| Library / Tipiṭaka / ਤਿਪਿਟਕ • Tipiṭaka / ਉਦਾਨ-ਅਟ੍ਠਕਥਾ • Udāna-aṭṭhakathā |
੪. ਹੁਂਹੁਙ੍ਕਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ
4. Huṃhuṅkasuttavaṇṇanā
੪. ਚਤੁਤ੍ਥੇ ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧੇਤਿ ਤਸ੍ਸ ਕਿਰ ਛਾਯਾਯਂ ਅਜਪਾਲਾ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਨਿਸੀਦਨ੍ਤਿ, ਤੇਨਸ੍ਸ ‘‘ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧੋ’’ਤ੍વੇવ ਨਾਮਂ ਉਦਪਾਦਿ। ਕੇਚਿ ਪਨ ‘‘ਯਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਥ વੇਦੇ ਸਜ੍ਝਾਯਿਤੁਂ ਅਸਮਤ੍ਥਾ ਮਹਲ੍ਲਕਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਪਾਕਾਰਪਰਿਕ੍ਖੇਪਯੁਤ੍ਤਾਨਿ ਨਿવੇਸਨਾਨਿ ਕਤ੍વਾ ਸਬ੍ਬੇ વਸਿਂਸੁ, ਤਸ੍ਮਾ ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧੋਤਿ ਨਾਮਂ ਜਾਤ’’ਨ੍ਤਿ વਦਨ੍ਤਿ। ਤਤ੍ਰਾਯਂ વਚਨਤ੍ਥੋ – ਨ ਜਪਨ੍ਤੀਤਿ ਅਜਪਾ, ਮਨ੍ਤਾਨਂ ਅਨਜ੍ਝਾਯਕਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ, ਅਜਪਾ ਲਨ੍ਤਿ ਆਦਿਯਨ੍ਤਿ ਨਿવਾਸਂ ਏਤ੍ਥਾਤਿ ਅਜਪਾਲੋਤਿ। ਯਸ੍ਮਾ વਾ ਮਜ੍ਝਨ੍ਹਿਕੇ ਸਮਯੇ ਅਨ੍ਤੋ ਪવਿਟ੍ਠੇ ਅਜੇ ਅਤ੍ਤਨੋ ਛਾਯਾਯ ਪਾਲੇਤਿ ਰਕ੍ਖਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘ਅਜਪਾਲੋ’ਤਿਸ੍ਸ ਨਾਮਂ ਰੂਲ਼੍ਹਨ੍ਤਿ ਅਪਰੇ। ਸਬ੍ਬਥਾਪਿ ਨਾਮਮੇਤਂ ਤਸ੍ਸ ਰੁਕ੍ਖਸ੍ਸ, ਤਸ੍ਸ ਸਮੀਪੇ। ਸਮੀਪਤ੍ਥੇ ਹਿ ਏਤਂ ਭੁਮ੍ਮਂ ‘‘ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧੇ’’ਤਿ।
4. Catutthe ajapālanigrodheti tassa kira chāyāyaṃ ajapālā gantvā nisīdanti, tenassa ‘‘ajapālanigrodho’’tveva nāmaṃ udapādi. Keci pana ‘‘yasmā tattha vede sajjhāyituṃ asamatthā mahallakabrāhmaṇā pākāraparikkhepayuttāni nivesanāni katvā sabbe vasiṃsu, tasmā ajapālanigrodhoti nāmaṃ jāta’’nti vadanti. Tatrāyaṃ vacanattho – na japantīti ajapā, mantānaṃ anajjhāyakāti attho, ajapā lanti ādiyanti nivāsaṃ etthāti ajapāloti. Yasmā vā majjhanhike samaye anto paviṭṭhe aje attano chāyāya pāleti rakkhati, tasmā ‘ajapālo’tissa nāmaṃ rūḷhanti apare. Sabbathāpi nāmametaṃ tassa rukkhassa, tassa samīpe. Samīpatthe hi etaṃ bhummaṃ ‘‘ajapālanigrodhe’’ti.
વਿਮੁਤ੍ਤਿਸੁਖਪਟਿਸਂવੇਦੀਤਿ ਤਤ੍ਰਪਿ ਧਮ੍ਮਂ વਿਚਿਨਨ੍ਤੋ વਿਮੁਤ੍ਤਿਸੁਖਞ੍ਚ ਪਟਿਸਂવੇਦੇਨ੍ਤੋ ਨਿਸੀਦਿ। ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਤੋ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਦਿਸਾਭਾਗੇ ਏਸ ਰੁਕ੍ਖੋ ਹੋਤਿ। ਸਤ੍ਤਾਹਨ੍ਤਿ ਚ ਇਦਂ ਨ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਸਤ੍ਤਾਹਤੋ ਅਨਨ੍ਤਰਸਤ੍ਤਾਹਂ। ਭਗવਾ ਹਿ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਸਤ੍ਤਾਹਤੋ ਅਪਰਾਨਿਪਿ ਤੀਣਿ ਸਤ੍ਤਾਹਾਨਿ ਬੋਧਿਸਮੀਪੇਯੇવ વੀਤਿਨਾਮੇਸਿ।
Vimuttisukhapaṭisaṃvedīti tatrapi dhammaṃ vicinanto vimuttisukhañca paṭisaṃvedento nisīdi. Bodhirukkhato puratthimadisābhāge esa rukkho hoti. Sattāhanti ca idaṃ na pallaṅkasattāhato anantarasattāhaṃ. Bhagavā hi pallaṅkasattāhato aparānipi tīṇi sattāhāni bodhisamīpeyeva vītināmesi.
ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਅਨੁਪੁਬ੍ਬਿਕਥਾ – ਭਗવਤਿ ਕਿਰ ਸਮ੍ਮਾਸਮ੍ਬੋਧਿਂ ਪਤ੍વਾ ਸਤ੍ਤਾਹਂ ਏਕਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇ ‘‘ਨ ਭਗવਾ વੁਟ੍ਠਾਤਿ, ਕਿਨ੍ਨੁ ਖੋ ਅਞ੍ਞੇਪਿ ਬੁਦ੍ਧਤ੍ਤਕਰਾ ਧਮ੍ਮਾ ਅਤ੍ਥੀ’’ਤਿ ਏਕਚ੍ਚਾਨਂ ਦੇવਤਾਨਂ ਕਙ੍ਖਾ ਉਦਪਾਦਿ। ਅਥ ਭਗવਾ ਅਟ੍ਠਮੇ ਦਿવਸੇ ਸਮਾਪਤ੍ਤਿਤੋ વੁਟ੍ਠਾਯ ਦੇવਤਾਨਂ ਕਙ੍ਖਂ ਞਤ੍વਾ ਕਙ੍ਖਾવਿਧਮਨਤ੍ਥਂ ਆਕਾਸੇ ਉਪ੍ਪਤਿਤ੍વਾ ਯਮਕਪਾਟਿਹਾਰਿਯਂ ਦਸ੍ਸੇਤ੍વਾ ਤਾਸਂ ਕਙ੍ਖਂ વਿਧਮੇਤ੍વਾ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਤੋ ਈਸਕਂ ਪਾਚੀਨਨਿਸ੍ਸਿਤੇ ਉਤ੍ਤਰਦਿਸਾਭਾਗੇ ਠਤ੍વਾ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਅਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯ੍ਯਾਨਿ ਕਪ੍ਪਸਤਸਹਸ੍ਸਞ੍ਚ ਉਪਚਿਤਾਨਂ ਪਾਰਮੀਨਂ ਬਲਾਧਿਗਮਟ੍ਠਾਨਂ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਂ ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਞ੍ਚ ਅਨਿਮਿਸੇਹਿ ਚਕ੍ਖੂਹਿ ਓਲੋਕਯਮਾਨੋ ਸਤ੍ਤਾਹਂ વੀਤਿਨਾਮੇਸਿ, ਤਂ ਠਾਨਂ ਅਨਿਮਿਸਚੇਤਿਯਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ। ਅਥ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕਸ੍ਸ ਚ ਠਿਤਟ੍ਠਾਨਸ੍ਸ ਚ ਅਨ੍ਤਰਾ ਪੁਰਤ੍ਥਿਮਤੋ ਚ ਪਚ੍ਛਿਮਤੋ ਚ ਆਯਤੇ ਰਤਨਚਙ੍ਕਮੇ ਚਙ੍ਕਮਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਾਹਂ વੀਤਿਨਾਮੇਸਿ, ਤਂ ਰਤਨਚਙ੍ਕਮਚੇਤਿਯਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ। ਤਤੋ ਪਚ੍ਛਿਮਦਿਸਾਭਾਗੇ ਦੇવਤਾ ਰਤਨਘਰਂ ਮਾਪਯਿਂਸੁ , ਤਤ੍ਥ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸੀਦਿਤ੍વਾ ਅਭਿਧਮ੍ਮਪਿਟਕਂ વਿਸੇਸਤੋ ਅਨਨ੍ਤਨਯਂ ਸਮਨ੍ਤਪਟ੍ਠਾਨਂ વਿਚਿਨਨ੍ਤੋ ਸਤ੍ਤਾਹਂ વੀਤਿਨਾਮੇਸਿ, ਤਂ ਠਾਨਂ ਰਤਨਘਰਚੇਤਿਯਂ ਨਾਮ ਜਾਤਂ। ਏવਂ ਬੋਧਿਸਮੀਪੇਯੇવ ਚਤ੍ਤਾਰਿ ਸਤ੍ਤਾਹਾਨਿ વੀਤਿਨਾਮੇਤ੍વਾ ਪਞ੍ਚਮੇ ਸਤ੍ਤਾਹੇ ਬੋਧਿਰੁਕ੍ਖਤੋ ਅਜਪਾਲਨਿਗ੍ਰੋਧਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍વਾ ਤਸ੍ਸ ਮੂਲੇ ਪਲ੍ਲਙ੍ਕੇਨ ਨਿਸੀਦਿ।
Tatrāyaṃ anupubbikathā – bhagavati kira sammāsambodhiṃ patvā sattāhaṃ ekapallaṅkena nisinne ‘‘na bhagavā vuṭṭhāti, kinnu kho aññepi buddhattakarā dhammā atthī’’ti ekaccānaṃ devatānaṃ kaṅkhā udapādi. Atha bhagavā aṭṭhame divase samāpattito vuṭṭhāya devatānaṃ kaṅkhaṃ ñatvā kaṅkhāvidhamanatthaṃ ākāse uppatitvā yamakapāṭihāriyaṃ dassetvā tāsaṃ kaṅkhaṃ vidhametvā pallaṅkato īsakaṃ pācīnanissite uttaradisābhāge ṭhatvā cattāri asaṅkhyeyyāni kappasatasahassañca upacitānaṃ pāramīnaṃ balādhigamaṭṭhānaṃ pallaṅkaṃ bodhirukkhañca animisehi cakkhūhi olokayamāno sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ animisacetiyaṃ nāma jātaṃ. Atha pallaṅkassa ca ṭhitaṭṭhānassa ca antarā puratthimato ca pacchimato ca āyate ratanacaṅkame caṅkamanto sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ratanacaṅkamacetiyaṃ nāma jātaṃ. Tato pacchimadisābhāge devatā ratanagharaṃ māpayiṃsu , tattha pallaṅkena nisīditvā abhidhammapiṭakaṃ visesato anantanayaṃ samantapaṭṭhānaṃ vicinanto sattāhaṃ vītināmesi, taṃ ṭhānaṃ ratanagharacetiyaṃ nāma jātaṃ. Evaṃ bodhisamīpeyeva cattāri sattāhāni vītināmetvā pañcame sattāhe bodhirukkhato ajapālanigrodhaṃ upasaṅkamitvā tassa mūle pallaṅkena nisīdi.
ਤਮ੍ਹਾ ਸਮਾਧਿਮ੍ਹਾ વੁਟ੍ਠਾਸੀਤਿ ਤਤੋ ਫਲਸਮਾਪਤ੍ਤਿਸਮਾਧਿਤੋ ਯਥਾਕਾਲਪਰਿਚ੍ਛੇਦਂ વੁਟ੍ਠਹਿ, વੁਟ੍ਠਹਿਤ੍વਾ ਚ ਪਨ ਤਤ੍ਥ ਏવਂ ਨਿਸਿਨ੍ਨੇ ਭਗવਤਿ ਏਕੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਤਂ ਗਨ੍ਤ੍વਾ ਪਞ੍ਹਂ ਪੁਚ੍ਛਿ। ਤੇਨ વੁਤ੍ਤਂ ‘‘ਅਥ ਖੋ ਅਞ੍ਞਤਰੋ’’ਤਿਆਦਿ। ਤਤ੍ਥ ਅਞ੍ਞਤਰੋਤਿ ਨਾਮਗੋਤ੍ਤવਸੇਨ ਅਨਭਿਞ੍ਞਾਤੋ ਅਪਾਕਟੋ ਏਕੋ। ਹੁਂਹੁਙ੍ਕਜਾਤਿਕੋਤਿ ਸੋ ਕਿਰ ਦਿਟ੍ਠਮਙ੍ਗਲਿਕੋ ਮਾਨਥਦ੍ਧੋ ਮਾਨવਸੇਨ ਕੋਧવਸੇਨ ਚ ਸਬ੍ਬਂ ਅવੋਕ੍ਖਜਾਤਿਕਂ ਪਸ੍ਸਿਤ੍વਾ ਜਿਗੁਚ੍ਛਨ੍ਤੋ ‘‘ਹੁਂਹੁ’’ਨ੍ਤਿ ਕਰੋਨ੍ਤੋ વਿਚਰਤਿ, ਤਸ੍ਮਾ ‘‘ਹੁਂਹੁਙ੍ਕਜਾਤਿਕੋ’’ਤਿ વੁਚ੍ਚਤਿ, ‘‘ਹੁਹੁਕ੍ਕਜਾਤਿਕੋ’’ਤਿਪਿ ਪਾਠੋ। ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਜਾਤਿਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ।
Tamhā samādhimhā vuṭṭhāsīti tato phalasamāpattisamādhito yathākālaparicchedaṃ vuṭṭhahi, vuṭṭhahitvā ca pana tattha evaṃ nisinne bhagavati eko brāhmaṇo taṃ gantvā pañhaṃ pucchi. Tena vuttaṃ ‘‘atha kho aññataro’’tiādi. Tattha aññataroti nāmagottavasena anabhiññāto apākaṭo eko. Huṃhuṅkajātikoti so kira diṭṭhamaṅgaliko mānathaddho mānavasena kodhavasena ca sabbaṃ avokkhajātikaṃ passitvā jigucchanto ‘‘huṃhu’’nti karonto vicarati, tasmā ‘‘huṃhuṅkajātiko’’ti vuccati, ‘‘huhukkajātiko’’tipi pāṭho. Brāhmaṇoti jātiyā brāhmaṇo.
ਯੇਨ ਭਗવਾਤਿ ਯਸ੍ਸਂ ਦਿਸਾਯਂ ਭਗવਾ ਨਿਸਿਨ੍ਨੋ। ਭੁਮ੍ਮਤ੍ਥੇ ਹਿ ਏਤਂ ਕਰਣવਚਨਂ । ਯੇਨ વਾ ਦਿਸਾਭਾਗੇਨ ਭਗવਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋ, ਤੇਨ ਦਿਸਾਭਾਗੇਨ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿ। ਅਥ વਾ ਯੇਨਾਤਿ ਹੇਤੁਅਤ੍ਥੇ ਕਰਣવਚਨਂ, ਯੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਭਗવਾ ਦੇવਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋ, ਤੇਨ ਕਾਰਣੇਨ ਉਪਸਙ੍ਕਮੀਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਕੇਨ ਚ ਕਾਰਣੇਨ ਭਗવਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋ? ਨਾਨਪ੍ਪਕਾਰਰੋਗਦੁਕ੍ਖਾਭਿਪੀਲ਼ਿਤਤ੍ਤਾ ਆਤੁਰਕਾਯੇਹਿ ਮਹਾਜਨੇਹਿ ਮਹਾਨੁਭਾવੋ ਭਿਸਕ੍ਕੋ વਿਯ ਰੋਗਤਿਕਿਚ੍ਛਨਤ੍ਥਂ, ਨਾਨਾવਿਧਕਿਲੇਸਬ੍ਯਾਧਿਪੀਲ਼ਿਤਤ੍ਤਾ ਆਤੁਰਚਿਤ੍ਤੇਹਿ ਦੇવਮਨੁਸ੍ਸੇਹਿ ਕਿਲੇਸਬ੍ਯਾਧਿਤਿਕਿਚ੍ਛਨਤ੍ਥਂ ਧਮ੍ਮਸ੍ਸવਨਪਞ੍ਹਪੁਚ੍ਛਨਾਦਿਕਾਰਣੇਹਿ ਭਗવਾ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤਬ੍ਬੋ। ਤੇਨ ਅਯਮ੍ਪਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਅਤ੍ਤਨੋ ਕਙ੍ਖਂ ਛਿਨ੍ਦਿਤੁਕਾਮੋ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿ।
Yena bhagavāti yassaṃ disāyaṃ bhagavā nisinno. Bhummatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ . Yena vā disābhāgena bhagavā upasaṅkamitabbo, tena disābhāgena upasaṅkami. Atha vā yenāti hetuatthe karaṇavacanaṃ, yena kāraṇena bhagavā devamanussehi upasaṅkamitabbo, tena kāraṇena upasaṅkamīti attho. Kena ca kāraṇena bhagavā upasaṅkamitabbo? Nānappakārarogadukkhābhipīḷitattā āturakāyehi mahājanehi mahānubhāvo bhisakko viya rogatikicchanatthaṃ, nānāvidhakilesabyādhipīḷitattā āturacittehi devamanussehi kilesabyādhitikicchanatthaṃ dhammassavanapañhapucchanādikāraṇehi bhagavā upasaṅkamitabbo. Tena ayampi brāhmaṇo attano kaṅkhaṃ chinditukāmo upasaṅkami.
ਉਪਸਙ੍ਕਮਿਤ੍વਾਤਿ ਉਪਸਙ੍ਕਮਨਪਰਿਯੋਸਾਨਦੀਪਨਂ। ਅਥ વਾ ਯਂ ਠਾਨਂ ਉਪਸਙ੍ਕਮਿ, ਤਤੋਪਿ ਭਗવਤੋ ਸਮੀਪਭੂਤਂ ਆਸਨ੍ਨਤਰਂ ਠਾਨਂ ਉਪਗਨ੍ਤ੍વਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਸਮ੍ਮੋਦੀਤਿ ਸਮਂ ਸਮ੍ਮਾ વਾ ਮੋਦਿ, ਭਗવਾ ਚਾਨੇਨ, ਸੋਪਿ ਭਗવਤਾ ‘‘ਕਚ੍ਚਿ ਭੋਤੋ ਖਮਨੀਯਂ ਕਚ੍ਚਿ ਯਾਪਨੀਯ’’ਨ੍ਤਿਆਦਿਨਾ ਪਟਿਸਨ੍ਥਾਰਕਰਣવਸੇਨ ਸਮਪ੍ਪવਤ੍ਤਮੋਦੋ ਅਹੋਸਿ। ਸਮ੍ਮੋਦਨੀਯਨ੍ਤਿ ਸਮ੍ਮੋਦਨਾਰਹਂ ਸਮ੍ਮੋਦਜਨਨਯੋਗ੍ਗਂ। ਕਥਨ੍ਤਿ ਕਥਾਸਲ੍ਲਾਪਂ। ਸਾਰਣੀਯਨ੍ਤਿ ਸਰਿਤਬ੍ਬਯੁਤ੍ਤਂ ਸਾਧੁਜਨੇਹਿ ਪવਤ੍ਤੇਤਬ੍ਬਂ, ਕਾਲਨ੍ਤਰੇ વਾ ਚਿਨ੍ਤੇਤਬ੍ਬਂ। વੀਤਿਸਾਰੇਤ੍વਾਤਿ ਨਿਟ੍ਠਾਪੇਤ੍વਾ। ਏਕਮਨ੍ਤਨ੍ਤਿ ਭਾવਨਪੁਂਸਕਨਿਦ੍ਦੇਸੋ। ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਠਾਨੇ, ਅਤਿਸਮ੍ਮੁਖਾਦਿਕੇ ਛ ਨਿਸਜ੍ਜਦੋਸੇ વਜ੍ਜੇਤ੍વਾ ਏਕਸ੍ਮਿਂ ਪਦੇਸੇਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਏਤਦવੋਚਾਤਿ ਏਤਂ ਇਦਾਨਿ વਤ੍ਤਬ੍ਬਂ ‘‘ਕਿਤ੍ਤਾવਤਾ ਨੁ ਖੋ’’ਤਿਆਦਿવਚਨਂ ਅવੋਚ।
Upasaṅkamitvāti upasaṅkamanapariyosānadīpanaṃ. Atha vā yaṃ ṭhānaṃ upasaṅkami, tatopi bhagavato samīpabhūtaṃ āsannataraṃ ṭhānaṃ upagantvāti attho. Sammodīti samaṃ sammā vā modi, bhagavā cānena, sopi bhagavatā ‘‘kacci bhoto khamanīyaṃ kacci yāpanīya’’ntiādinā paṭisanthārakaraṇavasena samappavattamodo ahosi. Sammodanīyanti sammodanārahaṃ sammodajananayoggaṃ. Kathanti kathāsallāpaṃ. Sāraṇīyanti saritabbayuttaṃ sādhujanehi pavattetabbaṃ, kālantare vā cintetabbaṃ. Vītisāretvāti niṭṭhāpetvā. Ekamantanti bhāvanapuṃsakaniddeso. Ekasmiṃ ṭhāne, atisammukhādike cha nisajjadose vajjetvā ekasmiṃ padeseti attho. Etadavocāti etaṃ idāni vattabbaṃ ‘‘kittāvatā nu kho’’tiādivacanaṃ avoca.
ਤਤ੍ਥ ਕਿਤ੍ਤਾવਤਾਤਿ ਕਿਤ੍ਤਕੇਨ ਪਮਾਣੇਨ। ਨੂਤਿ ਸਂਸਯਤ੍ਥੇ ਨਿਪਾਤੋ। ਖੋਤਿ ਪਦਪੂਰਣੇ। ਭੋਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਨਂ ਜਾਤਿਸਮੁਦਾਗਤਂ ਆਲਪਨਂ। ਤਥਾ ਹਿ વੁਤ੍ਤਂ – ‘‘ਭੋવਾਦਿ ਨਾਮ ਸੋ ਹੋਤਿ, ਸਚੇ ਹੋਤਿ ਸਕਿਞ੍ਚਨੋ’’ਤਿ (ਮ॰ ਨਿ॰ ੨.੪੫੭; ਧ॰ ਪ॰ ੩੯੬)। ਗੋਤਮਾਤਿ ਭਗવਨ੍ਤਂ ਗੋਤ੍ਤੇਨ ਆਲਪਤਿ। ਕਥਂ ਪਨਾਯਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਸਮ੍ਪਤਿਸਮਾਗਤੋ ਭਗવਤੋ ਗੋਤ੍ਤਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ? ਨਾਯਂ ਸਮ੍ਪਤਿਸਮਾਗਤੋ, ਛਬ੍ਬਸ੍ਸਾਨਿ ਪਧਾਨਕਰਣਕਾਲੇ ਉਪਟ੍ਠਹਨ੍ਤੇਹਿ ਪਞ੍ਚવਗ੍ਗਿਯੇਹਿ ਸਦ੍ਧਿਂ ਚਰਮਾਨੋਪਿ, ਅਪਰਭਾਗੇ ਤਂ વਤਂ ਛਡ੍ਡੇਤ੍વਾ ਉਰੁવੇਲਾਯਂ ਸੇਨਨਿਗਮੇ ਏਕੋ ਅਦੁਤਿਯੋ ਹੁਤ੍વਾ ਪਿਣ੍ਡਾਯ ਚਰਮਾਨੋਪਿ ਤੇਨ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੇਨ ਦਿਟ੍ਠਪੁਬ੍ਬੋ ਚੇવ ਸਲ੍ਲਪਿਤਪੁਬ੍ਬੋ ਚ। ਤੇਨ ਸੋ ਪੁਬ੍ਬੇ ਪਞ੍ਚવਗ੍ਗਿਯੇਹਿ ਗਯ੍ਹਮਾਨਂ ਭਗવਤੋ ਗੋਤ੍ਤਂ ਅਨੁਸ੍ਸਰਨ੍ਤੋ, ‘‘ਭੋ ਗੋਤਮਾ’’ਤਿ ਭਗવਨ੍ਤਂ ਗੋਤ੍ਤੇਨ ਆਲਪਤਿ। ਯਤੋ ਪਟ੍ਠਾਯ વਾ ਭਗવਾ ਮਹਾਭਿਨਿਕ੍ਖਮਨਂ ਨਿਕ੍ਖਮਨ੍ਤੋ ਅਨੋਮਨਦੀਤੀਰੇ ਪਬ੍ਬਜਿਤੋ, ਤਤੋ ਪਭੁਤਿ ‘‘ਸਮਣੋ ਗੋਤਮੋ’’ਤਿ ਚਨ੍ਦੋ વਿਯ ਸੂਰਿਯੋ વਿਯ ਚ ਪਾਕਟੋ ਪਞ੍ਞਾਤੋ, ਨ ਤਸ੍ਸ ਗੋਤ੍ਤਜਾਨਨੇ ਕਾਰਣਂ ਗવੇਸਿਤਬ੍ਬਂ।
Tattha kittāvatāti kittakena pamāṇena. Nūti saṃsayatthe nipāto. Khoti padapūraṇe. Bhoti brāhmaṇānaṃ jātisamudāgataṃ ālapanaṃ. Tathā hi vuttaṃ – ‘‘bhovādi nāma so hoti, sace hoti sakiñcano’’ti (ma. ni. 2.457; dha. pa. 396). Gotamāti bhagavantaṃ gottena ālapati. Kathaṃ panāyaṃ brāhmaṇo sampatisamāgato bhagavato gottaṃ jānātīti? Nāyaṃ sampatisamāgato, chabbassāni padhānakaraṇakāle upaṭṭhahantehi pañcavaggiyehi saddhiṃ caramānopi, aparabhāge taṃ vataṃ chaḍḍetvā uruvelāyaṃ senanigame eko adutiyo hutvā piṇḍāya caramānopi tena brāhmaṇena diṭṭhapubbo ceva sallapitapubbo ca. Tena so pubbe pañcavaggiyehi gayhamānaṃ bhagavato gottaṃ anussaranto, ‘‘bho gotamā’’ti bhagavantaṃ gottena ālapati. Yato paṭṭhāya vā bhagavā mahābhinikkhamanaṃ nikkhamanto anomanadītīre pabbajito, tato pabhuti ‘‘samaṇo gotamo’’ti cando viya sūriyo viya ca pākaṭo paññāto, na tassa gottajānane kāraṇaṃ gavesitabbaṃ.
ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕਰਣਾਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਂ ਕਰੋਨ੍ਤੀਤਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਕਰਣਾ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਭਾવਕਰਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ। ਏਤ੍ਥ ਚ ਕਿਤ੍ਤਾવਤਾਤਿ ਏਤੇਨ ਯੇਹਿ ਧਮ੍ਮੇਹਿ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਹੋਤਿ, ਤੇਸਂ ਧਮ੍ਮਾਨਂ ਪਰਿਮਾਣਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ। ਕਤਮੇ ਚ ਪਨਾਤਿ ਇਮਿਨਾ ਤੇਸਂ ਸਰੂਪਂ ਪੁਚ੍ਛਤਿ।
Brāhmaṇakaraṇāti brāhmaṇaṃ karontīti brāhmaṇakaraṇā, brāhmaṇabhāvakarāti attho. Ettha ca kittāvatāti etena yehi dhammehi brāhmaṇo hoti, tesaṃ dhammānaṃ parimāṇaṃ pucchati. Katame ca panāti iminā tesaṃ sarūpaṃ pucchati.
ਏਤਮਤ੍ਥਂ વਿਦਿਤ੍વਾਤਿ ਏਤਂ ਤੇਨ ਪੁਟ੍ਠਸ੍ਸ ਪਞ੍ਹਸ੍ਸ ਸਿਖਾਪਤ੍ਤਂ ਅਤ੍ਥਂ વਿਦਿਤ੍વਾ ਤਾਯਂ વੇਲਾਯਂ ਇਮਂ ਉਦਾਨਂ ਉਦਾਨੇਸਿ, ਨ ਪਨ ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਧਮ੍ਮਂ ਦੇਸੇਸਿ। ਕਸ੍ਮਾ? ਧਮ੍ਮਦੇਸਨਾਯ ਅਭਾਜਨਭਾવਤੋ। ਤਥਾ ਹਿ ਤਸ੍ਸ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਸ੍ਸ ਇਮਂ ਗਾਥਂ ਸੁਤ੍વਾ ਨ ਸਚ੍ਚਾਭਿਸਮਯੋ ਅਹੋਸਿ। ਯਥਾ ਚ ਇਮਸ੍ਸ, ਏવਂ ਉਪਕਸ੍ਸ ਆਜੀવਕਸ੍ਸ ਬੁਦ੍ਧਗੁਣਪ੍ਪਕਾਸਨਂ। ਧਮ੍ਮਚਕ੍ਕਪ੍ਪવਤ੍ਤਨਤੋ ਹਿ ਪੁਬ੍ਬਭਾਗੇ ਭਗવਤਾ ਭਾਸਿਤਂ ਪਰੇਸਂ ਸੁਣਨ੍ਤਾਨਮ੍ਪਿ ਤਪੁਸ੍ਸਭਲ੍ਲਿਕਾਨਂ ਸਰਣਦਾਨਂ વਿਯ વਾਸਨਾਭਾਗਿਯਮੇવ ਜਾਤਂ, ਨ ਸੇਕ੍ਖਭਾਗਿਯਂ, ਨ ਨਿਬ੍ਬੇਧਭਾਗਿਯਂ। ਏਸਾ ਹਿ ਧਮ੍ਮਤਾਤਿ।
Etamatthaṃ viditvāti etaṃ tena puṭṭhassa pañhassa sikhāpattaṃ atthaṃ viditvā tāyaṃ velāyaṃ imaṃ udānaṃ udānesi, na pana tassa brāhmaṇassa dhammaṃ desesi. Kasmā? Dhammadesanāya abhājanabhāvato. Tathā hi tassa brāhmaṇassa imaṃ gāthaṃ sutvā na saccābhisamayo ahosi. Yathā ca imassa, evaṃ upakassa ājīvakassa buddhaguṇappakāsanaṃ. Dhammacakkappavattanato hi pubbabhāge bhagavatā bhāsitaṃ paresaṃ suṇantānampi tapussabhallikānaṃ saraṇadānaṃ viya vāsanābhāgiyameva jātaṃ, na sekkhabhāgiyaṃ, na nibbedhabhāgiyaṃ. Esā hi dhammatāti.
ਤਤ੍ਥ ਯੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋਤਿ ਯੋ ਬਾਹਿਤਪਾਪਧਮ੍ਮਤਾਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ, ਨ ਦਿਟ੍ਠਮਙ੍ਗਲਿਕਤਾਯ ਹੁਂਹੁਙ੍ਕਾਰਕਸਾવਾਦਿਪਾਪਧਮ੍ਮਯੁਤ੍ਤੋ ਹੁਤ੍વਾ ਕੇવਲਂ ਜਾਤਿਮਤ੍ਤਕੇਨ ਬ੍ਰਹ੍ਮਞ੍ਞਂ ਪਟਿਜਾਨਾਤਿ। ਸੋ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਬਾਹਿਤਪਾਪਧਮ੍ਮਤ੍ਤਾ ਹੁਂਹੁਙ੍ਕਾਰਪ੍ਪਹਾਨੇਨ ਨਿਹੁਂਹੁਙ੍ਕੋ, ਰਾਗਾਦਿਕਸਾવਾਭਾવੇਨ ਨਿਕ੍ਕਸਾવੋ, ਭਾવਨਾਨੁਯੋਗਯੁਤ੍ਤਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਯਤਤ੍ਤੋ, ਸੀਲਸਂਯਮੇਨ વਾ ਸਂਯਤਚਿਤ੍ਤਤਾਯ ਯਤਤ੍ਤੋ, ਚਤੁਮਗ੍ਗਞਾਣਸਙ੍ਖਾਤੇਹਿ વੇਦੇਹਿ ਅਨ੍ਤਂ ਸਙ੍ਖਾਰਪਰਿਯੋਸਾਨਂ ਨਿਬ੍ਬਾਨਂ, વੇਦਾਨਂ વਾ ਅਨ੍ਤਂ ਗਤਤ੍ਤਾ વੇਦਨ੍ਤਗੂ। ਮਗ੍ਗਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯਸ੍ਸ વੁਸਿਤਤ੍ਤਾ વੁਸਿਤਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰਿਯੋ, ਧਮ੍ਮੇਨ ਸੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮવਾਦਂ વਦੇਯ੍ਯ ‘‘ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣੋ ਅਹ’’ਨ੍ਤਿ ਏਤਂ વਾਦਂ ਧਮ੍ਮੇਨ ਞਾਯੇਨ વਦੇਯ੍ਯ। ਯਸ੍ਸ ਸਕਲਲੋਕਸਨ੍ਨਿવਾਸੇਪਿ ਕੁਹਿਞ੍ਚਿ ਏਕਾਰਮ੍ਮਣੇਪਿ ਰਾਗੁਸ੍ਸਦੋ, ਦੋਸੁਸ੍ਸਦੋ, ਮੋਹੁਸ੍ਸਦੋ, ਮਾਨੁਸ੍ਸਦੋ, ਦਿਟ੍ਠੁਸ੍ਸਦੋਤਿ ਇਮੇ ਉਸ੍ਸਦਾ ਨਤ੍ਥਿ, ਅਨવਸੇਸਂ ਪਹੀਨਾਤਿ ਅਤ੍ਥੋ।
Tattha yo brāhmaṇoti yo bāhitapāpadhammatāya brāhmaṇo, na diṭṭhamaṅgalikatāya huṃhuṅkārakasāvādipāpadhammayutto hutvā kevalaṃ jātimattakena brahmaññaṃ paṭijānāti. So brāhmaṇo bāhitapāpadhammattā huṃhuṅkārappahānena nihuṃhuṅko, rāgādikasāvābhāvena nikkasāvo, bhāvanānuyogayuttacittatāya yatatto, sīlasaṃyamena vā saṃyatacittatāya yatatto, catumaggañāṇasaṅkhātehi vedehi antaṃ saṅkhārapariyosānaṃ nibbānaṃ, vedānaṃ vā antaṃ gatattā vedantagū. Maggabrahmacariyassa vusitattā vusitabrahmacariyo, dhammena so brahmavādaṃ vadeyya ‘‘brāhmaṇo aha’’nti etaṃ vādaṃ dhammena ñāyena vadeyya. Yassa sakalalokasannivāsepi kuhiñci ekārammaṇepi rāgussado, dosussado, mohussado, mānussado, diṭṭhussadoti ime ussadā natthi, anavasesaṃ pahīnāti attho.
ਚਤੁਤ੍ਥਸੁਤ੍ਤવਣ੍ਣਨਾ ਨਿਟ੍ਠਿਤਾ।
Catutthasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
ਤਿਪਿਟਕ (ਮੂਲ) • Tipiṭaka (Mūla) / ਸੁਤ੍ਤਪਿਟਕ • Suttapiṭaka / ਖੁਦ੍ਦਕਨਿਕਾਯ • Khuddakanikāya / ਉਦਾਨਪਾਲ਼ਿ • Udānapāḷi / ੪. ਹੁਂਹੁਙ੍ਕਸੁਤ੍ਤਂ • 4. Huṃhuṅkasuttaṃ
