Kalaho ca vivādo ca paridevo ca soko ca māno ca atimāno ca pesuññañcāti – ime satta kilesā macchariye yuttā payuttā āyuttā samāyuttāti – maccherayuttā kalahā vivādā.
ವಿವಾದಜಾತೇಸು ಚ ಪೇಸುಣಾನೀತಿ। ವಿವಾದೇ ಜಾತೇ ಸಞ್ಜಾತೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಪಾತುಭೂತೇ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ; ಇತೋ ಸುತ್ವಾ ಅಮುತ್ರ ಅಕ್ಖಾಯನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಭೇದಾಯ, ಅಮುತ್ರ ವಾ ಸುತ್ವಾ ಇಮೇಸಂ ಅಕ್ಖಾಯನ್ತಿ ಅಮೂಸಂ ಭೇದಾಯ। ಇತಿ ಸಮಗ್ಗಾನಂ ವಾ ಭೇತ್ತಾರೋ, ಭಿನ್ನಾನಂ ವಾ ಅನುಪ್ಪದಾತಾರೋ, ವಗ್ಗಾರಾಮಾ ವಗ್ಗರತಾ ವಗ್ಗನನ್ದೀ ವಗ್ಗಕರಣಿಂ ವಾಚಂ ಭಾಸಿತಾರೋ ಹೋನ್ತಿ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ। ಅಪಿ ಚ ದ್ವೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ – ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ವಾ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವಾ। ಕಥಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ? ಇಮಸ್ಸ ಪಿಯಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಮನಾಪಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಅಬ್ಭನ್ತರಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮ, ಸುಹದಯಾ ಭವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ। ಏವಂ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ। ಕಥಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತಿ? ‘‘ಕಥಂ ಇಮೇ ನಾನಾ ಅಸ್ಸು, ವಿನಾ ಅಸ್ಸು, ವಗ್ಗಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇಧಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇಜ್ಝಾ ಅಸ್ಸು, ದ್ವೇ ಪಕ್ಖಾ ಅಸ್ಸು, ಭಿಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ ನ ಸಮಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯುಂ, ದುಕ್ಖಂ ನ ಫಾಸು ವಿಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ – ಏವಂ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪೇಸುಞ್ಞಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೀತಿ – ವಿವಾದಜಾತೇಸು ಚ ಪೇಸುಣಾನಿ।
Vivādajātesuca pesuṇānīti. Vivāde jāte sañjāte nibbatte abhinibbatte pātubhūte pesuññaṃ upasaṃharanti; ito sutvā amutra akkhāyanti imesaṃ bhedāya, amutra vā sutvā imesaṃ akkhāyanti amūsaṃ bhedāya. Iti samaggānaṃ vā bhettāro, bhinnānaṃ vā anuppadātāro, vaggārāmā vaggaratā vagganandī vaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitāro honti – idaṃ vuccati pesuññaṃ. Api ca dvīhi kāraṇehi pesuññaṃ upasaṃharanti – piyakamyatāya vā bhedādhippāyena vā. Kathaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharanti? Imassa piyā bhavissāma, manāpā bhavissāma, vissāsikā bhavissāma, abbhantarikā bhavissāma, suhadayā bhavissāmāti. Evaṃ piyakamyatāya pesuññaṃ upasaṃharanti. Kathaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharanti? ‘‘Kathaṃ ime nānā assu, vinā assu, vaggā assu, dvedhā assu, dvejjhā assu, dve pakkhā assu, bhijjeyyuṃ na samāgaccheyyuṃ, dukkhaṃ na phāsu vihareyyu’’nti – evaṃ bhedādhippāyena pesuññaṃ upasaṃharantīti – vivādajātesu ca pesuṇāni.
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ಪಿಯಪ್ಪಹೂತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ, ಪರಿದೇವಸೋಕಾ ಸಹಮಚ್ಛರಾ ಚ।
‘‘Piyappahūtā kalahā vivādā, paridevasokā sahamaccharā ca;
ಮಾನಾತಿಮಾನಾ ಸಹಪೇಸುಣಾ ಚ, ಮಚ್ಛೇರಯುತ್ತಾ ಕಲಹಾ ವಿವಾದಾ।
Mānātimānā sahapesuṇā ca, maccherayuttā kalahā vivādā;
ವಿವಾದಜಾತೇಸು ಚ ಪೇಸುಣಾನೀ’’ತಿ॥
Vivādajātesu ca pesuṇānī’’ti.
೯೯.
99.
ಪಿಯಾ ಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ।
Piyāsu lokasmiṃ kutonidānā, ye cāpi lobhā vicaranti loke;
ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ॥
Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā, ye samparāyāya narassa honti.
ಪಿಯಾ ಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ। ಪಿಯಾ ಕುತೋನಿದಾನಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಪಿಯಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ॰… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಪಿಯಾ ಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾ।
Piyā su lokasmiṃ kutonidānāti. Piyā kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti piyānaṃ mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – piyā su lokasmiṃ kutonidānā.
ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇತಿ। ಯೇ ಚಾಪೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ವೇಸ್ಸಾ ಚ ಸುದ್ದಾ ಚ ಗಹಟ್ಠಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ದೇವಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ। ಲೋಭಾತಿ ಯೋ ಲೋಭೋ ಲುಬ್ಭನಾ ಲುಬ್ಭಿತತ್ತಂ ಸಾರಾಗೋ ಸಾರಜ್ಜನಾ ಸಾರಜ್ಜಿತತ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ। ವಿಚರನ್ತೀತಿ ವಿಚರನ್ತಿ ವಿಹರನ್ತಿ ಇರಿಯನ್ತಿ ವತ್ತನ್ತಿ ಪಾಲೇನ್ತಿ ಯಪೇನ್ತಿ ಯಾಪೇನ್ತಿ। ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ ದೇವಲೋಕೇ ಖನ್ಧಲೋಕೇ ಧಾತುಲೋಕೇ ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ।
Ye cāpi lobhā vicaranti loketi. Ye cāpīti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca. Lobhāti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṃ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṃ abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Vicarantīti vicaranti viharanti iriyanti vattanti pālenti yapenti yāpenti. Loketi apāyaloke manussaloke devaloke khandhaloke dhātuloke āyatanaloketi – ye cāpi lobhā vicaranti loke.
ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ। ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಆಸಾಯ ಚ ನಿಟ್ಠಾಯ ಚ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ॰… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ। ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತೀತಿ। ಯೇ ನರಸ್ಸ ಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತಿ ದೀಪಾ ಹೋನ್ತಿ ತಾಣಾ ಹೋನ್ತಿ ಲೇಣಾ ಹೋನ್ತಿ ಸರಣಾ ಹೋನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಾ ಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ – ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ।
Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānāti. Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti āsāya ca niṭṭhāya ca mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā. Ye samparāyāya narassa hontīti. Ye narassa parāyanā honti dīpā honti tāṇā honti leṇā honti saraṇā honti niṭṭhā parāyanā hontīti – ye samparāyāya narassa honti.
ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –
Tenāha so nimmito –
‘‘ಪಿಯಾ ಸು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ।
‘‘Piyā su lokasmiṃ kutonidānā, ye cāpi lobhā vicaranti loke;
ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ॥
Āsā ca niṭṭhā ca kutonidānā, ye samparāyāya narassa hontī’’ti.
೧೦೦.
100.
ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇ, ಯೇ ಚಾಪಿ 3 ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ।
Chandānidānānipiyāni loke, ye cāpi4lobhā vicaranti loke;
ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ॥
Āsā ca niṭṭhā ca itonidānā, ye samparāyāya narassa honti.
ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇತಿ। ಛನ್ದೋತಿ ಯೋ ಕಾಮೇಸು ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಕಾಮರಾಗೋ ಕಾಮನನ್ದೀ ಕಾಮತಣ್ಹಾ ಕಾಮಸ್ನೇಹೋ ಕಾಮಪರಿಳಾಹೋ ಕಾಮಮುಚ್ಛಾ ಕಾಮಜ್ಝೋಸಾನಂ ಕಾಮೋಘೋ ಕಾಮಯೋಗೋ ಕಾಮುಪಾದಾನಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದನೀವರಣಂ। ಅಪಿ ಚ ಪಞ್ಚ ಛನ್ದಾ – ಪರಿಯೇಸನಚ್ಛನ್ದೋ, ಪಟಿಲಾಭಚ್ಛನ್ದೋ, ಪರಿಭೋಗಚ್ಛನ್ದೋ, ಸನ್ನಿಧಿಚ್ಛನ್ದೋ, ವಿಸಜ್ಜನಚ್ಛನ್ದೋ। ಕತಮೋ ಪರಿಯೇಸನಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ರೂಪೇ ಪರಿಯೇಸತಿ, ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಪರಿಯೇಸತಿ – ಅಯಂ ಪರಿಯೇಸನಚ್ಛನ್ದೋ। ಕತಮೋ ಪಟಿಲಾಭಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ರೂಪೇ ಪಟಿಲಭತಿ, ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಪಟಿಲಭತಿ – ಅಯಂ ಪಟಿಲಾಭಚ್ಛನ್ದೋ। ಕತಮೋ ಪರಿಭೋಗಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ರೂಪೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ – ಅಯಂ ಪರಿಭೋಗಚ್ಛನ್ದೋ। ಕತಮೋ ಸನ್ನಿಧಿಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ಧನಸನ್ನಿಚಯಂ ಕರೋತಿ ‘‘ಆಪದಾಸು ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ – ಅಯಂ ಸನ್ನಿಧಿಚ್ಛನ್ದೋ। ಕತಮೋ ವಿಸಜ್ಜನಚ್ಛನ್ದೋ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅಜ್ಝೋಸಿತೋಯೇವ ಅತ್ಥಿಕೋ ಛನ್ದಜಾತೋ ಧನಂ ವಿಸಜ್ಜೇತಿ ಹತ್ಥಾರೋಹಾನಂ ಅಸ್ಸಾರೋಹಾನಂ ರಥಿಕಾನಂ ಧನುಗ್ಗಹಾನಂ ಪತ್ತಿಕಾನಂ ‘‘ಇಮೇ ಮಂ ರಕ್ಖಿಸ್ಸನ್ತಿ ಗೋಪಿಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಿವಾರಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿ – ಅಯಂ ವಿಸಜ್ಜನಚ್ಛನ್ದೋ। ಪಿಯಾನೀತಿ ದ್ವೇ ಪಿಯಾ – ಸತ್ತಾ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಾ…ಪೇ॰… ಇಮೇ ಸತ್ತಾ ಪಿಯಾ…ಪೇ॰… ಇಮೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಿಯಾ। ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇತಿ। ಪಿಯಾ ಛನ್ದನಿದಾನಾ ಛನ್ದಸಮುದಯಾ ಛನ್ದಜಾತಿಕಾ ಛನ್ದಪಭವಾತಿ – ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇ।
Chandānidānāni piyāni loketi. Chandoti yo kāmesu kāmacchando kāmarāgo kāmanandī kāmataṇhā kāmasneho kāmapariḷāho kāmamucchā kāmajjhosānaṃ kāmogho kāmayogo kāmupādānaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ. Api ca pañca chandā – pariyesanacchando, paṭilābhacchando, paribhogacchando, sannidhicchando, visajjanacchando. Katamo pariyesanacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe pariyesati, sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe pariyesati – ayaṃ pariyesanacchando. Katamo paṭilābhacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe paṭilabhati, sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paṭilabhati – ayaṃ paṭilābhacchando. Katamo paribhogacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto rūpe paribhuñjati, sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe paribhuñjati – ayaṃ paribhogacchando. Katamo sannidhicchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto dhanasannicayaṃ karoti ‘‘āpadāsu bhavissatī’’ti – ayaṃ sannidhicchando. Katamo visajjanacchando? Idhekacco ajjhositoyeva atthiko chandajāto dhanaṃ visajjeti hatthārohānaṃ assārohānaṃ rathikānaṃ dhanuggahānaṃ pattikānaṃ ‘‘ime maṃ rakkhissanti gopissanti samparivārissantī’’ti – ayaṃ visajjanacchando. Piyānīti dve piyā – sattā vā saṅkhārā vā…pe… ime sattā piyā…pe… ime saṅkhārā piyā. Chandānidānāni piyāni loketi. Piyā chandanidānā chandasamudayā chandajātikā chandapabhavāti – chandānidānāni piyāni loke.
ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇತಿ। ಯೇ ಚಾಪೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಚ ವೇಸ್ಸಾ ಚ ಸುದ್ದಾ ಚ ಗಹಟ್ಠಾ ಚ ಪಬ್ಬಜಿತಾ ಚ ದೇವಾ ಚ ಮನುಸ್ಸಾ ಚ। ಲೋಭಾತಿ ಯೋ ಲೋಭೋ ಲುಬ್ಭನಾ ಲುಬ್ಭಿತತ್ತಂ ಸಾರಾಗೋ ಸಾರಜ್ಜನಾ ಸಾರಜ್ಜಿತತ್ತಂ ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ। ವಿಚರನ್ತೀತಿ ವಿಚರನ್ತಿ ವಿಹರನ್ತಿ ಇರಿಯನ್ತಿ ವತ್ತನ್ತಿ ಪಾಲೇನ್ತಿ ಯಪೇನ್ತಿ ಯಾಪೇನ್ತಿ। ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ…ಪೇ॰… ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ।
Yecāpi lobhā vicaranti loketi. Ye cāpīti khattiyā ca brāhmaṇā ca vessā ca suddā ca gahaṭṭhā ca pabbajitā ca devā ca manussā ca. Lobhāti yo lobho lubbhanā lubbhitattaṃ sārāgo sārajjanā sārajjitattaṃ abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Vicarantīti vicaranti viharanti iriyanti vattanti pālenti yapenti yāpenti. Loketi apāyaloke…pe… āyatanaloketi – ye cāpi lobhā vicaranti loke.
ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾತಿ। ಆಸಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ। ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ॰… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ। ನಿಟ್ಠಾತಿ ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ರೂಪೇ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ರೂಪಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ರೂಪನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ… ಕುಲಂ… ಗಣಂ… ಆವಾಸಂ… ಲಾಭಂ… ಯಸಂ… ಪಸಂಸಂ… ಸುಖಂ… ಚೀವರಂ… ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ… ಸೇನಾಸನಂ… ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಂ … ಸುತ್ತನ್ತಂ… ವಿನಯಂ… ಅಭಿಧಮ್ಮಂ… ಆರಞ್ಞಿಕಙ್ಗಂ… ಪಿಣ್ಡಪಾತಿಕಙ್ಗಂ… ಪಂಸುಕೂಲಿಕಙ್ಗಂ… ತೇಚೀವರಿಕಙ್ಗಂ… ಸಪದಾನಚಾರಿಕಙ್ಗಂ… ಖಲುಪಚ್ಛಾಭತ್ತಿಕಙ್ಗಂ… ನೇಸಜ್ಜಿಕಙ್ಗಂ… ಯಥಾಸನ್ಥತಿಕಙ್ಗಂ… ಪಠಮಂ ಝಾನಂ… ದುತಿಯಂ ಝಾನಂ… ತತಿಯಂ ಝಾನಂ… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ… ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ… ಆಕಿಞ್ಚಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ … ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪರಿಯೇಸನ್ತೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಲಭತಿ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿನಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ।
Āsā ca niṭṭhā ca itonidānāti. Āsā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Niṭṭhāti idhekacco rūpe pariyesanto rūpaṃ paṭilabhati, rūpaniṭṭho hoti, sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāraṃ … suttantaṃ… vinayaṃ… abhidhammaṃ… āraññikaṅgaṃ… piṇḍapātikaṅgaṃ… paṃsukūlikaṅgaṃ… tecīvarikaṅgaṃ… sapadānacārikaṅgaṃ… khalupacchābhattikaṅgaṃ… nesajjikaṅgaṃ… yathāsanthatikaṅgaṃ… paṭhamaṃ jhānaṃ… dutiyaṃ jhānaṃ… tatiyaṃ jhānaṃ… catutthaṃ jhānaṃ… ākāsānañcāyatanasamāpattiṃ… viññāṇañcāyatanasamāpattiṃ… ākiñcaññāyatanasamāpattiṃ … nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ pariyesanto nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiṃ paṭilabhati, nevasaññānāsaññāyatanasamāpattiniṭṭho hoti.
‘‘ಆಸಾಯ ಕಸತೇ ಖೇತ್ತಂ, ಬೀಜಂ ಆಸಾಯ ವಪ್ಪತಿ।
‘‘Āsāya kasate khettaṃ, bījaṃ āsāya vappati;
ಆಸಾಯ ವಾಣಿಜಾ ಯನ್ತಿ, ಸಮುದ್ದಂ ಧನಹಾರಕಾ।
Āsāya vāṇijā yanti, samuddaṃ dhanahārakā;
ಯಾಯ ಆಸಾಯ ತಿಟ್ಠಾಮಿ, ಸಾ ಮೇ ಆಸಾ ಸಮಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ॥
Yāya āsāya tiṭṭhāmi, sā me āsā samijjhatī’’ti.
ಆಸಾಯ ಸಮಿದ್ಧಿ ವುಚ್ಚತೇ ನಿಟ್ಠಾ। ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾತಿ। ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋ ಛನ್ದನಿದಾನಾ ಛನ್ದಸಮುದಯಾ ಛನ್ದಜಾತಿಕಾ ಛನ್ದಪಭವಾತಿ – ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾ।
Āsāya samiddhi vuccate niṭṭhā. Āsāca niṭṭhā ca itonidānāti. Āsā ca niṭṭhā ca ito chandanidānā chandasamudayā chandajātikā chandapabhavāti – āsā ca niṭṭhā ca itonidānā.
ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತೀತಿ। ಯೇ ನರಸ್ಸ ಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತಿ ದೀಪಾ ಹೋನ್ತಿ ತಾಣಾ ಹೋನ್ತಿ ಲೇಣಾ ಹೋನ್ತಿ ಸರಣಾ ಹೋನ್ತಿ ನಿಟ್ಠಾ ಪರಾಯನಾ ಹೋನ್ತೀತಿ – ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತಿ।
Ye samparāyāya narassa hontīti. Ye narassa parāyanā honti dīpā honti tāṇā honti leṇā honti saraṇā honti niṭṭhā parāyanā hontīti – ye samparāyāya narassa honti.
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ಛನ್ದಾನಿದಾನಾನಿ ಪಿಯಾನಿ ಲೋಕೇ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಲೋಭಾ ವಿಚರನ್ತಿ ಲೋಕೇ।
‘‘Chandānidānāni piyāni loke, ye cāpi lobhā vicaranti loke;
ಆಸಾ ಚ ನಿಟ್ಠಾ ಚ ಇತೋನಿದಾನಾ, ಯೇ ಸಮ್ಪರಾಯಾಯ ನರಸ್ಸ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ॥
Āsā ca niṭṭhā ca itonidānā, ye samparāyāya narassa hontī’’ti.
೧೦೧.
101.
ಛನ್ದೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ, ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಚಾಪಿ 5 ಕುತೋಪಹೂತಾ।
Chando nu lokasmiṃ kutonidāno, vinicchayā cāpi6kutopahūtā;
ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾ॥
Kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca, ye cāpi dhammā samaṇena vuttā.
ಛನ್ದೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋತಿ। ಛನ್ದೋ ಕುತೋನಿದಾನೋ ಕುತೋಜಾತೋ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತೋ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುತೋಪಾತುಭೂತೋ, ಕಿಂನಿದಾನೋ ಕಿಂಸಮುದಯೋ ಕಿಂಜಾತಿಕೋ ಕಿಂಪಭವೋತಿ ಛನ್ದಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ॰… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಛನ್ದೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ।
Chando nu lokasmiṃ kutonidānoti. Chando kutonidāno kutojāto kutosañjāto kutonibbatto kutoabhinibbatto kutopātubhūto, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavoti chandassa mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – chando nu lokasmiṃ kutonidāno.
ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾತಿ। ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ , ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ॰… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ವಿನಿಚ್ಛಯಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾ।
Vinicchayācāpi kutopahūtāti. Vinicchayā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā , kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti vinicchayānaṃ mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – vinicchayā cāpi kutopahūtā.
ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚಾತಿ। ಕೋಧೋತಿ ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿಘಾತೋ, ಪಟಿಘಂ ಪಟಿವಿರೋಧೋ, ಕೋಪೋ ಪಕೋಪೋ ಸಮ್ಪಕೋಪೋ, ದೋಸೋ ಪದೋಸೋ ಸಮ್ಪದೋಸೋ, ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಬ್ಯಾಪತ್ತಿ ಮನೋಪದೋಸೋ, ಕೋಧೋ ಕುಜ್ಝನಾ ಕುಜ್ಝಿತತ್ತಂ, ದೋಸೋ ದುಸ್ಸನಾ ದುಸ್ಸಿತತ್ತಂ, ಬ್ಯಾಪತ್ತಿ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನಾ ಬ್ಯಾಪಜ್ಜಿತತ್ತಂ, ವಿರೋಧೋ ಪಟಿವಿರೋಧೋ, ಚಣ್ಡಿಕ್ಕಂ ಅಸುರೋಪೋ ಅನತ್ತಮನತಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ। ಮೋಸವಜ್ಜಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮುಸಾವಾದೋ। ಕಥಂಕಥಾ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ – ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ।
Kodho mosavajjañca kathaṃkathā cāti. Kodhoti yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto, paṭighaṃ paṭivirodho, kopo pakopo sampakopo, doso padoso sampadoso, cittassa byāpatti manopadoso, kodho kujjhanā kujjhitattaṃ, doso dussanā dussitattaṃ, byāpatti byāpajjanā byāpajjitattaṃ, virodho paṭivirodho, caṇḍikkaṃ asuropo anattamanatā cittassa. Mosavajjaṃ vuccati musāvādo. Kathaṃkathā vuccati vicikicchāti – kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca.
ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾತಿ। ಯೇ ಚಾಪೀತಿ ಯೇ ಕೋಧೇನ ಚ ಮೋಸವಜ್ಜೇನ ಚ ಕಥಂಕಥಾಯ ಚ ಸಹಗತಾ ಸಹಜಾತಾ ಸಂಸಟ್ಠಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ, ಏಕುಪ್ಪಾದಾ ಏಕನಿರೋಧಾ ಏಕವತ್ಥುಕಾ ಏಕಾರಮ್ಮಣಾ – ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ। ಅಥ ವಾ ಯೇ ತೇ ಕಿಲೇಸಾ ಅಞ್ಞಜಾತಿಕಾ ಅಞ್ಞವಿಹಿತಕಾ – ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ। ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮಣೇನ ಸಮಿತಪಾಪೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಬಾಹಿತಪಾಪಧಮ್ಮೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಭಿನ್ನಕಿಲೇಸಮೂಲೇನ ಸಬ್ಬಾಕುಸಲಮೂಲಬನ್ಧನಾ ಪಮುತ್ತೇನ ವುತ್ತಾ ಪವುತ್ತಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞಪಿತಾ ಪಟ್ಠಪಿತಾ ವಿವಟಾ ವಿಭತ್ತಾ ಉತ್ತಾನೀಕತಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ – ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾ।
Ye cāpi dhammā samaṇena vuttāti. Ye cāpīti ye kodhena ca mosavajjena ca kathaṃkathāya ca sahagatā sahajātā saṃsaṭṭhā sampayuttā, ekuppādā ekanirodhā ekavatthukā ekārammaṇā – ime vuccanti ye cāpi dhammā. Atha vā ye te kilesā aññajātikā aññavihitakā – ime vuccanti ye cāpi dhammā. Samaṇena vuttāti samaṇena samitapāpena brāhmaṇena bāhitapāpadhammena bhikkhunā bhinnakilesamūlena sabbākusalamūlabandhanā pamuttena vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitāti – ye cāpi dhammā samaṇena vuttā.
ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –
Tenāha so nimmito –
‘‘ಛನ್ದೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ, ವಿನಿಚ್ಛತಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾ।
‘‘Chando nu lokasmiṃ kutonidāno, vinicchatā cāpi kutopahūtā;
ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ, ಯೇ ಚಾಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಮಣೇನ ವುತ್ತಾ’’ತಿ॥
Kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca, ye cāpi dhammā samaṇena vuttā’’ti.
೧೦೨.
102.
ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ ಯಮಾಹು ಲೋಕೇ, ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋ।
Sātaṃ asātanti yamāhu loke, tamūpanissāya pahoti chando;
ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚ, ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ 7 ಜನ್ತು ಲೋಕೇ॥
Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca, vinicchayaṃ kubbati8jantu loke.
ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ ಯಮಾಹು ಲೋಕೇತಿ। ಸಾತನ್ತಿ ಸುಖಾ ಚ ವೇದನಾ, ಇಟ್ಠಞ್ಚ ವತ್ಥು 9। ಅಸಾತನ್ತಿ ದುಕ್ಖಾ ಚ ವೇದನಾ, ಅನಿಟ್ಠಞ್ಚ ವತ್ಥು। ಯಮಾಹು ಲೋಕೇತಿ ಯಂ ಆಹಂಸು ಯಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಯಂ ಭಣನ್ತಿ ಯಂ ದೀಪೇನ್ತಿ ಯಂ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ ಯಮಾಹು ಲೋಕೇ।
Sātaṃ asātanti yamāhu loketi. Sātanti sukhā ca vedanā, iṭṭhañca vatthu 10. Asātanti dukkhā ca vedanā, aniṭṭhañca vatthu. Yamāhu loketi yaṃ āhaṃsu yaṃ kathenti yaṃ bhaṇanti yaṃ dīpenti yaṃ voharantīti – sātaṃ asātanti yamāhu loke.
ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋತಿ। ಸಾತಾಸಾತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಸುಖದುಕ್ಖಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠಂ ನಿಸ್ಸಾಯ, ಅನುನಯಪಟಿಘಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಛನ್ದೋ ಪಹೋತಿ ಪಭವತಿ ಜಾಯತಿ ಸಞ್ಜಾಯತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತತೀತಿ – ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋ।
Tamūpanissāyapahoti chandoti. Sātāsātaṃ nissāya, sukhadukkhaṃ nissāya, somanassadomanassaṃ nissāya, iṭṭhāniṭṭhaṃ nissāya, anunayapaṭighaṃ nissāya chando pahoti pabhavati jāyati sañjāyati nibbattati abhinibbattatīti – tamūpanissāya pahoti chando.
ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾತಿ। ರೂಪೇಸೂತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪಂ। ಕತಮೋ ರೂಪಾನಂ ಭವೋ? ಯೋ ರೂಪಾನಂ ಭವೋ ಜಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ – ಅಯಂ ರೂಪಾನಂ ಭವೋ। ಕತಮೋ ರೂಪಾನಂ ವಿಭವೋ? ಯೋ ರೂಪಾನಂ ಖಯೋ ವಯೋ ಭೇದೋ ಪರಿಭೇದೋ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಅನ್ತರಧಾನಂ – ಅಯಂ ರೂಪಾನಂ ವಿಭವೋ। ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾತಿ ರೂಪೇಸು ಭವಞ್ಚ ವಿಭವಞ್ಚ ದಿಸ್ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ – ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚ।
Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañcāti. Rūpesūti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ. Katamo rūpānaṃ bhavo? Yo rūpānaṃ bhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo – ayaṃ rūpānaṃ bhavo. Katamo rūpānaṃ vibhavo? Yo rūpānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṃ – ayaṃ rūpānaṃ vibhavo. Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañcāti rūpesu bhavañca vibhavañca disvā passitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca.
ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇತಿ। ವಿನಿಚ್ಛಯಾತಿ ದ್ವೇ ವಿನಿಚ್ಛಯಾ – ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ, ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಚ। ಕಥಂ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ। ತಸ್ಸ ಏವಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಕೇನ ನು ಖೋ ಮೇ ಉಪಾಯೇನ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ। ತಸ್ಸ ಪನ ಏವಂ ಹೋತಿ ‘‘ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ವಿಕಾಲವಿಸಿಖಾಚರಿಯಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ಸಮಜ್ಜಾಭಿಚರಣಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ… ಜುತಪ್ಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ… ಪಾಪಮಿತ್ತಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ; ಆಲಸ್ಯಾನುಯೋಗಂ ಅನುಯುತ್ತಸ್ಸ ಮೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ಭೋಗಾ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಞಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಛ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ ನ ಸೇವತಿ, ಛ ಭೋಗಾನಂ ಆಯಮುಖಾನಿ ಸೇವತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ।
Vinicchayaṃ kubbati jantu loketi. Vinicchayāti dve vinicchayā – taṇhāvinicchayo ca, diṭṭhivinicchayo ca. Kathaṃ taṇhāvinicchayaṃ karoti? Idhekaccassa anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti. Tassa evaṃ hoti – ‘‘kena nu kho me upāyena anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchantī’’ti. Tassa pana evaṃ hoti ‘‘surāmerayamajjappamādaṭṭhānānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti; vikālavisikhācariyānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti; samajjābhicaraṇaṃ anuyuttassa me… jutappamādaṭṭhānānuyogaṃ anuyuttassa me… pāpamittānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchanti; ālasyānuyogaṃ anuyuttassa me anuppannā ceva bhogā na uppajjanti, uppannā ca bhogā parikkhayaṃ gacchantī’’ti evaṃ ñāṇaṃ katvā cha bhogānaṃ apāyamukhāni na sevati, cha bhogānaṃ āyamukhāni sevati. Evampi taṇhāvinicchayaṃ karoti.
ಅಥ ವಾ ಕಸಿಯಾ ವಾ ವಣಿಜ್ಜಾಯ ವಾ ಗೋರಕ್ಖೇನ ವಾ ಇಸ್ಸತ್ಥೇನ 11 ವಾ ರಾಜಪೋರಿಸೇನ ವಾ ಸಿಪ್ಪಞ್ಞತರೇನ ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ತಣ್ಹಾವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ। ಕಥಂ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ? ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ವಿಗತೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ। ಸೋತಸ್ಮಿಂ… ಘಾನಸ್ಮಿಂ… ಜಿವ್ಹಾಯ… ಕಾಯಸ್ಮಿಂ… ರೂಪಸ್ಮಿಂ… ಸದ್ದಸ್ಮಿಂ… ಗನ್ಧಸ್ಮಿಂ… ರಸಸ್ಮಿಂ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ, ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಹಿತೇ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಅತ್ತಾ ಮೇ ಅನ್ತರಹಿತೋ ವಿಗತೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿ। ಏವಮ್ಪಿ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕರೋತಿ ಜನೇತಿ ಸಞ್ಜನೇತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ। ಜನ್ತೂತಿ ಸತ್ತೋ ನರೋ ಮಾನವೋ…ಪೇ॰… ಮನುಜೋ। ಲೋಕೇತಿ ಅಪಾಯಲೋಕೇ …ಪೇ॰… ಆಯತನಲೋಕೇತಿ – ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ।
Atha vā kasiyā vā vaṇijjāya vā gorakkhena vā issatthena 12 vā rājaporisena vā sippaññatarena vā paṭipajjati. Evampi taṇhāvinicchayaṃ karoti. Kathaṃ diṭṭhivinicchayaṃ karoti? Cakkhusmiṃ uppanne jānāti – ‘‘attā me uppanno’’ti, cakkhusmiṃ antarahite jānāti – ‘‘attā me antarahito vigato me attā’’ti. Evampi diṭṭhivinicchayaṃ karoti. Sotasmiṃ… ghānasmiṃ… jivhāya… kāyasmiṃ… rūpasmiṃ… saddasmiṃ… gandhasmiṃ… rasasmiṃ… phoṭṭhabbasmiṃ uppanne jānāti – ‘‘attā me uppanno’’ti, phoṭṭhabbasmiṃ antarahite jānāti – ‘‘attā me antarahito vigato me attā’’ti. Evampi diṭṭhivinicchayaṃ karoti janeti sañjaneti nibbatteti abhinibbatteti. Jantūti satto naro mānavo…pe… manujo. Loketi apāyaloke …pe… āyatanaloketi – vinicchayaṃ kubbati jantu loke.
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ ಯಮಾಹು ಲೋಕೇ, ತಮೂಪನಿಸ್ಸಾಯ ಪಹೋತಿ ಛನ್ದೋ।
‘‘Sātaṃ asātanti yamāhu loke, tamūpanissāya pahoti chando;
ರೂಪೇಸು ದಿಸ್ವಾ ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚ, ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಕುಬ್ಬತಿ ಜನ್ತು ಲೋಕೇ’’ತಿ॥
Rūpesu disvā vibhavaṃ bhavañca, vinicchayaṃ kubbati jantu loke’’ti.
೧೦೩.
103.
ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ, ಏತೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವಯಮೇವ ಸನ್ತೇ।
Kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca, etepi dhammā dvayameva sante;
ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇ, ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾ॥
Kathaṃkathī ñāṇapathāya sikkhe, ñatvā pavuttā samaṇena dhammā.
ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚಾತಿ। ಕೋಧೋತಿ ಯೋ ಏವರೂಪೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆಘಾತೋ ಪಟಿಘಾತೋ…ಪೇ॰… ಮೋಸವಜ್ಜಂ ವುಚ್ಚತಿ ಮುಸಾವಾದೋ। ಕಥಂಕಥಾ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ। ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ। ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ। ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯಪಿ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
Kodho mosavajjañca kathaṃkathā cāti. Kodhoti yo evarūpo cittassa āghāto paṭighāto…pe… mosavajjaṃ vuccati musāvādo. Kathaṃkathā vuccati vicikicchā. Iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi kodho jāyati, aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi kodho jāyati. Iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi musāvādo uppajjati, aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi musāvādo uppajjati. Iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi kathaṃkathā uppajjati, aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāyapi kathaṃkathā uppajjati.
ಕಥಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ? ಪಕತಿಯಾ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ। ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಅಚರೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಚರತೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅನತ್ಥಂ ಮೇ ಚರಿಸ್ಸತೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ; ಪಿಯಸ್ಸ ಮೇ ಮನಾಪಸ್ಸ ಅನತ್ಥಂ ಅಚರಿ … ಅನತ್ಥಂ ಚರತಿ… ಅನತ್ಥಂ ಚರಿಸ್ಸತೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ; ಅಪ್ಪಿಯಸ್ಸ ಮೇ ಅಮನಾಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ಅಚರಿ… ಅತ್ಥಂ ಚರತಿ… ಅತ್ಥಂ ಚರಿಸ್ಸತೀತಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ। ಏವಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ।
Kathaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati? Pakatiyā aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati. Anatthaṃ me acarīti kodho jāyati, anatthaṃ me caratīti kodho jāyati, anatthaṃ me carissatīti kodho jāyati; piyassa me manāpassa anatthaṃ acari … anatthaṃ carati… anatthaṃ carissatīti kodho jāyati; appiyassa me amanāpassa atthaṃ acari… atthaṃ carati… atthaṃ carissatīti kodho jāyati. Evaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati.
ಕಥಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ? ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ಅಚ್ಛೇದಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅಚ್ಛಿಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ಅಚ್ಛಿನ್ನೇಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ। ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ವಿಪರಿಣಾಮಸಙ್ಕಿನೋಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ವಿಪರಿಣಾಮನ್ತೇಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ, ವಿಪರಿಣತೇಪಿ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ। ಏವಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕೋಧೋ ಜಾಯತಿ।
Kathaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati? Iṭṭhaṃ vatthuṃ acchedasaṅkinopi kodho jāyati, acchijjantepi kodho jāyati, acchinnepi kodho jāyati. Iṭṭhaṃ vatthuṃ vipariṇāmasaṅkinopi kodho jāyati, vipariṇāmantepi kodho jāyati, vipariṇatepi kodho jāyati. Evaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kodho jāyati.
ಕಥಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಅನ್ದುಬನ್ಧನೇನ 13 ವಾ ಬದ್ಧೋ 14; ತಸ್ಸ ಬನ್ಧನಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ… ರಜ್ಜುಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಸಙ್ಖಲಿಕಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ವೇತ್ತಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಲತಾಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಪಕ್ಖೇಪಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಪರಿಕ್ಖೇಪಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಗಾಮನಿಗಮನಗರರಟ್ಠಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ… ಜನಪದಬನ್ಧನೇನ ವಾ ಬದ್ಧೋ; ತಸ್ಸ ಬನ್ಧನಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖತ್ಥಾಯ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ । ಏವಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ।
Kathaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya musāvādo uppajjati? Idhekacco andubandhanena 15 vā baddho 16; tassa bandhanassa mokkhatthāya sampajānamusā bhāsati… rajjubandhanena vā baddho… saṅkhalikabandhanena vā baddho… vettabandhanena vā baddho… latābandhanena vā baddho… pakkhepabandhanena vā baddho… parikkhepabandhanena vā baddho… gāmanigamanagararaṭṭhabandhanena vā baddho… janapadabandhanena vā baddho; tassa bandhanassa mokkhatthāya sampajānamusā bhāsati . Evaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya musāvādo uppajjatīti.
ಕಥಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ಇಧೇಕಚ್ಚೋ ಮನಾಪಿಕಾನಂ 17 ರೂಪಾನಂ ಹೇತು ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ… ಮನಾಪಿಕಾನಂ ಸದ್ದಾನಂ… ಗನ್ಧಾನಂ… ರಸಾನಂ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾನಂ ಹೇತು… ಚೀವರಹೇತು… ಪಿಣ್ಡಪಾತಹೇತು… ಸೇನಾಸನಹೇತು… ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರಹೇತು ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ। ಏವಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮುಸಾವಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
Kathaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya musāvādo uppajjati? Idhekacco manāpikānaṃ 18 rūpānaṃ hetu sampajānamusā bhāsati… manāpikānaṃ saddānaṃ… gandhānaṃ… rasānaṃ… phoṭṭhabbānaṃ hetu… cīvarahetu… piṇḍapātahetu… senāsanahetu… gilānapaccayabhesajjaparikkhārahetu sampajānamusā bhāsati. Evaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya musāvādo uppajjati.
ಕಥಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ‘‘ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ 19 ನು ಖೋ ಚಕ್ಖುರೋಗತೋ, ನ ನು ಖೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ಚಕ್ಖುರೋಗತೋ। ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಸೋತರೋಗತೋ… ಘಾನರೋಗತೋ… ಜಿವ್ಹಾರೋಗತೋ… ಕಾಯರೋಗತೋ… ಸೀಸರೋಗತೋ… ಕಣ್ಣರೋಗತೋ… ಮುಖರೋಗತೋ… ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ದನ್ತರೋಗತೋ, ನ ನು ಖೋ ಮುಚ್ಚಿಸ್ಸಾಮಿ ದನ್ತರೋಗತೋ’’ತಿ। ಏವಂ ಅನಿಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ।
Kathaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kathaṃkathā uppajjati? ‘‘Muccissāmi 20 nu kho cakkhurogato, na nu kho muccissāmi cakkhurogato. Muccissāmi nu kho sotarogato… ghānarogato… jivhārogato… kāyarogato… sīsarogato… kaṇṇarogato… mukharogato… muccissāmi nu kho dantarogato, na nu kho muccissāmi dantarogato’’ti. Evaṃ aniṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kathaṃkathā uppajjati.
ಕಥಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ? ‘‘ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಮನಾಪಿಕೇ 21 ರೂಪೇ, ನ ನು ಖೋ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ಮನಾಪಿಕೇ ರೂಪೇ। ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ ಮನಾಪಿಕೇ ಸದ್ದೇ… ಗನ್ಧೇ… ರಸೇ… ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ… ಕುಲಂ… ಗಣಂ… ಆವಾಸಂ… ಲಾಭಂ… ಯಸಂ… ಪಸಂಸಂ… ಸುಖಂ… ಚೀವರಂ… ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ… ಸೇನಾಸನಂ… ಗಿಲಾನಪಚ್ಚಯಭೇಸಜ್ಜಪರಿಕ್ಖಾರ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ಇಟ್ಠಂ ವತ್ಥುಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಕಥಂಕಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ – ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ।
Kathaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kathaṃkathā uppajjati? ‘‘Labhissāmi nu kho manāpike 22 rūpe, na nu kho labhissāmi manāpike rūpe. Labhissāmi nu kho manāpike sadde… gandhe… rase… phoṭṭhabbe… kulaṃ… gaṇaṃ… āvāsaṃ… lābhaṃ… yasaṃ… pasaṃsaṃ… sukhaṃ… cīvaraṃ… piṇḍapātaṃ… senāsanaṃ… gilānapaccayabhesajjaparikkhāra’’nti. Evaṃ iṭṭhaṃ vatthuṃ nissāya kathaṃkathā uppajjatīti – kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca.
ಏತೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವಯಮೇವ ಸನ್ತೇತಿ। ಸಾತಾಸಾತೇ ಸನ್ತೇ, ಸುಖದುಕ್ಖೇ ಸನ್ತೇ, ಸೋಮನಸ್ಸದೋಮನಸ್ಸೇ ಸನ್ತೇ, ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇ ಸನ್ತೇ, ಅನುನಯಪಟಿಘೇ ಸನ್ತೇ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇ ಅತ್ಥಿ ಉಪಲಬ್ಭಮಾನೇತಿ – ಏತೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವಯಮೇವ ಸನ್ತೇ।
Etepi dhammā dvayameva santeti. Sātāsāte sante, sukhadukkhe sante, somanassadomanasse sante, iṭṭhāniṭṭhe sante, anunayapaṭighe sante saṃvijjamāne atthi upalabbhamāneti – etepi dhammā dvayameva sante.
ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇತಿ। ಞಾಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋ, ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋ, ಞಾಣಸಹಭುನೋಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಞಾಣಪಥೋ। ಯಥಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಅರಿಯಪಥೋ, ದೇವಮಗ್ಗೋ ದೇವಪಥೋ, ಬ್ರಹ್ಮಮಗ್ಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಪಥೋ; ಏವಮೇವ ಞಾಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋ, ಞಾಣಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ ಞಾಣಪಥೋ, ಞಾಣಸಹಭುನೋಪಿ ಧಮ್ಮಾ ಞಾಣಪಥೋ।
Kathaṃkathī ñāṇapathāya sikkheti. Ñāṇampi ñāṇapatho, ñāṇassa ārammaṇampi ñāṇapatho, ñāṇasahabhunopi dhammā ñāṇapatho. Yathā ariyamaggo ariyapatho, devamaggo devapatho, brahmamaggo brahmapatho; evameva ñāṇampi ñāṇapatho, ñāṇassa ārammaṇampi ñāṇapatho, ñāṇasahabhunopi dhammā ñāṇapatho.
ಸಿಕ್ಖೇತಿ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ – ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ, ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ। ಕತಮಾ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲವಾ ಹೋತಿ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಸಂವರಸಂವುತೋ ವಿಹರತಿ ಆಚಾರಗೋಚರಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಅಣುಮತ್ತೇಸು ವಜ್ಜೇಸು ಭಯದಸ್ಸಾವೀ, ಸಮಾದಾಯ ಸಿಕ್ಖತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು, ಖುದ್ದಕೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ… ಮಹನ್ತೋ ಸೀಲಕ್ಖನ್ಧೋ… ಸೀಲಂ ಪತಿಟ್ಠಾ ಆದಿ ಚರಣಂ ಸಂಯಮೋ ಸಂವರೋ ಮುಖಂ ಪಮುಖಂ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಯಾ – ಅಯಂ ಅಧಿಸೀಲಸಿಕ್ಖಾ। ಕತಮಾ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ವಿವಿಚ್ಚೇವ ಕಾಮೇಹಿ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ – ಅಯಂ ಅಧಿಚಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾ। ಕತಮಾ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ? ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಪಞ್ಞವಾ ಹೋತಿ, ಉದಯತ್ಥಗಾಮಿನಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅರಿಯಾಯ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾಯ ಸಮ್ಮಾದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮಿನಿಯಾ। ಸೋ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ, ‘‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಪಜಾನಾತಿ – ಅಯಂ ಅಧಿಪಞ್ಞಾಸಿಕ್ಖಾ।
Sikkheti tisso sikkhā – adhisīlasikkhā, adhicittasikkhā, adhipaññāsikkhā. Katamā adhisīlasikkhā? Idha bhikkhu sīlavā hoti, pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno, aṇumattesu vajjesu bhayadassāvī, samādāya sikkhati sikkhāpadesu, khuddako sīlakkhandho… mahanto sīlakkhandho… sīlaṃ patiṭṭhā ādi caraṇaṃ saṃyamo saṃvaro mukhaṃ pamukhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ samāpattiyā – ayaṃ adhisīlasikkhā. Katamā adhicittasikkhā? Idha bhikkhu vivicceva kāmehi…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati – ayaṃ adhicittasikkhā. Katamā adhipaññāsikkhā? Idha bhikkhu paññavā hoti, udayatthagāminiyā paññāya samannāgato ariyāya nibbedhikāya sammādukkhakkhayagāminiyā. So ‘‘idaṃ dukkha’’nti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti, ‘‘ime āsavā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti…pe… ‘‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’’ti yathābhūtaṃ pajānāti – ayaṃ adhipaññāsikkhā.
ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇತಿ। ಕಥಂಕಥೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಕಙ್ಖೋ ಸವಿಲೇಖೋ ಸದ್ವೇಳ್ಹಕೋ ಸವಿಚಿಕಿಚ್ಛೋ, ಞಾಣಾಧಿಗಮಾಯ ಞಾಣಫುಸನಾಯ ಞಾಣಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಯ ಅಧಿಸೀಲಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅಧಿಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅಧಿಪಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ; ಇಮಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾಯೋ ಆವಜ್ಜನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಚಿತ್ತಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಸದ್ಧಾಯ ಅಧಿಮುಚ್ಚನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಸತಿಂ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾದಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಞ್ಞಾಯ ಪಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಅಭಿಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಂ ಪರಿಜಾನನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಪಜಹನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಭಾವೇತಬ್ಬಂ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಂ ಸಚ್ಛಿಕರೋನ್ತೋ ಸಿಕ್ಖೇಯ್ಯ ಆಚರೇಯ್ಯ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ – ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇ।
Kathaṃkathīñāṇapathāya sikkheti. Kathaṃkathī puggalo sakaṅkho savilekho sadveḷhako savicikiccho, ñāṇādhigamāya ñāṇaphusanāya ñāṇasacchikiriyāya adhisīlampi sikkheyya, adhicittampi sikkheyya, adhipaññampi sikkheyya; imā tisso sikkhāyo āvajjanto sikkheyya, jānanto sikkheyya, passanto sikkheyya, paccavekkhanto sikkheyya, cittaṃ adhiṭṭhahanto sikkheyya, saddhāya adhimuccanto sikkheyya, vīriyaṃ paggaṇhanto sikkheyya, satiṃ upaṭṭhahanto sikkheyya, cittaṃ samādahanto sikkheyya, paññāya pajānanto sikkheyya, abhiññeyyaṃ abhijānanto sikkheyya, pariññeyyaṃ parijānanto sikkheyya, pahātabbaṃ pajahanto sikkheyya, bhāvetabbaṃ bhāvento sikkheyya, sacchikātabbaṃ sacchikaronto sikkheyya ācareyya samācareyya samādāya vatteyyāti – kathaṃkathī ñāṇapathāya sikkhe.
ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾತಿ। ಞತ್ವಾತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾ ಪವುತ್ತಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞಪಿತಾ ಪಟ್ಠಪಿತಾ ವಿವಟಾ ವಿಭತ್ತಾ ಉತ್ತಾನೀಕತಾ 23 ಪಕಾಸಿತಾ। ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾ ಪವುತ್ತಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞಪಿತಾ ಪಟ್ಠಪಿತಾ ವಿವಟಾ ವಿಭತ್ತಾ ಉತ್ತಾನೀಕತಾ ಪಕಾಸಿತಾ, ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ… ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ… ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ’’ತಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣ’’ನ್ತಿ… ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧೋ’’ತಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಜಾತಿನಿರೋಧಾ ಜರಾಮರಣನಿರೋಧೋ’’ತಿ… ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಆಸವಾ’’ತಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಅಯಂ ಆಸವನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಭಾವೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ… ‘‘ಇಮೇ ಧಮ್ಮಾ ಸಚ್ಛಿಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ… ಛನ್ನಂ ಫಸ್ಸಾಯತನಾನಂ ಸಮುದಯಞ್ಚ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಆದೀನವಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ… ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ… ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಭೂತಾನಂ… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತ್ನ್ತ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಾ ಪವುತ್ತಾ ಆಚಿಕ್ಖಿತಾ ದೇಸಿತಾ ಪಞ್ಞಪಿತಾ ಪಟ್ಠಪಿತಾ ವಿವಟಾ ವಿಭತ್ತಾ ಉತ್ತಾನೀಕತಾ ಪಕಾಸಿತಾ।
Ñatvā pavuttā samaṇena dhammāti. Ñatvāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā 24 pakāsitā. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā, ‘‘sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti… ‘‘avijjāpaccayā saṅkhārā’’ti…pe… ‘‘jātipaccayā jarāmaraṇa’’nti… ‘‘avijjānirodhā saṅkhāranirodho’’ti…pe… ‘‘jātinirodhā jarāmaraṇanirodho’’ti… ‘‘idaṃ dukkha’’nti…pe… ‘‘ayaṃ dukkhanirodhagāminī paṭipadā’’ti… ‘‘ime āsavā’’ti…pe… ‘‘ayaṃ āsavanirodhagāminī paṭipadā’’ti… ‘‘ime dhammā abhiññeyyā’’ti… ‘‘ime dhammā pariññeyyā’’ti… ‘‘ime dhammā pahātabbā’’ti… ‘‘ime dhammā bhāvetabbā’’ti… ‘‘ime dhammā sacchikātabbā’’ti… channaṃ phassāyatanānaṃ samudayañca atthaṅgamañca assādañca ādīnavañca nissaraṇañca… pañcannaṃ upādānakkhandhānaṃ… catunnaṃ mahābhūtānaṃ… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’ntntti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā vuttā pavuttā ācikkhitā desitā paññapitā paṭṭhapitā vivaṭā vibhattā uttānīkatā pakāsitā.
ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ। ಸನಿದಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅನಿದಾನಂ। ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಮಿ, ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ। ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ, ನೋ ಅನಭಿಞ್ಞಾಯ, ಸನಿದಾನಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ, ನೋ ಅನಿದಾನಂ, ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸಯತೋ, ನೋ ಅಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಕರಣೀಯೋ ಓವಾದೋ, ಕರಣೀಯಾ ಅನುಸಾಸನೀ। ಅಲಞ್ಚ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೋ ತುಟ್ಠಿಯಾ ಅಲಂ ಪಾಮೋಜ್ಜಾಯ ಅಲಂ ಸೋಮನಸ್ಸಾಯ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋತಿ। ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ದಸಸಹಸ್ಸೀ ಲೋಕಧಾತು ಅಕಮ್ಪಿತ್ಥಾ’’ತಿ – ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾ।
Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘abhiññāyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi, no anabhiññāya. Sanidānāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi, no anidānaṃ. Sappāṭihāriyāhaṃ, bhikkhave, dhammaṃ desemi, no appāṭihāriyaṃ. Tassa mayhaṃ, bhikkhave, abhiññāya dhammaṃ desayato, no anabhiññāya, sanidānaṃ dhammaṃ desayato, no anidānaṃ, sappāṭihāriyaṃ dhammaṃ desayato, no appāṭihāriyaṃ, karaṇīyo ovādo, karaṇīyā anusāsanī. Alañca pana, bhikkhave, vo tuṭṭhiyā alaṃ pāmojjāya alaṃ somanassāya sammāsambuddho bhagavā, svākkhāto dhammo, suppaṭipanno saṅghoti. Imasmiñca pana veyyākaraṇasmiṃ bhaññamāne dasasahassī lokadhātu akampitthā’’ti – ñatvā pavuttā samaṇena dhammā.
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ಕೋಧೋ ಮೋಸವಜ್ಜಞ್ಚ ಕಥಂಕಥಾ ಚ, ಏತೇಪಿ ಧಮ್ಮಾ ದ್ವಯಮೇವ ಸನ್ತೇ।
‘‘Kodho mosavajjañca kathaṃkathā ca, etepi dhammā dvayameva sante;
ಕಥಂಕಥೀ ಞಾಣಪಥಾಯ ಸಿಕ್ಖೇ, ಞತ್ವಾ ಪವುತ್ತಾ ಸಮಣೇನ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ॥
Kathaṃkathī ñāṇapathāya sikkhe, ñatvā pavuttā samaṇena dhammā’’ti.
೧೦೪.
104.
ಸಾತಂ ಅಸಾತಞ್ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ।
Sātaṃasātañca kutonidānā, kismiṃ asante na bhavanti hete;
ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ, ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನಂ॥
Vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ, etaṃ me pabrūhi yatonidānaṃ.
ಸಾತಂ ಅಸಾತಞ್ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾತಿ। ಸಾತಾ ಅಸಾತಾ ಕುತೋನಿದಾನಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ॰… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಸಾತಂ ಅಸಾತಞ್ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ।
Sātaṃ asātañca kutonidānāti. Sātā asātā kutonidānā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti sātāsātānaṃ mūlaṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – sātaṃ asātañca kutonidānā.
ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇತಿ। ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನತ್ಥಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನೇ ಸಾತಾಸಾತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ನಪ್ಪಭವನ್ತಿ ನ ಜಾಯನ್ತಿ ನ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ನ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀತಿ – ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ।
Kismiṃ asante na bhavanti heteti. Kismiṃ asante asaṃvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti na abhinibbattantīti – kismiṃ asante na bhavanti hete.
ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥನ್ತಿ। ಕತಮೋ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಭವೋ? ಯೋ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಭವೋ ಪಭವೋ ಜಾತಿ ಸಞ್ಜಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ – ಅಯಂ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಭವೋ। ಕತಮೋ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ವಿಭವೋ? ಯೋ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ಖಯೋ ವಯೋ ಭೇದೋ ಪರಿಭೇದೋ ಅನಿಚ್ಚತಾ ಅನ್ತರಧಾನಂ – ಅಯಂ ಸಾತಾಸಾತಾನಂ ವಿಭವೋ। ಯಮೇತಮತ್ಥನ್ತಿ ಯಂ ಪರಮತ್ಥನ್ತಿ – ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ।
Vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthanti. Katamo sātāsātānaṃ bhavo? Yo sātāsātānaṃ bhavo pabhavo jāti sañjāti nibbatti abhinibbatti pātubhāvo – ayaṃ sātāsātānaṃ bhavo. Katamo sātāsātānaṃ vibhavo? Yo sātāsātānaṃ khayo vayo bhedo paribhedo aniccatā antaradhānaṃ – ayaṃ sātāsātānaṃ vibhavo. Yametamatthanti yaṃ paramatthanti – vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ.
ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನನ್ತಿ। ಏತನ್ತಿ ಯಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ಯಂ ಯಾಚಾಮಿ ಯಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮಿ ಯಂ ಪಸಾದೇಮಿ। ಪಬ್ರೂಹೀತಿ ಬ್ರೂಹಿ ವದೇಹಿ ಆಚಿಕ್ಖ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರ ವಿಭಜ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ। ಯತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಯಂನಿದಾನಂ ಯಂಸಮುದಯಂ ಯಂಜಾತಿಕಂ ಯಂಪಭವನ್ತಿ – ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನಂ।
Etaṃ me pabrūhi yatonidānanti. Etanti yaṃ pucchāmi yaṃ yācāmi yaṃ ajjhesāmi yaṃ pasādemi. Pabrūhīti brūhi vadehi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – etaṃ me pabrūhi. Yatonidānanti yaṃnidānaṃ yaṃsamudayaṃ yaṃjātikaṃ yaṃpabhavanti – etaṃ me pabrūhi yatonidānaṃ.
ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –
Tenāha so nimmito –
‘‘ಸಾತಂ ಅಸಾತಞ್ಚ ಕುತೋನಿದಾನಾ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ।
‘‘Sātaṃ asātañca kutonidānā, kismiṃ asante na bhavanti hete;
ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ, ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯತೋನಿದಾನ’’ನ್ತಿ॥
Vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ, etaṃ me pabrūhi yatonidāna’’nti.
೧೦೫.
105.
ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತಂ, ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ।
Phassanidānaṃ sātaṃ asātaṃ, phasse asante na bhavanti hete;
ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ, ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ ಇತೋನಿದಾನಂ॥
Vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ, etaṃ te pabrūmi itonidānaṃ.
ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ। ಸುಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಾ ವೇದನಾ। ಯಾ ತಸ್ಸೇವ ಸುಖವೇದನೀಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ, ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಸುಖಾ ವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ। ದುಕ್ಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ। ಯಾ ತಸ್ಸೇವ ದುಕ್ಖವೇದನೀಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ, ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ದುಕ್ಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ಸಾ ವೂಪಸಮ್ಮತಿ। ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ। ಯಾ ತಸ್ಸೇವ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನೀಯಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿರೋಧಾ, ಯಂ ತಜ್ಜಂ ವೇದಯಿತಂ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖವೇದನೀಯಂ ಫಸ್ಸಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ ಸಾ ನಿರುಜ್ಝತಿ, ವೂಪಸಮ್ಮತಿ। ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತನ್ತಿ । ಸಾತಾಸಾತಾ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ ಫಸ್ಸಸಮುದಯಾ ಫಸ್ಸಜಾತಿಕಾ ಫಸ್ಸಪ್ಪಭವಾತಿ – ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತಂ।
Phassanidānaṃ sātaṃ asātanti. Sukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati sukhā vedanā. Yā tasseva sukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ sukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā sukhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati. Dukkhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati dukkhā vedanā. Yā tasseva dukkhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ dukkhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā dukkhā vedanā sā nirujjhati, sā vūpasammati. Adukkhamasukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppajjati adukkhamasukhā vedanā. Yā tasseva adukkhamasukhavedanīyassa phassassa nirodhā, yaṃ tajjaṃ vedayitaṃ adukkhamasukhavedanīyaṃ phassaṃ paṭicca uppannā adukkhamasukhā vedanā sā nirujjhati, vūpasammati. Phassanidānaṃ sātaṃ asātanti . Sātāsātā phassanidānā phassasamudayā phassajātikā phassappabhavāti – phassanidānaṃ sātaṃ asātaṃ.
ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇತಿ। ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನತ್ಥಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನೇ ಸಾತಾಸಾತಾ ನ ಭವನ್ತಿ ನಪ್ಪಭವನ್ತಿ ನ ಜಾಯನ್ತಿ ನ ಸಞ್ಜಾಯನ್ತಿ ನ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ನಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತಿ ನ ಪಾತುಭವನ್ತೀತಿ – ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ।
Phasse asante na bhavanti heteti. Phasse asante asaṃvijjamāne natthi anupalabbhamāne sātāsātā na bhavanti nappabhavanti na jāyanti na sañjāyanti na nibbattanti nābhinibbattanti na pātubhavantīti – phasse asante na bhavanti hete.
ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥನ್ತಿ। ಭವದಿಟ್ಠಿಪಿ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ, ವಿಭವದಿಟ್ಠಿಪಿ ಫಸ್ಸನಿದಾನಾ। ಯಮೇತಮತ್ಥನ್ತಿ ಯಂ ಪರಮತ್ಥನ್ತಿ – ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ।
Vibhavaṃbhavañcāpi yametamatthanti. Bhavadiṭṭhipi phassanidānā, vibhavadiṭṭhipi phassanidānā. Yametamatthanti yaṃ paramatthanti – vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ.
ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ ಇತೋನಿದಾನನ್ತಿ। ಏತನ್ತಿ ಯಂ ಪುಚ್ಛಸಿ ಯಂ ಯಾಚಸಿ ಯಂ ಅಜ್ಝೇಸಸಿ ಯಂ ಪಸಾದೇಸಿ। ಪಬ್ರೂಮೀತಿ ಬ್ರೂಮಿ ಆಚಿಕ್ಖಾಮಿ ದೇಸೇಮಿ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಪಟ್ಠಪೇಮಿ ವಿವರಾಮಿ ವಿಭಜಾಮಿ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಮಿ ಪಕಾಸೇಮೀತಿ – ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ। ಇತೋನಿದಾನನ್ತಿ ಇತೋ ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಫಸ್ಸಸಮುದಯಂ ಫಸ್ಸಜಾತಿಕಂ ಫಸ್ಸಪ್ಪಭವನ್ತಿ – ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ ಇತೋನಿದಾನಂ।
Etaṃ te pabrūmi itonidānanti. Etanti yaṃ pucchasi yaṃ yācasi yaṃ ajjhesasi yaṃ pasādesi. Pabrūmīti brūmi ācikkhāmi desemi paññapemi paṭṭhapemi vivarāmi vibhajāmi uttānīkaromi pakāsemīti – etaṃ te pabrūmi. Itonidānanti ito phassanidānaṃ phassasamudayaṃ phassajātikaṃ phassappabhavanti – etaṃ te pabrūmi itonidānaṃ.
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ಫಸ್ಸನಿದಾನಂ ಸಾತಂ ಅಸಾತಂ, ಫಸ್ಸೇ ಅಸನ್ತೇ ನ ಭವನ್ತಿ ಹೇತೇ।
‘‘Phassanidānaṃ sātaṃ asātaṃ, phasse asante na bhavanti hete;
ವಿಭವಂ ಭವಞ್ಚಾಪಿ ಯಮೇತಮತ್ಥಂ, ಏತಂ ತೇ ಪಬ್ರೂಮಿ ಇತೋನಿದಾನ’’ನ್ತಿ॥
Vibhavaṃ bhavañcāpi yametamatthaṃ, etaṃ te pabrūmi itonidāna’’nti.
೧೦೬.
106.
ಫಸ್ಸೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ, ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಚಾಪಿ 25 ಕುತೋಪಹೂತಾ।
Phassonu lokasmiṃ kutonidāno, pariggahā cāpi26kutopahūtā;
ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ॥
Kismiṃ asante na mamattamatthi, kismiṃ vibhūte na phusanti phassā.
ಫಸ್ಸೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋತಿ। ಫಸ್ಸೋ ಕುತೋನಿದಾನೋ ಕುತೋಜಾತೋ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತೋ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಕುತೋಪಾತುಭೂತೋ, ಕಿಂನಿದಾನೋ ಕಿಂಸಮುದಯೋ ಕಿಂಜಾತಿಕೋ ಕಿಂಪಭವೋತಿ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ॰… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಫಸ್ಸೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ।
Phasso nu lokasmiṃ kutonidānoti. Phasso kutonidāno kutojāto kutosañjāto kutonibbatto kutoabhinibbatto kutopātubhūto, kiṃnidāno kiṃsamudayo kiṃjātiko kiṃpabhavoti phassassa mūlaṃ pucchati hetuṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – phasso nu lokasmiṃ kutonidāno.
ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಕುತೋಪಹೂತಾ ಕುತೋಜಾತಾ ಕುತೋಸಞ್ಜಾತಾ ಕುತೋನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಕುತೋಪಾತುಭೂತಾ, ಕಿಂನಿದಾನಾ ಕಿಂಸಮುದಯಾ ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಕಿಂಪಭವಾತಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನಂ ಮೂಲಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಹೇತುಂ ಪುಚ್ಛತಿ…ಪೇ॰… ಸಮುದಯಂ ಪುಚ್ಛತಿ ಪಪುಚ್ಛತಿ ಯಾಚತಿ ಅಜ್ಝೇಸತಿ ಪಸಾದೇತೀತಿ – ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾ।
Pariggahā cāpi kutopahūtāti pariggahā kutopahūtā kutojātā kutosañjātā kutonibbattā kutoabhinibbattā kutopātubhūtā, kiṃnidānā kiṃsamudayā kiṃjātikā kiṃpabhavāti pariggahānaṃ mūlaṃ pucchati hetuṃ pucchati…pe… samudayaṃ pucchati papucchati yācati ajjhesati pasādetīti – pariggahā cāpi kutopahūtā.
ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥೀತಿ। ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೇ ನತ್ಥಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನೇ ಮಮತ್ತಾ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾತಿ – ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ।
Kismiṃasante na mamattamatthīti. Kismiṃ asante asaṃvijjamāne natthi anupalabbhamāne mamattā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – kismiṃ asante na mamattamatthi.
ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾತಿ। ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ವಿಭವಿತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಫಸ್ಸಾ ನ ಫುಸನ್ತೀತಿ – ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ।
Kismiṃvibhūte na phusanti phassāti. Kismiṃ vibhūte vibhavite atikkante samatikkante vītivatte phassā na phusantīti – kismiṃ vibhūte na phusanti phassā.
ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –
Tenāha so nimmito –
‘‘ಫಸ್ಸೋ ನು ಲೋಕಸ್ಮಿಂ ಕುತೋನಿದಾನೋ, ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಚಾಪಿ ಕುತೋಪಹೂತಾ।
‘‘Phasso nu lokasmiṃ kutonidāno, pariggahā cāpi kutopahūtā;
ಕಿಸ್ಮಿಂ ಅಸನ್ತೇ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ, ಕಿಸ್ಮಿಂ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ’’ತಿ॥
Kismiṃ asante na mamattamatthi, kismiṃ vibhūte na phusanti phassā’’ti.
೧೦೭.
107.
ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ, ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನಿ।
Nāmañca rūpañca paṭicca phasso, icchānidānāni pariggahāni;
ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ, ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ॥
Icchāyasantyā na mamattamatthi, rūpe vibhūte na phusanti phassā.
ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋತಿ। ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರೂಪೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ। ಚಕ್ಖು ಚ 27 ರೂಪಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ। ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ। ಸೋತಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಸದ್ದೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ। ಸೋತಞ್ಚ ಸದ್ದಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ। ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ। ಘಾನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಗನ್ಧೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಘಾನವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ। ಘಾನಞ್ಚ ಗನ್ಧಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ। ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ। ಜಿವ್ಹಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ರಸೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ। ಜಿವ್ಹಾ ಚ ರಸಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ। ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ। ಕಾಯಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ। ಕಾಯೋ ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಚ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ। ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ। ಮನಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಧಮ್ಮೇ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ। ವತ್ಥು ರೂಪಂ ರೂಪಸ್ಮಿಂ, ಧಮ್ಮಾ ರೂಪಿನೋ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಕಾ ಧಮ್ಮಾ ನಾಮಸ್ಮಿಂ। ಏವಮ್ಪಿ ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ।
Nāmañcarūpañca paṭicca phassoti. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Cakkhu ca 28 rūpā ca rūpasmiṃ cakkhusamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Sotañca paṭicca sadde ca uppajjati sotaviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Sotañca saddā ca rūpasmiṃ sotasamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Ghānañca paṭicca gandhe ca uppajjati ghānaviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Ghānañca gandhā ca rūpasmiṃ ghānasamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Jivhañca paṭicca rase ca uppajjati jivhāviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Jivhā ca rasā ca rūpasmiṃ jivhāsamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Kāyañca paṭicca phoṭṭhabbe ca uppajjati kāyaviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Kāyo ca phoṭṭhabbā ca rūpasmiṃ kāyasamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso. Manañca paṭicca dhamme ca uppajjati manoviññāṇaṃ, tiṇṇaṃ saṅgati phasso. Vatthu rūpaṃ rūpasmiṃ, dhammā rūpino rūpasmiṃ manosamphassaṃ ṭhapetvā sampayuttakā dhammā nāmasmiṃ. Evampi nāmañca rūpañca paṭicca phasso.
ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನೀತಿ। ಇಚ್ಛಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ। ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ॰… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ। ಪರಿಗ್ಗಹಾತಿ ದ್ವೇ ಪರಿಗ್ಗಹಾ – ತಣ್ಹಾಪರಿಗ್ಗಹೋ ಚ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಗ್ಗಹೋ ಚ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ತಣ್ಹಾಪರಿಗ್ಗಹೋ…ಪೇ॰… ಅಯಂ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಗ್ಗಹೋ। ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನೀತಿ। ಪರಿಗ್ಗಹಾ ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾ ಇಚ್ಛಾಹೇತುಕಾ ಇಚ್ಛಾಪಚ್ಚಯಾ ಇಚ್ಛಾಕಾರಣಾ ಇಚ್ಛಾಪಭವಾತಿ – ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನಿ।
Icchānidānāni pariggahānīti. Icchā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Pariggahāti dve pariggahā – taṇhāpariggaho ca diṭṭhipariggaho ca…pe… ayaṃ taṇhāpariggaho…pe… ayaṃ diṭṭhipariggaho. Icchānidānāni pariggahānīti. Pariggahā icchānidānā icchāhetukā icchāpaccayā icchākāraṇā icchāpabhavāti – icchānidānāni pariggahāni.
ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥೀತಿ। ಇಚ್ಛಾ ವುಚ್ಚತಿ ತಣ್ಹಾ। ಯೋ ರಾಗೋ ಸಾರಾಗೋ…ಪೇ॰… ಅಭಿಜ್ಝಾ ಲೋಭೋ ಅಕುಸಲಮೂಲಂ। ಮಮತ್ತಾತಿ ದ್ವೇ ಮಮತ್ತಾ – ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತಞ್ಚ ದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತಞ್ಚ …ಪೇ॰… ಇದಂ ತಣ್ಹಾಮಮತ್ತಂ …ಪೇ॰… ಇದಂ ದಿಟ್ಠಿಮಮತ್ತಂ। ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥೀತಿ। ಇಚ್ಛಾಯ ಅಸನ್ತ್ಯಾ ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ನತ್ಥಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನಾಯ ಮಮತ್ತಾ ನತ್ಥಿ ನ ಸನ್ತಿ ನ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ನುಪಲಬ್ಭನ್ತಿ, ಪಹೀನಾ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾ ವೂಪಸನ್ತಾ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಾ ಅಭಬ್ಬುಪ್ಪತ್ತಿಕಾ ಞಾಣಗ್ಗಿನಾ ದಡ್ಢಾತಿ – ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ।
Icchāyasantyā na mamattamatthīti. Icchā vuccati taṇhā. Yo rāgo sārāgo…pe… abhijjhā lobho akusalamūlaṃ. Mamattāti dve mamattā – taṇhāmamattañca diṭṭhimamattañca …pe… idaṃ taṇhāmamattaṃ …pe… idaṃ diṭṭhimamattaṃ. Icchāyasantyā na mamattamatthīti. Icchāya asantyā asaṃvijjamānāya natthi anupalabbhamānāya mamattā natthi na santi na saṃvijjanti nupalabbhanti, pahīnā samucchinnā vūpasantā paṭipassaddhā abhabbuppattikā ñāṇagginā daḍḍhāti – icchāyasantyā na mamattamatthi.
ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾತಿ। ರೂಪೇತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಚ ಮಹಾಭೂತಾ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪಂ। ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇತಿ ಚತೂಹಾಕಾರೇಹಿ 29 ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ – ಞಾತವಿಭೂತೇನ 30, ತೀರಣವಿಭೂತೇನ, ಪಹಾನವಿಭೂತೇನ, ಸಮತಿಕ್ಕಮವಿಭೂತೇನ। ಕಥಂ ಞಾತವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ? ರೂಪಂ ಜಾನಾತಿ – ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಿ ಚತುನ್ನಞ್ಚ ಮಹಾಭೂತಾನಂ ಉಪಾದಾಯ ರೂಪ’’ನ್ತಿ ಜಾನಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ। ಏವಂ ಞಾತವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ।
Rūpe vibhūte na phusanti phassāti. Rūpeti cattāro ca mahābhūtā catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpaṃ. Rūpe vibhūteti catūhākārehi 31 rūpaṃ vibhūtaṃ hoti – ñātavibhūtena 32, tīraṇavibhūtena, pahānavibhūtena, samatikkamavibhūtena. Kathaṃ ñātavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti? Rūpaṃ jānāti – ‘‘yaṃ kiñci rūpaṃ sabbaṃ rūpaṃ cattāri ca mahābhūtāni catunnañca mahābhūtānaṃ upādāya rūpa’’nti jānāti passati. Evaṃ ñātavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti.
ಕಥಂ ತೀರಣವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ? ಏವಂ ಞಾತಂ ಕತ್ವಾ ರೂಪಂ ತೀರೇತಿ, ಅನಿಚ್ಚತೋ ದುಕ್ಖತೋ ರೋಗತೋ ಗಣ್ಡತೋ ಸಲ್ಲತೋ ಅಘತೋ ಆಬಾಧತೋ ಪರತೋ ಪಲೋಕತೋ ಈತಿತೋ ಉಪದ್ದವತೋ ಭಯತೋ ಉಪಸಗ್ಗತೋ ಚಲತೋ ಪಭಙ್ಗುತೋ ಅಧುವತೋ ಅತಾಣತೋ ಅಲೇಣತೋ ಅಸರಣತೋ ರಿತ್ತತೋ ತುಚ್ಛತೋ ಸುಞ್ಞತೋ ಅನತ್ತತೋ ಆದೀನವತೋ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮತೋ ಅಸಾರಕತೋ ಅಘಮೂಲತೋ ವಧಕತೋ ವಿಭವತೋ ಸಾಸವತೋ ಸಙ್ಖತತೋ ಮಾರಾಮಿಸತೋ ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ ಜರಾಧಮ್ಮತೋ ಬ್ಯಾಧಿಧಮ್ಮತೋ ಮರಣಧಮ್ಮತೋ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಧಮ್ಮತೋ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಧಮ್ಮತೋ ಸಮುದಯತೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮತೋ, ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ತೀರೇತಿ। ಏವಂ ತೀರಣವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ।
Kathaṃ tīraṇavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti? Evaṃ ñātaṃ katvā rūpaṃ tīreti, aniccato dukkhato rogato gaṇḍato sallato aghato ābādhato parato palokato ītito upaddavato bhayato upasaggato calato pabhaṅguto adhuvato atāṇato aleṇato asaraṇato rittato tucchato suññato anattato ādīnavato vipariṇāmadhammato asārakato aghamūlato vadhakato vibhavato sāsavato saṅkhatato mārāmisato jātidhammato jarādhammato byādhidhammato maraṇadhammato, sokaparidevadukkhadomanassupāyāsadhammato saṃkilesikadhammato samudayato atthaṅgamato, assādato ādīnavato nissaraṇato tīreti. Evaṃ tīraṇavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti.
ಕಥಂ ಪಹಾನವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ? ಏವಂ ತೀರಯಿತ್ವಾ ರೂಪೇ ಛನ್ದರಾಗಂ ಪಜಹತಿ ವಿನೋದೇತಿ ಬ್ಯನ್ತಿಂ ಕರೋತಿ ಅನಭಾವಂ ಗಮೇತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪೇ ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ಪಜಹಥ। ಏವಂ ತಂ ರೂಪಂ ಪಹೀನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಂಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ। ಏವಂ ಪಹಾನವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ।
Kathaṃ pahānavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti? Evaṃ tīrayitvā rūpe chandarāgaṃ pajahati vinodeti byantiṃ karoti anabhāvaṃ gameti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘yo, bhikkhave, rūpe chandarāgo taṃ pajahatha. Evaṃ taṃ rūpaṃ pahīnaṃ bhavissati ucchinnamūlaṃ tālāvatthukataṃ anabhāvaṃkataṃ āyatiṃ anuppādadhamma’’nti. Evaṃ pahānavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti.
ಕಥಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ। ಚತಸ್ಸೋ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಪಟಿಲದ್ಧಸ್ಸ ರೂಪಾ ವಿಭೂತಾ ಹೋನ್ತಿ ವಿಭಾವಿತಾ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಾ ವೀತಿವತ್ತಾ। ಏವಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮವಿಭೂತೇನ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ। ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ರೂಪಂ ವಿಭೂತಂ ಹೋತಿ।
Kathaṃ samatikkamavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti. Catasso arūpasamāpattiyo paṭiladdhassa rūpā vibhūtā honti vibhāvitā atikkantā samatikkantā vītivattā. Evaṃ samatikkamavibhūtena rūpaṃ vibhūtaṃ hoti. Imehi catūhi kāraṇehi rūpaṃ vibhūtaṃ hoti.
ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾತಿ। ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ವಿಭಾವಿತೇ ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಪಞ್ಚ ಫಸ್ಸಾ ನ ಫುಸನ್ತಿ – ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಕಾಯಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ – ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ।
Rūpe vibhūte na phusanti phassāti. Rūpe vibhūte vibhāvite atikkante samatikkante vītivatte pañca phassā na phusanti – cakkhusamphasso, sotasamphasso, ghānasamphasso, jivhāsamphasso, kāyasamphassoti – rūpe vibhūte na phusanti phassā.
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ನಾಮಞ್ಚ ರೂಪಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಫಸ್ಸೋ, ಇಚ್ಛಾನಿದಾನಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಹಾನಿ।
‘‘Nāmañca rūpañca paṭicca phasso, icchānidānāni pariggahāni;
ಇಚ್ಛಾಯಸನ್ತ್ಯಾ ನ ಮಮತ್ತಮತ್ಥಿ, ರೂಪೇ ವಿಭೂತೇ ನ ಫುಸನ್ತಿ ಫಸ್ಸಾ’’ತಿ॥
Icchāyasantyā na mamattamatthi, rūpe vibhūte na phusanti phassā’’ti.
೧೦೮.
108.
ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ, ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚಾಪಿ 33 ಕಥಂ ವಿಭೋತಿ।
Kathaṃsametassa vibhoti rūpaṃ, sukhaṃ dukhañcāpi34kathaṃ vibhoti;
ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತಿ, ತಂ ಜಾನಿಯಾಮಾತಿ 35 ಮೇ ಮನೋ ಅಹು॥
Etaṃ me pabrūhi yathā vibhoti, taṃ jāniyāmāti36me mano ahu.
ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪನ್ತಿ। ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ಕಥಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಕಥಂ ಇರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಪಾಲೇನ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಯಪೇನ್ತಸ್ಸ ಕಥಂ ಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ರೂಪಂ ವಿಭೋತಿ ವಿಭಾವೀಯತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ 37 ವೀತಿವತ್ತೀಯತೀತಿ – ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ।
Kathaṃ sametassa vibhoti rūpanti. Kathaṃ sametassāti kathaṃ sametassa kathaṃ paṭipannassa kathaṃ iriyantassa kathaṃ vattentassa kathaṃ pālentassa kathaṃ yapentassa kathaṃ yāpentassa rūpaṃ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati 38 vītivattīyatīti – kathaṃ sametassa vibhoti rūpaṃ.
ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚಾಪಿ ಕಥಂ ವಿಭೋತೀತಿ ಸುಖಞ್ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚ ಕಥಂ ವಿಭೋತಿ ವಿಭಾವೀಯತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ವೀತಿವತ್ತೀಯತೀತಿ – ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚಾಪಿ ಕಥಂ ವಿಭೋತಿ।
Sukhaṃ dukhañcāpi kathaṃ vibhotīti sukhañca dukkhañca kathaṃ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti – sukhaṃ dukhañcāpi kathaṃ vibhoti.
ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತೀತಿ। ಏತನ್ತಿ ಯಂ ಪುಚ್ಛಾಮಿ ಯಂ ಯಾಚಾಮಿ ಯಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮಿ ಯಂ ಪಸಾದೇಮೀತಿ – ಏತಂ। ಮೇ ಪಬ್ರೂಹೀತಿ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಆಚಿಕ್ಖ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರ ವಿಭಜ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ। ಯಥಾ ವಿಭೋತೀತಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತಿ ವಿಭಾವೀಯತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ವೀತಿವತ್ತೀಯತೀತಿ – ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತಿ।
Etaṃ me pabrūhi yathā vibhotīti. Etanti yaṃ pucchāmi yaṃ yācāmi yaṃ ajjhesāmi yaṃ pasādemīti – etaṃ. Me pabrūhīti me pabrūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – etaṃ me pabrūhi. Yathā vibhotīti yathā vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti – etaṃ me pabrūhi yathā vibhoti.
ತಂ ಜಾನಿಯಾಮಾತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹೂತಿ। ತಂ ಜಾನಿಯಾಮಾತಿ ತಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ಆಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ವಿಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ಪಟಿವಿಜಾನೇಯ್ಯಾಮ ಪಟಿವಿಜ್ಝೇಯ್ಯಾಮಾತಿ – ತಂ ಜಾನಿಯಾಮ। ಇತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹೂತಿ ಇತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹು, ಇತಿ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಹು , ಇತಿ ಮೇ ಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಅಹು, ಇತಿ ಮೇ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಹೂತಿ – ತಂ ಜಾನಿಯಾಮ ಇತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹು।
Taṃ jāniyāmāti me mano ahūti. Taṃ jāniyāmāti taṃ jāneyyāma ājāneyyāma vijāneyyāma paṭivijāneyyāma paṭivijjheyyāmāti – taṃ jāniyāma. Iti me mano ahūti iti me mano ahu, iti me cittaṃ ahu , iti me saṅkappo ahu, iti me viññāṇaṃ ahūti – taṃ jāniyāma iti me mano ahu.
ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –
Tenāha so nimmito –
‘‘ಕಥಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ, ಸುಖಂ ದುಖಞ್ಚಾಪಿ ಕಥಂ ವಿಭೋತಿ।
‘‘Kathaṃ sametassa vibhoti rūpaṃ, sukhaṃ dukhañcāpi kathaṃ vibhoti;
ಏತಂ ಮೇ ಪಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾ ವಿಭೋತಿ, ತಂ ಜಾನಿಯಾಮಾತಿ ಮೇ ಮನೋ ಅಹೂ’’ತಿ॥
Etaṃ me pabrūhi yathā vibhoti, taṃ jāniyāmāti me mano ahū’’ti.
೧೦೯.
109.
ನ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ, ನೋಪಿ ಅಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಭೂತಸಞ್ಞೀ।
Na saññasaññī na visaññasaññī, nopi asaññī na vibhūtasaññī;
ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ, ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ॥
Evaṃ sametassa vibhoti rūpaṃ, saññānidānā hi papañcasaṅkhā.
ನ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀತಿ। ಸಞ್ಞಸಞ್ಞಿನೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಯೇ ಪಕತಿಸಞ್ಞಾಯ ಠಿತಾ, ನಪಿ ಸೋ ಪಕತಿಸಞ್ಞಾಯ ಠಿತೋ। ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞಿನೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾ ಯೇ ಚ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಾ 39, ನಪಿ ಸೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ, ನೋಪಿ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋತಿ – ನ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ।
Na saññasaññī na visaññasaññīti. Saññasaññino vuccanti ye pakatisaññāya ṭhitā, napi so pakatisaññāya ṭhito. Visaññasaññino vuccanti ummattakā ye ca khittacittā 40, napi so ummattako, nopi khittacittoti – na saññasaññī na visaññasaññī.
ನೋಪಿ ಅಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಭೂತಸಞ್ಞೀತಿ। ಅಸಞ್ಞಿನೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನಾ ಯೇ ಚ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತಾ, ನಪಿ ಸೋ ನಿರೋಧಸಮಾಪನ್ನೋ, ನಪಿ ಅಸಞ್ಞಸತ್ತೋ। ವಿಭೂತಸಞ್ಞಿನೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಯೇ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭಿನೋ, ನಪಿ ಸೋ ಚತುನ್ನಂ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತೀನಂ ಲಾಭೀತಿ – ನೋಪಿ ಅಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಭೂತಸಞ್ಞೀ।
Nopiasaññī na vibhūtasaññīti. Asaññino vuccanti nirodhasamāpannā ye ca asaññasattā, napi so nirodhasamāpanno, napi asaññasatto. Vibhūtasaññino vuccanti ye catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ lābhino, napi so catunnaṃ arūpasamāpattīnaṃ lābhīti – nopi asaññī na vibhūtasaññī.
ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪನ್ತಿ। ಇಧ ಭಿಕ್ಖು ಸುಖಸ್ಸ ಚ ಪಹಾನಾ…ಪೇ॰… ಚತುತ್ಥಂ ಝಾನಂ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರತಿ। ಸೋ ಏವಂ ಸಮಾಹಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಪರಿಯೋದಾತೇ ಅನಙ್ಗಣೇ ವಿಗತೂಪಕ್ಕಿಲೇಸೇ ಮುದುಭೂತೇ ಕಮ್ಮನಿಯೇ ಠಿತೇ ಆನೇಞ್ಜಪ್ಪತ್ತೇ ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿಪಟಿಲಾಭತ್ಥಾಯ ಚಿತ್ತಂ ಅಭಿನೀಹರತಿ ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇತಿ ಆರುಪ್ಪಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀತಿ। ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸ ಏವಂ ಇರಿಯನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ವತ್ತೇನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಪಾಲೇನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಯಪೇನ್ತಸ್ಸ ಏವಂ ಯಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ರೂಪಂ ವಿಭೋತಿ ವಿಭಾವೀಯತಿ ಅತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ಸಮತಿಕ್ಕಮೀಯತಿ ವೀತಿವತ್ತೀಯತೀತಿ – ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ।
Evaṃsametassa vibhoti rūpanti. Idha bhikkhu sukhassa ca pahānā…pe… catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati. So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ākāsānañcāyatanasamāpattipaṭilābhatthāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti āruppamaggasamaṅgīti. Evaṃ sametassa evaṃ paṭipannassa evaṃ iriyantassa evaṃ vattentassa evaṃ pālentassa evaṃ yapentassa evaṃ yāpentassa rūpaṃ vibhoti vibhāvīyati atikkamīyati samatikkamīyati vītivattīyatīti – evaṃ sametassa vibhoti rūpaṃ.
ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾತಿ। ಪಪಞ್ಚಾಯೇವ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ ತಣ್ಹಾಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ, ದಿಟ್ಠಿಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ, ಮಾನಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಸಞ್ಞಾಸಮುದಯಾ ಸಞ್ಞಾಜಾತಿಕಾ ಸಞ್ಞಾಪಭವಾತಿ – ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ।
Saññānidānā hi papañcasaṅkhāti. Papañcāyeva papañcasaṅkhā taṇhāpapañcasaṅkhā, diṭṭhipapañcasaṅkhā, mānapapañcasaṅkhā saññānidānā saññāsamudayā saññājātikā saññāpabhavāti – saññānidānā hi papañcasaṅkhā.
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ನ ಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಸಞ್ಞಸಞ್ಞೀ, ನೋಪಿ ಅಸಞ್ಞೀ ನ ವಿಭೂತಸಞ್ಞೀ।
‘‘Na saññasaññī na visaññasaññī, nopi asaññī na vibhūtasaññī;
ಏವಂ ಸಮೇತಸ್ಸ ವಿಭೋತಿ ರೂಪಂ, ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ’’ತಿ॥
Evaṃ sametassa vibhoti rūpaṃ, saññānidānā hi papañcasaṅkhā’’ti.
೧೧೦.
110.
ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ।
Yaṃtaṃ apucchimha akittayī no, aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi;
ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಂ ನು ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ।
Ettāvataggaṃnu vadanti heke, yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse;
ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಏತ್ತೋ॥
Udāhu aññampi vadanti etto.
ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋತಿ। ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಯಾಚಿಮ್ಹ ಅಜ್ಝೇಸಿಮ್ಹ ಪಸಾದಯಿಮ್ಹ। ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋತಿ ಕಿತ್ತಿತಂ ಪಕಿತ್ತಿತಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತಂ ದೇಸಿತಂ ಪಞ್ಞಪಿತಂ ಪಟ್ಠಪಿತಂ ವಿವಟಂ ವಿಭತ್ತಂ ಉತ್ತಾನೀಕತಂ ಪಕಾಸಿತನ್ತಿ – ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ।
Yaṃ taṃ apucchimha akittayī noti. Yaṃ taṃ apucchimha ayācimha ajjhesimha pasādayimha. Akittayī noti kittitaṃ pakittitaṃ ācikkhitaṃ desitaṃ paññapitaṃ paṭṭhapitaṃ vivaṭaṃ vibhattaṃ uttānīkataṃ pakāsitanti – yaṃ taṃ apucchimha akittayī no.
ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀತಿ। ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಯಾಚಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಅಜ್ಝೇಸಾಮ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪಸಾದೇಮ, ಉತ್ತರಿಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ। ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಇಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ ಆಚಿಕ್ಖ ದೇಸೇಹಿ ಪಞ್ಞಪೇಹಿ ಪಟ್ಠಪೇಹಿ ವಿವರ ವಿಭಜ ಉತ್ತಾನೀಕರೋಹಿ ಪಕಾಸೇಹೀತಿ – ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ।
Aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhīti. Aññaṃ taṃ pucchāma, aññaṃ taṃ yācāma, aññaṃ taṃ ajjhesāma, aññaṃ taṃ pasādema, uttariṃ taṃ pucchāma. Tadiṅgha brūhīti iṅgha brūhi ācikkha desehi paññapehi paṭṭhapehi vivara vibhaja uttānīkarohi pakāsehīti – aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi.
ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಂ ನು ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇತಿ। ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏತಾ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ। ಯಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ಮಾನವಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಜೀವಸ್ಸ ಜಾಗುಸ್ಸ ಜನ್ತುಸ್ಸ ಇನ್ದಗುಸ್ಸ ಮನುಜಸ್ಸ। ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ। ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇತಿ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಞಾಯವಾದಾ ಹೇತುವಾದಾ ಲಕ್ಖಣವಾದಾ ಕಾರಣವಾದಾ ಠಾನವಾದಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಂ ನು ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ।
Ettāvataggaṃ nu vadanti heke yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāseti. Eke samaṇabrāhmaṇā etā arūpasamāpattiyo aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. Yakkhassāti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassa. Suddhinti suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ. Idha paṇḍitāseti idha paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – ettāvataggaṃ nu vadanti heke yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse.
ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಏತ್ತೋತಿ। ಉದಾಹು ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಏತಾ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ವೀತಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಏತ್ತೋ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ಅಞ್ಞಂ ಉತ್ತರಿಂ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತೀತಿ – ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಏತ್ತೋ।
Udāhu aññampi vadanti ettoti. Udāhu eke samaṇabrāhmaṇā etā arūpasamāpattiyo atikkamitvā samatikkamitvā vītivattetvā etto arūpasamāpattito aññaṃ uttariṃ yakkhassa suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharantīti – udāhu aññampi vadanti etto.
ತೇನಾಹ ಸೋ ನಿಮ್ಮಿತೋ –
Tenāha so nimmito –
‘‘ಯಂ ತಂ ಅಪುಚ್ಛಿಮ್ಹ ಅಕಿತ್ತಯೀ ನೋ, ಅಞ್ಞಂ ತಂ ಪುಚ್ಛಾಮ ತದಿಙ್ಘ ಬ್ರೂಹಿ।
‘‘Yaṃ taṃ apucchimha akittayī no, aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhi;
ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಂ ನು ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ।
Ettāvataggaṃ nu vadanti heke, yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse;
ಉದಾಹು ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಏತ್ತೋ’’ತಿ॥
Udāhu aññampi vadanti etto’’ti.
೧೧೧.
111.
ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ।
Ettāvataggampi vadanti heke, yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse;
ತೇಸಂ ಪನೇಕೇ ಸಮಯಂ ವದನ್ತಿ, ಅನುಪಾದಿಸೇಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ॥
Tesaṃ paneke samayaṃ vadanti, anupādisese kusalāvadānā.
ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇತಿ। ಸನ್ತೇಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಸಸ್ಸತವಾದಾ, ಏತಾ ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ಪಾಮೋಕ್ಖಂ ಉತ್ತಮಂ ಪವರಂ ವದನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ ಭಣನ್ತಿ ದೀಪಯನ್ತಿ ವೋಹರನ್ತಿ। ಯಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ನರಸ್ಸ ಮಾನವಸ್ಸ ಪೋಸಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಜೀವಸ್ಸ ಜಾಗುಸ್ಸ ಜನ್ತುಸ್ಸ ಇನ್ದಗುಸ್ಸ ಮನುಜಸ್ಸ। ಸುದ್ಧಿನ್ತಿ ಸುದ್ಧಿಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪರಿಸುದ್ಧಿಂ, ಮುತ್ತಿಂ ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಮುತ್ತಿಂ। ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇತಿ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಞಾಯವಾದಾ ಹೇತುವಾದಾ ಲಕ್ಖಣವಾದಾ ಕಾರಣವಾದಾ ಠಾನವಾದಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ।
Ettāvataggampi vadanti heke, yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāseti. Santeke samaṇabrāhmaṇā sassatavādā, etā arūpasamāpattiyo aggaṃ seṭṭhaṃ visiṭṭhaṃ pāmokkhaṃ uttamaṃ pavaraṃ vadanti kathenti bhaṇanti dīpayanti voharanti. Yakkhassāti sattassa narassa mānavassa posassa puggalassa jīvassa jāgussa jantussa indagussa manujassa. Suddhinti suddhiṃ visuddhiṃ parisuddhiṃ, muttiṃ vimuttiṃ parimuttiṃ. Idha paṇḍitāseti idha paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – ettāvataggampi vadanti heke yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse.
ತೇಸಂ ಪನೇಕೇ ಸಮಯಂ ವದನ್ತಿ, ಅನುಪಾದಿಸೇಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾ ಭವತಜ್ಜಿತಾ ವಿಭವಂ ಅಭಿನನ್ದನ್ತಿ, ತೇ ಸತ್ತಸ್ಸ ಸಮಂ ಉಪಸಮಂ ವೂಪಸಮಂ ನಿರೋಧಂ ಪಟಿಪಸ್ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ಯತೋ ಕಿಂ, ಭೋ, ಅಯಂ ಅತ್ತಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ವಿನಸ್ಸತಿ ನ ಹೋತಿ ಪರಂ ಮರಣಾ, ಏತ್ತಾವತಾ ಅನುಪಾದಿಸೇಸೋತಿ। ಕುಸಲಾವದಾನಾತಿ ಕುಸಲವಾದಾ ಪಣ್ಡಿತವಾದಾ ಥಿರವಾದಾ ಞಾಯವಾದಾ ಹೇತುವಾದಾ ಲಕ್ಖಣವಾದಾ ಕಾರಣವಾದಾ ಠಾನವಾದಾ ಸಕಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾತಿ – ತೇಸಂ ಪನೇಕೇ ಸಮಯಂ ವದನ್ತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ।
Tesaṃ paneke samayaṃ vadanti, anupādisese kusalāvadānāti tesaṃyeva samaṇabrāhmaṇānaṃ eke samaṇabrāhmaṇā ucchedavādā bhavatajjitā vibhavaṃ abhinandanti, te sattassa samaṃ upasamaṃ vūpasamaṃ nirodhaṃ paṭipassaddhinti vadanti, yato kiṃ, bho, ayaṃ attā kāyassa bhedā ucchijjati vinassati na hoti paraṃ maraṇā, ettāvatā anupādisesoti. Kusalāvadānāti kusalavādā paṇḍitavādā thiravādā ñāyavādā hetuvādā lakkhaṇavādā kāraṇavādā ṭhānavādā sakāya laddhiyāti – tesaṃ paneke samayaṃ vadanti anupādisese kusalāvadānā.
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ಏತ್ತಾವತಗ್ಗಮ್ಪಿ ವದನ್ತಿ ಹೇಕೇ, ಯಕ್ಖಸ್ಸ ಸುದ್ಧಿಂ ಇಧ ಪಣ್ಡಿತಾಸೇ।
‘‘Ettāvataggampi vadanti heke, yakkhassa suddhiṃ idha paṇḍitāse;
ತೇಸಂ ಪನೇಕೇ ಸಮಯಂ ವದನ್ತಿ, ಅನುಪಾದಿಸೇಸೇ ಕುಸಲಾವದಾನಾ’’ತಿ॥
Tesaṃ paneke samayaṃ vadanti, anupādisese kusalāvadānā’’ti.
೧೧೨.
112.
ಏತೇ ಚ ಞತ್ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಿತಾತಿ, ಞತ್ವಾ ಮುನೀ ನಿಸ್ಸಯೇ ಸೋ ವೀಮಂಸೀ।
Ete ca ñatvā upanissitāti, ñatvā munī nissaye so vīmaṃsī;
ಞತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ ನ ವಿವಾದಮೇತಿ, ಭವಾಭವಾಯ ನ ಸಮೇತಿ ಧೀರೋ॥
Ñatvāvimutto na vivādameti, bhavābhavāya na sameti dhīro.
ಏತೇ ಚ ಞತ್ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಿತಾತಿ। ಏತೇತಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕೇ। ಉಪನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಞತ್ವಾ, ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಞತ್ವಾ, ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ – ಏತೇ ಚ ಞತ್ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಿತಾತಿ।
Ete ca ñatvā upanissitāti. Eteti diṭṭhigatike. Upanissitāti sassatadiṭṭhinissitāti ñatvā, ucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā, sassatucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvāti – ete ca ñatvā upanissitāti.
ಞತ್ವಾ ಮುನೀ ನಿಸ್ಸಯೇ ಸೋ ವೀಮಂಸೀತಿ। ಮುನೀತಿ। ಮೋನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಞಾಣಂ…ಪೇ॰… ಸಙ್ಗಜಾಲಮತಿಚ್ಚ ಸೋ ಮುನಿ। ಮುನಿ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಞತ್ವಾ, ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಞತ್ವಾ, ಸಸ್ಸತುಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ। ಸೋ ವೀಮಂಸೀತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಬುದ್ಧಿಮಾ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ ಮೇಧಾವೀತಿ ಞತ್ವಾ ಮುನಿ ನಿಸ್ಸಯೇ ಸೋ ವೀಮಂಸೀ। ಞತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ ನ ವಿವಾದಮೇತೀತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ । ವಿಮುತ್ತೋತಿ ಮುತ್ತೋ ವಿಮುತ್ತೋ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸುವಿಮುತ್ತೋ ಅಚ್ಚನ್ತಅನುಪಾದಾವಿಮೋಕ್ಖೇನ। ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಮುತ್ತೋ ವಿಮುತ್ತೋ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸುವಿಮುತ್ತೋ ಅಚ್ಚನ್ತಅನುಪಾದಾವಿಮೋಕ್ಖೇನ। ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ದುಕ್ಖಾ’’ತಿ… ‘‘ಸಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ…ಪೇ॰… ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ನಿರೋಧಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಞತ್ವಾ ಜಾನಿತ್ವಾ ತುಲಯಿತ್ವಾ ತೀರಯಿತ್ವಾ ವಿಭಾವಯಿತ್ವಾ ವಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾ ಮುತ್ತೋ ವಿಮುತ್ತೋ ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸುವಿಮುತ್ತೋ ಅಚ್ಚನ್ತಅನುಪಾದಾವಿಮೋಕ್ಖೇನಾತಿ – ಞತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ। ನ ವಿವಾದಮೇತೀತಿ ನ ಕಲಹಂ ಕರೋತಿ, ನ ಭಣ್ಡನಂ ಕರೋತಿ, ನ ವಿಗ್ಗಹಂ ಕರೋತಿ, ನ ವಿವಾದಂ ಕರೋತಿ, ನ ಮೇಧಗಂ ಕರೋತಿ। ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಭಗವತಾ – ‘‘ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ಖೋ, ಅಗ್ಗಿವೇಸ್ಸನ, ಭಿಕ್ಖು ನ ಕೇನಚಿ ಸಂವದತಿ, ನ ಕೇನಚಿ ವಿವದತಿ, ಯಞ್ಚ ಲೋಕೇ ವುತ್ತಂ ತೇನ ಚ ವೋಹರತಿ ಅಪರಾಮಸ’’ನ್ತಿ – ಞತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ ನ ವಿವಾದಮೇತಿ।
Ñatvā munī nissaye so vīmaṃsīti. Munīti. Monaṃ vuccati ñāṇaṃ…pe… saṅgajālamaticca so muni. Muni sassatadiṭṭhinissitāti ñatvā, ucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā, sassatucchedadiṭṭhinissitāti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā. So vīmaṃsīti paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti ñatvā muni nissaye so vīmaṃsī. Ñatvā vimutto na vivādametīti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā . Vimuttoti mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhena. ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccā’’ti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhena. ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti… ‘‘sabbe dhammā anattā’’ti…pe… ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti ñatvā jānitvā tulayitvā tīrayitvā vibhāvayitvā vibhūtaṃ katvā mutto vimutto parimutto suvimutto accantaanupādāvimokkhenāti – ñatvā vimutto. Na vivādametīti na kalahaṃ karoti, na bhaṇḍanaṃ karoti, na viggahaṃ karoti, na vivādaṃ karoti, na medhagaṃ karoti. Vuttañhetaṃ bhagavatā – ‘‘evaṃ vimuttacitto kho, aggivessana, bhikkhu na kenaci saṃvadati, na kenaci vivadati, yañca loke vuttaṃ tena ca voharati aparāmasa’’nti – ñatvā vimutto na vivādameti.
ಭವಾಭವಾಯ ನ ಸಮೇತಿ ಧೀರೋತಿ। ಭವಾಭವಾಯಾತಿ ಭವಾಯ ಕಮ್ಮಭವಾಯ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ಕಾಮಭವಾಯ , ಕಮ್ಮಭವಾಯ ಕಾಮಭವಾಯ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ರೂಪಭವಾಯ, ಕಮ್ಮಭವಾಯ ರೂಪಭವಾಯ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ಅರೂಪಭವಾಯ, ಕಮ್ಮಭವಾಯ ಅರೂಪಭವಾಯ ಪುನಬ್ಭವಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಬ್ಭವಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಗತಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಉಪಪತ್ತಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ಪುನಪ್ಪುನಅತ್ತಭಾವಾಯ ಪುನಪ್ಪುನಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ನ ಸಮೇತಿ ನ ಸಮಾಗಚ್ಛತಿ ನ ಗಣ್ಹಾತಿ ನ ಪರಾಮಸತಿ ನಾಭಿನಿವಿಸತಿ। ಧೀರೋತಿ ಧೀರೋ ಪಣ್ಡಿತೋ ಪಞ್ಞವಾ ಬುದ್ಧಿಮಾ ಞಾಣೀ ವಿಭಾವೀ ಮೇಧಾವೀತಿ – ಭವಾಭವಾಯ ನ ಸಮೇತಿ ಧೀರೋ।
Bhavābhavāya na sameti dhīroti. Bhavābhavāyāti bhavāya kammabhavāya punabbhavāya kāmabhavāya , kammabhavāya kāmabhavāya punabbhavāya rūpabhavāya, kammabhavāya rūpabhavāya punabbhavāya arūpabhavāya, kammabhavāya arūpabhavāya punabbhavāya punappunabbhavāya punappunagatiyā punappunaupapattiyā punappunapaṭisandhiyā punappunaattabhāvāya punappunābhinibbattiyā na sameti na samāgacchati na gaṇhāti na parāmasati nābhinivisati. Dhīroti dhīro paṇḍito paññavā buddhimā ñāṇī vibhāvī medhāvīti – bhavābhavāya na sameti dhīro.
ತೇನಾಹ ಭಗವಾ –
Tenāha bhagavā –
‘‘ಏತೇ ಚ ಞತ್ವಾ ಉಪನಿಸ್ಸಿತಾತಿ, ಞತ್ವಾ ಮುನೀ ನಿಸ್ಸಯೇ ಸೋ ವೀಮಂಸೀ।
‘‘Ete ca ñatvā upanissitāti, ñatvā munī nissaye so vīmaṃsī;
ಞತ್ವಾ ವಿಮುತ್ತೋ ನ ವಿವಾದಮೇತಿ, ಭವಾಭವಾಯ ನ ಸಮೇತಿ ಧೀರೋ’’ತಿ॥
Ñatvā vimutto na vivādameti, bhavābhavāya na sameti dhīro’’ti.
ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸೋ ಏಕಾದಸಮೋ।
Kalahavivādasuttaniddeso ekādasamo.
Footnotes:
Related texts:
ಅಟ್ಠಕಥಾ • Aṭṭhakathā / ಸುತ್ತಪಿಟಕ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) • Suttapiṭaka (aṭṭhakathā) / ಖುದ್ದಕನಿಕಾಯ (ಅಟ್ಠಕಥಾ) • Khuddakanikāya (aṭṭhakathā) / ಮಹಾನಿದ್ದೇಸ-ಅಟ್ಠಕಥಾ • Mahāniddesa-aṭṭhakathā / ೧೧. ಕಲಹವಿವಾದಸುತ್ತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ • 11. Kalahavivādasuttaniddesavaṇṇanā
