Only Dharma. Since 1992

Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / បេដកោបទេសបាឡិ • Peṭakopadesapāḷi

៧. ហារសម្បាតភូមិ

7. Hārasampātabhūmi

៧២. ឈានំ វិរាគោ។ ចត្តារិ ឈានានិ វិត្ថារេន កាតព្ពានិ។ តានិ ទុវិធានិ; ពោជ្ឈង្គវិប្បយុត្តានិ ច ពោជ្ឈង្គសម្បយុត្តានិ ច។ តត្ថ ពោជ្ឈង្គវិប្បយុត្តានិ ពាហិរកានិ, ពោជ្ឈង្គសម្បយុត្តានិ អរិយបុគ្គលានិ។ តត្ថ យេន ឆ បុគ្គលមូលានិ តេសំ និក្ខិបេត្វា រាគចរិតោ, ទោសចរិតោ, មោហចរិតោ, រាគទោសចរិតោ, រាគមោហចរិតោ, ទោសមោហចរិតោ, សមភាគចរិតោ, ឥតិ ឥមេសំ បុគ្គលានំ ឈានំ សមាបជ្ជិតានំ បញ្ច នីវរណានិ បដិបក្ខោ តេសំ បដិឃាតាយ យថា អសមត្ថោ តីណិ អកុសលមូលានិ និគ្គណ្ហាតិ។ លោភេន អកុសលមូលេន អភិជ្ឈា ច ឧទ្ធច្ចញ្ច ឧប្បិលវតំ អលោភេន កុសលមូលេន និគ្គណ្ហាតិ, កុក្កុច្ចញ្ច វិចិកិច្ឆា ច មោហបក្ខោ, តំ អមោហេន និគ្គណ្ហាតិ។ ទោសោ ច ថិនមិទ្ធញ្ច ទោសបក្ខោ, តំ អទោសេន និគ្គណ្ហាតិ។

72. Jhānaṃ virāgo. Cattāri jhānāni vitthārena kātabbāni. Tāni duvidhāni; bojjhaṅgavippayuttāni ca bojjhaṅgasampayuttāni ca. Tattha bojjhaṅgavippayuttāni bāhirakāni, bojjhaṅgasampayuttāni ariyapuggalāni. Tattha yena cha puggalamūlāni tesaṃ nikkhipetvā rāgacarito, dosacarito, mohacarito, rāgadosacarito, rāgamohacarito, dosamohacarito, samabhāgacarito, iti imesaṃ puggalānaṃ jhānaṃ samāpajjitānaṃ pañca nīvaraṇāni paṭipakkho tesaṃ paṭighātāya yathā asamattho tīṇi akusalamūlāni niggaṇhāti. Lobhena akusalamūlena abhijjhā ca uddhaccañca uppilavataṃ alobhena kusalamūlena niggaṇhāti, kukkuccañca vicikicchā ca mohapakkho, taṃ amohena niggaṇhāti. Doso ca thinamiddhañca dosapakkho, taṃ adosena niggaṇhāti.

តត្ថ អលោភស្ស បារិបូរិយា នេក្ខម្មវិតក្កំ វិតក្កេតិ។ តត្ថ អទោសស្ស បារិបូរិយា អព្យាបាទវិតក្កំ វិតក្កេតិ។ តត្ថ អមោហស្ស បារិបូរិយា អវិហិំសាវិតក្កំ វិតក្កេតិ។ តត្ថ អលោភស្ស បារិបូរិយា វិវិត្តោ ហោតិ កាមេហិ។ តត្ថ អទោសស្ស បារិបូរិយា អមោហស្ស បារិបូរិយា ច វិវិត្តោ ហោតិ បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហិ, សវិតក្កំ សវិចារំ វិវេកជំ បីតិសុខំ បឋមំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ។

Tattha alobhassa pāripūriyā nekkhammavitakkaṃ vitakketi. Tattha adosassa pāripūriyā abyāpādavitakkaṃ vitakketi. Tattha amohassa pāripūriyā avihiṃsāvitakkaṃ vitakketi. Tattha alobhassa pāripūriyā vivitto hoti kāmehi. Tattha adosassa pāripūriyā amohassa pāripūriyā ca vivitto hoti pāpakehi akusalehi dhammehi, savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati.

វិតក្កាតិ តយោ វិតក្កា – នេក្ខម្មវិតក្កោ អព្យាបាទវិតក្កោ អវិហិំសាវិតក្កោ។ តត្ថ បឋមាភិនិបាតោ វិតក្កោ, បដិលទ្ធស្ស វិចរណំ វិចារោ។ យថា បុរិសោ ទូរតោ បុរិសំ បស្សតិ អាគច្ឆន្តំ, ន ច តាវ ជានាតិ ឯសោ ឥត្ថីតិ វា បុរិសោតិ វា យទា តុ បដិលភតិ ឥត្ថីតិ វា បុរិសោតិ វា ឯវំ វណ្ណោតិ វា ឯវំ សណ្ឋានោតិ វា ឥមេ វិតក្កយន្តោ ឧត្តរិ ឧបបរិក្ខន្តិ កិំ នុ ខោ អយំ សីលវា ឧទាហុ ទុស្សីលោ អឌ្ឍោ វា ទុគ្គតោតិ វា។ ឯវំ វិចារោ វិតក្កេ អប្បេតិ, វិចារោ ចរិយតិ ច អនុវត្តតិ ច។ យថា បក្ខី បុព្ពំ អាយូហតិ បច្ឆា នាយូហតិ យថា អាយូហនា ឯវំ វិតក្កោ, យថា បក្ខានំ បសារណំ ឯវំ វិចារោ អនុបាលតិ វិតក្កេតិ វិចរតិ វិចារេតិ។ វិតក្កយតិ វិតក្កេតិ, អនុវិចរតិ វិចារេតិ។ កាមសញ្ញាយ បដិបក្ខោ វិតក្កោ, ព្យាបាទសញ្ញាយ វិហិំសសញ្ញាយ ច បដិបក្ខោ វិចារោ។ វិតក្កានំ កម្មំ អកុសលស្ស អមនសិការោ, វិចារានំ កម្មំ ជេដ្ឋានំ សំវារណា។ យថា បលិកោ តុណ្ហិកោ សជ្ឈាយំ ករោតិ ឯវំ វិតក្កោ, យថា តំយេវ អនុបស្សតិ ឯវំ វិចារោ។ យថា អបរិញ្ញា ឯវំ វិតក្កោ។ យថា បរិញ្ញា ឯវំ វិចារោ។ និរុត្តិបដិសម្ភិទាយញ្ច បដិភានបដិសម្ភិទាយញ្ច វិតក្កោ, ធម្មបដិសម្ភិទាយញ្ច អត្ថបដិសម្ភិទាយញ្ច វិចារោ។ កល្លិតា កោសល្លត្តំ ចិត្តស្ស វិតក្កោ, អភិនីហារកោសល្លំ ចិត្តស្ស វិចារោ ។ ឥទំ កុសលំ ឥទំ អកុសលំ ឥទំ ភាវេតព្ពំ ឥទំ បហាតព្ពំ ឥទំ សច្ឆិកាតព្ពន្តិ វិតក្កោ, យថា បហានញ្ច ភាវនា ច សច្ឆិកិរិយា ច ឯវំ វិចារោ។ ឥមេសុ វិតក្កវិចារេសុ ឋិតស្ស ទុវិធំ ទុក្ខំ ន ឧប្បជ្ជតិ កាយិកញ្ច ចេតសិកញ្ច; ទុវិធំ សុខំ ឧប្បជ្ជតិ កាយិកញ្ច ចេតសិកញ្ច។ ឥតិ វិតក្កជនិតំ ចេតសិកំ សុខំ បីតិ កាយិកំ សុខំ កាយិកោយេវ។ យា តត្ថ ចិត្តស្ស ឯកគ្គតា, អយំ សមាធិ។ ឥតិ បឋមំ ឈានំ បញ្ចង្គវិប្បហីនំ បញ្ចង្គសមន្នាគតំ។

Vitakkāti tayo vitakkā – nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṃsāvitakko. Tattha paṭhamābhinipāto vitakko, paṭiladdhassa vicaraṇaṃ vicāro. Yathā puriso dūrato purisaṃ passati āgacchantaṃ, na ca tāva jānāti eso itthīti vā purisoti vā yadā tu paṭilabhati itthīti vā purisoti vā evaṃ vaṇṇoti vā evaṃ saṇṭhānoti vā ime vitakkayanto uttari upaparikkhanti kiṃ nu kho ayaṃ sīlavā udāhu dussīlo aḍḍho vā duggatoti vā. Evaṃ vicāro vitakke appeti, vicāro cariyati ca anuvattati ca. Yathā pakkhī pubbaṃ āyūhati pacchā nāyūhati yathā āyūhanā evaṃ vitakko, yathā pakkhānaṃ pasāraṇaṃ evaṃ vicāro anupālati vitakketi vicarati vicāreti. Vitakkayati vitakketi, anuvicarati vicāreti. Kāmasaññāya paṭipakkho vitakko, byāpādasaññāya vihiṃsasaññāya ca paṭipakkho vicāro. Vitakkānaṃ kammaṃ akusalassa amanasikāro, vicārānaṃ kammaṃ jeṭṭhānaṃ saṃvāraṇā. Yathā paliko tuṇhiko sajjhāyaṃ karoti evaṃ vitakko, yathā taṃyeva anupassati evaṃ vicāro. Yathā apariññā evaṃ vitakko. Yathā pariññā evaṃ vicāro. Niruttipaṭisambhidāyañca paṭibhānapaṭisambhidāyañca vitakko, dhammapaṭisambhidāyañca atthapaṭisambhidāyañca vicāro. Kallitā kosallattaṃ cittassa vitakko, abhinīhārakosallaṃ cittassa vicāro . Idaṃ kusalaṃ idaṃ akusalaṃ idaṃ bhāvetabbaṃ idaṃ pahātabbaṃ idaṃ sacchikātabbanti vitakko, yathā pahānañca bhāvanā ca sacchikiriyā ca evaṃ vicāro. Imesu vitakkavicāresu ṭhitassa duvidhaṃ dukkhaṃ na uppajjati kāyikañca cetasikañca; duvidhaṃ sukhaṃ uppajjati kāyikañca cetasikañca. Iti vitakkajanitaṃ cetasikaṃ sukhaṃ pīti kāyikaṃ sukhaṃ kāyikoyeva. Yā tattha cittassa ekaggatā, ayaṃ samādhi. Iti paṭhamaṃ jhānaṃ pañcaṅgavippahīnaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ.

តេសំយេវ វិតក្កវិចារានំ អភិក្ខណំ អាសេវនាយ តស្ស តប្បោណមានសំ ហោតិ។ តស្ស វិតក្កវិចារា ឱឡារិកា ខាយន្តិ។ យញ្ច បីតិសុខញ្ច នេក្ខម្មញ្ច ឱឡារិកំ ភវតិ។ អបិ ច សមាធិជា បីតិ រតិ ច ជាយតិ។ តស្ស វិចារារម្មណំ។ តេសំ វូបសមា អជ្ឈត្តំ ចេតោ សម្បសីទតិ។ យេ វិតក្កវិចារា ទ្វេ ធម្មានុស្សរិតព្ពា។ បច្ចុប្បន្នា ទរណិតព្ពំ។ តេសំ វូបសមា ឯកោទិភាវំ ចិត្តេកគ្គតំ ហោតិ។ តស្ស ឯកោទិភាវេន បីតិ បារិបូរិំ គច្ឆតិ។ យា បីតិ, តំ សោមនស្សិន្ទ្រិយំ, យំ សុខំ, តំ សុខិន្ទ្រិយំ។ យា ចិត្តេកគ្គតា, អយំ សមាធិ។ តំ ទុតិយំ ឈានំ ចតុរង្គសមន្នាគតំ។ សោ បីតិយា វិរាគា យាតិ ឱជហិ ជល្លសហគតំ។

Tesaṃyeva vitakkavicārānaṃ abhikkhaṇaṃ āsevanāya tassa tappoṇamānasaṃ hoti. Tassa vitakkavicārā oḷārikā khāyanti. Yañca pītisukhañca nekkhammañca oḷārikaṃ bhavati. Api ca samādhijā pīti rati ca jāyati. Tassa vicārārammaṇaṃ. Tesaṃ vūpasamā ajjhattaṃ ceto sampasīdati. Ye vitakkavicārā dve dhammānussaritabbā. Paccuppannā daraṇitabbaṃ. Tesaṃ vūpasamā ekodibhāvaṃ cittekaggataṃ hoti. Tassa ekodibhāvena pīti pāripūriṃ gacchati. Yā pīti, taṃ somanassindriyaṃ, yaṃ sukhaṃ, taṃ sukhindriyaṃ. Yā cittekaggatā, ayaṃ samādhi. Taṃ dutiyaṃ jhānaṃ caturaṅgasamannāgataṃ. So pītiyā virāgā yāti ojahi jallasahagataṃ.

៧៣. តត្ថ សោមនស្សចិត្តមុបាទានន្តិ ច សោ តំ វិចិនន្តោ ឧបេក្ខមេវ មនសិករោតិ។ សោ បីតិយា វិរាគា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ។ យថា ច បីតិយា សុខមានិតំ, តំ កាយេន បដិសំវេទេតិ សម្បជានោ វិហរតិ។ យេន សតិសម្បជញ្ញេន ឧបេក្ខាបារិបូរិំ គច្ឆតិ។ ឥទំ តតិយំ ឈានំ ចតុរង្គសមន្នាគតំ។

73. Tattha somanassacittamupādānanti ca so taṃ vicinanto upekkhameva manasikaroti. So pītiyā virāgā upekkhako viharati. Yathā ca pītiyā sukhamānitaṃ, taṃ kāyena paṭisaṃvedeti sampajāno viharati. Yena satisampajaññena upekkhāpāripūriṃ gacchati. Idaṃ tatiyaṃ jhānaṃ caturaṅgasamannāgataṃ.

តថា កាយិកស្ស សុខស្ស បហានាយ បឋមេ ឈានេ សោមនស្សិន្ទ្រិយំ និរុជ្ឈតិ។ ទុតិយេ ឈានេ ទុក្ខិន្ទ្រិយំ និរុជ្ឈតិ។ សោ សុខស្ស ច បហានា ទុក្ខស្ស ច បហានា បុព្ពេវ សោមនស្សទោមនស្សានំ អត្ថង្គមា អទុក្ខមសុខំ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិំ ចតុត្ថំ ឈានំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ ។ តត្ថ ចតូហិ ឥន្ទ្រិយេហិ ឧបេក្ខា បសាទា ហោតិ, ទុក្ខិន្ទ្រិយេន ទោមនស្សិន្ទ្រិយេន សុខិន្ទ្រិយេន សោមនស្សិន្ទ្រិយេន ច។ តេសំ និរោធា ឧបេក្ខាសម្បជញ្ញំ ហោតិ, តត្ថ សុខិន្ទ្រិយេន សោមនស្សិន្ទ្រិយេន ច អសតិ ហោតិ, តេសំ និរោធា សតិមា ហោតិ, ទុក្ខិន្ទ្រិយេន ទោមនស្សិន្ទ្រិយេន ច អសម្បជញ្ញំ, តេសំ និរោធា សម្បជញ្ញំ ហោតិ, ឥតិ ឧបេក្ខាយ ច សញ្ញា, សតោ សម្បជានោ ចិត្តេកគ្គតា ច ឥទំ វុច្ចតេ ច ចតុត្ថំ ឈានំ។

Tathā kāyikassa sukhassa pahānāya paṭhame jhāne somanassindriyaṃ nirujjhati. Dutiye jhāne dukkhindriyaṃ nirujjhati. So sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati . Tattha catūhi indriyehi upekkhā pasādā hoti, dukkhindriyena domanassindriyena sukhindriyena somanassindriyena ca. Tesaṃ nirodhā upekkhāsampajaññaṃ hoti, tattha sukhindriyena somanassindriyena ca asati hoti, tesaṃ nirodhā satimā hoti, dukkhindriyena domanassindriyena ca asampajaññaṃ, tesaṃ nirodhā sampajaññaṃ hoti, iti upekkhāya ca saññā, sato sampajāno cittekaggatā ca idaṃ vuccate ca catutthaṃ jhānaṃ.

តត្ថ យោ រាគចរិតោ បុគ្គលោ តស្ស សុខិន្ទ្រិយញ្ច សោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច; យោ ទោសចរិតោ បុគ្គលោ តស្ស ទុក្ខិន្ទ្រិយញ្ច ទោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច; យោ មោហចរិតោ បុគ្គលោ តស្ស អសតិ ច អសម្បជញ្ញញ្ច។

Tattha yo rāgacarito puggalo tassa sukhindriyañca somanassindriyañca; yo dosacarito puggalo tassa dukkhindriyañca domanassindriyañca; yo mohacarito puggalo tassa asati ca asampajaññañca.

តត្ថ រាគចរិតស្ស បុគ្គលស្ស តតិយេ ឈានេ ចតុត្ថេ ច អនុនយោ និរុជ្ឈតិ, ទោសចរិតស្ស បឋមេ ឈានេ ទុតិយេ ច បដិឃំ និរុជ្ឈតិ, មោហចរិតស្ស បុគ្គលស្ស បឋមេ ឈានេ ទុតិយេ ច អសម្បជញ្ញំ និរុជ្ឈតិ។ តតិយេ ឈានេ ចតុត្ថេ ច អសតិ និរុជ្ឈតិ, ឯវមេវ តេសំ តិណ្ណំ បុគ្គលានំ ចត្តារិ ឈានានិ វោទានំ គមិស្សន្តិ។

Tattha rāgacaritassa puggalassa tatiye jhāne catutthe ca anunayo nirujjhati, dosacaritassa paṭhame jhāne dutiye ca paṭighaṃ nirujjhati, mohacaritassa puggalassa paṭhame jhāne dutiye ca asampajaññaṃ nirujjhati. Tatiye jhāne catutthe ca asati nirujjhati, evameva tesaṃ tiṇṇaṃ puggalānaṃ cattāri jhānāni vodānaṃ gamissanti.

តត្ថ រាគទោសចរិតស្ស បុគ្គលស្ស អសម្បជញ្ញញ្ច អនុនយោ ច បដិឃញ្ច, តេន ហានភាគិយំ ¹ ឈានំ ហោតិ។ តត្ថ រាគមោហចរិតស្ស បុគ្គលស្ស អនុនយត្តំ ច អាទីនវំ ទស្សិតា, តំ តស្ស ហានភាគិយំ ឈានំ ហោតិ។ តត្ថ ទោសមោហចរិតស្ស បុគ្គលស្ស បដិឃោ ច អសតិ ច អសម្បជញ្ញញ្ច អាទីនវំ ទស្សិតា តេន តស្ស ហានភាគិយំ ឈានំ ហោតិ។

Tattha rāgadosacaritassa puggalassa asampajaññañca anunayo ca paṭighañca, tena hānabhāgiyaṃ ² jhānaṃ hoti. Tattha rāgamohacaritassa puggalassa anunayattaṃ ca ādīnavaṃ dassitā, taṃ tassa hānabhāgiyaṃ jhānaṃ hoti. Tattha dosamohacaritassa puggalassa paṭigho ca asati ca asampajaññañca ādīnavaṃ dassitā tena tassa hānabhāgiyaṃ jhānaṃ hoti.

តត្ថ រាគទោសមោហសមភាគចរិតស្ស បុគ្គលស្ស វិសេសភាគិយំ ឈានំ ហោតិ, ឥមានិ ចត្តារិ ឈានានិ សត្តសុ បុគ្គលេសុ និទ្ទិសិតព្ពានិ។ ចតូសុ ច សមាធីសុ ឆន្ទសមាធិនា បឋមំ ឈានំ, វីរិយសមាធិនា ទុតិយំ ឈានំ, ចិត្តសមាធិនា តតិយំ ឈានំ, វីមំសាសមាធិនា ចតុត្ថំ ឈានំ។ អប្បណិហិតេន បឋមំ ឈានំ, សុញ្ញតាយ ទុតិយំ ឈានំ, អនិមិត្តេន តតិយំ ឈានំ, អានាបានស្សតិយា ចតុត្ថំ ឈានំ។ កាមវិតក្កព្យាបាទានញ្ច តំ តំ វូបសមេន បឋមំ ឈានំ ហោតិ, វិតក្កវិចារានំ វូបសមេន ទុតិយំ ឈានំ, សុខិន្ទ្រិយសោមនស្សិន្ទ្រិយានំ វូបសមេន តតិយំ ឈានំ, កាយសង្ខារានំ វូបសមេន ចតុត្ថំ ឈានញ្ច។ ចាគាធិដ្ឋានេន បឋមំ ឈានំ, សច្ចាធិដ្ឋានេន ទុតិយំ ឈានំ, បញ្ញាធិដ្ឋានេន តតិយំ ឈានំ, ឧបសមាធិដ្ឋានេន ចតុត្ថំ ឈានំ។ ឥមានិ ចត្តារិ ឈានានិ សង្ខេបនិទ្ទេសេន និទ្ទិដ្ឋានិ, តត្ថ សមាធិន្ទ្រិយំ បារិបូរិំ គច្ឆតិ។ អនុវត្តនកានិ ចត្តារិ, តត្ថ យោ បឋមំ ឈានំ និស្សាយ អាសវក្ខយំ បាបុណាតិ, សោ សុខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ ទោមនស្សិន្ទ្រិយបដិបក្ខេន។ យោ ទុតិយំ ឈានំ និស្សាយ អាសវានំ ខយំ បាបុណាតិ, សោ សុខាយ បដិបទាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ ទុក្ខិន្ទ្រិយបដិបក្ខេន។ យោ តតិយំ ឈានំ និស្សាយ អាសវានំ ខយំ បាបុណាតិ, សោ សុខាយ បដិបទាយ ទន្ធាភិញ្ញាយ សោមនស្សិន្ទ្រិយបដិបក្ខេន។ យោ ចតុត្ថំ ឈានំ និស្សាយ អាសវានំ ខយំ បាបុណាតិ, សោ សុខាយ បដិបទាយ ខិប្បាភិញ្ញាយ សុខិន្ទ្រិយបដិបក្ខេន គតោ។

Tattha rāgadosamohasamabhāgacaritassa puggalassa visesabhāgiyaṃ jhānaṃ hoti, imāni cattāri jhānāni sattasu puggalesu niddisitabbāni. Catūsu ca samādhīsu chandasamādhinā paṭhamaṃ jhānaṃ, vīriyasamādhinā dutiyaṃ jhānaṃ, cittasamādhinā tatiyaṃ jhānaṃ, vīmaṃsāsamādhinā catutthaṃ jhānaṃ. Appaṇihitena paṭhamaṃ jhānaṃ, suññatāya dutiyaṃ jhānaṃ, animittena tatiyaṃ jhānaṃ, ānāpānassatiyā catutthaṃ jhānaṃ. Kāmavitakkabyāpādānañca taṃ taṃ vūpasamena paṭhamaṃ jhānaṃ hoti, vitakkavicārānaṃ vūpasamena dutiyaṃ jhānaṃ, sukhindriyasomanassindriyānaṃ vūpasamena tatiyaṃ jhānaṃ, kāyasaṅkhārānaṃ vūpasamena catutthaṃ jhānañca. Cāgādhiṭṭhānena paṭhamaṃ jhānaṃ, saccādhiṭṭhānena dutiyaṃ jhānaṃ, paññādhiṭṭhānena tatiyaṃ jhānaṃ, upasamādhiṭṭhānena catutthaṃ jhānaṃ. Imāni cattāri jhānāni saṅkhepaniddesena niddiṭṭhāni, tattha samādhindriyaṃ pāripūriṃ gacchati. Anuvattanakāni cattāri, tattha yo paṭhamaṃ jhānaṃ nissāya āsavakkhayaṃ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya domanassindriyapaṭipakkhena. Yo dutiyaṃ jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya dukkhindriyapaṭipakkhena. Yo tatiyaṃ jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya dandhābhiññāya somanassindriyapaṭipakkhena. Yo catutthaṃ jhānaṃ nissāya āsavānaṃ khayaṃ pāpuṇāti, so sukhāya paṭipadāya khippābhiññāya sukhindriyapaṭipakkhena gato.

បកិណ្ណកនិទ្ទេសោ។

Pakiṇṇakaniddeso.

៧៤. យានិ ចត្តារិ ឈានានិ, តេសំ ឈានានំ ឥមានិ អង្គានិ, តេសំ អង្គានំ សមូហោ ³ អស្ស អង្គា, អយំ ឈានភូមិ កោ វិសេសោតិ អស្ស វិសេសោ។ ឥមេ សម្ភារា តេហិ អយំ សមុទាគមោ, តស្ស សមុទាគមស្ស អយំ ឧបនិសា, តាយ ឧបនិសាយ អយំ ភាវនា។ តស្សា ភាវនាយ អយំ អាទីនវោ។ តេន អយំ បរិហានិ។ កស្ស បរិហានីតិ តទុបគជ្ឈាយិនោ ⁴។ តំ យថា ភណិតំ បច្ចវេក្ខន្តោ អយំ វិសេសោ។ តេន វិសេសេន អយំ អស្សាទោ, សោ កស្ស អស្សាទោ អឈានិយា ឈាយិនោ, តស្សា អឈានិយា ឈាយិនោ, ឥទំ កល្លិតា កោសល្លេ ឋិតជ្ឈានំ អនោមទ្ទិយតំ គច្ឆតិ ឈានពលំ, ឈានពលេ ឋិតស្ស អយំ បារមិប្បត្តស្ស ឥមានិ ឈានង្គានិ អនាវិលសង្កប្បោ បឋមេ ឈានេ ឈានង្គានិ ភាវី។ សោ បីតិ តទនុសារិត្តាវ បឋមេ ឈានេ ឈានង្គំ តស្សង្គុនោ ច ធម្មា តទភិសន្និតាយ ច។ បីតិ ទុតិយេ ឈានេ ឈានង្គធម្មតា ខោ បន តថា បវត្តស្ស សហគតំ ឈានង្គធម្មំ សសុខតាយ អជ្ឈត្តំ សម្បសាទោ ទុតិយេ ឈានេ ឈានង្គំ មនោសម្បសាទនតាយ តទភិសន្និតាយ ច។ បីតិ ទុតិយេ ឈានេ ឈានង្គំ អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ សមាធិតា ⁵ បីតិ ទុតិយេ ឈានេ ឈានង្គំ, ចេតសោ ឯកោទិភាវោ ទុតិយេ ឈានេ ឈានង្គំ, ឧបេក្ខា ផស្សតា តតិយេ ឈានេ ឈានង្គំ, សុខំ តស្ស អង្គន្តិ ច។ ចេតសោ ឯកោទិភាវោ ចតុត្ថេ ឈានេ ឈានង្គំ, ឧបេក្ខា អទុក្ខមសុខា ចតុត្ថេ ឈានេ ឈានង្គំ, អភិនិសាភូមិ ឧបេក្ខាសតិបារិសុទ្ធិ ចតុត្ថេ ឈានេ ឈានង្គំ។ សតិបារិសុទ្ធិ ច អនេកជ្ឈាភូមីសុ ឈានង្គសមាយុត្តា បីតិ ចេតសោ ឯកោទិភាវោ ចតុត្ថេ ឈានេ ឈានង្គំ។

74. Yāni cattāri jhānāni, tesaṃ jhānānaṃ imāni aṅgāni, tesaṃ aṅgānaṃ samūho ⁶ assa aṅgā, ayaṃ jhānabhūmi ko visesoti assa viseso. Ime sambhārā tehi ayaṃ samudāgamo, tassa samudāgamassa ayaṃ upanisā, tāya upanisāya ayaṃ bhāvanā. Tassā bhāvanāya ayaṃ ādīnavo. Tena ayaṃ parihāni. Kassa parihānīti tadupagajjhāyino ⁷. Taṃ yathā bhaṇitaṃ paccavekkhanto ayaṃ viseso. Tena visesena ayaṃ assādo, so kassa assādo ajhāniyā jhāyino, tassā ajhāniyā jhāyino, idaṃ kallitā kosalle ṭhitajjhānaṃ anomaddiyataṃ gacchati jhānabalaṃ, jhānabale ṭhitassa ayaṃ pāramippattassa imāni jhānaṅgāni anāvilasaṅkappo paṭhame jhāne jhānaṅgāni bhāvī. So pīti tadanusārittāva paṭhame jhāne jhānaṅgaṃ tassaṅguno ca dhammā tadabhisannitāya ca. Pīti dutiye jhāne jhānaṅgadhammatā kho pana tathā pavattassa sahagataṃ jhānaṅgadhammaṃ sasukhatāya ajjhattaṃ sampasādo dutiye jhāne jhānaṅgaṃ manosampasādanatāya tadabhisannitāya ca. Pīti dutiye jhāne jhānaṅgaṃ ajjhattaṃ sampasādanaṃ samādhitā ⁸ pīti dutiye jhāne jhānaṅgaṃ, cetaso ekodibhāvo dutiye jhāne jhānaṅgaṃ, upekkhā phassatā tatiye jhāne jhānaṅgaṃ, sukhaṃ tassa aṅganti ca. Cetaso ekodibhāvo catutthe jhāne jhānaṅgaṃ, upekkhā adukkhamasukhā catutthe jhāne jhānaṅgaṃ, abhinisābhūmi upekkhāsatipārisuddhi catutthe jhāne jhānaṅgaṃ. Satipārisuddhi ca anekajjhābhūmīsu jhānaṅgasamāyuttā pīti cetaso ekodibhāvo catutthe jhāne jhānaṅgaṃ.

តត្ថ កតមា ឈានភូមិ? សវិតក្កេ សវិចារេ វិវេកា អនុគតា បឋមេ ឈានេ ឈានភូមិ។ អវិតក្កេ អវិចារេ អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ ជនិតំ បីតិមនុគតា ទុតិយេ ឈានេ ឈានភូមិ។ សុខសាតសមោហិតា សប្បីតិកា តតិយេ ឈានេ ឈានភូមិ។ តស្ស សុខទុក្ខសហគតា អភិនីហារសហគតា ចតុត្ថេ ឈានេ ឈានភូមិ។ អប្បមាណសហគតា សត្តារម្មណា បឋមេ ឈានេ ឈានភូមិ។ អភិភូមិអាយតនសហគតា រូបសញ្ញីសុ ទុតិយេ ឈានេ ឈានភូមិ។ វិមោក្ខសហគតានំ វិមោក្ខេសុ តតិយេ ឈានេ ឈានភូមិ។ អនុបស្សនាសហគតា កាយសង្ខារា សម្មា ចតុត្ថស្ស ឈានស្ស ភូមិ។

Tattha katamā jhānabhūmi? Savitakke savicāre vivekā anugatā paṭhame jhāne jhānabhūmi. Avitakke avicāre ajjhattaṃ sampasādanaṃ janitaṃ pītimanugatā dutiye jhāne jhānabhūmi. Sukhasātasamohitā sappītikā tatiye jhāne jhānabhūmi. Tassa sukhadukkhasahagatā abhinīhārasahagatā catutthe jhāne jhānabhūmi. Appamāṇasahagatā sattārammaṇā paṭhame jhāne jhānabhūmi. Abhibhūmiāyatanasahagatā rūpasaññīsu dutiye jhāne jhānabhūmi. Vimokkhasahagatānaṃ vimokkhesu tatiye jhāne jhānabhūmi. Anupassanāsahagatā kāyasaṅkhārā sammā catutthassa jhānassa bhūmi.

៧៥. តត្ថ កតមេ ឈានវិសេសា? វិវិច្ចេវ កាមេហិ វិវិច្ច បាបកេហិ អកុសលេហិ ធម្មេហិ ចិត្តចេតសិកសហគតា កាមធាតុសមតិក្កមនតាបិ, អយំ ឈានវិសេសោ។ អវិតក្កា ចេវ អវិចារា ច សប្បីតិកាយ សតិសហគតាយ បីតិសហគតា សញ្ញាមនសិការា សមុទាចរន្តិ។ អយំ ឈានវិសេសោ។ អវិតក្កាយ ភូមិយា អវិចារេយេវ សតិ អនុគតា ឧបេក្ខាសហគតា មនសិការា សមុទាចរន្តិ។ តទនុធម្មតាយ ច សតិ សណ្ឌហតិ ⁹។ តញ្ច ភូមិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ ឈានវិសេសោ។ សតិបារិសុទ្ធិសហគតា សញ្ញាមនសិការា សមុទាចរន្តិ, តញ្ច ភូមិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ ឈានវិសេសោ។ វិញ្ញាណញ្ចាយតនសហគតាយ ភូមិយំ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសហគតា សញ្ញាមនសិការា សមុទាចរន្តិ, តញ្ច ភូមិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរតិ, អយំ ឈានវិសេសោ។

75. Tattha katame jhānavisesā? Vivicceva kāmehi vivicca pāpakehi akusalehi dhammehi cittacetasikasahagatā kāmadhātusamatikkamanatāpi, ayaṃ jhānaviseso. Avitakkā ceva avicārā ca sappītikāya satisahagatāya pītisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti. Ayaṃ jhānaviseso. Avitakkāya bhūmiyā avicāreyeva sati anugatā upekkhāsahagatā manasikārā samudācaranti. Tadanudhammatāya ca sati saṇḍahati ¹⁰. Tañca bhūmiṃ upasampajja viharati, ayaṃ jhānaviseso. Satipārisuddhisahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, tañca bhūmiṃ upasampajja viharati, ayaṃ jhānaviseso. Viññāṇañcāyatanasahagatāya bhūmiyaṃ ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, tañca bhūmiṃ upasampajja viharati, ayaṃ jhānaviseso.

ឈានសម្ភារា នេក្ខម្មវិតក្កោ សម្ភារោ កាមវិតក្កវិនោទនាធិប្បាយតា។ អព្យាបាទវិតក្កោ សម្ភារោ ព្យាបាទវិតក្កបដិវិនោទនាធិប្បាយតា។ អវិហិំសាវិតក្កោ សម្ភារោ វិហិំសាវិតក្កបដិវិនោទនាធិប្បាយតា។ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារតា អប្បិច្ឆតា សម្ភារោ បរិសុទ្ធាជីវោ ចតុន្នំ សមាបត្តីនំ សម្ភារោ អកម្មស្ស វិហារិតា។ មគ្គសម្ភារោ សមាបត្តិបជ្ជនតា។ ផលសម្ភារោ ឈាននិព្ពត្តិតាយ ឈានសមុទាគមោ។ កុសលហេតុ យំ ឈានំ សមុទយំ គច្ឆន្តិ កោ ច ¹¹ ន កុតោចិ នេក្ខម្មប្បត្តា សមុទាគច្ឆន្តិ។ អាលម្ពនិរោធសមាធិ សន្តោ សមុទាគច្ឆន្តិ។ អវីតិក្កន្តា សមុទាគច្ឆន្តិ។ សុខិន្ទ្រិយំ សោមនស្សិន្ទ្រិយំ បហានាយ តេ ច អព្យាបជ្ជតាយ សមុទាគច្ឆន្តិ។ តំ បន សន្ធាយ សមុទាគច្ឆន្តិ។ អបរិទាហនាយ សមុទាគច្ឆន្តិ។ អយំ ញាណសមុទាគមោ។

Jhānasambhārā nekkhammavitakko sambhāro kāmavitakkavinodanādhippāyatā. Abyāpādavitakko sambhāro byāpādavitakkapaṭivinodanādhippāyatā. Avihiṃsāvitakko sambhāro vihiṃsāvitakkapaṭivinodanādhippāyatā. Indriyesu guttadvāratā appicchatā sambhāro parisuddhājīvo catunnaṃ samāpattīnaṃ sambhāro akammassa vihāritā. Maggasambhāro samāpattipajjanatā. Phalasambhāro jhānanibbattitāya jhānasamudāgamo. Kusalahetu yaṃ jhānaṃ samudayaṃ gacchanti ko ca ¹² na kutoci nekkhammappattā samudāgacchanti. Ālambanirodhasamādhi santo samudāgacchanti. Avītikkantā samudāgacchanti. Sukhindriyaṃ somanassindriyaṃ pahānāya te ca abyāpajjatāya samudāgacchanti. Taṃ pana sandhāya samudāgacchanti. Aparidāhanāya samudāgacchanti. Ayaṃ ñāṇasamudāgamo.

៧៦. តត្ថ កតមា ឧបនិសា? កល្យាណមិត្តតា ឈានស្ស ឧបនិសា។ កល្យាណសម្បវង្កតា ឈានស្ស ឧបនិសា។ ឥន្ទ្រិយេសុ គុត្តទ្វារតា ឈានស្ស ឧបនិសា។ អសន្តុដ្ឋិតា កុសលេសុ ធម្មេសុ ឈានស្ស ឧបនិសា។ សទ្ធម្មស្សវនំ ឈានស្ស ឧបនិសា។ សំវេជនិយេ ឋានេ សំវិគ្គស្ស យោនិសោ បធានំ។ អយំ ឈានោបនិសា។

76. Tattha katamā upanisā? Kalyāṇamittatā jhānassa upanisā. Kalyāṇasampavaṅkatā jhānassa upanisā. Indriyesu guttadvāratā jhānassa upanisā. Asantuṭṭhitā kusalesu dhammesu jhānassa upanisā. Saddhammassavanaṃ jhānassa upanisā. Saṃvejaniye ṭhāne saṃviggassa yoniso padhānaṃ. Ayaṃ jhānopanisā.

តត្ថ កតមា ភាវនា? មេត្តាសេវនា អព្យាបាទវិតក្កភាវនា។ ករុណាសេវនា អវិហិំសាវិតក្កភាវនា។ មុទិតាភាវនា បីតិសុខសម្បជញ្ញា ការិតា។ ឧបេក្ខាភាវនា បស្សវតា ឧបេក្ខាភាវនា អបស្សវតា ឧបេក្ខា ច អជ្ឈុបេក្ខា ច, អសុភសញ្ញាភាវនា ទុក្ខាបដិបទា ទន្ធាភិញ្ញា ភវសន្ធាភិញ្ញា ភវសន្ធានំ, សា ឆព្ពិធា ភាវនា ភាវិតា ពហុលីកតា អនុដ្ឋិតា វត្ថុកតា យានីកតា បរិចិតា សុសមារទ្ធា។ អយំ ភាវនា។

Tattha katamā bhāvanā? Mettāsevanā abyāpādavitakkabhāvanā. Karuṇāsevanā avihiṃsāvitakkabhāvanā. Muditābhāvanā pītisukhasampajaññā kāritā. Upekkhābhāvanā passavatā upekkhābhāvanā apassavatā upekkhā ca ajjhupekkhā ca, asubhasaññābhāvanā dukkhāpaṭipadā dandhābhiññā bhavasandhābhiññā bhavasandhānaṃ, sā chabbidhā bhāvanā bhāvitā bahulīkatā anuṭṭhitā vatthukatā yānīkatā paricitā susamāraddhā. Ayaṃ bhāvanā.

ឯវំ ភាវយន្តស្ស អយំ អាទីនវោ។ បឋមេ ឈានេ សង្ខារសមន្នាគតោ ឯសោ ធម្មោ អស្សុតោ សាសវោ។ សចេ ឯស ធម្មោ អយំ សីលោ អាសន្នបដិបក្ខោ ច ឯស ធម្មោ កាមោ បតិចារោ បតិវិចារោ សមាបត្តីនំ ច សព្ពោឡារិកោ ឯស ធម្មោ វិតក្កវិចារោ ច។ តត្ថ ចិត្តំ ខោភេន្តិ, កាយោ ចេត្ថ កិលមតិ, កាយម្ហិ ចេត្ថ កិលន្តេ ចិត្តំ វិហញ្ញតិ។ អនភិនីហារក្ខមោវ អភិញ្ញានំ ឥមេ អាទីនវា បឋមេ ឈានេ។

Evaṃ bhāvayantassa ayaṃ ādīnavo. Paṭhame jhāne saṅkhārasamannāgato eso dhammo assuto sāsavo. Sace esa dhammo ayaṃ sīlo āsannapaṭipakkho ca esa dhammo kāmo paticāro pativicāro samāpattīnaṃ ca sabboḷāriko esa dhammo vitakkavicāro ca. Tattha cittaṃ khobhenti, kāyo cettha kilamati, kāyamhi cettha kilante cittaṃ vihaññati. Anabhinīhārakkhamova abhiññānaṃ ime ādīnavā paṭhame jhāne.

ទុតិយេ ឈានេ ឥមេ អាទីនវា បីតិផរណសហគតោ ច ឯសោ ធម្មោ, ន សមុទាចារស្សេតិ ចិត្តំ។ អសោធយំ ឧបគមោ ចេស ធម្មោ ឧបគមិបរិស្សយោ ¹³ ទោមនស្សបច្ចត្ថិកោ ចេស ធម្មោ។ តត្ថ តត្ថ យុត្តីនំ បីតិ បរជ្ជតោ ចេស ធម្មោ ទុក្ករំ ហោតិ, អវត្តសន្តាសភូមិបរិវជ្ជយន្តោ ចតូសុ ទុក្ខតាសុ ឯស ធម្មោ អនុវិទ្ធាបនសទ្ធាយ ¹⁴ ទុក្ខតាយ ច ន បលិពោធទុក្ខតាយ ច អភិញ្ញាទុក្ខតាយ ច រោគទុក្ខតាយ ច, ឥមេ អាទីនវា ទុតិយេ ឈានេ។

Dutiye jhāne ime ādīnavā pītipharaṇasahagato ca eso dhammo, na samudācārasseti cittaṃ. Asodhayaṃ upagamo cesa dhammo upagamiparissayo ¹⁵ domanassapaccatthiko cesa dhammo. Tattha tattha yuttīnaṃ pīti parajjato cesa dhammo dukkaraṃ hoti, avattasantāsabhūmiparivajjayanto catūsu dukkhatāsu esa dhammo anuviddhāpanasaddhāya ¹⁶ dukkhatāya ca na palibodhadukkhatāya ca abhiññādukkhatāya ca rogadukkhatāya ca, ime ādīnavā dutiye jhāne.

តត្ថ កតមេ អាទីនវា តតិយេ ឈានេ? ឧបេក្ខាសុខសហគតាយ តត្ថ សាតាវីនំ បញ្ចន្នំ ឧបេក្ខាសុខំ បរិវត្តិតោ ឯស ធម្មោ តេន និច្ចសញ្ញិតានញ្ច យំ ហោតិ។ ទុក្ខោបនិយំ សុខំ ចិត្តស្ស សង្ខោភតំ ឧបាទាយ សុខទុក្ខាយ គតោ សវតិ។ សុខទុក្ខានុកតញ្ច ឧបាទាយ អនភិហារក្ខមំ ចិត្តំ ហោតិ។ អភិញ្ញាយ សច្ឆិកិរិយាសុ សព្ពេបិ ចេតេ ធម្មា តីសុ ឈានសមាបត្តីសុ ចតូហិ ច ទុក្ខតាហិ អនុវិទ្ធានំ សា ភយា ទុក្ខតាយ បលិពោធទុក្ខតាយ ច អភិញ្ញាយ ទុក្ខតាយ ច ឥមេ អាទីនវា តតិយេ ឈានេ។

Tattha katame ādīnavā tatiye jhāne? Upekkhāsukhasahagatāya tattha sātāvīnaṃ pañcannaṃ upekkhāsukhaṃ parivattito esa dhammo tena niccasaññitānañca yaṃ hoti. Dukkhopaniyaṃ sukhaṃ cittassa saṅkhobhataṃ upādāya sukhadukkhāya gato savati. Sukhadukkhānukatañca upādāya anabhihārakkhamaṃ cittaṃ hoti. Abhiññāya sacchikiriyāsu sabbepi cete dhammā tīsu jhānasamāpattīsu catūhi ca dukkhatāhi anuviddhānaṃ sā bhayā dukkhatāya palibodhadukkhatāya ca abhiññāya dukkhatāya ca ime ādīnavā tatiye jhāne.

តត្ថ កតមេ អាទីនវា ចតុត្ថេ ឈានេ? អាកិញ្ចញ្ញាសមាបត្តិកា តេ ធម្មានុសមាបត្តិកា ឯតិស្សា ច ភូមិយំ សាតានំ ពាលបុថុជ្ជនានំ អនេកវិធានិ ទិដ្ឋិគតានិ ឧប្បជ្ជន្តិ។ ឱឡារិកា សុខុមេហិ ច រូបសញ្ញាហិ អនុវិធានិ ឯតានិ ឈានានិ សទា អនុទយមេត្តាឈានកលានុទនុកលាយ សាធារណា, ទុក្ករា ច សព្ពេ ចត្តារោ មហាសម្ភារា សមុទាគតានិ ច ឯតានិ ឈានានិ អញ្ញមញ្ញំ និស្សាយ សមុទាគច្ឆន្តិ។ ឯត្ថ សមុទាគតា ច ឯតេ ធម្មា ន សមត្តា ហោន្តិ។ អសមុគ្គហិតនិមិត្តា ច ឯតេ ធម្មា បរិហាយន្តិ។ និរុជ្ឈន្តិ ច ឯតេ ធម្មា ន ឧបាទិយន្តិ និរុជ្ឈង្គានិ ច, ឯតេសំ ធម្មានំ ឈានានិ និមិត្តានិ ន ឈាននិមិត្តសញ្ញា វោកិរតិ។ អប្បដិលទ្ធបុព្ពា ច ឈាយីវសេន ច ភវតិ ¹⁷។ ឥមេហិ អាទីនវេហិ អយំ ឈានបរិហានិ។

Tattha katame ādīnavā catutthe jhāne? Ākiñcaññāsamāpattikā te dhammānusamāpattikā etissā ca bhūmiyaṃ sātānaṃ bālaputhujjanānaṃ anekavidhāni diṭṭhigatāni uppajjanti. Oḷārikā sukhumehi ca rūpasaññāhi anuvidhāni etāni jhānāni sadā anudayamettājhānakalānudanukalāya sādhāraṇā, dukkarā ca sabbe cattāro mahāsambhārā samudāgatāni ca etāni jhānāni aññamaññaṃ nissāya samudāgacchanti. Ettha samudāgatā ca ete dhammā na samattā honti. Asamuggahitanimittā ca ete dhammā parihāyanti. Nirujjhanti ca ete dhammā na upādiyanti nirujjhaṅgāni ca, etesaṃ dhammānaṃ jhānāni nimittāni na jhānanimittasaññā vokirati. Appaṭiladdhapubbā ca jhāyīvasena ca bhavati ¹⁸. Imehi ādīnavehi ayaṃ jhānaparihāni.

៧៧. និរោធសមាបត្តិយា អបដិសង្ខាយ អវសេសសញ្ញិនោ អាកិញ្ចញ្ញាយតនសហគតា សញ្ញាមនសិការា សមុទាចរន្តិ, សោ និរោធសមាបត្តិតោ បរិហាយតិ។ អានេញ្ជសញ្ញិនោ អសញ្ញាយតនំ សមាបន្នស្ស អាកិញ្ចញ្ញាយតនសហគតា មនសិការា សមុទាចរន្តិ, តញ្ច ភូមិំ ន បជានាតិ, សោ តតោ បរិហាយតិ។ អាកិញ្ចញ្ញាយតនំ សមាបន្នស្ស វិញ្ញាណញ្ចាយតនសញ្ញា មនសិការា សមុទាចរន្តិ, តញ្ច ភូមិំ ន បជានាតិ, សោ តតោ បរិហាយតិ។ វិញ្ញាណញ្ចាយតនំ សមាបន្នស្ស រូបសញ្ញាសហគតា។ វិត្ថារេន…បេ.… យាវ បឋមេ ឈានេ កាមសញ្ញាសហគតា កាតព្ពា។ សកស្ស ¹⁹ បរិហាយតិ, កលង្កជ្ឈានេ កលង្កំ ឈាយតិ, បរិសមន្តតោ ឈាយតិ, ភិន្ទន្តោ ឈាយតិ, ន សជ្ឈាយតិ, អាយូហន្តោ ឈាយតិ, កិញ្ចិ ច និបរិចិតោ ឈាយតិ។ អតិវិធាវន្តោ ឈាយតិ, អតិមញ្ញន្តោ ឈាយតិ, កាយសង្ខារេ អប្បដិសម្ភារេ ឈាយតិ, បរិយុដ្ឋានស្ស និស្សរណំ អជានន្តោ ឈាយតិ, នីវរណាភិភូតោ ឈាយតិ, អស្សាបត្តិមនសិករោន្តោ ឈានស្ស អស្សាទោ កាមរាគបរិយុដ្ឋានំ បហានំ ឈានស្ស អស្សាទោ កាមរាគហេតូនំ ធម្មានំ ឧទយន្តិ, និរុជ្ឈង្គានិ ឯតេសំ ធម្មានំ ឈានានិ ឧបរិមា សុខុបេក្ខា កាមកម្មកិលេសានំ បហានំ អស្សាទោ, ឯវំ ខោ បុន ឈានស្ស អស្សាទោ មហាសំវាសមប្បីឡិតេ លោកសំនិវាសេ អសម្ពោធោកាសា វិគមេស្សមិទំ ឈានប្បហានា។ អយំ បលិរោធមប្បលិរោធលោកសន្និវាសេ ឯសនិធមិទំ ឈានំ អនមតគ្គសំសារសមាបន្នានំ សត្តានំ សំសារប្បហាននា អានិសំសោ, យមិទំ ឈានស្ស អស្សាទោ កាយស្ស អឈានិយឈាយិនោ ភវតិ។ អឈានិយឈានិយឈាយីហិ អបរាមសន្តោ អឈានិយឈាយិតំ ឈាយតិ, យានិ កលង្កជ្ឈាយិនោ បទានិ, តានិ អនុធិតានិ បដិបក្ខេ។

77. Nirodhasamāpattiyā apaṭisaṅkhāya avasesasaññino ākiñcaññāyatanasahagatā saññāmanasikārā samudācaranti, so nirodhasamāpattito parihāyati. Āneñjasaññino asaññāyatanaṃ samāpannassa ākiñcaññāyatanasahagatā manasikārā samudācaranti, tañca bhūmiṃ na pajānāti, so tato parihāyati. Ākiñcaññāyatanaṃ samāpannassa viññāṇañcāyatanasaññā manasikārā samudācaranti, tañca bhūmiṃ na pajānāti, so tato parihāyati. Viññāṇañcāyatanaṃ samāpannassa rūpasaññāsahagatā. Vitthārena…pe… yāva paṭhame jhāne kāmasaññāsahagatā kātabbā. Sakassa ²⁰ parihāyati, kalaṅkajjhāne kalaṅkaṃ jhāyati, parisamantato jhāyati, bhindanto jhāyati, na sajjhāyati, āyūhanto jhāyati, kiñci ca niparicito jhāyati. Atividhāvanto jhāyati, atimaññanto jhāyati, kāyasaṅkhāre appaṭisambhāre jhāyati, pariyuṭṭhānassa nissaraṇaṃ ajānanto jhāyati, nīvaraṇābhibhūto jhāyati, assāpattimanasikaronto jhānassa assādo kāmarāgapariyuṭṭhānaṃ pahānaṃ jhānassa assādo kāmarāgahetūnaṃ dhammānaṃ udayanti, nirujjhaṅgāni etesaṃ dhammānaṃ jhānāni uparimā sukhupekkhā kāmakammakilesānaṃ pahānaṃ assādo, evaṃ kho puna jhānassa assādo mahāsaṃvāsamappīḷite lokasaṃnivāse asambodhokāsā vigamessamidaṃ jhānappahānā. Ayaṃ palirodhamappalirodhalokasannivāse esanidhamidaṃ jhānaṃ anamataggasaṃsārasamāpannānaṃ sattānaṃ saṃsārappahānanā ānisaṃso, yamidaṃ jhānassa assādo kāyassa ajhāniyajhāyino bhavati. Ajhāniyajhāniyajhāyīhi aparāmasanto ajhāniyajhāyitaṃ jhāyati, yāni kalaṅkajjhāyino padāni, tāni anudhitāni paṭipakkhe.

៧៨. តត្ថ កតមំ ឈានកោសល្លំ? សមាបត្តិកោសល្លំ ឈានកោសល្លំ, ឈានវិសេសកោសល្លំ ឈានកោសល្លំ, ឈានន្តរិកកោសល្លំ ឈានកោសល្លំ, សមាបត្តិវុដ្ឋានកោសល្លំ ឈានកោសល្លំ, ឈានេ សភាវកោសល្លំ ឈានកោសល្លំ, ឈានេ អាទីនវកោសល្លំ ឈានកោសល្លំ, ឈានេ និស្សរណកោសល្លំ ឈានកោសល្លំ, ឈានផលេន ឧបាទាយ កោសល្លំ, ឈានផលេន បដិសង្ខានផលេ អបរិហានធម្មតា និព្ពត្តិឈានេ ច កីឡិតាបិ វិសេសភាគិយំ ឈានំ បដិលព្ភតិ។ ឥទំ បនស្សាតិ ភវហារិតា ច អារម្មណានិមិត្តគ្គាហោ អនភិនីហារពលំ, ចិត្តេកគ្គតា និមិត្តាសុ គតិសហិតា សមថពលេន អសំសីទនញ្ច ឈានេ មគ្គផលំ សមថំ បវត្តេ សមាធិនោ ឧបេក្ខាបលិបុព្ពាបរនិមិត្តាសយោ បគ្គាហិនោ ²¹ សតិពលំ តំ បវត្តិតានញ្ច វិបស្សនានំ សមញ្ញាពលេ។

78. Tattha katamaṃ jhānakosallaṃ? Samāpattikosallaṃ jhānakosallaṃ, jhānavisesakosallaṃ jhānakosallaṃ, jhānantarikakosallaṃ jhānakosallaṃ, samāpattivuṭṭhānakosallaṃ jhānakosallaṃ, jhāne sabhāvakosallaṃ jhānakosallaṃ, jhāne ādīnavakosallaṃ jhānakosallaṃ, jhāne nissaraṇakosallaṃ jhānakosallaṃ, jhānaphalena upādāya kosallaṃ, jhānaphalena paṭisaṅkhānaphale aparihānadhammatā nibbattijhāne ca kīḷitāpi visesabhāgiyaṃ jhānaṃ paṭilabbhati. Idaṃ panassāti bhavahāritā ca ārammaṇānimittaggāho anabhinīhārabalaṃ, cittekaggatā nimittāsu gatisahitā samathabalena asaṃsīdanañca jhāne maggaphalaṃ samathaṃ pavatte samādhino upekkhāpalipubbāparanimittāsayo paggāhino ²² satibalaṃ taṃ pavattitānañca vipassanānaṃ samaññābale.

តត្ថ កតមា ឈានបារមិតា? សុបារមិតា មេត្តា កាមេសុ សត្តា កាមសង្គសត្តាតិ ²³ យម្ហិ សុត្តេ ទេសនាយ វោហារេន ទ្វេ សច្ចានិ និទ្ទិដ្ឋានិ, ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច, វិចយេន ហារេន យេ សំយោជនីយេសុ ធម្មេសុ វជ្ជំ ន បស្សន្តិ, តេ ឱឃំ តរិស្សន្តីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ ន តរិស្សន្តីតិ អត្ថិ ឯសា យុត្តិ ច វិចយោ ច ឥទំ នុ កិស្ស បទដ្ឋានំ, កាមេសុ សត្តាតិ បញ្ច កាមគុណា, តំ កាមតណ្ហាយ បទដ្ឋានំ។ សំយោជនេ វជ្ជមបស្សមានាតិ អវិជ្ជាយ បទដ្ឋានំ, ន ហិ ជាតុ សំយោជនសង្គសត្តា ឱឃំ តរេយ្យុំ វិបុលំ មហន្តន្តិ ឧបាទានស្ស បទដ្ឋានំ។ កាមេសុ សត្តាតិ កាមា ទ្វិធា – វត្ថុកាមា ច កិលេសកាមា ច, តត្ថ កិលេសកាមា កាមតណ្ហា កាមតណ្ហាយ យុត្តា ភវន្តិ រូបតណ្ហា ភវតណ្ហា លក្ខណេន ហារេន, សំយោជនេ វជ្ជមបស្សមានាតិ សំយោជនស្ស។ យោ តត្ថ ឆន្ទរាគោ តស្ស កិំ បទដ្ឋានំ? សុខា វេទនា ទ្វេ ច ឥន្ទ្រិយានិ – សុខិន្ទ្រិយញ្ច សោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច។ ឥតិ សុខាយ វេទនាយ គហិតាយ តយោបិ វេទនា គហិតា ហោន្តិ។ វេទនាក្ខន្ធេ គហិតេ សព្ពេ បញ្ចក្ខន្ធា គហិតា ហោន្តិ។ រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពា គហិតា, វត្ថុកាមេសុ គហិតេសុ សព្ពានិ ឆ ពាហិរានិ អាយតនានិ គហិតានិ ហោន្តិ។ អជ្ឈត្តិកពាហិរេសុ អាយតនេសុ យោ សតោ, អយំ វុច្ចតេ លក្ខណោ ហារោ, តត្ថ យោ ឱឡារិកម្ហិ កិលេសេ អជ្ឈាវសិតោ សព្ពកិលេសេសុ យោ ន តតោ សុខុមតរេសុ ន វីតរាគោ ភវតិ។ តត្ថ ពាហិរសំយោជនំ មមន្តិ អជ្ឈត្តសំយោជនំ អហន្តិ។ តត្ថ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ ឱឃំ តរិតុកាមា តេ សំយោជនីយេសុ ធម្មេសុ អាទីនវានុបស្សិនោ វិហរិស្សន្តីតិ អយមេត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។ កាមេសុ សត្តាតិ យេសុ ច សត្តា យេន ច សត្តា យេសញ្ច សត្តា អយំ ចតុព្ពិធោ អាការោ សព្ពេសំ ហារភាគិយោ។

Tattha katamā jhānapāramitā? Supāramitā mettā kāmesu sattā kāmasaṅgasattāti ²⁴ yamhi sutte desanāya vohārena dve saccāni niddiṭṭhāni, dukkhañca samudayo ca, vicayena hārena ye saṃyojanīyesu dhammesu vajjaṃ na passanti, te oghaṃ tarissantīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Na tarissantīti atthi esā yutti ca vicayo ca idaṃ nu kissa padaṭṭhānaṃ, kāmesu sattāti pañca kāmaguṇā, taṃ kāmataṇhāya padaṭṭhānaṃ. Saṃyojane vajjamapassamānāti avijjāya padaṭṭhānaṃ, na hi jātu saṃyojanasaṅgasattā oghaṃ tareyyuṃ vipulaṃ mahantanti upādānassa padaṭṭhānaṃ. Kāmesu sattāti kāmā dvidhā – vatthukāmā ca kilesakāmā ca, tattha kilesakāmā kāmataṇhā kāmataṇhāya yuttā bhavanti rūpataṇhā bhavataṇhā lakkhaṇena hārena, saṃyojane vajjamapassamānāti saṃyojanassa. Yo tattha chandarāgo tassa kiṃ padaṭṭhānaṃ? Sukhā vedanā dve ca indriyāni – sukhindriyañca somanassindriyañca. Iti sukhāya vedanāya gahitāya tayopi vedanā gahitā honti. Vedanākkhandhe gahite sabbe pañcakkhandhā gahitā honti. Rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbā gahitā, vatthukāmesu gahitesu sabbāni cha bāhirāni āyatanāni gahitāni honti. Ajjhattikabāhiresu āyatanesu yo sato, ayaṃ vuccate lakkhaṇo hāro, tattha yo oḷārikamhi kilese ajjhāvasito sabbakilesesu yo na tato sukhumataresu na vītarāgo bhavati. Tattha bāhirasaṃyojanaṃ mamanti ajjhattasaṃyojanaṃ ahanti. Tattha bhagavato ko adhippāyo? Ye oghaṃ taritukāmā te saṃyojanīyesu dhammesu ādīnavānupassino viharissantīti ayamettha bhagavato adhippāyo. Kāmesu sattāti yesu ca sattā yena ca sattā yesañca sattā ayaṃ catubbidho ākāro sabbesaṃ hārabhāgiyo.

៧៩. តត្ថ កតមានិ តីណិ វិបល្លាសានិ បទដ្ឋានានិ ច? ចិត្តវិបល្លាសស្ស ទិដ្ឋិវិបល្លាសស្ស សញ្ញាវិបល្លាសស្ស តយោ វិបល្លាសា តីណិ អកុសលមូលានិ បទដ្ឋានំ។ តីណិ អកុសលមូលានិ ហីនប្បណីតការិយកម្មស្ស បទដ្ឋានំ។ ចតុន្នញ្ច ឧបាទានានំ ទោសោ អកុសលមូលំ ទិស្សតិ។ ហីនប្បណីតការិយកម្មស្ស បទដ្ឋានំ។ យថា មាតុយា វា បិតុនោ វា អញ្ញតរស្ស វា បុន ឧឡារស្ស ភិក្ខុនោ អភយំ ទេតិ។ តត្ថ អញ្ញោ មិច្ឆា បដិបជ្ជេយ្យ កាយេន វា វាចាយ វា។ តត្ថ សោ ព្យាបាទមុបាទាយ តេសំ ឧឡារានំ រក្ខាវរណគុត្តិយា អនុបាលយន្តោ យោ ឧឡារានំ អភយំ ទេតិ។ តេសំ អភយេ ទិន្នេ យោ តត្ថ មិច្ឆា បដិបជ្ជេយ្យ។ តត្ថ សោ ព្យាបាទំ ឧបាទាយន្តោ ទោសជំ កម្មំ ករោតិ។ យោ តត្ថ អសាធុ ឥន្ទ្រិយា នីវរណំ យំ តេសំ អភយំ ទក្ខិណតោ សញ្ញំ ឥទំ បណីតំ ការណំ មយា បុន តត្ថ មិច្ឆាបដិបត្តិ អយំ ព្យាបាទោ ហីនគមិវកម្មំ លោភោ មោហោ ច ឥមានិ នីវរណានិ វចនានិ តានិ ចត្តារិ ឧបាទានានិ តេហិ ចតូហិ ឧបាទានេហិ យោ សោ ឧបាទានោ ឥត្ថី វា បុរិសោ វា តេសំ បញ្ចក្ខន្ធានំ តេយេវ ឧបាទានោ សមុទយោ ឥទំ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច សោយេវ ទេសនាហារោ។

79. Tattha katamāni tīṇi vipallāsāni padaṭṭhānāni ca? Cittavipallāsassa diṭṭhivipallāsassa saññāvipallāsassa tayo vipallāsā tīṇi akusalamūlāni padaṭṭhānaṃ. Tīṇi akusalamūlāni hīnappaṇītakāriyakammassa padaṭṭhānaṃ. Catunnañca upādānānaṃ doso akusalamūlaṃ dissati. Hīnappaṇītakāriyakammassa padaṭṭhānaṃ. Yathā mātuyā vā pituno vā aññatarassa vā puna uḷārassa bhikkhuno abhayaṃ deti. Tattha añño micchā paṭipajjeyya kāyena vā vācāya vā. Tattha so byāpādamupādāya tesaṃ uḷārānaṃ rakkhāvaraṇaguttiyā anupālayanto yo uḷārānaṃ abhayaṃ deti. Tesaṃ abhaye dinne yo tattha micchā paṭipajjeyya. Tattha so byāpādaṃ upādāyanto dosajaṃ kammaṃ karoti. Yo tattha asādhu indriyā nīvaraṇaṃ yaṃ tesaṃ abhayaṃ dakkhiṇato saññaṃ idaṃ paṇītaṃ kāraṇaṃ mayā puna tattha micchāpaṭipatti ayaṃ byāpādo hīnagamivakammaṃ lobho moho ca imāni nīvaraṇāni vacanāni tāni cattāri upādānāni tehi catūhi upādānehi yo so upādāno itthī vā puriso vā tesaṃ pañcakkhandhānaṃ teyeva upādāno samudayo idaṃ dukkhañca samudayo ca soyeva desanāhāro.

តត្ថ កាមេសុ យេ ន បជ្ជន្តិ, តេ អាទីនវានុបស្សនាយ បជ្ជន្តិ។ ឥតិស្សា កាមធាតុយា និក្ខមិតុកាមតា, អយំ វុច្ចតិ នេក្ខម្មច្ឆន្ទោ។ យោ តត្ថ អនភិសង្ខារានំ កិញ្ចិ វិសោធេតិ តស្ស ធាវរា វា, អយំ អព្យាបាទច្ឆន្ទោ។ កិញ្ចិ វិហិំសតិ, អយំ វិហិំសាឆន្ទោ។ ឥតិ នេក្ខម្មាភិនីហតា តយោ ឆន្ទា – នេក្ខម្មច្ឆន្ទោ អព្យាបាទច្ឆន្ទោ អវិហិំសាឆន្ទោ។ តត្ថ នេក្ខម្មច្ឆន្ទោ អលោភោ; អព្យាបាទច្ឆន្ទោ អទោសោ; អវិហិំសាឆន្ទោ អមោហោ។ ឥមានិ តីណិ កុសលមូលានិ អដ្ឋសុ សម្បត្តេសុ បរហិតានិ, តេសំយេវ ចតុន្នំ ឧបាទានានំ និរោធាយ សំវត្តន្តិ។ សចេ វា បុន កម្មំ ករេយ្យ កណ្ហំ វា សុក្កំ វា តស្ស វិបាកហានាយ សំវត្តន្តិ។ ឥទំ កម្មំ អកណ្ហំ អសុក្កំ កម្មក្ខយាយ សំវត្តតិ។ តត្ថ យោ តិណ្ណំ អកុសលមូលានំ និរោធោ, អយំ និរោធោ។ សោយេវ មគ្គោ តត្ថ បដិបទានិ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ អាវដ្ដោ ហារោ។

Tattha kāmesu ye na pajjanti, te ādīnavānupassanāya pajjanti. Itissā kāmadhātuyā nikkhamitukāmatā, ayaṃ vuccati nekkhammacchando. Yo tattha anabhisaṅkhārānaṃ kiñci visodheti tassa dhāvarā vā, ayaṃ abyāpādacchando. Kiñci vihiṃsati, ayaṃ vihiṃsāchando. Iti nekkhammābhinīhatā tayo chandā – nekkhammacchando abyāpādacchando avihiṃsāchando. Tattha nekkhammacchando alobho; abyāpādacchando adoso; avihiṃsāchando amoho. Imāni tīṇi kusalamūlāni aṭṭhasu sampattesu parahitāni, tesaṃyeva catunnaṃ upādānānaṃ nirodhāya saṃvattanti. Sace vā puna kammaṃ kareyya kaṇhaṃ vā sukkaṃ vā tassa vipākahānāya saṃvattanti. Idaṃ kammaṃ akaṇhaṃ asukkaṃ kammakkhayāya saṃvattati. Tattha yo tiṇṇaṃ akusalamūlānaṃ nirodho, ayaṃ nirodho. Soyeva maggo tattha paṭipadāni imāni dve saccāni imāni cattāri saccāni āvaṭṭo hāro.

កាមេសុ សត្តាតិ យេ សេក្ខា, តេ ឯកេនេវាការេន សត្តា។ យេ បុថុជ្ជនា, តេ ទ្វីហាការេហិ សត្តា, តស្សាយំ បញ្ហោ វិភជ្ជព្យាករណីយោ វត្តព្ពោ។ កិញ្ចាបិ សោតាបន្នោ បដិសេវនាយ, នោ ច ខោ អភិនិវេសេ សត្តោ យោ ហិ អបចយាយ បទហតិ, ន ឧបចយាយ។ សេក្ខោ ហិ កិលេសវសេន កាមេ បដិសេវតិ។ បុថុជ្ជនោ បន កិលេសសមុដ្ឋានាយ កាមេ បដិសេវតិ។ តត្ថ កាមេសុ សត្តានំ ចតុឱឃំ តរិស្សតីតិ វិភជ្ជព្យាករណីយោ, អយំ វិភត្តិ។

Kāmesu sattāti ye sekkhā, te ekenevākārena sattā. Ye puthujjanā, te dvīhākārehi sattā, tassāyaṃ pañho vibhajjabyākaraṇīyo vattabbo. Kiñcāpi sotāpanno paṭisevanāya, no ca kho abhinivese satto yo hi apacayāya padahati, na upacayāya. Sekkho hi kilesavasena kāme paṭisevati. Puthujjano pana kilesasamuṭṭhānāya kāme paṭisevati. Tattha kāmesu sattānaṃ catuoghaṃ tarissatīti vibhajjabyākaraṇīyo, ayaṃ vibhatti.

៨០. បរិវត្តនោតិ កាមេ យេ នេវ សជ្ជន្តិ ន ច សំយោជនេហិ សំយុត្តា, តេ ឱឃំ តរិស្សន្តិ វិបុលំ មហន្តន្តិ។ អយំ សុត្តស្ស បដិបក្ខោ។

80. Parivattanoti kāme ye neva sajjanti na ca saṃyojanehi saṃyuttā, te oghaṃ tarissanti vipulaṃ mahantanti. Ayaṃ suttassa paṭipakkho.

វេវចនន្តិ យោ កាមេសុ សត្តោ យោ ច តត្ថ កាមានំ គុណោ, តត្ថ វិសោ សត្តោ។ យេបិ កាមានំ អាហារា ធម្មា, តត្ថ វិសោ សត្តោ។ តត្ថិមំ កាមានំ វេវចនំ បាកោ រជោ សល្លំ គណ្ឌោ ឦតិ ឧបទ្ទវោតិ។ យានិ វា បន អញ្ញានិ វេវចនានិ តត្ថ វិសោ សត្តោតិ វេវចនំ។ សត្តោ ពន្ធោ មុច្ឆិតោ គធិតោ អជ្ឈោសិតោ កាមេ អជ្ឈាបន្នា បរិមុត្តោ តព្ពហុលវិហារីតិ។ យានិ វា បន អញ្ញានិ វេវចនានិ, អយំ វេវចនោ នាម។ កាមប្បចារបញ្ញត្តិយា កិលេសគោចរបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា ចិត្តន្តិ វេវចនំ។ សត្តោ តព្ពហុលវិហារីតិ យានិ វា បន អញ្ញានិ។ ឥមេ កាមប្បចារបញ្ញត្តិយា កិលេសគោចរ បញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា, ពីជបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា, សង្ខារា សំយោជនបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា, ឧបាទានំ ហេតុបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ, បុគ្គលោ បុថុបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តោ។

Vevacananti yo kāmesu satto yo ca tattha kāmānaṃ guṇo, tattha viso satto. Yepi kāmānaṃ āhārā dhammā, tattha viso satto. Tatthimaṃ kāmānaṃ vevacanaṃ pāko rajo sallaṃ gaṇḍo īti upaddavoti. Yāni vā pana aññāni vevacanāni tattha viso sattoti vevacanaṃ. Satto bandho mucchito gadhito ajjhosito kāme ajjhāpannā parimutto tabbahulavihārīti. Yāni vā pana aññāni vevacanāni, ayaṃ vevacano nāma. Kāmappacārapaññattiyā kilesagocarapaññattiyā paññattā cittanti vevacanaṃ. Satto tabbahulavihārīti yāni vā pana aññāni. Ime kāmappacārapaññattiyā kilesagocara paññattiyā paññattā, bījapaññattiyā paññattā, saṅkhārā saṃyojanapaññattiyā paññattā, upādānaṃ hetupaññattiyā paññattaṃ, puggalo puthupaññattiyā paññatto.

ឱតរណោតិ ឥមាយ បដិច្ចសមុប្បាទោ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច។ យេ កិលេសា យេ សង្ខារា សំយោជនានិ ច បញ្ចសុ ខន្ធេសុ សង្ខារក្ខន្ធោ ធម្មាយតនេសុ អកុសលា ធម្មាយតនានិ ឥន្ទ្រិយេសុ សុខិន្ទ្រិយញ្ច, សោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច, អយំ ឥន្ទ្រិយោតរណោ។

Otaraṇoti imāya paṭiccasamuppādo dukkhañca samudayo ca. Ye kilesā ye saṅkhārā saṃyojanāni ca pañcasu khandhesu saṅkhārakkhandho dhammāyatanesu akusalā dhammāyatanāni indriyesu sukhindriyañca, somanassindriyañca, ayaṃ indriyotaraṇo.

សោធនោតិ ឯត្តកោ។ ឯសេវ អារម្ភោ និទ្ទិសិតព្ពោ សុត្តត្ថោ។

Sodhanoti ettako. Eseva ārambho niddisitabbo suttattho.

អធិដ្ឋានោតិ ឥមេ ធម្មា អត្ថិ ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តា អត្ថិ វេមត្តតាយ។ យេ សញ្ញា ពាហិរោ កាមេ, តេ វេមត្តតាយ បញ្ញត្តា។ បញ្ចសុ កាមគុណេសុ សត្តាតិ បរិយុដ្ឋានវិបល្លាសា វេមត្តតាយ បញ្ញត្តា ឱឃំ តរេយ្យុំ។ វិបុលំ មហន្តន្តិ អវិជ្ជា ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តា។

Adhiṭṭhānoti ime dhammā atthi ekattatāya paññattā atthi vemattatāya. Ye saññā bāhiro kāme, te vemattatāya paññattā. Pañcasu kāmaguṇesu sattāti pariyuṭṭhānavipallāsā vemattatāya paññattā oghaṃ tareyyuṃ. Vipulaṃ mahantanti avijjā ekattatāya paññattā.

បរិក្ខារោតិ តស្ស កោ ហេតុ កោ បច្ចយោ? អារម្មណបច្ចយតាយ បច្ចយោ។ អយោនិសោ ច មនសិការោ សន្និស្សយស្ស បច្ចយតាយ បច្ចយោ។ អវិជ្ជា សមនន្តរបច្ចយតាយ បច្ចយោ។ រាគានុសយោ ហេតុបច្ចយតាយ បច្ចយោ។ អយំ ហេតុ, អយំ បច្ចយោ។

Parikkhāroti tassa ko hetu ko paccayo? Ārammaṇapaccayatāya paccayo. Ayoniso ca manasikāro sannissayassa paccayatāya paccayo. Avijjā samanantarapaccayatāya paccayo. Rāgānusayo hetupaccayatāya paccayo. Ayaṃ hetu, ayaṃ paccayo.

សមារោបនោ បច្ចយោតិ យេ កាមេសុ សត្តា សុគតា សុរូបាតិ អយំ កាមធាតុយា ឆន្ទោ រាគោ តេ អបុញ្ញមយា សង្ខារា។ តេ កិំ បច្ចយា? អវិជ្ជា បច្ចយា។ តេ កិស្ស បច្ចយា? វិញ្ញាណស្ស បច្ចយា។ ឥតិ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា។ សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ យាវ ជរាមរណំ ឯវមេតស្ស កេវលស្ស មហតោ ទុក្ខក្ខន្ធស្ស សមុទយោ ហោតិ ឯកំ សុត្តំ គតំ។ បញ្ចនីវរណិកំ សុត្តំ កាតព្ពំ។

Samāropano paccayoti ye kāmesu sattā sugatā surūpāti ayaṃ kāmadhātuyā chando rāgo te apuññamayā saṅkhārā. Te kiṃ paccayā? Avijjā paccayā. Te kissa paccayā? Viññāṇassa paccayā. Iti avijjāpaccayā saṅkhārā. Saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ yāva jarāmaraṇaṃ evametassa kevalassa mahato dukkhakkhandhassa samudayo hoti ekaṃ suttaṃ gataṃ. Pañcanīvaraṇikaṃ suttaṃ kātabbaṃ.

៨១. តត្ថ កតមោ ទេសនាហារោ នាម? យា ច អភិជ្ឈា យោ ច ព្យាបាទោ យញ្ច ឧទ្ធច្ចំ, អយំ តណ្ហា។ យញ្ច ថិនមិទ្ធំ, យញ្ច កុក្កុច្ចំ យា ច វិចិកិច្ឆា, អយំ ទិដ្ឋិ។ យា បន កាយស្ស អកម្មនិយតា កិញ្ចាបិ តំ មិទ្ធំ នោ តុ សភាវកិលេសតាយ កិលេសោ, ឥតិ យា ច ចិត្តសល្លីយនា យា ច កាយាកម្មនិយតា, អយំ បក្ខោបកិលេសោ ន តុ សភាវកិលេសោ។ តត្ថ អត្តសញ្ញានុបចិត្តំ កិលមថោ កុក្កុច្ចានុបចិត្តំ ថិនំ យា ចិត្តស្ស លីយនា, ឥតិ ឥមេ បញ្ច នីវរណា ចត្តារិ នីវរណានិ សភាវកិលេសា ថិនមិទ្ធំ នីវរណបក្ខោបកិលេសោ។ យថា ចត្តារោ អាសវា សភាវអាសវតាយ អាសវា នោ តុ ចិត្តសាសវតាយ អាសវា។ សភាវតាយ អាសវា។ បក្ខេ អាសវតាយ អាសវា។ អថ បនាហ សុត្តន្តំ យេន តេ សម្បយុត្តា វា វិប្បយុត្តា វា អាសវា, តេយេវ ឯតេ វត្តព្ពា សាសវា វា អនាសវា វា។

81. Tattha katamo desanāhāro nāma? Yā ca abhijjhā yo ca byāpādo yañca uddhaccaṃ, ayaṃ taṇhā. Yañca thinamiddhaṃ, yañca kukkuccaṃ yā ca vicikicchā, ayaṃ diṭṭhi. Yā pana kāyassa akammaniyatā kiñcāpi taṃ middhaṃ no tu sabhāvakilesatāya kileso, iti yā ca cittasallīyanā yā ca kāyākammaniyatā, ayaṃ pakkhopakileso na tu sabhāvakileso. Tattha attasaññānupacittaṃ kilamatho kukkuccānupacittaṃ thinaṃ yā cittassa līyanā, iti ime pañca nīvaraṇā cattāri nīvaraṇāni sabhāvakilesā thinamiddhaṃ nīvaraṇapakkhopakileso. Yathā cattāro āsavā sabhāvaāsavatāya āsavā no tu cittasāsavatāya āsavā. Sabhāvatāya āsavā. Pakkhe āsavatāya āsavā. Atha panāha suttantaṃ yena te sampayuttā vā vippayuttā vā āsavā, teyeva ete vattabbā sāsavā vā anāsavā vā.

តត្ថ កតមោ វិចយោ។ អភិជ្ឈា កាមតណ្ហា រូបតណ្ហា ភវតណ្ហា។ យំ វា បន កិញ្ចិ អជ្ឈោសានគតំ សាសវា អភិជ្ឈិតស្ស មេត្តានុបស្សិយ យោ អនត្ថំ ចរតិ។ តត្ថ យោ ព្យាបាទំ ឧប្បាទេតិ, អចរិ ចរិស្សតីតិ។ ឯវំ នវ អាឃាតវត្ថូនិ កត្តព្ពានិ, តស្សេវំ ព្យាបាទានុបស្សិស្ស កិលេសោ យោ បរិទាហោ កាយកិលមថោ អកម្មនិយតា មិទ្ធំ។ ចិត្តានុបស្សិស្ស បដិឃាតេន ខិយនា, ឥទំ ថិនមិទ្ធំ។ តត្ថ អធិករណអវូបសមោ, ឥទំ ឧទ្ធច្ចំ។ យំ កិំ កសថមីតិ ²⁵ ឥទំ កុក្កុច្ចំ។ យំ យថា ឥទំ សន្តីរណំ, អយំ វិចិកិច្ឆា។ តត្ថ អវិជ្ជា ច តណ្ហា ច អត្ថិ, ឥទំ បរិយុដ្ឋានំ។ អាវរណំ នីវរណំ ឆទនំ ឧបក្កិលេសោ ច អត្ថិ, ឥទំ កាមច្ឆន្ទោ កាមរាគបរិយុដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ ព្យាបាទោ ព្យាបាទបរិយុដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ ថិនមិទ្ធំ ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចំ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ វិចិកិច្ឆា វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ កាមរាគបរិយុដ្ឋានំ អនុសយសំយោជនស្ស បទដ្ឋានំ។ ព្យាបាទបរិយុដ្ឋានំ បដិឃសំយោជនស្ស បទដ្ឋានំ។ ថិនមិទ្ធបរិយុដ្ឋានំ មានសំយោជនស្ស បទដ្ឋានំ។ អវិជ្ជាបរិយុដ្ឋានញ្ច វិចិកិច្ឆាបរិយុដ្ឋានញ្ច ទិដ្ឋិសំយោជនស្ស បទដ្ឋានំ។

Tattha katamo vicayo. Abhijjhā kāmataṇhā rūpataṇhā bhavataṇhā. Yaṃ vā pana kiñci ajjhosānagataṃ sāsavā abhijjhitassa mettānupassiya yo anatthaṃ carati. Tattha yo byāpādaṃ uppādeti, acari carissatīti. Evaṃ nava āghātavatthūni kattabbāni, tassevaṃ byāpādānupassissa kileso yo paridāho kāyakilamatho akammaniyatā middhaṃ. Cittānupassissa paṭighātena khiyanā, idaṃ thinamiddhaṃ. Tattha adhikaraṇaavūpasamo, idaṃ uddhaccaṃ. Yaṃ kiṃ kasathamīti ²⁶ idaṃ kukkuccaṃ. Yaṃ yathā idaṃ santīraṇaṃ, ayaṃ vicikicchā. Tattha avijjā ca taṇhā ca atthi, idaṃ pariyuṭṭhānaṃ. Āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ upakkileso ca atthi, idaṃ kāmacchando kāmarāgapariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Byāpādo byāpādapariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Thinamiddhaṃ thinamiddhapariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Uddhaccakukkuccaṃ avijjāpariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Vicikicchā vicikicchāpariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Kāmarāgapariyuṭṭhānaṃ anusayasaṃyojanassa padaṭṭhānaṃ. Byāpādapariyuṭṭhānaṃ paṭighasaṃyojanassa padaṭṭhānaṃ. Thinamiddhapariyuṭṭhānaṃ mānasaṃyojanassa padaṭṭhānaṃ. Avijjāpariyuṭṭhānañca vicikicchāpariyuṭṭhānañca diṭṭhisaṃyojanassa padaṭṭhānaṃ.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ ហារោ? កាមរាគបរិយុដ្ឋានេ វុត្តេ សព្ពានិ បរិយុដ្ឋានានិ វុត្តានិ ហោន្តីតិ។ សំយោជនេសុ វុត្តេសុ សព្ពសំយោជនានិ វុត្តានិ ហោន្តិ។ អយំ លក្ខណោ ហារោ។

Tattha katamo lakkhaṇo hāro? Kāmarāgapariyuṭṭhāne vutte sabbāni pariyuṭṭhānāni vuttāni hontīti. Saṃyojanesu vuttesu sabbasaṃyojanāni vuttāni honti. Ayaṃ lakkhaṇo hāro.

៨២. តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? យេ ឥមេ បញ្ច នីវរណា ឈានបដិបក្ខោ សោ ទុក្ខសមុទយោ។ យំ ផលំ, ឥទំ ទុក្ខំ។ តត្ថ កាមច្ឆន្ទស្ស នេក្ខម្មវិតក្កោ បដិបក្ខោ; ព្យាបាទស្ស អព្យាបាទវិតក្កោ បដិបក្ខោ; តិណ្ណំ នីវរណានំ អវិហិំសាវិតក្កោ បដិបក្ខោ។ ឥតិ ឥមេ តយោ វិតក្កា។ នេក្ខម្មវិតក្កោ សមាធិក្ខន្ធំ ភជតិ។ អព្យាបាទវិតក្កោ សីលក្ខន្ធំ ភជតិ។ អវិហិំសាវិតក្កោ បញ្ញាក្ខន្ធំ ភជតិ។ ឥមេ តយោ ខន្ធា។ អរិយោ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ នីវរណប្បហានាយ សំវត្តតិ។ យំ នីវរណប្បហានំ, អយំ និរោធោ។ ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ។ អយំ ចតុព្យូហោ ហារោ។

82. Tattha katamo catubyūho hāro? Ye ime pañca nīvaraṇā jhānapaṭipakkho so dukkhasamudayo. Yaṃ phalaṃ, idaṃ dukkhaṃ. Tattha kāmacchandassa nekkhammavitakko paṭipakkho; byāpādassa abyāpādavitakko paṭipakkho; tiṇṇaṃ nīvaraṇānaṃ avihiṃsāvitakko paṭipakkho. Iti ime tayo vitakkā. Nekkhammavitakko samādhikkhandhaṃ bhajati. Abyāpādavitakko sīlakkhandhaṃ bhajati. Avihiṃsāvitakko paññākkhandhaṃ bhajati. Ime tayo khandhā. Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo nīvaraṇappahānāya saṃvattati. Yaṃ nīvaraṇappahānaṃ, ayaṃ nirodho. Imāni cattāri saccāni. Ayaṃ catubyūho hāro.

តត្ថ កតមោ អាវដ្ដោ ហារោ? បញ្ច នីវរណានិ ទស ភវន្តិ។ យទបិ អជ្ឈត្តំ សារជ្ជតិ , តទបិ នីវរណំ។ យទបិ ពហិទ្ធា សារជ្ជតិ, តទបិ នីវរណំ, ឯវំ យាវ វិចិកិច្ឆា ឥមេ ទស នីវរណា។ អជ្ឈត្តពហិទ្ធា កិលេសា ឥមានិ ទ្វេ សំយោជនានិ អជ្ឈត្តសំយោជនញ្ច ពហិទ្ធាសំយោជនញ្ច។ តត្ថ អហន្តិ អជ្ឈត្តំ, មមន្តិ ពហិទ្ធា។ សក្កាយទិដ្ឋិ អជ្ឈត្តំ, ឯកសដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ ពហិទ្ធា។ យោ អជ្ឈត្តំ ឆន្ទរាគោ រូបេសុ អវីតរាគោ ភវតិ អវីតច្ឆន្ទោ។ ឯវំ យាវ វិញ្ញាណេ, អយំ អជ្ឈត្តា តណ្ហា។ យំ ឆសុ ពាហិរេសុ អាយតនេសុ តីសុ ច ភវេសុ អជ្ឈោសានំ, អយំ ពហិទ្ធា តណ្ហា។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ សំយោជនានិ សំយោជនីយា ច ធម្មា។ តត្ថ សំយោជនេសុ ធម្មេសុ យា និព្ពិទានុបស្សនា ច, អយំ មគ្គោ។ យំ សំយោជនប្បហានំ, អយំ និរោធោ។ អយំ អាវដ្ដោ ហារោ។

Tattha katamo āvaṭṭo hāro? Pañca nīvaraṇāni dasa bhavanti. Yadapi ajjhattaṃ sārajjati , tadapi nīvaraṇaṃ. Yadapi bahiddhā sārajjati, tadapi nīvaraṇaṃ, evaṃ yāva vicikicchā ime dasa nīvaraṇā. Ajjhattabahiddhā kilesā imāni dve saṃyojanāni ajjhattasaṃyojanañca bahiddhāsaṃyojanañca. Tattha ahanti ajjhattaṃ, mamanti bahiddhā. Sakkāyadiṭṭhi ajjhattaṃ, ekasaṭṭhi diṭṭhigatāni bahiddhā. Yo ajjhattaṃ chandarāgo rūpesu avītarāgo bhavati avītacchando. Evaṃ yāva viññāṇe, ayaṃ ajjhattā taṇhā. Yaṃ chasu bāhiresu āyatanesu tīsu ca bhavesu ajjhosānaṃ, ayaṃ bahiddhā taṇhā. Imāni dve saccāni saṃyojanāni saṃyojanīyā ca dhammā. Tattha saṃyojanesu dhammesu yā nibbidānupassanā ca, ayaṃ maggo. Yaṃ saṃyojanappahānaṃ, ayaṃ nirodho. Ayaṃ āvaṭṭo hāro.

តត្ថ កតមោ វិភត្តិហារោ? សំយោជនន្តិ ន ឯតំ ឯកំសេន។ មានសំយោជនំ ទិដ្ឋិភាគិយន្តិ ន តំ ឯកំសេន អទិដ្ឋមានំ និស្សាយមានំ ន បជហតិ។ យោ បញ្ច ឧទ្ធម្ភាគិយោ មានោ កិញ្ចាបិ សោ ទិដ្ឋិបក្ខេ សិយា។ ន តុ ឱរម្ភាគិយំ សំយោជនំ តស្ស បហានាយ សំវត្តតីតិ។ យោ ច អហំការោ ន បវិទ្ធោយំ បនស្ស ឯវំ ហោតិ។ កទាសុ នាមាហំ តំ សន្តំ អាយតនំ សច្ឆិកត្វា ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សាមិ, យំ អរិយា សន្តំ អាយតនំ ឧបសម្បជ្ជ វិហរិស្សន្តីតិ, អយំ អភិជ្ឈា ន ច តំ នីវរណំ។ អត្ថិ បន អរហតោ កាយកិលេសមិទ្ធញ្ច ឱក្កមតិ ន ច តំ នីវរណំ តស្ស ថិនមិទ្ធំ នីវរណន្តិ។ ន ឯកំសេន។ អយំ វិភត្តិហារោ។

Tattha katamo vibhattihāro? Saṃyojananti na etaṃ ekaṃsena. Mānasaṃyojanaṃ diṭṭhibhāgiyanti na taṃ ekaṃsena adiṭṭhamānaṃ nissāyamānaṃ na pajahati. Yo pañca uddhambhāgiyo māno kiñcāpi so diṭṭhipakkhe siyā. Na tu orambhāgiyaṃ saṃyojanaṃ tassa pahānāya saṃvattatīti. Yo ca ahaṃkāro na paviddhoyaṃ panassa evaṃ hoti. Kadāsu nāmāhaṃ taṃ santaṃ āyatanaṃ sacchikatvā upasampajja viharissāmi, yaṃ ariyā santaṃ āyatanaṃ upasampajja viharissantīti, ayaṃ abhijjhā na ca taṃ nīvaraṇaṃ. Atthi pana arahato kāyakilesamiddhañca okkamati na ca taṃ nīvaraṇaṃ tassa thinamiddhaṃ nīvaraṇanti. Na ekaṃsena. Ayaṃ vibhattihāro.

បរិវត្តនោតិ បញ្ច នីវរណា បញ្ចង្គិកេន ឈានេន បហានំ គច្ឆន្តិ។ អយំ តេសំ បដិបក្ខោ នីវរណោ អសុកស្ស បហីនាតិ ន អញ្ញានុមិនិតព្ពំ, បរមត្ថមជ្ឈត្តំ, អយំ បរិវត្តនា។

Parivattanoti pañca nīvaraṇā pañcaṅgikena jhānena pahānaṃ gacchanti. Ayaṃ tesaṃ paṭipakkho nīvaraṇo asukassa pahīnāti na aññānuminitabbaṃ, paramatthamajjhattaṃ, ayaṃ parivattanā.

តត្ថ កតមោ វេវចនោ? កាមច្ឆន្ទោ ឆន្ទរាគោ បេមំ និកន្តីតិ វេវចនំ។ នីវរណំ ឆទនំ ឧបក្កិលេសោ បរិយុដ្ឋានន្តិ វេវចនំ។

Tattha katamo vevacano? Kāmacchando chandarāgo pemaṃ nikantīti vevacanaṃ. Nīvaraṇaṃ chadanaṃ upakkileso pariyuṭṭhānanti vevacanaṃ.

បញ្ញត្តីតិ អវិជ្ជាបច្ចយា កិច្ចបញ្ញត្តិយា ²⁷ បញ្ញត្តិ, ព្យាបាទោ វិក្ខេបបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តិ, ថិនមិទ្ធំ អសមុគ្ឃាតបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តិ។ ឯវំ សព្ពេបិ ឯតេ បញ្ច នីវរណា ឥមម្ហិ សុត្តេ វិក្ខេបបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តិ។

Paññattīti avijjāpaccayā kiccapaññattiyā ²⁸ paññatti, byāpādo vikkhepapaññattiyā paññatti, thinamiddhaṃ asamugghātapaññattiyā paññatti. Evaṃ sabbepi ete pañca nīvaraṇā imamhi sutte vikkhepapaññattiyā paññatti.

តត្ថ កតមោ ឱតរណោ? ឥមេ បញ្ច នីវរណា អវិជ្ជា ច តណ្ហា ច តត្ថ អវិជ្ជាមូលា នីវរណា។ យា តណ្ហា ឥមេ សង្ខារា, តេ អវិជ្ជាបច្ចយា ឥមេ ទ្វេ ធម្មា បញ្ចសុ ខន្ធេសុ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា, អាយតនេសុ ធម្មាយតនំ, ធាតូសុ ធម្មធាតុ, ឥន្ទ្រិយេសុ ឥមេសំ ធម្មានំ បទដ្ឋានំ សុខិន្ទ្រិយស្ស ច សោមនស្សិន្ទ្រិយស្ស ច ឥត្ថិន្ទ្រិយស្ស ច បុរិសិន្ទ្រិយស្ស ច។

Tattha katamo otaraṇo? Ime pañca nīvaraṇā avijjā ca taṇhā ca tattha avijjāmūlā nīvaraṇā. Yā taṇhā ime saṅkhārā, te avijjāpaccayā ime dve dhammā pañcasu khandhesu saṅkhārakkhandhapariyāpannā, āyatanesu dhammāyatanaṃ, dhātūsu dhammadhātu, indriyesu imesaṃ dhammānaṃ padaṭṭhānaṃ sukhindriyassa ca somanassindriyassa ca itthindriyassa ca purisindriyassa ca.

តត្ថ កតមោ សោធនោ ហារោ? ឥទំ សុត្តំ យថា អារព្ភ និក្ខិត្តំ សោ អត្ថោ ភាសិតោ ឥមេហិ បញ្ចហិ បទេហិ។

Tattha katamo sodhano hāro? Idaṃ suttaṃ yathā ārabbha nikkhittaṃ so attho bhāsito imehi pañcahi padehi.

តត្ថ កាមច្ឆន្ទោ ច ព្យាបាទោ ច វិចិកិច្ឆា ច ន ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តា, កាមាតិ ន ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តា, អថ ខលុ វេមត្តតាយ បញ្ញត្តា។ អយំ អធិដ្ឋានោ ហារោ។

Tattha kāmacchando ca byāpādo ca vicikicchā ca na ekattatāya paññattā, kāmāti na ekattatāya paññattā, atha khalu vemattatāya paññattā. Ayaṃ adhiṭṭhāno hāro.

តត្ថ កតមោ បរិក្ខារោ? កាមច្ឆន្ទស្ស អយោនិសោ មនសិការោ សុភារម្មណបច្ចយោ; សុភនិមិត្តញ្ច ហេតុ។ ព្យាបាទស្ស អយោនិសោ មនសិការោ អាឃាតវត្ថូនិ ច បច្ចយោ; បដិឃានុសយោ ហេតុ។ ថិនមិទ្ធស្ស បដិសំហារោ បច្ចយោ; បវត្តិយា កិលមថា ចលនា តញ្ច ហេតុ។ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចស្ស រជនីយំ អារម្មណិយំ អស្សាទិយាកិន្ទ្រិយំ តាវ អបរិបុណ្ណញ្ច ញាណំ បច្ចយោ; កាមសញ្ញា ច ទិដ្ឋិអនុសយោ ច ហេតុ។ វិចិកិច្ឆាយ នវ មានវិធា អារម្មណំ មានានុសយោ, សោវ បច្ចយោ; វិចិកិច្ឆានុសយោ ហេតុ។ ឯតេ បញ្ច ធម្មា សហេតុ សប្បច្ចយា ឧប្បជ្ជន្តិ។

Tattha katamo parikkhāro? Kāmacchandassa ayoniso manasikāro subhārammaṇapaccayo; subhanimittañca hetu. Byāpādassa ayoniso manasikāro āghātavatthūni ca paccayo; paṭighānusayo hetu. Thinamiddhassa paṭisaṃhāro paccayo; pavattiyā kilamathā calanā tañca hetu. Uddhaccakukkuccassa rajanīyaṃ ārammaṇiyaṃ assādiyākindriyaṃ tāva aparipuṇṇañca ñāṇaṃ paccayo; kāmasaññā ca diṭṭhianusayo ca hetu. Vicikicchāya nava mānavidhā ārammaṇaṃ mānānusayo, sova paccayo; vicikicchānusayo hetu. Ete pañca dhammā sahetu sappaccayā uppajjanti.

តត្ថ កតមោ សមារោបនោ ហារោ? ឥមេ បញ្ច នីវរណា ចត្តារោបិ ឯតេ អាសវា គណ្ឌាបិ ²⁹ ឯតេ សល្លាបិ ឯតេ ឧបាទានានិ ឯតេ។ តេសុ ឯវ ពាហិរេសុ ធម្មេសុ សំកិលេសភាគិយំ សុត្តន្តិ បញ្ញត្តិំ គច្ឆតិ។ អយំ សមារោបនោ ហារោ។

Tattha katamo samāropano hāro? Ime pañca nīvaraṇā cattāropi ete āsavā gaṇḍāpi ³⁰ ete sallāpi ete upādānāni ete. Tesu eva bāhiresu dhammesu saṃkilesabhāgiyaṃ suttanti paññattiṃ gacchati. Ayaṃ samāropano hāro.

និទ្ទិដ្ឋំ សំកិលេសិកភាគិយំ សុត្តំ។

Niddiṭṭhaṃ saṃkilesikabhāgiyaṃ suttaṃ.

៨៣. មនោបុព្ពង្គមា ធម្មាតិ គាថា។

83. Manopubbaṅgamā dhammāti gāthā.

តត្ថ កតមោ ទេសនា ហារោ? ឥមម្ហិ សុត្តេ កោ អត្ថោ ខន្ធវវត្ថានេន វិញ្ញាណក្ខន្ធំ ទេសេតិ, ធាតុវវត្ថានេន មនោវិញ្ញាណធាតុំ, អាយតនវវត្ថានេន មនាយតនំ, ឥន្ទ្រិយវវត្ថានេន មនិន្ទ្រិយំ។ តស្ស កិំ បុព្ពង្គមា ធម្មា? សំខិត្តេន ឆ ធម្មា បុព្ពង្គមា ធម្មា កុសលមូលានិ ច អកុសលមូលានិ ច អនិមិត្តំ ឥមម្ហិ សុត្តេ កុសលមូលំ ទេសិតំ។ តត្ថ កតមា មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា? មនោ តេសំ បុព្ពង្គមំ, យថាបិ ពលស្ស រាជា បុព្ពង្គមោ, ឯវមេវ ធម្មានំ មនោបុព្ពង្គមា។ តត្ថ តិវិធានំ បុព្ពង្គមានំ នេក្ខម្មច្ឆន្ទេន អព្យាបាទច្ឆន្ទេន អវិហិំសាឆន្ទេន។ អលោភស្ស នេក្ខម្មច្ឆន្ទេន បុព្ពង្គមា។ អទោសស្ស អព្យាបាទច្ឆន្ទេន បុព្ពង្គមា។ អមោហស្ស អវិហិំសាឆន្ទេន បុព្ពង្គមា។ តត្ថ មនោសេដ្ឋាតិ មនសា ឥមេ ធម្មា ឧស្សដា មនេន វា និម្មិតា។ មនោវ ឥមេសំ ធម្មានំ សេដ្ឋោតិ មនោវ ឥមេសំ ធម្មានំ សេដ្ឋជេដ្ឋោតិ មនោវ ឥមេសំ ធម្មានំ អាធិបច្ចំ ករោតីតិ មនោសេដ្ឋា។ មនោជវាតិ យត្ថ មនោ គច្ឆតិ។ តត្ថ ឥមេ ធម្មា គច្ឆន្តីតិ មនោជវា។ យថា វាតោ សីឃំ គច្ឆតិ អញ្ញោ វា កោចិ សីឃំ គាមកោ វុច្ចតេ វាតជវោតិ បក្ខិគាមិកោតិ, ឯវមេវ ឥមេ ធម្មា មនេន សម្បជាយមានា គច្ឆន្តិ, តត្ថ ឥមេ ធម្មា គច្ឆន្តីតិ មនោជវាតិ។ តេ តិវិធា ឆន្ទសមុទានិតា អនាវិលតា ច សង្កប្បោ។ សត្តវិធា ច កាយិកំ សុចរិតំ វាចសិកំ សុចរិតំ, តេ ទស កុសលកម្មបថា។ តត្ថ មនសា ចេ បសន្នេនាតិ មនោកម្មំ។ ភាសតិ វាតិ វចីកម្មំ។ ករោតិ វាតិ កាយកម្មំ។ ឥមេហិ ឥមស្មិំ សុត្តេ ទស កុសលកម្មបថា បរមាបិ សន្តា សីលវតា បរមា។ សោ ភវតិ វិវត្តិយំ ន លោកនិយ្យានាយ វាសនាភាគិយំ សុត្តំ ភវតិ។ អយំ ទេសនា។

Tattha katamo desanā hāro? Imamhi sutte ko attho khandhavavatthānena viññāṇakkhandhaṃ deseti, dhātuvavatthānena manoviññāṇadhātuṃ, āyatanavavatthānena manāyatanaṃ, indriyavavatthānena manindriyaṃ. Tassa kiṃ pubbaṅgamā dhammā? Saṃkhittena cha dhammā pubbaṅgamā dhammā kusalamūlāni ca akusalamūlāni ca animittaṃ imamhi sutte kusalamūlaṃ desitaṃ. Tattha katamā manopubbaṅgamā dhammā? Mano tesaṃ pubbaṅgamaṃ, yathāpi balassa rājā pubbaṅgamo, evameva dhammānaṃ manopubbaṅgamā. Tattha tividhānaṃ pubbaṅgamānaṃ nekkhammacchandena abyāpādacchandena avihiṃsāchandena. Alobhassa nekkhammacchandena pubbaṅgamā. Adosassa abyāpādacchandena pubbaṅgamā. Amohassa avihiṃsāchandena pubbaṅgamā. Tattha manoseṭṭhāti manasā ime dhammā ussaṭā manena vā nimmitā. Manova imesaṃ dhammānaṃ seṭṭhoti manova imesaṃ dhammānaṃ seṭṭhajeṭṭhoti manova imesaṃ dhammānaṃ ādhipaccaṃ karotīti manoseṭṭhā. Manojavāti yattha mano gacchati. Tattha ime dhammā gacchantīti manojavā. Yathā vāto sīghaṃ gacchati añño vā koci sīghaṃ gāmako vuccate vātajavoti pakkhigāmikoti, evameva ime dhammā manena sampajāyamānā gacchanti, tattha ime dhammā gacchantīti manojavāti. Te tividhā chandasamudānitā anāvilatā ca saṅkappo. Sattavidhā ca kāyikaṃ sucaritaṃ vācasikaṃ sucaritaṃ, te dasa kusalakammapathā. Tattha manasā ce pasannenāti manokammaṃ. Bhāsati vāti vacīkammaṃ. Karoti vāti kāyakammaṃ. Imehi imasmiṃ sutte dasa kusalakammapathā paramāpi santā sīlavatā paramā. So bhavati vivattiyaṃ na lokaniyyānāya vāsanābhāgiyaṃ suttaṃ bhavati. Ayaṃ desanā.

តត្ថ កតមោ វិចយោ ហារោ? មនោបុព្ពង្គមា ធម្មាតិ កុសលមូលានិ ច អដ្ឋង្គសម្មត្តានិ។ ឥទំ សុត្តំ។

Tattha katamo vicayo hāro? Manopubbaṅgamā dhammāti kusalamūlāni ca aṭṭhaṅgasammattāni. Idaṃ suttaṃ.

យុត្តីតិ ទសន្នំ កុសលកម្មបថានំ យោ វិបាកោ, សោ សុខវេទនីយោ អព្យាបាទស្សង្គមានោ។ ឆាយាវ អនបាយិនីតិ អនុគច្ឆតិ អត្ថិ ឯសា យុត្តិ។

Yuttīti dasannaṃ kusalakammapathānaṃ yo vipāko, so sukhavedanīyo abyāpādassaṅgamāno. Chāyāva anapāyinīti anugacchati atthi esā yutti.

បទដ្ឋានន្តិ អដ្ឋារសន្នំ មនោបវិចារានំ បទដ្ឋានំ។ មនោបុព្ពង្គមា ធម្មាតិ សព្ពកុសលបក្ខស្ស ឥមេ ធម្មា បទដ្ឋានំ។ មនសា ចេ បសន្នេនាតិ យោ ចេតសោ បសាទោ, ឥទំ សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស បទដ្ឋានំ។ ភាសតិ វាតិ សម្មាវាចាយ។ ករោតិ វាតិ សម្មាកម្មន្តស្ស ច សម្មាវាយាមស្ស ច បទដ្ឋានំ។

Padaṭṭhānanti aṭṭhārasannaṃ manopavicārānaṃ padaṭṭhānaṃ. Manopubbaṅgamā dhammāti sabbakusalapakkhassa ime dhammā padaṭṭhānaṃ. Manasā ce pasannenāti yo cetaso pasādo, idaṃ saddhindriyassa padaṭṭhānaṃ. Bhāsati vāti sammāvācāya. Karoti vāti sammākammantassa ca sammāvāyāmassa ca padaṭṭhānaṃ.

លក្ខណោតិ ឥតិ បុព្ពង្គមា ធម្មាតិ វេទនាបុព្ពង្គមាបិ ឯតេ, សញ្ញាបុព្ពង្គមាបិ ឯតេ, សង្ខារបុព្ពង្គមាបិ ឯតេ។ យេ កេចិ ធម្មា សហជាតា សព្ពេ បុព្ពង្គមា ឯតេសំ ធម្មានំ។ តតោ នំ សុខមន្វេតីតិ សោមនស្សមបិ នំ អន្វេតិ យំ សុសុខច្ឆាយា តទាបិ នំ សុខំ តទបិ អន្វេតិ។

Lakkhaṇoti iti pubbaṅgamā dhammāti vedanāpubbaṅgamāpi ete, saññāpubbaṅgamāpi ete, saṅkhārapubbaṅgamāpi ete. Ye keci dhammā sahajātā sabbe pubbaṅgamā etesaṃ dhammānaṃ. Tato naṃ sukhamanvetīti somanassamapi naṃ anveti yaṃ susukhacchāyā tadāpi naṃ sukhaṃ tadapi anveti.

៨៤. តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? មនោបុព្ពង្គមាតិ ន ឥទំ ឯកាទិវចនំ។ កិំ ការណា? សព្ពេ យេវ ឥមេ ឆវិញ្ញាណកាយា, ឥមម្ហិ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ សុខេន អត្ថិកា, តេ មនំ បសាទេន្តីតិ អយំ ឥមម្ហិ សុត្តេ ភគវតោ អធិប្បាយោ។ អត្ថោ បុព្ពេយេវ និទ្ទិដ្ឋោ។

84. Tattha katamo catubyūho hāro? Manopubbaṅgamāti na idaṃ ekādivacanaṃ. Kiṃ kāraṇā? Sabbe yeva ime chaviññāṇakāyā, imamhi bhagavato ko adhippāyo? Ye sukhena atthikā, te manaṃ pasādentīti ayaṃ imamhi sutte bhagavato adhippāyo. Attho pubbeyeva niddiṭṭho.

យានិ ហិ កុសលមូលានិ, តានិ អដ្ឋានិសំសមត្តា ហេតុ, អយំ អដ្ឋង្គិកោ មគ្គោ។ ទស ឋានានិ ទេសនាហេតូនិ ទេសនាបច្ចយា និទ្ទេសនា ច។ តត្ថ យំ មញ្ញេ ទុក្ខេន សហ នាមរូបំ វិញ្ញាណសច្ចន្តិ អង្គេន កុសលមូលំ បហីយតិ, អយំ អប្បហីនភូមិយំ សមុទយោ។ យំ តេសំ បហានា, អយំ និរោធោ។ ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ។ អយំ អាវដ្ដោ ហារោ។

Yāni hi kusalamūlāni, tāni aṭṭhānisaṃsamattā hetu, ayaṃ aṭṭhaṅgiko maggo. Dasa ṭhānāni desanāhetūni desanāpaccayā niddesanā ca. Tattha yaṃ maññe dukkhena saha nāmarūpaṃ viññāṇasaccanti aṅgena kusalamūlaṃ pahīyati, ayaṃ appahīnabhūmiyaṃ samudayo. Yaṃ tesaṃ pahānā, ayaṃ nirodho. Imāni cattāri saccāni. Ayaṃ āvaṭṭo hāro.

វិភត្តីតិ –

Vibhattīti –

មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា, មនោសេដ្ឋា មនោមយា;

Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā;

មនសា ចេ បសន្នេន, ភាសតិ វា ករោតិ វា;

Manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā;

តតោ នំ សុខមន្វេតិ, ឆាយាវ អនបាយិនីតិ។

Tato naṃ sukhamanveti, chāyāva anapāyinīti.

តំ ន ឯកំសេន សមណស្ស វា ព្រាហ្មណស្ស វា បន ហោតិ។ តស្ស វា មិច្ឆាទិដ្ឋិកស្ស សកសត្ថេ ចិត្តំ បសាទេតិ, តេន ច បសន្នេន ចិត្តេន ភាសតិ ព្យាករោតិ ន តំ សុខមន្វេតិ ន ឆាយាវ អនុគាមិនី, ទុក្ខមេវ តំ អន្វេតិ។ យថា វហន្តំ ចក្កំ បទមន្វេតិ, ឥទំ តំ វិភជ្ជព្យាករណីយំ។ មនសា ចេ បសន្នេន កាយកម្មំ វចីកម្មំ សុខវេទនីយន្តិ សមគ្គតេ សុខវេទនីយំ មិច្ឆគ្គតេ ទុក្ខវេទនីយំ, អយំ វិភត្តិ។

Taṃ na ekaṃsena samaṇassa vā brāhmaṇassa vā pana hoti. Tassa vā micchādiṭṭhikassa sakasatthe cittaṃ pasādeti, tena ca pasannena cittena bhāsati byākaroti na taṃ sukhamanveti na chāyāva anugāminī, dukkhameva taṃ anveti. Yathā vahantaṃ cakkaṃ padamanveti, idaṃ taṃ vibhajjabyākaraṇīyaṃ. Manasā ce pasannena kāyakammaṃ vacīkammaṃ sukhavedanīyanti samaggate sukhavedanīyaṃ micchaggate dukkhavedanīyaṃ, ayaṃ vibhatti.

តត្ថ កតមោ បរិវត្តនោ ហារោ? មនោបុព្ពង្គមា ធម្មាតិ យំ មនសា បទុដ្ឋេន ភាសតិ វា ករោតិ វា ទុក្ខមស្សានុគាមិនី, ឯតានិយេវ ទ្វេ សុត្តានិ ភាសិតានិ ឯស ឯវ ច បដិបក្ខោ។ វេវចនន្តិ យទិទំ មនោចិត្តំ វិញ្ញាណំ មនិន្ទ្រិយំ មនោវិញ្ញាណធាតុ។

Tattha katamo parivattano hāro? Manopubbaṅgamā dhammāti yaṃ manasā paduṭṭhena bhāsati vā karoti vā dukkhamassānugāminī, etāniyeva dve suttāni bhāsitāni esa eva ca paṭipakkho. Vevacananti yadidaṃ manocittaṃ viññāṇaṃ manindriyaṃ manoviññāṇadhātu.

បញ្ញត្តីតិ មនោបុព្ពង្គមា ធម្មាតិ អយំ មនោ កិញ្ចិ បញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ ធម្មាតិ កុសលកម្មបថបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ មនោសេដ្ឋាតិ វិសិដ្ឋបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ មនោជវាតិ សហបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ ចិត្តន្តិ នេក្ខម្មបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ មនសា ចេ បសន្នេនាតិ សទ្ធិន្ទ្រិយបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ មនសា ចេ បសន្នេនាតិ អនាវិលសង្កប្បទុតិយជ្ឈានបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ ។ មនសា ចេ បសន្នេនាតិ អស្សទ្ធានំ បដិបក្ខបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ ភាសតិ វាតិ សម្មាវាចាបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ ករោតិ វាតិ សម្មាកម្មន្តបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ តតោ នំ សុខមន្វេតីតិ ឈានសមាធានំ។ ឥន្ទ្រិយេសុ មនិន្ទ្រិយំ។ បដិច្ចសមុប្បាទេ វិញ្ញាណំ។ មនោបុព្ពង្គមា ធម្មាតិ មេត្តា ច មុទុតា ច ឈានេសុ ទុតិយំ ឈានំ តតិយញ្ច។ ខន្ធេសុ សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នោ។ ធាតូសុ ធម្មធាតុ, អាយតនេសុ ធម្មាយតនំ។ យំ កុសលំ ឥន្ទ្រិយេសុ សុខិន្ទ្រិយញ្ច សោមនស្សិន្ទ្រិយញ្ច បទដ្ឋានំ។ ឥមេសំ ធម្មានំ បដិច្ចសមុប្បន្នានំ ផស្សបច្ចយា សុខវេទនីយោ ផស្សោ សុខវេទនា មនោបវិចារេសុ សោមនស្សវិចារោ ឆត្តិំសេសុ បឋមបទេសុ ឆ សោមនស្សនេក្ខម្មស្សិតា។ ឥតិ អយំ ឱតរណោ ហារោ។

Paññattīti manopubbaṅgamā dhammāti ayaṃ mano kiñci paññattiyā paññattaṃ. Dhammāti kusalakammapathapaññattiyā paññattaṃ. Manoseṭṭhāti visiṭṭhapaññattiyā paññattaṃ. Manojavāti sahapaññattiyā paññattaṃ. Cittanti nekkhammapaññattiyā paññattaṃ. Manasā ce pasannenāti saddhindriyapaññattiyā paññattaṃ. Manasā ce pasannenāti anāvilasaṅkappadutiyajjhānapaññattiyā paññattaṃ . Manasā ce pasannenāti assaddhānaṃ paṭipakkhapaññattiyā paññattaṃ. Bhāsati vāti sammāvācāpaññattiyā paññattaṃ. Karoti vāti sammākammantapaññattiyā paññattaṃ. Tato naṃ sukhamanvetīti jhānasamādhānaṃ. Indriyesu manindriyaṃ. Paṭiccasamuppāde viññāṇaṃ. Manopubbaṅgamā dhammāti mettā ca mudutā ca jhānesu dutiyaṃ jhānaṃ tatiyañca. Khandhesu saṅkhārakkhandhapariyāpanno. Dhātūsu dhammadhātu, āyatanesu dhammāyatanaṃ. Yaṃ kusalaṃ indriyesu sukhindriyañca somanassindriyañca padaṭṭhānaṃ. Imesaṃ dhammānaṃ paṭiccasamuppannānaṃ phassapaccayā sukhavedanīyo phasso sukhavedanā manopavicāresu somanassavicāro chattiṃsesu paṭhamapadesu cha somanassanekkhammassitā. Iti ayaṃ otaraṇo hāro.

តត្ថ កតមោ សោធនោ ហារោ? យំ អត្ថំ អារព្ភ ឥទំ សុត្តំ ភាសិតំ។ សោ អត្ថោ និយុត្តោ ឯតមត្ថំ អារព្ភ សុត្តំ។ អយំ សោធនោ ហារោ។

Tattha katamo sodhano hāro? Yaṃ atthaṃ ārabbha idaṃ suttaṃ bhāsitaṃ. So attho niyutto etamatthaṃ ārabbha suttaṃ. Ayaṃ sodhano hāro.

៨៥. តត្ថ កតមោ អធិដ្ឋានោ ហារោ? មនោបុព្ពង្គមា ធម្មាតិ វេវចនបញ្ញត្តិ, ន ឯកត្តបញ្ញត្តិ។ ធម្មាតិ ឯកតោ ន វេវចនបញ្ញត្តិ។ មនសា ចេ បសន្នេនាតិ សោ បសាទោ ទ្វិធោ អជ្ឈត្តញ្ច អព្យាបាទាវិក្ខម្ភនពហិទ្ធា ច ឱកប្បនតោ។ សោ អជ្ឈត្តបសាទោ ទ្វិធោ។ សមុគ្ឃាតបសាទោ ច វិក្ខម្ភនបសាទោ ច ព្យាបាទបរិយុដ្ឋានំ។ វិឃាតោ ន មូលបសាទោ ជាតមូលម្បិ វា។ បសាទោ សព្យាបាទំ វិឃាតេន។ តតោ នំ សុខមន្វេតីតិ សុខំ កាយិកញ្ច ចេតសិកញ្ច អប្បិយវិប្បយោគោបិ បិយសម្បយោគោបិ នេក្ខម្មសុខម្បិ បុថុជ្ជនសុខម្បិ បីតិសម្ពោជ្ឈង្គម្បិ ចេតសិកំ សុខំ ។ យម្បិ បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, តម្បិ កាយិកំ សុខំ ពោជ្ឈង្គា ច ចេតសិកំ សុខំ។ យម្បិ បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេសិ, តម្បិ តញ្ច សុខបទដ្ឋានំ បញ្ញត្តិយា យថាវុត្តំ តំ អបរាមដ្ឋំ កុសលានំ ធម្មានំ។ អន្វេតីតិ អប្បនា សន្ទិស្សតិ ន ចាយំ វា បត្តភូតោ អន្វេតិ។ តទិទំ សុត្តំ ទ្វីហិ អាការេហិ អធិដ្ឋាតព្ពំ។ ហេតុនា ច យោ បសន្នមានសោ វិបាកេន ច យោ ទុក្ខវេទនីយោ។

85. Tattha katamo adhiṭṭhāno hāro? Manopubbaṅgamā dhammāti vevacanapaññatti, na ekattapaññatti. Dhammāti ekato na vevacanapaññatti. Manasā ce pasannenāti so pasādo dvidho ajjhattañca abyāpādāvikkhambhanabahiddhā ca okappanato. So ajjhattapasādo dvidho. Samugghātapasādo ca vikkhambhanapasādo ca byāpādapariyuṭṭhānaṃ. Vighāto na mūlapasādo jātamūlampi vā. Pasādo sabyāpādaṃ vighātena. Tato naṃ sukhamanvetīti sukhaṃ kāyikañca cetasikañca appiyavippayogopi piyasampayogopi nekkhammasukhampi puthujjanasukhampi pītisambojjhaṅgampi cetasikaṃ sukhaṃ . Yampi passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, tampi kāyikaṃ sukhaṃ bojjhaṅgā ca cetasikaṃ sukhaṃ. Yampi passaddhakāyo sukhaṃ vedesi, tampi tañca sukhapadaṭṭhānaṃ paññattiyā yathāvuttaṃ taṃ aparāmaṭṭhaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ. Anvetīti appanā sandissati na cāyaṃ vā pattabhūto anveti. Tadidaṃ suttaṃ dvīhi ākārehi adhiṭṭhātabbaṃ. Hetunā ca yo pasannamānaso vipākena ca yo dukkhavedanīyo.

បរិក្ខារោតិ ភគវា បញ្ចសតេន ភិក្ខុសង្ឃេន នគរំ បវិសតិ រាជគហំ។ តត្ថ មនុស្សោ បុគ្គលោ ភគវន្តំ បរិវិសតិ, តស្ស បសាទោ ឧប្បន្នោ កុសលមូលបុព្ពយោគាវចរោបិ។ សោ អញ្ញេសញ្ច អក្ខាតិ, ឥទំ វាចំ ភាសតិ លាភា តេសំ, យេសំ និវេសនំ ភគវា បវិសតិ, អម្ហាកម្បិ យទិ ភវេយ្យ មយម្បិ ភគវតោ សំបសាទំ លច្ឆម្ហាតិ។ យេន ភគវា តេនញ្ជលិំ បណាមេត្វា ‘‘នមោ ភគវតោ នមោ ភគវតោ’’តិ អព្យាបាទមានោ ឯកមន្តេ អដ្ឋាសិ។ តទនន្តរេ ភគវា ឥមំ សុត្តំ អភាសិត្ថ ‘‘មនោបុព្ពង្គមា ធម្មា’’តិ។ សព្ពំ សុត្តំ តថា យំ បរេសំ ភាសតិ ឥទំ វាចាកម្មំ។ យំ អញ្ជលិំ បណាមេតិ, ឥទំ កាយកម្មំ។ យោ មនោបសាទោ, ឥទំ មនោកម្មំ។ តត្ថ យំ បរេសំ បកាសេតិ ភាសតិ វណ្ណំ។ យេសំ ភគវា និវេសនំ គច្ឆតីតិ។ សព្ពំ តស្ស អលោភោ កុសលមូលំ។ យំ ភគវតិ មេត្តចិត្តោ, តស្ស អទោសោ កុសលមូលំ ។ យំ អញ្ជលិំ បណាមេតិ មានញ្ច និគ្គណ្ហាតិ, តត្ថស្ស អមោហោ កុសលមូលំ បាតុភវតិ។ យំ ឧឡារបញ្ញំ បដិលភតិ, ឥទមស្ស ទិដ្ឋិវិបល្លាសប្បហានំ។ យំ តថាយេវ សំវរោ ហោតិ, ឥទមស្ស សញ្ញាវិបល្លាសប្បហានំ។ យំ មនស្ស បសាទនំ, ឥទមស្ស ចិត្តវិបល្លាសប្បហានន្តិ អកុសលវិបល្លាសានំ វិក្ខម្ភនំ បហានំ បច្ចយោ។ តីណិ កុសលមូលានិ យោ អនាវិលចិត្តសង្កប្បោ, សោ តស្ស មនសិការោតិ វុច្ចតិ។ យំ កិលេសេហិ វិក្ខម្ភនំ ឥតិ វិបល្លាសា ច អារម្មណា សប្បច្ចយតាយ បច្ចយោ កុសលមូលានិ ច សន្ទិស្សយតាយ បច្ចយោ, សោ ច មនសិការោ ហេតុនា ឥមិនា បច្ចយេន ចិត្តំ ឧប្បន្នំ។ តត្ថ យំ សសត្ថារម្មណំ ចិត្តំ បវត្តំ អយំ ពុទ្ធានុស្សតិ។ យម្បិ ភគវតោ គុណេ មនសិ ករោតិ, អយមស្ស ធម្មានុស្សតិ។ តត្ថ សតិសម្បជញ្ញំ ហេតុ, អយញ្ច បច្ចយោ។ វាចា បញ្ញា ហេតុ វិតក្កវិចារា បច្ចយោ។ កាយសង្ខារា កម្មស្ស អភិសង្ខារោ នាម ហេតុ វា អប្បច្ចយោ សុខវេទនីយស្ស កម្មស្ស ឧបចយោ ហេតុកា កម្មស្ស បច្ចយោ។

Parikkhāroti bhagavā pañcasatena bhikkhusaṅghena nagaraṃ pavisati rājagahaṃ. Tattha manusso puggalo bhagavantaṃ parivisati, tassa pasādo uppanno kusalamūlapubbayogāvacaropi. So aññesañca akkhāti, idaṃ vācaṃ bhāsati lābhā tesaṃ, yesaṃ nivesanaṃ bhagavā pavisati, amhākampi yadi bhaveyya mayampi bhagavato saṃpasādaṃ lacchamhāti. Yena bhagavā tenañjaliṃ paṇāmetvā ‘‘namo bhagavato namo bhagavato’’ti abyāpādamāno ekamante aṭṭhāsi. Tadanantare bhagavā imaṃ suttaṃ abhāsittha ‘‘manopubbaṅgamā dhammā’’ti. Sabbaṃ suttaṃ tathā yaṃ paresaṃ bhāsati idaṃ vācākammaṃ. Yaṃ añjaliṃ paṇāmeti, idaṃ kāyakammaṃ. Yo manopasādo, idaṃ manokammaṃ. Tattha yaṃ paresaṃ pakāseti bhāsati vaṇṇaṃ. Yesaṃ bhagavā nivesanaṃ gacchatīti. Sabbaṃ tassa alobho kusalamūlaṃ. Yaṃ bhagavati mettacitto, tassa adoso kusalamūlaṃ . Yaṃ añjaliṃ paṇāmeti mānañca niggaṇhāti, tatthassa amoho kusalamūlaṃ pātubhavati. Yaṃ uḷārapaññaṃ paṭilabhati, idamassa diṭṭhivipallāsappahānaṃ. Yaṃ tathāyeva saṃvaro hoti, idamassa saññāvipallāsappahānaṃ. Yaṃ manassa pasādanaṃ, idamassa cittavipallāsappahānanti akusalavipallāsānaṃ vikkhambhanaṃ pahānaṃ paccayo. Tīṇi kusalamūlāni yo anāvilacittasaṅkappo, so tassa manasikāroti vuccati. Yaṃ kilesehi vikkhambhanaṃ iti vipallāsā ca ārammaṇā sappaccayatāya paccayo kusalamūlāni ca sandissayatāya paccayo, so ca manasikāro hetunā iminā paccayena cittaṃ uppannaṃ. Tattha yaṃ sasatthārammaṇaṃ cittaṃ pavattaṃ ayaṃ buddhānussati. Yampi bhagavato guṇe manasi karoti, ayamassa dhammānussati. Tattha satisampajaññaṃ hetu, ayañca paccayo. Vācā paññā hetu vitakkavicārā paccayo. Kāyasaṅkhārā kammassa abhisaṅkhāro nāma hetu vā appaccayo sukhavedanīyassa kammassa upacayo hetukā kammassa paccayo.

៨៦. តត្ថ កតមោ សមារោបនោ ហារោ? មនសាយេវ បសន្នេន សតោយេវេត្ថ បសន្នោ អបិ ច ចិត្តវោទានា សត្តា វិមុច្ចន្តីតិ តេន សត្តា ចិត្តបុព្ពង្គមា ចិត្តេន បសន្នេន ចេតនាបិ តត្ថ ចិត្តភូតា ភវន្តីតិ បដិឃា អយំ ចេតនានំ បសាទេន កាយោ ចស្ស បសាទោ , សោ ច អារភតិ បសាទេន បសន្នោ សញ្ញានន្តិ ចស្ស អវិបរីតា, សោ បញ្ចវិធោ វិក្ខម្ភនា, កាយបស្សម្ភនាយេវា បសាទោ ចិត្តសិតោ ចិត្តំ បន បុព្ពំយេវ បសន្នំ។ អយំ សមារោបនា។ ឯវំ បញ្ចន្នម្បិ បសាទោ។ តតោ នំ សុខមន្វេតីតិ កតមំ ភគវា និទ្ទិសតិ? ន ហិ អត្តសច្ចំ តស្ស កម្មស្ស វិបាកោ អន្វេតិ។ តស្ស ឧបាយោ អនុគច្ឆតិ យទា សិតបច្ចយា ឧប្បជ្ជតេ សោមនស្សំ អវិប្បដិសារោបិ អន្វេតិ។ អយំ សមារោបនោ ហារោ។

86. Tattha katamo samāropano hāro? Manasāyeva pasannena satoyevettha pasanno api ca cittavodānā sattā vimuccantīti tena sattā cittapubbaṅgamā cittena pasannena cetanāpi tattha cittabhūtā bhavantīti paṭighā ayaṃ cetanānaṃ pasādena kāyo cassa pasādo , so ca ārabhati pasādena pasanno saññānanti cassa aviparītā, so pañcavidho vikkhambhanā, kāyapassambhanāyevā pasādo cittasito cittaṃ pana pubbaṃyeva pasannaṃ. Ayaṃ samāropanā. Evaṃ pañcannampi pasādo. Tato naṃ sukhamanvetīti katamaṃ bhagavā niddisati? Na hi attasaccaṃ tassa kammassa vipāko anveti. Tassa upāyo anugacchati yadā sitapaccayā uppajjate somanassaṃ avippaṭisāropi anveti. Ayaṃ samāropano hāro.

មហានាម សក្កស្ស សុត្តំ ³¹។ តស្មិំ ចេ សមយេ អស្សតោ អសម្បជានោ កាលំ ករេយ្យ កាមេ ភវតិ។ អស្សតោ អភិសមាហារោ យោ មា ភាយិ, មហានាម, យំ តំ ចិត្តំ ទីឃរត្តំ សទ្ធាបរិភាវិតំ សីលបរិភាវិតំ សុតចាគបរិភាវិតន្តិ វិត្ថារេន កាតព្ពំ។ ចាគេន ច បញ្ញាយ ច កិំ ទស្សេតិ? យា សទ្ធា, សា ចេតសោ បសាទោ។ យា អនាវិលសង្កប្បិតា, សា សទ្ធា។ កិំ ការណា? អនាវិលលក្ខណា។ អនាវិលលក្ខណា ហិ សទ្ធា។ អបរេ អាហុ គុណបរិសុទ្ធិនិដ្ឋាគមនលក្ខណា, យញ្ច អបរេ វា វចនបដិគ្គហលក្ខណា សទ្ធា។ អបរោ បរិយាយោ អត្តានំ យទិ ឯវំ ឱកប្បេតិ ‘‘នាហំ កិញ្ចិ ជានាមីតិ ឯសា អហំ តត្ថ អនុញ្ញត្តា អនញ្ញតា’’តិ។ អយំ សទ្ធាតិ។ អបរោ បរិយាយោ ឯកសដ្ឋិយា ទិដ្ឋិគតានំ អាទីនវានុបស្សនា អនិច្ចំ ទុក្ខមនត្តាតិ។ តេន ច បទិដ្ឋំ ភវតិ យថា គម្ភីរេ ឧទបានេ ឧទកំ ចក្ខុនា បស្សតិ ន ច កាយេន អភិសម្ភុនាតិ។ ឯវមស្ស អរិយា និជ្ឈានក្ខន្តិយា ទិដ្ឋិ ភវតិ, ន ច សច្ឆិកតា។ អយំ វុច្ចតិ សទ្ធា។ សា ច លោកិកា។ អបរោ បរិយាយោ ខមតិ បុថុជ្ជនភូតស្ស វីសតិ ចាតិ កោ សក្កាយាធីនា ន និវេសោ។ ន ឯតំ ឯកន្តិ នយសញ្ញា យថាភូតំ ទិដ្ឋិយា តុ ខលុ មុទូហិ បញ្ចហិ ឥន្ទ្រិយេហិ ទស្សនមគ្គេន បហីនា ភវន្តិ។ ទិដ្ឋេកដ្ឋា ច កិលេសា, អយំ សទ្ធា។

Mahānāma sakkassa suttaṃ ³². Tasmiṃ ce samaye assato asampajāno kālaṃ kareyya kāme bhavati. Assato abhisamāhāro yo mā bhāyi, mahānāma, yaṃ taṃ cittaṃ dīgharattaṃ saddhāparibhāvitaṃ sīlaparibhāvitaṃ sutacāgaparibhāvitanti vitthārena kātabbaṃ. Cāgena ca paññāya ca kiṃ dasseti? Yā saddhā, sā cetaso pasādo. Yā anāvilasaṅkappitā, sā saddhā. Kiṃ kāraṇā? Anāvilalakkhaṇā. Anāvilalakkhaṇā hi saddhā. Apare āhu guṇaparisuddhiniṭṭhāgamanalakkhaṇā, yañca apare vā vacanapaṭiggahalakkhaṇā saddhā. Aparo pariyāyo attānaṃ yadi evaṃ okappeti ‘‘nāhaṃ kiñci jānāmīti esā ahaṃ tattha anuññattā anaññatā’’ti. Ayaṃ saddhāti. Aparo pariyāyo ekasaṭṭhiyā diṭṭhigatānaṃ ādīnavānupassanā aniccaṃ dukkhamanattāti. Tena ca padiṭṭhaṃ bhavati yathā gambhīre udapāne udakaṃ cakkhunā passati na ca kāyena abhisambhunāti. Evamassa ariyā nijjhānakkhantiyā diṭṭhi bhavati, na ca sacchikatā. Ayaṃ vuccati saddhā. Sā ca lokikā. Aparo pariyāyo khamati puthujjanabhūtassa vīsati cāti ko sakkāyādhīnā na niveso. Na etaṃ ekanti nayasaññā yathābhūtaṃ diṭṭhiyā tu khalu mudūhi pañcahi indriyehi dassanamaggena pahīnā bhavanti. Diṭṭhekaṭṭhā ca kilesā, ayaṃ saddhā.

សោតាបត្តង្គមទុក្ខាយំ ភូមិយំ បរិបុណ្ណា វុច្ចតិ។ តស្មិំយេវ ភូមិយំ សេក្ខសីលំ អរិយា ធារន្តិ វុច្ចតិ។ តស្មិំយេវ ភូមិយំ មុទុបញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយន្តិ វុច្ចតិ។ តស្មិំយេវ ភូមិយំ ខន្ធេហិ អនត្ថិកតា, អយំ ចាគោ។ តស្មា សទ្ធា ចាគាធិដ្ឋានេន និទ្ទិសិតព្ពា។ យតិកេន ³³ ភិយ្យោ មនេន សា ហិស្ស វិបរីតា ទិដ្ឋិកា អស្សទ្ធា, សា នយនឧបធីសុ បមត្តា សមាទិន្នា។ តត្ថ សទ្ធិន្ទ្រិយំ យោ កាមំ បរិវិស្សន្តិ ឥតិ សន្តបាបបដិនិស្សគ្គា ន ចាគាធិដ្ឋានំ បញ្ញិន្ទ្រិយេន បញ្ញាធិដ្ឋានំ, សីលេន ឧបសមាធិដ្ឋានំ។ ឥមេ ចត្តារោ ធម្មា សីលំ បរិភាវយន្តិ សទ្ធា សីលំ ចាគោ ច បញ្ញាតិ។ តត្ថ សទ្ធាយ ឱឃំ តរតិ។ យំ សីលំ, អយំ អប្បមាទោ។ យោ ចាគោ, ឥទំ បញ្ញាយ កម្មំ។ យា បញ្ញា, ឥទំ បញ្ញិន្ទ្រិយំ, តត្ថ យំ សទ្ធិន្ទ្រិយំ។ តំ តីសុ អវេច្ចប្បសាទេសុ។ យំ សីលំ, តំ សទ្ធិន្ទ្រិយេសុ។ យោ ចាគោ, សោ ចតូសុ ឈានេសុ។ យា បញ្ញា, សា សច្ចេសុ, សតិ សព្ពត្ថគាមិនី។ តស្ស សេក្ខស្ស ភទ្ទិកា ភតិ, ភទ្ទិកោ អភិសម្បរាយោ។ តស្ស សម្មុដ្ឋស្សតិកស្ស សីលំ ករោន្តស្ស ន កាយសម្មុដ្ឋស្សតិតាយ តានិ វា ឥន្ទ្រិយានិ តំ វា កុសលមូលំ កម្មវិបាកំ ភវតិ។ តស្ស តិកស្ស អត្ថនិទ្ទេសោ។ តត្ថ សទ្ធា សីលំ ចាគោ បញ្ញា ចត្តារោ ធម្មា។ យា សទ្ធា យា ច បញ្ញា, ឥទំ មនោសុចរិតំ។ យំ សីលំ, ឥទំ កាយិកំ វាចសិកំ សុចរិតំ។ យោ ចាគោ, ឥទំ ចេតសិកំ អលោភោ សុចរិតំ។ ឥតិ ចិត្តេ គហិតេ បញ្ចក្ខន្ធា គហិតា ភវន្តិ។ ឥមេហិ ធម្មេហិ សុចរិតំ ឥទំ ទុក្ខញ្ច អរិយសច្ចំ បទដ្ឋានំ មគ្គស្ស។

Sotāpattaṅgamadukkhāyaṃ bhūmiyaṃ paripuṇṇā vuccati. Tasmiṃyeva bhūmiyaṃ sekkhasīlaṃ ariyā dhāranti vuccati. Tasmiṃyeva bhūmiyaṃ mudupaññā paññindriyanti vuccati. Tasmiṃyeva bhūmiyaṃ khandhehi anatthikatā, ayaṃ cāgo. Tasmā saddhā cāgādhiṭṭhānena niddisitabbā. Yatikena ³⁴ bhiyyo manena sā hissa viparītā diṭṭhikā assaddhā, sā nayanaupadhīsu pamattā samādinnā. Tattha saddhindriyaṃ yo kāmaṃ parivissanti iti santapāpapaṭinissaggā na cāgādhiṭṭhānaṃ paññindriyena paññādhiṭṭhānaṃ, sīlena upasamādhiṭṭhānaṃ. Ime cattāro dhammā sīlaṃ paribhāvayanti saddhā sīlaṃ cāgo ca paññāti. Tattha saddhāya oghaṃ tarati. Yaṃ sīlaṃ, ayaṃ appamādo. Yo cāgo, idaṃ paññāya kammaṃ. Yā paññā, idaṃ paññindriyaṃ, tattha yaṃ saddhindriyaṃ. Taṃ tīsu aveccappasādesu. Yaṃ sīlaṃ, taṃ saddhindriyesu. Yo cāgo, so catūsu jhānesu. Yā paññā, sā saccesu, sati sabbatthagāminī. Tassa sekkhassa bhaddikā bhati, bhaddiko abhisamparāyo. Tassa sammuṭṭhassatikassa sīlaṃ karontassa na kāyasammuṭṭhassatitāya tāni vā indriyāni taṃ vā kusalamūlaṃ kammavipākaṃ bhavati. Tassa tikassa atthaniddeso. Tattha saddhā sīlaṃ cāgo paññā cattāro dhammā. Yā saddhā yā ca paññā, idaṃ manosucaritaṃ. Yaṃ sīlaṃ, idaṃ kāyikaṃ vācasikaṃ sucaritaṃ. Yo cāgo, idaṃ cetasikaṃ alobho sucaritaṃ. Iti citte gahite pañcakkhandhā gahitā bhavanti. Imehi dhammehi sucaritaṃ idaṃ dukkhañca ariyasaccaṃ padaṭṭhānaṃ maggassa.

៨៧. តត្ថ កតមោ វិចយោ ហារោ? យា ច សទ្ធា យញ្ច សីលំ។ តំ កិស្ស ករោតិ? យា សទ្ធា តាយ ភគវន្តំ អនុស្សរតិ មត្តេនបិ ហត្ថិនា សមាគតា, អស្ស ភោ កុក្កុរា សព្ពំ សីលេន នប្បដិបជ្ជតិ កាយេន វា វាចាយ វា ឋានំ វិសារទោ ភវតីតិ អវិប្បដិសារី បញ្ញា យស្ស បញ្ញត្តំ ឧបដ្ឋបេតិ។ តស្ស អខណ្ឌស្ស សីលំ យំ ន បច្ឆិ តស្សំ មោហស្ស អកុសលចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ មិច្ឆាទិដ្ឋិសហគតំ វា, អយំ វិចយោ ហារោ។ ធម្មវាទិនោ ភទ្ទិការាតិ ភវិស្សតិ អត្ថិ ឯសា យុត្តិ។

87. Tattha katamo vicayo hāro? Yā ca saddhā yañca sīlaṃ. Taṃ kissa karoti? Yā saddhā tāya bhagavantaṃ anussarati mattenapi hatthinā samāgatā, assa bho kukkurā sabbaṃ sīlena nappaṭipajjati kāyena vā vācāya vā ṭhānaṃ visārado bhavatīti avippaṭisārī paññā yassa paññattaṃ upaṭṭhapeti. Tassa akhaṇḍassa sīlaṃ yaṃ na pacchi tassaṃ mohassa akusalacittaṃ uppajjati micchādiṭṭhisahagataṃ vā, ayaṃ vicayo hāro. Dhammavādino bhaddikārāti bhavissati atthi esā yutti.

តត្ថ កតមោ បទដ្ឋានោ ហារោ? យមិទំ ចិត្តំ ទីឃរត្តំ បរិភាវិតំ សទ្ធាយ សីលេន ចាគេន បញ្ញាយ សមាធិនា បឋមជ្ឈានស្ស បទដ្ឋានំ។ យា សទ្ធា អស្ស អនាវិលសង្កប្បោ, តំ ទុតិយជ្ឈានស្ស បទដ្ឋានំ។ តីណិ ច អវេច្ចប្បសាទា យំ សីលំ, តំ អរិយកន្តំ, តំ សីលក្ខន្ធស្ស បទដ្ឋានំ។ យា បញ្ញា, សា បញ្ញាក្ខន្ធស្ស បទដ្ឋានំ។ ឥមេ ច ធម្មា ឥទញ្ច ចិត្តំ ឯកោទិភូតសមាធិស្ស បទដ្ឋានំ។ សទ្ធា សទ្ធិន្ទ្រិយស្ស បទដ្ឋានំ។ ចាគោ សមាធិន្ទ្រិយស្ស បទដ្ឋានំ។ បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស បទដ្ឋានំ។ សទ្ធា ច បញ្ញា ច វិបស្សនា បទដ្ឋានំ។ សីលញ្ច ចាគោ ច សមថស្ស បទដ្ឋានំ។ សទ្ធា ច បញ្ញា ច អវិជ្ជា វិរាគាយ បញ្ញាវិមុត្តិយា បទដ្ឋានំ។ សីលញ្ច ចាគោ ច រាគវិរាគាយ ចេតោវិមុត្តិយា បទដ្ឋានំ។

Tattha katamo padaṭṭhāno hāro? Yamidaṃ cittaṃ dīgharattaṃ paribhāvitaṃ saddhāya sīlena cāgena paññāya samādhinā paṭhamajjhānassa padaṭṭhānaṃ. Yā saddhā assa anāvilasaṅkappo, taṃ dutiyajjhānassa padaṭṭhānaṃ. Tīṇi ca aveccappasādā yaṃ sīlaṃ, taṃ ariyakantaṃ, taṃ sīlakkhandhassa padaṭṭhānaṃ. Yā paññā, sā paññākkhandhassa padaṭṭhānaṃ. Ime ca dhammā idañca cittaṃ ekodibhūtasamādhissa padaṭṭhānaṃ. Saddhā saddhindriyassa padaṭṭhānaṃ. Cāgo samādhindriyassa padaṭṭhānaṃ. Paññā paññindriyassa padaṭṭhānaṃ. Saddhā ca paññā ca vipassanā padaṭṭhānaṃ. Sīlañca cāgo ca samathassa padaṭṭhānaṃ. Saddhā ca paññā ca avijjā virāgāya paññāvimuttiyā padaṭṭhānaṃ. Sīlañca cāgo ca rāgavirāgāya cetovimuttiyā padaṭṭhānaṃ.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ ហារោ? វិញ្ញាណេ វុត្តេ សទ្ធាសតិភាវិតេ សព្ពេ បញ្ចក្ខន្ធា វុត្តា ភវន្តិ។ សទ្ធាយ ភណិតាយ សព្ពានិ សត្ត ធនានិ ភណិតានិ ហោន្តិ សទ្ធាធនំ…បេ.… សីលក្ខន្ធេ វុត្តេ សមាធិក្ខន្ធោ ច បញ្ញាក្ខន្ធោ ច វុត្តា ភវន្តិ។ យំ តំ ចិត្តំ ទីឃរត្តំ បរិភាវិតំ បច្ឆិមកេ កាលេ ន តទនុបរិវត្តិ ភវិស្សតីតិ នេតំ ឋានំ វិជ្ជតិ។ តត្ថ សញ្ញាបិ តទនុបរិវត្តិនី ភវតិ។ យេបិ តជ្ជាតិកា ធម្មា, តេបិ តទនុបរិវត្តិនោ ភវន្តិ។ រូបសញ្ញា រូបសញ្ចេតនានុបស្សនមនសិការោ ឯវំ ឆន្នំ អាយតនានំ វិញ្ញាណកាយេ, អយំ លក្ខណោ ហារោ។

Tattha katamo lakkhaṇo hāro? Viññāṇe vutte saddhāsatibhāvite sabbe pañcakkhandhā vuttā bhavanti. Saddhāya bhaṇitāya sabbāni satta dhanāni bhaṇitāni honti saddhādhanaṃ…pe… sīlakkhandhe vutte samādhikkhandho ca paññākkhandho ca vuttā bhavanti. Yaṃ taṃ cittaṃ dīgharattaṃ paribhāvitaṃ pacchimake kāle na tadanuparivatti bhavissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Tattha saññāpi tadanuparivattinī bhavati. Yepi tajjātikā dhammā, tepi tadanuparivattino bhavanti. Rūpasaññā rūpasañcetanānupassanamanasikāro evaṃ channaṃ āyatanānaṃ viññāṇakāye, ayaṃ lakkhaṇo hāro.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? ឥធ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ ភទ្ទិកំ ភតិំ អាកង្ខេយ្យ ភទ្ទិកញ្ច អភិសម្បរាយំ, តេ សទ្ធំ សីលំ ចាគំ បញ្ញញ្ច មនសិ ករិស្សន្តិ, អយំ អធិប្បាយោ។ យេ ចញ្ញេបិ សត្តា តថាគតស្ស សម្មុខំ ន បដិយុជ្ឈន្តេ, ឥមំ ធម្មំ សោតា អវិប្បដិសារតោ កាលំ ករិស្សន្តីតិ, អយំ អធិប្បាយោ។

Tattha katamo catubyūho hāro? Idha sutte bhagavato ko adhippāyo? Ye bhaddikaṃ bhatiṃ ākaṅkheyya bhaddikañca abhisamparāyaṃ, te saddhaṃ sīlaṃ cāgaṃ paññañca manasi karissanti, ayaṃ adhippāyo. Ye caññepi sattā tathāgatassa sammukhaṃ na paṭiyujjhante, imaṃ dhammaṃ sotā avippaṭisārato kālaṃ karissantīti, ayaṃ adhippāyo.

៨៨. តត្ថ កតមោ អាវដ្ដោ ហារោ? ឥទម្បិ ចត្តារោ ធម្មា សទ្ធា ច បញ្ញា ច អស្សទ្ធិយញ្ច អវិជ្ជញ្ច ហនន្តិ។ សីលញ្ច ចាគោ ច តណ្ហា ច ទោសញ្ច ហនន្តិ។ តស្ស ទ្វេ មូលានិ បហីយន្តិ។ ទុក្ខំ និវត្តេតិ អប្បហីនភូមិយញ្ច ទ្វិមូលានិ បញ្ចក្ខន្ធា។ ទ្វេ អរិយសច្ចានិ សមថោ ច វិបស្សនា ច។ ទ្វិន្នំ មូលានំ បហានំ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ និរោធោ ច មគ្គោ ច។ អយំ អាវដ្ដោ ហារោ។

88. Tattha katamo āvaṭṭo hāro? Idampi cattāro dhammā saddhā ca paññā ca assaddhiyañca avijjañca hananti. Sīlañca cāgo ca taṇhā ca dosañca hananti. Tassa dve mūlāni pahīyanti. Dukkhaṃ nivatteti appahīnabhūmiyañca dvimūlāni pañcakkhandhā. Dve ariyasaccāni samatho ca vipassanā ca. Dvinnaṃ mūlānaṃ pahānaṃ. Imāni dve saccāni nirodho ca maggo ca. Ayaṃ āvaṭṭo hāro.

តត្ថ កតមោ វិភត្តិ? យំ តំ ចិត្តំ សទ្ធាបរិភាវិតំ…បេ.… សចេ បុថុជ្ជនស្ស តស្សបិ ភទ្ទិកា ភតិ ភវិស្សតីតិ ន ឯកំសេន តស្ស កម្មំ ទិដ្ឋេយេវ ធម្មេ វិបាកន្តិ បច្ចេស្សតិ, អបរម្ហិ វា បរិយាយេ ភវិស្សតិ។ យំ វា អតីតំ វិបាកាយ បច្ចុបដ្ឋិតំ, តប្បច្ចយានិ ចេតានិ, យេ យថា មហាកម្មវិភង្គេ ‘‘តេនាយំ វិភជ្ជព្យាករណិយោ និទ្ទេសោ ធម្មចារិនោ យា ភទ្ទិកា ភតី’’តិ។

Tattha katamo vibhatti? Yaṃ taṃ cittaṃ saddhāparibhāvitaṃ…pe… sace puthujjanassa tassapi bhaddikā bhati bhavissatīti na ekaṃsena tassa kammaṃ diṭṭheyeva dhamme vipākanti paccessati, aparamhi vā pariyāye bhavissati. Yaṃ vā atītaṃ vipākāya paccupaṭṭhitaṃ, tappaccayāni cetāni, ye yathā mahākammavibhaṅge ‘‘tenāyaṃ vibhajjabyākaraṇiyo niddeso dhammacārino yā bhaddikā bhatī’’ti.

តត្ថ កតមា បរិវត្តនា? អស្សទ្ធិយំ ទុស្សីល្យំ យំ មច្ឆេរំ ទុប្បញ្ញំ ច ³⁵ យញ្ច បដិបក្ខេន បហីនា ភវន្តិ, អយំ បរិវត្តនា។

Tattha katamā parivattanā? Assaddhiyaṃ dussīlyaṃ yaṃ maccheraṃ duppaññaṃ ca ³⁶ yañca paṭipakkhena pahīnā bhavanti, ayaṃ parivattanā.

តត្ថ កតមំ វេវចនំ? យំ តំ ចិត្តំ ទីឃរត្តំ បរិភាវិតំ ចិត្តំ មនោវិញ្ញាណំ…បេ.… យំ សទ្ធាពលំ សទ្ធិន្ទ្រិយំ, យំ សីលំ តំ សុចរិតំ, សំយមោ និយមោ ទមោ ខន្ធតា ឥមានិ តស្ស វេវចនានិ។ យោ ចាគោ សោ បដិនិស្សគ្គោ អលោភោ វោសគ្គោ ចាគោយិដ្ឋានំ។ យា បញ្ញា សា បញ្ញត្តា បញ្ញប្បភា បញ្ញិន្ទ្រិយំ បញ្ញាពលំ។

Tattha katamaṃ vevacanaṃ? Yaṃ taṃ cittaṃ dīgharattaṃ paribhāvitaṃ cittaṃ manoviññāṇaṃ…pe… yaṃ saddhābalaṃ saddhindriyaṃ, yaṃ sīlaṃ taṃ sucaritaṃ, saṃyamo niyamo damo khandhatā imāni tassa vevacanāni. Yo cāgo so paṭinissaggo alobho vosaggo cāgoyiṭṭhānaṃ. Yā paññā sā paññattā paññappabhā paññindriyaṃ paññābalaṃ.

តត្ថ កតមា បញ្ញត្តិ? យំ តំ ចិត្តំ ពីជំ បញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ បរិភាវនា វាសនា បញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តិ។ សទ្ធា បសាទបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា។ សីលំ សុចរិតបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ ចាគោ បុញ្ញកិរិយបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តោ។ បញ្ញា វីមំសបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា។ ឥមេ តយោ ធម្មា សទ្ធា សីលំ ចាគោ បញ្ញវតោ បារិសុទ្ធិំ គច្ឆន្តិ។

Tattha katamā paññatti? Yaṃ taṃ cittaṃ bījaṃ paññattiyā paññattaṃ. Paribhāvanā vāsanā paññattiyā paññatti. Saddhā pasādapaññattiyā paññattā. Sīlaṃ sucaritapaññattiyā paññattaṃ. Cāgo puññakiriyapaññattiyā paññatto. Paññā vīmaṃsapaññattiyā paññattā. Ime tayo dhammā saddhā sīlaṃ cāgo paññavato pārisuddhiṃ gacchanti.

តត្ថ កតមោ ឱតរណោ? យំ ចិត្តំ, តំ ខន្ធេសុ វិញ្ញាណក្ខន្ធោ, ធាតូសុ មនោវិញ្ញាណធាតុ, អាយតនេសុ មនាយតនំ។ យេ ចត្តារោ ធម្មា, តេ ខន្ធេសុ សង្ខារក្ខន្ធេ បរិយាបន្នា…បេ.… ធាតូសុ អាយតនេសុ។

Tattha katamo otaraṇo? Yaṃ cittaṃ, taṃ khandhesu viññāṇakkhandho, dhātūsu manoviññāṇadhātu, āyatanesu manāyatanaṃ. Ye cattāro dhammā, te khandhesu saṅkhārakkhandhe pariyāpannā…pe… dhātūsu āyatanesu.

តត្ថ កតមោ សោធនោ ហារោ? ឥទំ ភគវតោ ភាសិតំ មហានាមេន សក្កេន បុច្ឆិតេន សព្ពំ តំ និយុត្តំ។

Tattha katamo sodhano hāro? Idaṃ bhagavato bhāsitaṃ mahānāmena sakkena pucchitena sabbaṃ taṃ niyuttaṃ.

តត្ថ កតមោ អធិដ្ឋានោ? ឥទំ ចិត្តំ វេមត្តតាយ បញ្ញត្តំ អកុសលេហិ ចិត្តេហិ អបរិភាវិតេហិ បរិភាវិតន្តិ យានិ បុន បរិភាវិតានិ អញ្ញេសម្បិ តត្ថ ឧបាទាយ បញ្ញត្តំ សព្ពេបិមេ ចត្តារោ ធម្មា ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តា។ ភទ្ទិកា ភតីតិ កាមភោគិនោ តេវ រូបធាតុ អរូបធាតុ មនុស្សាតិ សព្ពា ភទ្ទិកា ភតិ តទេវ កថាយ បញ្ញត្តំ, អយំ បញ្ញត្តិ។

Tattha katamo adhiṭṭhāno? Idaṃ cittaṃ vemattatāya paññattaṃ akusalehi cittehi aparibhāvitehi paribhāvitanti yāni puna paribhāvitāni aññesampi tattha upādāya paññattaṃ sabbepime cattāro dhammā ekattatāya paññattā. Bhaddikā bhatīti kāmabhogino teva rūpadhātu arūpadhātu manussāti sabbā bhaddikā bhati tadeva kathāya paññattaṃ, ayaṃ paññatti.

តត្ថ កតមោ បរិក្ខារោ? ចិត្តស្ស ឥន្ទ្រិយានិ បច្ចយោ អាធិបតេយ្យបច្ចយតាយ មនសិការោ។ ហេតុបច្ចយតាយ បច្ចយោ។ សទ្ធាយ លោកិកា បញ្ញា ហេតុបច្ចយតាយ បច្ចយោ។ យោនិសោ ច មនសិការោ បច្ចយោ។ សីលស្ស បតិរូបទេសវាសោ បច្ចយោ។ អត្តសម្មាបណិធានញ្ច ហេតុ។ ចាគស្ស អលោភោ ហេតុ។ អវិប្បដិសារោ ច ហេតុបច្ចយោ។ បញ្ញា បរតោ ច ឃោសោ អជ្ឈត្តញ្ច យោនិសោ មនសិការោ ហេតុបច្ចយោ ច។

Tattha katamo parikkhāro? Cittassa indriyāni paccayo ādhipateyyapaccayatāya manasikāro. Hetupaccayatāya paccayo. Saddhāya lokikā paññā hetupaccayatāya paccayo. Yoniso ca manasikāro paccayo. Sīlassa patirūpadesavāso paccayo. Attasammāpaṇidhānañca hetu. Cāgassa alobho hetu. Avippaṭisāro ca hetupaccayo. Paññā parato ca ghoso ajjhattañca yoniso manasikāro hetupaccayo ca.

តត្ថ កតមោ សមារោបនោ? យំ តំ ចិត្តំ ទីឃរត្តំ បរិភាវិតន្តិ ចេតសិកាបិ។ ឯត្ថ សព្ពេ ធម្មា បរិភាវិតា ភទ្ទិកា តេ ភតិ ភវិស្សតិ, ភទ្ទិកា ឧបបត្តិកោ អភិសម្បរាយោ។ ឥតិ យេ កេចិ មនុស្សកា ឧបភោគបរិភោគា សព្ពេ ភទ្ទិកា ភតិយេវ, អយំ សមារោបនោ។

Tattha katamo samāropano? Yaṃ taṃ cittaṃ dīgharattaṃ paribhāvitanti cetasikāpi. Ettha sabbe dhammā paribhāvitā bhaddikā te bhati bhavissati, bhaddikā upapattiko abhisamparāyo. Iti ye keci manussakā upabhogaparibhogā sabbe bhaddikā bhatiyeva, ayaṃ samāropano.

៨៩. ឧទ្ធំ អធោ សព្ពធិ វីតរាគោតិ គាថា ³⁷។ តត្ថ កិំ ឧទ្ធំ នាម? យំ ឥតោ ឧទ្ធំ ភវិស្សតិ អនាគាមី, ឥទំ ឧទ្ធំ។ អធោ នាម យមតិក្កន្តមតីតំ, ឥទមវោច អបទានតន្តិ ឧទ្ធំ។ តត្ថ អតីតេន សស្សតទិដ្ឋិ បុព្ពន្តាកប្បិកានំ អបរន្តទិដ្ឋិ កេសញ្ចិ, ឧច្ឆេទទិដ្ឋិំ យំ ³⁸ វុត្តកប្បិកានំ ឥមា ចេវ ទិដ្ឋិយោ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ច សស្សតទិដ្ឋិ ច។ តត្ថាយំ សស្សតទិដ្ឋិ ឥមានិ បន្នរស បទានិ សក្កាយទិដ្ឋិ សស្សតំ ភជន្តិ។ រូបវន្តំ មេ អត្តា, អត្តនិ មេ រូបំ, រូបំ មេ អត្តាតិ យទុច្ចតេ បញ្ញំ បរិទហន្តិ។ យា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ សា បញ្ចសតានិ ឧច្ឆេទំ ភជន្តិ។ តេ ‘‘តំ ជីវំ តំ សរីរ’’ន្តិ បស្សន្តិ, រូបំ មេ អត្តាតិ តថារូបា ចតុព្ពិធា សក្កាយទិដ្ឋិ ឧច្ឆេទេន ច សស្សតេន ច។ ឯវំ បញ្ចសុ ខន្ធេសុ វីសតិវត្ថុកាយ ទិដ្ឋិយា បន្នរស បទានិ បុព្ពន្តំ ភជន្តិ។ សស្សតទិដ្ឋិយា បញ្ច បទានិ អបរន្តំ ភជន្តិ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយា។ តត្ថ ‘‘អយមហមស្មី’’តិ បស្សន្តា រូបំ អត្តតោ សមនុបស្សតិ, សោ ឧច្ឆេទវាទី រូបវន្តញ្ច អត្តានំ, អត្តនិ ច រូបំ, រូបស្មិំ វា អត្តាតិ សោ បស្សតិ ចាតិ ឥតិ ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ច, អត្តតោ បដិស្សរតិ សស្សតទិដ្ឋិ បុព្ពន្តតោ ច បដិស្សរតិ។ ‘‘អយមហមស្មី’’តិ ន សមនុបស្សតិ។ តស្ស ទិដ្ឋាសវា បហានំ គច្ឆន្តិ។ យោ តីសុ អទ្ធាសុ បុព្ពន្តេ ច អបរន្តេ ច តេន តេន និទ្ទិដ្ឋានេន ឧទ្ធំ អធោ សព្ពធិ វីតរាគោ ‘‘អហមស្មី’’តិ ន អនុបស្សតីតិ ឥមិនា ទ្វារេន ឥមិនា បយោគេន ឥមិនា ឧបាយេន ឥទំ ទស្សនភូមិ ច សោតាបត្តិផលញ្ច សោ អរិយោ បយោគោ អនភាវំគតេន សំសារេន អបុនព្ភវាតិ យោ កោចិ អរិយោ បយោគោ បុនព្ភវាយ មុទូនិ វា បញ្ចិន្ទ្រិយានិ មជ្ឈានិ អធិមត្តានិ វា សព្ពំ អបុនព្ភវប្បហានាយ សំវត្តន្តិ។ អហន្តិ ទិដ្ឋោឃោ កាមោឃោ ភវោឃោ អវិជ្ជោឃោ ច ឱធិសោ។ តត្ថ ទេសនាហារេន ចត្តារិ សច្ចានិ បញ្ចហិ ឥន្ទ្រិយេហិ សោតាបត្តិផលេន ច ទ្វេ សច្ចានិ មគ្គោ ច និរោធោ ច។ សក្កាយសមុទយេន ទ្វេ សច្ចានិ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច, អយំ ទេសនា ហារោ។

89. Uddhaṃ adho sabbadhi vītarāgoti gāthā ³⁹. Tattha kiṃ uddhaṃ nāma? Yaṃ ito uddhaṃ bhavissati anāgāmī, idaṃ uddhaṃ. Adho nāma yamatikkantamatītaṃ, idamavoca apadānatanti uddhaṃ. Tattha atītena sassatadiṭṭhi pubbantākappikānaṃ aparantadiṭṭhi kesañci, ucchedadiṭṭhiṃ yaṃ ⁴⁰ vuttakappikānaṃ imā ceva diṭṭhiyo ucchedadiṭṭhi ca sassatadiṭṭhi ca. Tatthāyaṃ sassatadiṭṭhi imāni pannarasa padāni sakkāyadiṭṭhi sassataṃ bhajanti. Rūpavantaṃ me attā, attani me rūpaṃ, rūpaṃ me attāti yaduccate paññaṃ paridahanti. Yā ucchedadiṭṭhi sā pañcasatāni ucchedaṃ bhajanti. Te ‘‘taṃ jīvaṃ taṃ sarīra’’nti passanti, rūpaṃ me attāti tathārūpā catubbidhā sakkāyadiṭṭhi ucchedena ca sassatena ca. Evaṃ pañcasu khandhesu vīsativatthukāya diṭṭhiyā pannarasa padāni pubbantaṃ bhajanti. Sassatadiṭṭhiyā pañca padāni aparantaṃ bhajanti ucchedadiṭṭhiyā. Tattha ‘‘ayamahamasmī’’ti passantā rūpaṃ attato samanupassati, so ucchedavādī rūpavantañca attānaṃ, attani ca rūpaṃ, rūpasmiṃ vā attāti so passati cāti iti ucchedadiṭṭhi ca, attato paṭissarati sassatadiṭṭhi pubbantato ca paṭissarati. ‘‘Ayamahamasmī’’ti na samanupassati. Tassa diṭṭhāsavā pahānaṃ gacchanti. Yo tīsu addhāsu pubbante ca aparante ca tena tena niddiṭṭhānena uddhaṃ adho sabbadhi vītarāgo ‘‘ahamasmī’’ti na anupassatīti iminā dvārena iminā payogena iminā upāyena idaṃ dassanabhūmi ca sotāpattiphalañca so ariyo payogo anabhāvaṃgatena saṃsārena apunabbhavāti yo koci ariyo payogo punabbhavāya mudūni vā pañcindriyāni majjhāni adhimattāni vā sabbaṃ apunabbhavappahānāya saṃvattanti. Ahanti diṭṭhogho kāmogho bhavogho avijjogho ca odhiso. Tattha desanāhārena cattāri saccāni pañcahi indriyehi sotāpattiphalena ca dve saccāni maggo ca nirodho ca. Sakkāyasamudayena dve saccāni dukkhañca samudayo ca, ayaṃ desanā hāro.

តត្ថ កតមោ វិចយោ? ‘‘អយមហមស្មី’’តិ អសមនុបស្សន្តោ តីណិ ទស្សនប្បហាតព្ពានិ សំយោជនានិ បជហតិ។ អយំ វិចយោ។

Tattha katamo vicayo? ‘‘Ayamahamasmī’’ti asamanupassanto tīṇi dassanappahātabbāni saṃyojanāni pajahati. Ayaṃ vicayo.

តត្ថ កតមា យុត្តិ? តិវិធា បុគ្គលា កោចិ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ កោចិ វិបញ្ចិតញ្ញូ កោចិ នេយ្យោ។ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ តិក្ខិន្ទ្រិយោ ច តតោ វិបញ្ចិតញ្ញូ មុទិន្ទ្រិយោ តតោ មុទិន្ទ្រិយេហិ នេយ្យោ។ តត្ថ ឧគ្ឃដិតញ្ញូ តិក្ខិន្ទ្រិយតាយ ទស្សនភូមិមាគម្ម សោតាបត្តិផលំ បាបុណាតិ, ឯកពីជកោ ភវតិ។ អយំ បឋមោ សោតាបន្នោ។ វិបញ្ចិតញ្ញូ មុទូហិ ឥន្ទ្រិយេហិ ទស្សនភូមិមាគម្ម សោតាបត្តិផលំ បាបុណាតិ, កោលំកោលោ ច ហោតិ។ អយំ ទុតិយោ សោតាបន្នោ។ តត្ថ នេយ្យោ ទស្សនភូមិមាគម្ម សោតាបត្តិផលំ បាបុណាតិ, សត្តក្ខត្តុបរមោ ច ភវតិ។ អយំ តតិយោ សោតាបន្នោ។

Tattha katamā yutti? Tividhā puggalā koci ugghaṭitaññū koci vipañcitaññū koci neyyo. Ugghaṭitaññū tikkhindriyo ca tato vipañcitaññū mudindriyo tato mudindriyehi neyyo. Tattha ugghaṭitaññū tikkhindriyatāya dassanabhūmimāgamma sotāpattiphalaṃ pāpuṇāti, ekabījako bhavati. Ayaṃ paṭhamo sotāpanno. Vipañcitaññū mudūhi indriyehi dassanabhūmimāgamma sotāpattiphalaṃ pāpuṇāti, kolaṃkolo ca hoti. Ayaṃ dutiyo sotāpanno. Tattha neyyo dassanabhūmimāgamma sotāpattiphalaṃ pāpuṇāti, sattakkhattuparamo ca bhavati. Ayaṃ tatiyo sotāpanno.

អត្ថិ ឯសា យុត្តិ មុទុមជ្ឈាធិមត្តេហិ ឥន្ទ្រិយេហិ មុទុមជ្ឈាធិមត្តំ ភូមិំ សច្ឆិករេយ្យ សក្កាយទិដ្ឋិប្បហានេន វា ទិដ្ឋិគតានិ បជហតិ។ អយំ យុត្តិ។

Atthi esā yutti mudumajjhādhimattehi indriyehi mudumajjhādhimattaṃ bhūmiṃ sacchikareyya sakkāyadiṭṭhippahānena vā diṭṭhigatāni pajahati. Ayaṃ yutti.

តត្ថ កតមោ បទដ្ឋានោ? តត្ថ សក្កាយទិដ្ឋិ សព្ពមិច្ឆាទិដ្ឋិយា បទដ្ឋានំ។ សក្កាយោ នាមរូបស្ស បទដ្ឋានំ។ នាមរូបំ សក្កាយទិដ្ឋិយា បទដ្ឋានំ។ បញ្ច ឥន្ទ្រិយានិ រូបីនិ រូបរាគស្ស បទដ្ឋានំ។ សឡាយតនំ អហំការស្ស បទដ្ឋានំ។ តត្ថ កតមោ លក្ខណោ? ទ្វីសុ ទិដ្ឋីសុ បហីនាសុ តត្ថ ឯកា ទិដ្ឋិ ទិដ្ឋិគតានិ បហានំ គច្ឆន្តិ។ ឧទ្ធំ ច អធោ ច វីតរាគោ សព្ពរជនីយេសុ វីតរាគោ ហោតិ។ តជ្ជា បរភូមិយំ, ឥទំ បច្ចយន្តិ យថាភូតំ បស្សតិ។ សោ សព្ពបដិច្ចសមុប្បាទំ អាមសតិ។ អយំ លក្ខណោ ហារោ។

Tattha katamo padaṭṭhāno? Tattha sakkāyadiṭṭhi sabbamicchādiṭṭhiyā padaṭṭhānaṃ. Sakkāyo nāmarūpassa padaṭṭhānaṃ. Nāmarūpaṃ sakkāyadiṭṭhiyā padaṭṭhānaṃ. Pañca indriyāni rūpīni rūparāgassa padaṭṭhānaṃ. Saḷāyatanaṃ ahaṃkārassa padaṭṭhānaṃ. Tattha katamo lakkhaṇo? Dvīsu diṭṭhīsu pahīnāsu tattha ekā diṭṭhi diṭṭhigatāni pahānaṃ gacchanti. Uddhaṃ ca adho ca vītarāgo sabbarajanīyesu vītarāgo hoti. Tajjā parabhūmiyaṃ, idaṃ paccayanti yathābhūtaṃ passati. So sabbapaṭiccasamuppādaṃ āmasati. Ayaṃ lakkhaṇo hāro.

៩០. តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? ឥមម្ហិ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ សត្តា យេ នាភិរមិស្សន្តិ, តេ ទិដ្ឋិប្បហានាយ វាយមិស្សន្តិ។ អយមេត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។ អយំ ចតុព្យូហោ ហារោ។

90. Tattha katamo catubyūho hāro? Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? Ye sattā ye nābhiramissanti, te diṭṭhippahānāya vāyamissanti. Ayamettha bhagavato adhippāyo. Ayaṃ catubyūho hāro.

តត្ថ កតមោ អាវដ្ដោ ហារោ? យានិមានិ មុទូនិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ តានិ ឱរម្ភាគិយានិ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ។ សព្ពេន សព្ពំ សមូហនន្តិ អភិជ្ឈាព្យាបាទោ ច ភាវនាការេន សេក្ខាយ វិមុត្តិយា ពលំ សទ្ធា, ឧទ្ធម្ភាគិយានិ ទិដ្ឋិវសេន ពលំ សទ្ធា, វីរិយិន្ទ្រិយំ អារភិតត្តា សតិន្ទ្រិយំ បគ្គហិតត្តា អច្ចន្តំ និដ្ឋំ គច្ឆន្តិ។ តត្ថ យានិ ឥន្ទ្រិយានិ, អយំ មគ្គោ សំកិលេសប្បហានំ។ អយំ និរោធោ អាយតិំ អនុប្បាទធម្មោ, ឥទំ ទុក្ខំ។ អយំ អាវដ្ដោ ហារោ។

Tattha katamo āvaṭṭo hāro? Yānimāni mudūni pañcindriyāni tāni orambhāgiyāni pañcindriyāni. Sabbena sabbaṃ samūhananti abhijjhābyāpādo ca bhāvanākārena sekkhāya vimuttiyā balaṃ saddhā, uddhambhāgiyāni diṭṭhivasena balaṃ saddhā, vīriyindriyaṃ ārabhitattā satindriyaṃ paggahitattā accantaṃ niṭṭhaṃ gacchanti. Tattha yāni indriyāni, ayaṃ maggo saṃkilesappahānaṃ. Ayaṃ nirodho āyatiṃ anuppādadhammo, idaṃ dukkhaṃ. Ayaṃ āvaṭṭo hāro.

តត្ថ កតមោ វិភត្តិ ហារោ? ‘‘អយមហមស្មី’’តិ យោ សមនុបស្សតិ, សោ ច ខោ អធិមត្តេន លោកិកា យំ ភូមិយំ ន តុ អរិយេន បយោគេន សោ សក្កាយទិដ្ឋិ បជហតិ។ យំ វុច្ចតិ តជ្ជាយ ភូមិយា អធិមត្តាយ។ តត្ថ តជ្ជាយ ភូមិយំ បញ្ចហិ អាការេហិ អធិមត្តតំ បដិលភតិ សីលេន វតេន ពាហុស្សច្ចេន សមាធិនា នេក្ខម្មសុខេន។ តត្ថ អប្បត្តេ បត្តសញ្ញី អធិមានំ គណ្ហាតិ។ ឯតស្មិំយេវ វត្ថុប្បត្តិយំ ភគវា ឥទំ សុត្តំ ភាសតិ។ សីលវា វតមត្តេនាតិ។ តត្ថ យោ អប្បត្តេ បត្តសញ្ញី តស្ស យោ សមាធិ, សោ សាមិសោ កាបុរិសសេវិតោ បន សោ កាបុរិសា វុច្ចន្តិ បុថុជ្ជនា។ អាមិសំ យញ្ច អរិយមគ្គមាគម្ម លោកិកា អនរិយំ តេន សមាធិ ហោតិ អនរិយោ កាបុរិសសេវិតោ។ យោ បន អរិយាការេន យថាភូតំ ន ជានាតិ ន បស្សតិ ⁴¹, សោ អធិគមនំ បជហតិ យោ អរិយេន សមាធិនា អកាបុរិសសេវិតេន និរាមិសេន នីយតិ, តត្ថ អកាបុរិសា វុច្ចន្តិ អរិយបុគ្គលា។ យោ តេហិ សេវិតោ សមាធិ, សោ អកាបុរិសសេវិតោ។ តស្មា ឯកំ វិភជ្ជព្យាករណីយំ ‘‘អយមហមស្មី’’តិ អសមនុបស្សន្តោ តថា បាតេតិ។

Tattha katamo vibhatti hāro? ‘‘Ayamahamasmī’’ti yo samanupassati, so ca kho adhimattena lokikā yaṃ bhūmiyaṃ na tu ariyena payogena so sakkāyadiṭṭhi pajahati. Yaṃ vuccati tajjāya bhūmiyā adhimattāya. Tattha tajjāya bhūmiyaṃ pañcahi ākārehi adhimattataṃ paṭilabhati sīlena vatena bāhussaccena samādhinā nekkhammasukhena. Tattha appatte pattasaññī adhimānaṃ gaṇhāti. Etasmiṃyeva vatthuppattiyaṃ bhagavā idaṃ suttaṃ bhāsati. Sīlavā vatamattenāti. Tattha yo appatte pattasaññī tassa yo samādhi, so sāmiso kāpurisasevito pana so kāpurisā vuccanti puthujjanā. Āmisaṃ yañca ariyamaggamāgamma lokikā anariyaṃ tena samādhi hoti anariyo kāpurisasevito. Yo pana ariyākārena yathābhūtaṃ na jānāti na passati ⁴², so adhigamanaṃ pajahati yo ariyena samādhinā akāpurisasevitena nirāmisena nīyati, tattha akāpurisā vuccanti ariyapuggalā. Yo tehi sevito samādhi, so akāpurisasevito. Tasmā ekaṃ vibhajjabyākaraṇīyaṃ ‘‘ayamahamasmī’’ti asamanupassanto tathā pāteti.

តត្ថ កតមា បរិវត្តនា? ឥមាយ ទស្សនភូមិយា កិលេសា បហាតព្ពា, តេហិ បហីយន្តិ អនិទ្ទិដ្ឋាបិ ភគវតា និទ្ទិសិតព្ពា យោ។

Tattha katamā parivattanā? Imāya dassanabhūmiyā kilesā pahātabbā, tehi pahīyanti aniddiṭṭhāpi bhagavatā niddisitabbā yo.

តត្ថ កតមំ វេវចនំ? យា សក្កាយទិដ្ឋិយា អត្តទិដ្ឋិយា។ អយំ ភូមិ។ យេ កិលេសា បហាតព្ពា។ តេ អប្បហីយន្តិ អនិទ្ទិដ្ឋាបិ ភគវតា សស្សតទិដ្ឋិ ច ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ ច, សា បរិយន្តទិដ្ឋិ ច។ យា អបរិយន្តទិដ្ឋិ ច, សា សស្សតទិដ្ឋិ ច។ យា ឧច្ឆេទទិដ្ឋិ, សា នត្ថិកា ទិដ្ឋិ។ យា សស្សតទិដ្ឋិ, សា អកិរិយទិដ្ឋិ។ ឥទំ វេវចនំ។

Tattha katamaṃ vevacanaṃ? Yā sakkāyadiṭṭhiyā attadiṭṭhiyā. Ayaṃ bhūmi. Ye kilesā pahātabbā. Te appahīyanti aniddiṭṭhāpi bhagavatā sassatadiṭṭhi ca ucchedadiṭṭhi ca, sā pariyantadiṭṭhi ca. Yā apariyantadiṭṭhi ca, sā sassatadiṭṭhi ca. Yā ucchedadiṭṭhi, sā natthikā diṭṭhi. Yā sassatadiṭṭhi, sā akiriyadiṭṭhi. Idaṃ vevacanaṃ.

តត្ថ កតមា បញ្ញត្តិ? តណ្ហា សំយោជនបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា។ មគ្គោ បដិលាភបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តោ។ ឥន្ទ្រិយា បដិលាភបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តាតិ។ តត្ថ កតមោ ឱតរណោ? សក្កាយោ ទុក្ខំ ទស្សនប្បហាតព្ពោ។ សមុទយោ មគ្គោ។ ឥន្ទ្រិយានិ តានិ ច និទ្ទិដ្ឋានិ ខន្ធធាតុអាយតនេសុ។

Tattha katamā paññatti? Taṇhā saṃyojanapaññattiyā paññattā. Maggo paṭilābhapaññattiyā paññatto. Indriyā paṭilābhapaññattiyā paññattāti. Tattha katamo otaraṇo? Sakkāyo dukkhaṃ dassanappahātabbo. Samudayo maggo. Indriyāni tāni ca niddiṭṭhāni khandhadhātuāyatanesu.

តត្ថ កតមោ សោធនោ ហារោ? យញ្ហិ អារព្ភ ភគវតា ឥទំ សុត្តំ ភាសិតំ, សោ អារព្ភ និទ្ទិដ្ឋោ។ តត្ថ កតមោ បរិក្ខារោ? នាមរូបស្ស ហេតុបច្ចយោបិ វិញ្ញាណំ ហេតុ ពីជំ។ តេន អវិជ្ជា ច សង្ខារា ច បច្ចយោ។ និវត្តិនយោ ន អបរោ បរិយាយោ សព្ពភវោ, យេ ច សព្ពភវស្ស ហេតុ បរភណ្ឌបច្ចយោ ឥតិ សម្មាទិដ្ឋិ បរតោ ច ឃោសោ យោនិសោ ច មនសិការោ បច្ចយោ ។ យា បញ្ញា ឧប្បាទេតិ, ឯសា ហេតុ សម្មាទិដ្ឋិយា សម្មាសង្កប្បោ ភវតិ, យា សម្មាសមាធិ ⁴³, អយំ បរិក្ខារោ។

Tattha katamo sodhano hāro? Yañhi ārabbha bhagavatā idaṃ suttaṃ bhāsitaṃ, so ārabbha niddiṭṭho. Tattha katamo parikkhāro? Nāmarūpassa hetupaccayopi viññāṇaṃ hetu bījaṃ. Tena avijjā ca saṅkhārā ca paccayo. Nivattinayo na aparo pariyāyo sabbabhavo, ye ca sabbabhavassa hetu parabhaṇḍapaccayo iti sammādiṭṭhi parato ca ghoso yoniso ca manasikāro paccayo . Yā paññā uppādeti, esā hetu sammādiṭṭhiyā sammāsaṅkappo bhavati, yā sammāsamādhi ⁴⁴, ayaṃ parikkhāro.

តត្ថ កតមោ សមារោបនោ? ‘‘អយមហមស្មី’’តិ អសមនុបស្សី ទុក្ខតោ រោគតោ…បេ.… បន្នរស បទានិ។ សីលានិ ភគវា កិមត្ថិយានិ កិមានិសំសានិ។ សីលានិ, អានន្ទ, អវិប្បដិសារត្ថានិ យាវ វិមុត្តិ។ តត្ថ ទុវិធោ អត្ថោ – បុរិសត្ថោ ច វចនត្ថោ ច។

Tattha katamo samāropano? ‘‘Ayamahamasmī’’ti asamanupassī dukkhato rogato…pe… pannarasa padāni. Sīlāni bhagavā kimatthiyāni kimānisaṃsāni. Sīlāni, ānanda, avippaṭisāratthāni yāva vimutti. Tattha duvidho attho – purisattho ca vacanattho ca.

៩១. តត្ថ កតមោ បុរិសត្ថោ? យាយំ ន បច្ឆានុតាបិតា អយំ អវិប្បដិសារោ, អយំ បុរិសត្ថោ។ យថា កោចិ ព្រូហយតិ ឥមត្ថមាសេវតិ សោ ភណេយ្យ, កិញ្ចិ មមេត្ថ អធីនំ តស្សត្ថាយ ឥទំ កិរិយំ អារភាមីតិ។ អយំ បុរិសត្ថោ។

91. Tattha katamo purisattho? Yāyaṃ na pacchānutāpitā ayaṃ avippaṭisāro, ayaṃ purisattho. Yathā koci brūhayati imatthamāsevati so bhaṇeyya, kiñci mamettha adhīnaṃ tassatthāya idaṃ kiriyaṃ ārabhāmīti. Ayaṃ purisattho.

តត្ថ កតមោ វចនត្ថោ? សីលានិ កាយិកំ វា វាចសិកំ វា សុចរិតំ អវិប្បដិសារោតិ។ តត្ថ សីលស្ស វតស្ស ច ភាសោយេវ។ អនញ្ញា សុគតកម្មតា សុចរិតំ អយំ អវិប្បដិសារោ។ ឯវំ យាវ វិមុត្តីតិ ឯកមេកស្មិំ បទេ ទ្វេ អត្ថា – បុរិសត្ថោ ច វចនត្ថោ ច, យថា ឥមម្ហិ សុត្តេ ឯវំ សព្ពេសុ សុត្តេសុ ទ្វេ ទ្វេ អត្ថា។ អយំ ហិ បរមត្ថោ ឧត្តមត្ថោ ច។ យំ និព្ពានសច្ឆិកំ និស្សាយ យំ សកំ សច្ឆិកាតព្ពំ ភវតិ, សោ វុច្ចតិ កតស្ស ⁴⁵ កត្ថោតិ។ អយំ បុន វេវចនំ សម្បជានាតិ។ ឥមិនា និយុត្តត្ថមភិលព្ភន្តិ វចនត្ថោ។ តត្ថ យំ អត្ថំ សាវកោ អភិកង្ខតិ។ តស្ស យោ បដិលាភោ, អយំ បុរិសត្ថោ។ យំ យំ ភគវា ធម្មំ ទេសេតិ, តស្ស តស្ស ធម្មស្ស យា អត្ថវិញ្ញត្តិ។ អយំ អត្ថោ, តត្ថ សីលានំ អវិប្បដិសារោ អត្ថោបិ អានិសំសោបិ។ ឯសោ ច អានិសំសោ យំ ទុគ្គតិំ ន គច្ឆតិ។ យថា តំ ភគវតា ឯសានិសំសោ ធម្មេ សុចិណ្ណេ ន ទុគ្គតិំ គច្ឆតិ ធម្មចារី, អយំ អត្ថោ។

Tattha katamo vacanattho? Sīlāni kāyikaṃ vā vācasikaṃ vā sucaritaṃ avippaṭisāroti. Tattha sīlassa vatassa ca bhāsoyeva. Anaññā sugatakammatā sucaritaṃ ayaṃ avippaṭisāro. Evaṃ yāva vimuttīti ekamekasmiṃ pade dve atthā – purisattho ca vacanattho ca, yathā imamhi sutte evaṃ sabbesu suttesu dve dve atthā. Ayaṃ hi paramattho uttamattho ca. Yaṃ nibbānasacchikaṃ nissāya yaṃ sakaṃ sacchikātabbaṃ bhavati, so vuccati katassa ⁴⁶ katthoti. Ayaṃ puna vevacanaṃ sampajānāti. Iminā niyuttatthamabhilabbhanti vacanattho. Tattha yaṃ atthaṃ sāvako abhikaṅkhati. Tassa yo paṭilābho, ayaṃ purisattho. Yaṃ yaṃ bhagavā dhammaṃ deseti, tassa tassa dhammassa yā atthaviññatti. Ayaṃ attho, tattha sīlānaṃ avippaṭisāro atthopi ānisaṃsopi. Eso ca ānisaṃso yaṃ duggatiṃ na gacchati. Yathā taṃ bhagavatā esānisaṃso dhamme suciṇṇe na duggatiṃ gacchati dhammacārī, ayaṃ attho.

យំ បុរិសោ ភាវនាភូមិយំ សីលានិ អារព្ភ សីលេន សំយុត្តោ ហោតិ ឯវំ យាវ វិមុត្តិ តថា សីលក្ខន្ធោ។ តត្ថ យោ ច អវិប្បដិសារោ អនុសយវសេន និទ្ទិដ្ឋោ, តញ្ច សីលំ អយំ សីលក្ខន្ធោ។ បាមោជ្ជបីតិបស្សទ្ធីតិ ច សមាធិន្ទ្រិយេន, អយំ សមាធិក្ខន្ធោ។ យំ សមាហិតោ យថាភូតំ បជានាតិ, អយំ បញ្ញាក្ខន្ធោ។ ឥមេ តយោ ខន្ធា សីលំ សមាធិ បញ្ញា ច តថា សីលំ បរិបូរេតិ យំ វីរិយិន្ទ្រិយំ តេន ការណេន សោ សីលំ បរិបូរេតិ, អនុប្បន្នស្ស ច អកុសលស្ស អនុប្បាទាយ វាយមតិ, ឧប្បន្នស្ស ច បហានាយ អនុប្បន្នស្ស ច កុសលស្ស ឧប្បាទាយ, ឧប្បន្នស្ស ច កុសលស្ស ភិយ្យោភាវាយ ឥតិ វីរិយិន្ទ្រិយំ និទ្ទិដ្ឋំ។ តត្ថ យោ សមាធិក្ខន្ធោ , ឥទំ សមាធិន្ទ្រិយំ។ បញ្ញាក្ខន្ធោ បញ្ញិន្ទ្រិយំ, តំ ចតូសុ សម្មប្បធានេសុ ទដ្ឋព្ពំ។ តថា យោ អនុប្បន្នស្ស ច អកុសលស្ស អនុប្បាទាយ វាយមតិ, ឥទំ បឋមំ សម្មប្បធានំ។ យំ ឧប្បន្នស្ស, ឥទំ ទុតិយំ។ ចត្តារិ សម្មប្បធានានិ ចតូសុ ឈានេសុ បស្សិតព្ពានិ។ តថា សីលក្ខន្ធេន នេក្ខម្មធាតុ ច អធិកា ⁴⁷, តយោ ច វិតក្កា នេក្ខម្មវិតក្កោ អព្យាបាទវិតក្កោ អវិហិំសាវិតក្កោ ច។ សាធារណភូតា។ យា បិយាយមានស្ស បាមោជ្ជេន ឥទំ កាយិកំ សុខំ អានិតំ អនិយមីតិបេមេន, ឥទំ ទុក្ខំ។ យោ តត្ថ អវិក្ខេបោ, អយំ សមាធិ។ ឥទំ បញ្ចង្គិកំ បឋមំ ឈានំ។ យា ចេតសិកា បស្សទ្ធិ សវិតក្កំ សវិចារំ វិរោធនំ, យោ កិលេសោ ច បរិទាហោ, សោ បឋមេ ឈានេ និរុទ្ធោ។ តថា យា ច កិលេសបស្សទ្ធិ យា ច វិតក្កវិចារានំ បស្សទ្ធិ, ឧភយេបិ ឯតេ ធម្មេ បស្សទ្ធាយំ។ តត្ថ កាយស្ស ចិត្តស្ស ច សុខំ សុខាយនា, ឥទំ បីតិសុខិនោ បស្សទ្ធិ។ យោបិ ឯកោទិភាវោ ចិត្តស្ស, តេន ឯកោទិភាវេន យំ ចិត្តស្ស អជ្ឈត្តំ សម្បសាទនំ, ឥទំ ចតុត្ថំ ឈានង្គំ។ ឥតិ អជ្ឈត្តញ្ច សម្បសាទោ ចេតសោ ច ឯកោទិភាវោ បីតិ ច សុខញ្ច, ឥទំ ទុតិយំ ឈានំ ចតុរង្គិកំ។ យោ បស្សទ្ធកាយោ សុខំ វេទេតិ, តេន អធិមត្តេន សុខេន ផរិត្វា សុខំ ចេតសិកំ យំ, សោ បីតិវីតរាគោ ឯវំ តស្ស បីតិវីតរាគតាយ ឧបេក្ខំ បដិលភតិ។ សោ បីតិយា ច វិរាគា ឧបេក្ខំ បដិលភតិ។ សុខញ្ច បដិសំវេទេតិ។ សតិ ច សម្មា បញ្ញាយ បដិលភតិ។ សចេ សតិ ឯកគ្គតា ឥទំ បញ្ចង្គិកំ តតិយំ ឈានំ។ យំ សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ, អយំ ឯកគ្គតាយ បរាវិធានភាគិយា, បឋមេ ឈានេ អត្ថិ ចិត្តេកគ្គតា នោ ចក្ខុស្ស វេទនា សព្ពំ បារិបូរិំ គច្ឆតិ។ យថា ចតុត្ថេ ឈានេ, តថា យា ឧបេក្ខា បស្សម្ភយំ សតិសម្បជញ្ញំ ចិត្តេកគ្គតា ច, ឥទំ ចតុត្ថំ ឈានំ។

Yaṃ puriso bhāvanābhūmiyaṃ sīlāni ārabbha sīlena saṃyutto hoti evaṃ yāva vimutti tathā sīlakkhandho. Tattha yo ca avippaṭisāro anusayavasena niddiṭṭho, tañca sīlaṃ ayaṃ sīlakkhandho. Pāmojjapītipassaddhīti ca samādhindriyena, ayaṃ samādhikkhandho. Yaṃ samāhito yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ paññākkhandho. Ime tayo khandhā sīlaṃ samādhi paññā ca tathā sīlaṃ paripūreti yaṃ vīriyindriyaṃ tena kāraṇena so sīlaṃ paripūreti, anuppannassa ca akusalassa anuppādāya vāyamati, uppannassa ca pahānāya anuppannassa ca kusalassa uppādāya, uppannassa ca kusalassa bhiyyobhāvāya iti vīriyindriyaṃ niddiṭṭhaṃ. Tattha yo samādhikkhandho , idaṃ samādhindriyaṃ. Paññākkhandho paññindriyaṃ, taṃ catūsu sammappadhānesu daṭṭhabbaṃ. Tathā yo anuppannassa ca akusalassa anuppādāya vāyamati, idaṃ paṭhamaṃ sammappadhānaṃ. Yaṃ uppannassa, idaṃ dutiyaṃ. Cattāri sammappadhānāni catūsu jhānesu passitabbāni. Tathā sīlakkhandhena nekkhammadhātu ca adhikā ⁴⁸, tayo ca vitakkā nekkhammavitakko abyāpādavitakko avihiṃsāvitakko ca. Sādhāraṇabhūtā. Yā piyāyamānassa pāmojjena idaṃ kāyikaṃ sukhaṃ ānitaṃ aniyamītipemena, idaṃ dukkhaṃ. Yo tattha avikkhepo, ayaṃ samādhi. Idaṃ pañcaṅgikaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ. Yā cetasikā passaddhi savitakkaṃ savicāraṃ virodhanaṃ, yo kileso ca paridāho, so paṭhame jhāne niruddho. Tathā yā ca kilesapassaddhi yā ca vitakkavicārānaṃ passaddhi, ubhayepi ete dhamme passaddhāyaṃ. Tattha kāyassa cittassa ca sukhaṃ sukhāyanā, idaṃ pītisukhino passaddhi. Yopi ekodibhāvo cittassa, tena ekodibhāvena yaṃ cittassa ajjhattaṃ sampasādanaṃ, idaṃ catutthaṃ jhānaṅgaṃ. Iti ajjhattañca sampasādo cetaso ca ekodibhāvo pīti ca sukhañca, idaṃ dutiyaṃ jhānaṃ caturaṅgikaṃ. Yo passaddhakāyo sukhaṃ vedeti, tena adhimattena sukhena pharitvā sukhaṃ cetasikaṃ yaṃ, so pītivītarāgo evaṃ tassa pītivītarāgatāya upekkhaṃ paṭilabhati. So pītiyā ca virāgā upekkhaṃ paṭilabhati. Sukhañca paṭisaṃvedeti. Sati ca sammā paññāya paṭilabhati. Sace sati ekaggatā idaṃ pañcaṅgikaṃ tatiyaṃ jhānaṃ. Yaṃ sukhino cittaṃ samādhiyati, ayaṃ ekaggatāya parāvidhānabhāgiyā, paṭhame jhāne atthi cittekaggatā no cakkhussa vedanā sabbaṃ pāripūriṃ gacchati. Yathā catutthe jhāne, tathā yā upekkhā passambhayaṃ satisampajaññaṃ cittekaggatā ca, idaṃ catutthaṃ jhānaṃ.

៩២. យថា សមាធិ ទស្សយិតព្ពំ, តថា បញ្ញិន្ទ្រិយំ តំ ចតូសុ អរិយសច្ចេសុ បស្សិតព្ពំ។ យំ សមាហិតោ យថាភូតំ បជានាតិ, សា បជាននា ចតុព្ពិធា អសុភតោ ទុក្ខតោ អនត្តតោ ច, យទារម្មណំ តំ ទុក្ខំ អរិយសច្ចំ, យំ បជានន្តោ និព្ពិន្ទតិ វិមុច្ចតិ តថា យំ កាមាសវស្ស បហានំ ភវាសវស្ស ទិដ្ឋាសវស្ស អវិជ្ជាសវស្ស, អយំ និរោធោ អប្បហីនភូមិយំ អាសវសមុទយោ។ ឥមានិ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ យថា បញ្ញិន្ទ្រិយំ បស្សិតព្ពំ។ យថាយំ សមាហិតោ យថាភូតំ បជានាតិ, អយំ ទស្សនភូមិ។ សោតាបត្តិផលញ្ច យថាភូតំ បជានន្តោ និព្ពិន្ទតីតិ, ឥទំ តនុកញ្ច។ កាមរាគព្យាបាទំ សកទាគាមិផលញ្ច យំ និព្ពិន្ទតិ វិរជ្ជតិ, អយំ បឋមជ្ឈានភាវនាភូមិ ច រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិ អនាគាមិផលញ្ច។ យំ វិមុត្តិ វិមុច្ចតិ, អយំ អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ អរហត្តញ្ច។ ឥមេ អវិប្បដិសារា ច វីរិយិន្ទ្រិយញ្ច ចត្តារោ សម្មប្បធានា អវិប្បដិសារា តញ្ច ឧបរិ យាវ សមាធិ, ឯវំ តេ ចត្តារិ ឈានានិ សមាធិន្ទ្រិយញ្ច យំ សមាហិតោ យថាភូតំ បជានាតិ។ ឥមេ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា សីលបារិបូរិមុបាទាយ ចាគសំហិតេន ច និព្ពេធិកានញ្ច និមិត្តានំ អនាវិលមនា, ឥទំ សតិន្ទ្រិយំ ចត្តារោ សតិបដ្ឋានា។ យំ បុន ឥមាយ ធម្មទេសនាយ តីសុ ឋានេសុ ទិដ្ឋោគមនកិន្ទ្រិយំ កិលេសបហានេន ច សេក្ខសីលំ, ឥទំ សទ្ធិន្ទ្រិយំ។ ចត្តារិ ច សោតាបត្តិយង្គានិ ផលានិ។ សមាធិន្ទ្រិយានិ សោបនិយាហារីនិ សព្ពសុត្តេសុ និទ្ទិសិតព្ពានិ។ យំ ឈានំ បដិលភនំ វីរិយគហិតំយេវ ញាណំ បដិស្សរតោ, អយំ សុតមយី បញ្ញា។ យោ សមាធិ បុព្ពាបរនិមិត្តាភាសោ អនោមគតិតាយ យថាកាមោ, អយំ ចិន្តាមយី បញ្ញា, យំ តថាសមាហិតោ យថាភូតំ បជានាតិ, អយំ ភាវនាមយី បញ្ញា។ អយំ សុត្តនិទ្ទេសោ។

92. Yathā samādhi dassayitabbaṃ, tathā paññindriyaṃ taṃ catūsu ariyasaccesu passitabbaṃ. Yaṃ samāhito yathābhūtaṃ pajānāti, sā pajānanā catubbidhā asubhato dukkhato anattato ca, yadārammaṇaṃ taṃ dukkhaṃ ariyasaccaṃ, yaṃ pajānanto nibbindati vimuccati tathā yaṃ kāmāsavassa pahānaṃ bhavāsavassa diṭṭhāsavassa avijjāsavassa, ayaṃ nirodho appahīnabhūmiyaṃ āsavasamudayo. Imāni cattāri ariyasaccāni yathā paññindriyaṃ passitabbaṃ. Yathāyaṃ samāhito yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dassanabhūmi. Sotāpattiphalañca yathābhūtaṃ pajānanto nibbindatīti, idaṃ tanukañca. Kāmarāgabyāpādaṃ sakadāgāmiphalañca yaṃ nibbindati virajjati, ayaṃ paṭhamajjhānabhāvanābhūmi ca rāgavirāgā cetovimutti anāgāmiphalañca. Yaṃ vimutti vimuccati, ayaṃ avijjāvirāgā paññāvimutti arahattañca. Ime avippaṭisārā ca vīriyindriyañca cattāro sammappadhānā avippaṭisārā tañca upari yāva samādhi, evaṃ te cattāri jhānāni samādhindriyañca yaṃ samāhito yathābhūtaṃ pajānāti. Ime cattāro satipaṭṭhānā sīlapāripūrimupādāya cāgasaṃhitena ca nibbedhikānañca nimittānaṃ anāvilamanā, idaṃ satindriyaṃ cattāro satipaṭṭhānā. Yaṃ puna imāya dhammadesanāya tīsu ṭhānesu diṭṭhogamanakindriyaṃ kilesapahānena ca sekkhasīlaṃ, idaṃ saddhindriyaṃ. Cattāri ca sotāpattiyaṅgāni phalāni. Samādhindriyāni sopaniyāhārīni sabbasuttesu niddisitabbāni. Yaṃ jhānaṃ paṭilabhanaṃ vīriyagahitaṃyeva ñāṇaṃ paṭissarato, ayaṃ sutamayī paññā. Yo samādhi pubbāparanimittābhāso anomagatitāya yathākāmo, ayaṃ cintāmayī paññā, yaṃ tathāsamāhito yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ bhāvanāmayī paññā. Ayaṃ suttaniddeso.

ឥមំ សុត្តំ និព្ពេធភាគិយំ ពុជ្ឈការធិកំ ពុជ្ឈិតព្ពំ។ យេហិ អង្គេហិ សមន្នាគតំ តំ ពុជ្ឈិស្សន្តិ តស្ស អង្គានិ ពុជ្ឈិស្សន្តិ, តេន ពោជ្ឈង្គា។ តថា អាទិតោ យាវ សីលំ វតំ ចេតនា ករណីយា, កិស្ស សីលានិ បារិបូរេតិ។ អនុប្បន្នស្ស ច អកុសលស្ស អនុប្បាទាយ ឧប្បន្នស្ស ច អកុសលស្ស បហានាយ អនុប្បន្នស្ស កុសលស្ស ឧប្បាទាយ ឧប្បន្នស្ស ច កុសលស្ស ភិយ្យោភាវាយ, ឥទំ វីរិយំ តស្ស តស្ស ពុជ្ឈិតស្ស អង្គន្តិ។ អយំ វីរិយសម្ពោជ្ឈង្គោ។ ឥមិនា វីរិយេន ទ្វេ ធម្មា អាទិតោ អវិប្បដិសារោ បាមោជ្ជញ្ច យា បុន បីតិ អវិប្បដិសារបច្ចយា បាមោជ្ជបច្ចយា, អយំ បីតិសម្ពោជ្ឈង្គោ។ យំ បីតិមនស្ស កាយោ បស្សម្ភតិ។ អយំ បស្សទ្ធិសម្ពោជ្ឈង្គោ។ តេន កាយិកសុខមានិតំ យំ សុខិនោ ចិត្តំ សមាធិយតិ, អយំ សមាធិសម្ពោជ្ឈង្គោ។ យំ សមាហិតោ យថាភូតំ បជានាតិ, អយំ ធម្មវិចយសម្ពោជ្ឈង្គោ។ យា សីលមុបាទាយ បញ្ចន្នំ ពោជ្ឈង្គានំ ឧបាទាយានុលោមតា និមិត្តាយនា បីតិភាគិយានញ្ច វិសេសភាគិយានញ្ច អបិលាបនតា សហគតា ហោតិ អនវមគ្គោ, អយំ សតិសម្ពោជ្ឈង្គោ។ យំ យថាភូតំ បជានាតិ, អច្ចារទ្ធវីរិយំ ករោតិ។ ឧទ្ធច្ចភូមីតិ កតា អភិបត្ថិតំ បេសេតិ។ កោសជ្ជភូមីតិ គរហិតោ រហិតេហិ អង្គេហិ ពុជ្ឈតិ យំ ចក្ខុសមថបថំ, សា ឧបេក្ខាតិ។ តេន សា ឧបេក្ខា តស្ស ពោជ្ឈង្គស្ស អង្គន្តិ ករិត្វា ឧបេក្ខាសម្ពោជ្ឈង្គោតិ វុច្ចតេ។ ឯសោ សុត្តនិទ្ទេសោ។

Imaṃ suttaṃ nibbedhabhāgiyaṃ bujjhakāradhikaṃ bujjhitabbaṃ. Yehi aṅgehi samannāgataṃ taṃ bujjhissanti tassa aṅgāni bujjhissanti, tena bojjhaṅgā. Tathā ādito yāva sīlaṃ vataṃ cetanā karaṇīyā, kissa sīlāni pāripūreti. Anuppannassa ca akusalassa anuppādāya uppannassa ca akusalassa pahānāya anuppannassa kusalassa uppādāya uppannassa ca kusalassa bhiyyobhāvāya, idaṃ vīriyaṃ tassa tassa bujjhitassa aṅganti. Ayaṃ vīriyasambojjhaṅgo. Iminā vīriyena dve dhammā ādito avippaṭisāro pāmojjañca yā puna pīti avippaṭisārapaccayā pāmojjapaccayā, ayaṃ pītisambojjhaṅgo. Yaṃ pītimanassa kāyo passambhati. Ayaṃ passaddhisambojjhaṅgo. Tena kāyikasukhamānitaṃ yaṃ sukhino cittaṃ samādhiyati, ayaṃ samādhisambojjhaṅgo. Yaṃ samāhito yathābhūtaṃ pajānāti, ayaṃ dhammavicayasambojjhaṅgo. Yā sīlamupādāya pañcannaṃ bojjhaṅgānaṃ upādāyānulomatā nimittāyanā pītibhāgiyānañca visesabhāgiyānañca apilāpanatā sahagatā hoti anavamaggo, ayaṃ satisambojjhaṅgo. Yaṃ yathābhūtaṃ pajānāti, accāraddhavīriyaṃ karoti. Uddhaccabhūmīti katā abhipatthitaṃ peseti. Kosajjabhūmīti garahito rahitehi aṅgehi bujjhati yaṃ cakkhusamathapathaṃ, sā upekkhāti. Tena sā upekkhā tassa bojjhaṅgassa aṅganti karitvā upekkhāsambojjhaṅgoti vuccate. Eso suttaniddeso.

៩៣. តត្ថ កតមា ទេសនា? អស្មិំ សុត្តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានិ។ តត្ថ កតមោ វិចយោ? សីលវតោ អវិប្បដិសារោ យាវ វិមុត្តិ ឥមិស្សាយ បុច្ឆាយ មិនិកិមត្ថស្សមីតិ ទ្វេ បទានិ បុច្ឆា ទ្វេ បទានិ វិសជ្ជនានិ ទ្វីហិ បទេហិ ទ្វេ អភិញ្ញំ ទ្វីហិ ចេវ បទេហិ វិសជ្ជនា កិំ បុច្ឆតិ និព្ពាធិកំ កាយភូមិំ កម្មស្ស តថា ហិ បតិដ្ឋា ច អសេក្ខេ ធម្មេ ឧប្បាទេតិ។ តត្ថ កតមា យុត្តិ? សីលវតោ អវិប្បដិសារោ ភវតិ កិំ និច្ឆន្ទស្ស ច វិរាគោ អត្ថិ ឯសា យុត្តិ។ តត្ថ កតមំ បទដ្ឋានំ? វីរិយំ វីរិយិន្ទ្រិយស្ស បទដ្ឋានំ។ សមាធិ សមាធិន្ទ្រិយស្ស បទដ្ឋានំ។ បញ្ញា បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស បទដ្ឋានំ។ វីរិយំ អទោសស្ស បទដ្ឋានំ។ សមាធិ អលោភស្ស បទដ្ឋានំ។ បញ្ញា អមោហស្ស បទដ្ឋានំ។ វីរិយិន្ទ្រិយំ តិណ្ណំ មគ្គង្គានំ បទដ្ឋានំ, សម្មាវាចាយ សម្មាកម្មន្តស្ស សម្មាអាជីវស្ស។ សមាធិន្ទ្រិយំ តិណ្ណំ មគ្គង្គានំ បទដ្ឋានំ, សម្មាសង្កប្បស្ស សម្មាវាចាយ សម្មាសមាធិនោ។ បញ្ញិន្ទ្រិយំ ទ្វិន្នំ មគ្គង្គានំ បទដ្ឋានំ, សម្មាសតិយា សម្មាទិដ្ឋិយា ច។

93. Tattha katamā desanā? Asmiṃ sutte cattāri ariyasaccāni desitāni. Tattha katamo vicayo? Sīlavato avippaṭisāro yāva vimutti imissāya pucchāya minikimatthassamīti dve padāni pucchā dve padāni visajjanāni dvīhi padehi dve abhiññaṃ dvīhi ceva padehi visajjanā kiṃ pucchati nibbādhikaṃ kāyabhūmiṃ kammassa tathā hi patiṭṭhā ca asekkhe dhamme uppādeti. Tattha katamā yutti? Sīlavato avippaṭisāro bhavati kiṃ nicchandassa ca virāgo atthi esā yutti. Tattha katamaṃ padaṭṭhānaṃ? Vīriyaṃ vīriyindriyassa padaṭṭhānaṃ. Samādhi samādhindriyassa padaṭṭhānaṃ. Paññā paññindriyassa padaṭṭhānaṃ. Vīriyaṃ adosassa padaṭṭhānaṃ. Samādhi alobhassa padaṭṭhānaṃ. Paññā amohassa padaṭṭhānaṃ. Vīriyindriyaṃ tiṇṇaṃ maggaṅgānaṃ padaṭṭhānaṃ, sammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa. Samādhindriyaṃ tiṇṇaṃ maggaṅgānaṃ padaṭṭhānaṃ, sammāsaṅkappassa sammāvācāya sammāsamādhino. Paññindriyaṃ dvinnaṃ maggaṅgānaṃ padaṭṭhānaṃ, sammāsatiyā sammādiṭṭhiyā ca.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ? សីលក្ខន្ធេ វុត្តេ សព្ពេ តយោ ខន្ធា វុត្តា ភវន្តិ, សីលមេវ ហិ សេលោបមតា យថា សេលោ សព្ពបច្ចត្ថិកេហិ អករណីយោ ឯវំ តំ ចិត្តំ សព្ពកិលេសេហិ ន កម្បតីតិ, អយំ អមោហោ។ វិរត្តំ ⁴⁹ រជនីយេសូតិ អយំ អលោភោ។ កោបនេយ្យេ ន កុប្បតីតិ អយំ អទោសោ។ តត្ថ បញ្ញា អមោហោ កុសលមូលំ, អលោភោ អលោភោយេវ, អទោសោ អទោសោយេវ។ ឥមេហិ តីហិ កុសលមូលេហិ សេក្ខភូមិយំ ឋិតោ អសេក្ខមគ្គំ ឧប្បាទេតិ។ សេក្ខភូមិ សម្បត្តិកម្មធម្មេ ឧប្បាទេតិ, សា ច សម្មាវិមុត្តិ, យញ្ច វិមុត្តិរសញាណទស្សនំ ឥមេ ទស អសេក្ខានំ អរហត្តំ ធម្មា។ តត្ថ អដ្ឋង្គិកេន មគ្គេន ចតុព្ពិធា ភាវនាបិ លព្ភតិ។ សីលភាវនា កាយភាវនា ចិត្តភាវនា បញ្ញាភាវនា ច។ តត្ថ សម្មាកម្មន្តេន សម្មាអាជីវេន ច កាយោ ភាវិតោ។ សម្មាវាចាយ សម្មាវាយាមេន ច សីលំ ភាវិតំ។ សម្មាសង្កប្បេន សម្មាសមាធិនា ច ចិត្តំ ភាវិតំ។ សម្មាទិដ្ឋិយា សម្មាសតិយា ច បញ្ញា ភាវិតា។ ឥមាយ ចតុព្ពិធាយ ភាវនាយ ទ្វេ ធម្មា ភាវនាបារិបូរិំ គច្ឆន្តិ ចិត្តំ បញ្ញញ្ច។ ចិត្តំ ភាវនាយ សមថោ, បញ្ញា ភាវនាយ វិបស្សនា។ តត្ថ បញ្ញា អវិជ្ជាបហានេន ចិត្តំ ឧបក្កិលេសេហិ អមិស្សីកតន្តិ។ បញ្ញា ភាវនាយ ចិត្តភាវនំយេវ បរិបូរេតិ។ ឯវំ យស្ស សុភាវិតំ ចិត្តំ កុតោ តំ ទុក្ខមេស្សតីតិ។ អបិ ច ខោ បន តស្ស អាយស្មតោ អព្យាបាទធាតុ អធិមុត្តា, ន សោ បេតំ សមាបន្នោ តស្ស សង្ខាបហារំ ទេតិ, សង្ខាវិតក្កិតេ សរីរេ ទុក្ខំ ន វេទិយតិ, អយំ សុត្តត្ថោ។

Tattha katamo lakkhaṇo? Sīlakkhandhe vutte sabbe tayo khandhā vuttā bhavanti, sīlameva hi selopamatā yathā selo sabbapaccatthikehi akaraṇīyo evaṃ taṃ cittaṃ sabbakilesehi na kampatīti, ayaṃ amoho. Virattaṃ ⁵⁰ rajanīyesūti ayaṃ alobho. Kopaneyye na kuppatīti ayaṃ adoso. Tattha paññā amoho kusalamūlaṃ, alobho alobhoyeva, adoso adosoyeva. Imehi tīhi kusalamūlehi sekkhabhūmiyaṃ ṭhito asekkhamaggaṃ uppādeti. Sekkhabhūmi sampattikammadhamme uppādeti, sā ca sammāvimutti, yañca vimuttirasañāṇadassanaṃ ime dasa asekkhānaṃ arahattaṃ dhammā. Tattha aṭṭhaṅgikena maggena catubbidhā bhāvanāpi labbhati. Sīlabhāvanā kāyabhāvanā cittabhāvanā paññābhāvanā ca. Tattha sammākammantena sammāājīvena ca kāyo bhāvito. Sammāvācāya sammāvāyāmena ca sīlaṃ bhāvitaṃ. Sammāsaṅkappena sammāsamādhinā ca cittaṃ bhāvitaṃ. Sammādiṭṭhiyā sammāsatiyā ca paññā bhāvitā. Imāya catubbidhāya bhāvanāya dve dhammā bhāvanāpāripūriṃ gacchanti cittaṃ paññañca. Cittaṃ bhāvanāya samatho, paññā bhāvanāya vipassanā. Tattha paññā avijjāpahānena cittaṃ upakkilesehi amissīkatanti. Paññā bhāvanāya cittabhāvanaṃyeva paripūreti. Evaṃ yassa subhāvitaṃ cittaṃ kuto taṃ dukkhamessatīti. Api ca kho pana tassa āyasmato abyāpādadhātu adhimuttā, na so petaṃ samāpanno tassa saṅkhāpahāraṃ deti, saṅkhāvitakkite sarīre dukkhaṃ na vediyati, ayaṃ suttattho.

៩៤. តត្ថ កតមា ទេសនា? ឥមម្ហិ សុត្តេ ទស អសេក្ខា អរហត្តធម្មា ទេសិតា អប្បមាណា ច សម្មា វិភាវនា។ តត្ថ កតមោ វិចយោ? សេលោបមតា យេ យេ ធម្មា វេទនីយសុខទុក្ខោបគតា, តេ សព្ពេ និរូបំ វានុបស្សន្តានំ វូបគតា កាយតោ វេទយិតបរិក្ខារោ អប្បវត្តិតោ ទុក្ខំ ន វេទិយតិ។ តត្ថ កតមា យុត្តិ, យស្សេវំ ភាវិតំ ចិត្តំ កុតោ តំ ⁵¹ ទុក្ខមេស្សតីតិ។ តីសុ ភាវនាសុ ទុក្ខំ នក្ខមតិ ចិត្តំ ចិត្តភាវនាយ ច។ និរោធភាវនាយ ច អានន្តរិកា សមាធិភាវនាយ ច។ ឥតិ យស្សេវំ ភាវិតំ ចិត្តន្តិ សមាធិ ផលស្ស បទដ្ឋានំ។

94. Tattha katamā desanā? Imamhi sutte dasa asekkhā arahattadhammā desitā appamāṇā ca sammā vibhāvanā. Tattha katamo vicayo? Selopamatā ye ye dhammā vedanīyasukhadukkhopagatā, te sabbe nirūpaṃ vānupassantānaṃ vūpagatā kāyato vedayitaparikkhāro appavattito dukkhaṃ na vediyati. Tattha katamā yutti, yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ kuto taṃ ⁵² dukkhamessatīti. Tīsu bhāvanāsu dukkhaṃ nakkhamati cittaṃ cittabhāvanāya ca. Nirodhabhāvanāya ca ānantarikā samādhibhāvanāya ca. Iti yassevaṃ bhāvitaṃ cittanti samādhi phalassa padaṭṭhānaṃ.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ? យស្សេវំ ភាវិតំ ⁵³ ចិត្តន្តិ ចិត្តានិ ភាវិតានិ យថា បឋមំ និទ្ទិដ្ឋានិ បញ្ញា សីលំ កាយោ ចិត្តំ, សីលម្បិ សុភាវិតំ កាយិកចេតសិកញ្ច ឋិតត្តា នានុបកម្បតីតិ វេទនាបិ តថា សញ្ញាបិ សង្ខារាបិ។ កុតោ តំ ទុក្ខមេស្សតីតិ សុខម្បិ នានុគច្ឆតិ, អទុក្ខមសុខម្បិ នាគតន្តិ។

Tattha katamo lakkhaṇo? Yassevaṃ bhāvitaṃ ⁵⁴ cittanti cittāni bhāvitāni yathā paṭhamaṃ niddiṭṭhāni paññā sīlaṃ kāyo cittaṃ, sīlampi subhāvitaṃ kāyikacetasikañca ṭhitattā nānupakampatīti vedanāpi tathā saññāpi saṅkhārāpi. Kuto taṃ dukkhamessatīti sukhampi nānugacchati, adukkhamasukhampi nāgatanti.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? ឥធ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ ទុក្ខេន អធិកា ភវិស្សន្តិ, តេ ឯវរូបាហិ សមាបត្តីហិ វិរហិស្សន្តិ។ អយមេត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។ យេ ច អប្បសន្នា, តេ ហិ ភវិស្សន្តិ, បសន្នានញ្ច បីតិបាមោជ្ជំ ភវិស្សតិ, អយំ តត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។ អាវដ្ដោតិ នត្ថិ អាវដ្ដនស្ស ភូមិ។

Tattha katamo catubyūho hāro? Idha bhagavato ko adhippāyo? Ye dukkhena adhikā bhavissanti, te evarūpāhi samāpattīhi virahissanti. Ayamettha bhagavato adhippāyo. Ye ca appasannā, te hi bhavissanti, pasannānañca pītipāmojjaṃ bhavissati, ayaṃ tattha bhagavato adhippāyo. Āvaṭṭoti natthi āvaṭṭanassa bhūmi.

វិភត្តីតិ យស្សេវំ ភាវិតំ ចិត្តំ កុតោ តំ ទុក្ខមេស្សតីតិ ទុវិធោ និទ្ទេសោ – ទុក្ខហេតុនិទ្ទេសោ ច បដិបក្ខនិទ្ទេសោ ច។ កោ សោ ទុក្ខហេតុ? យតោ ទុក្ខំ អាគច្ឆតិ បដិបក្ខេ វុត្តេ សេសធម្មានំ សីលំ ហេតុ ច បច្ចយោ ច, តេ សព្ពេ ធម្មា វុត្តា ហោន្តិ។ ឯកពោធិបក្ខិយេ ធម្មេ វុត្តេ សព្ពេ ពោធគមនីយា ធម្មា វុត្តា ភវន្តិ។

Vibhattīti yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ kuto taṃ dukkhamessatīti duvidho niddeso – dukkhahetuniddeso ca paṭipakkhaniddeso ca. Ko so dukkhahetu? Yato dukkhaṃ āgacchati paṭipakkhe vutte sesadhammānaṃ sīlaṃ hetu ca paccayo ca, te sabbe dhammā vuttā honti. Ekabodhipakkhiye dhamme vutte sabbe bodhagamanīyā dhammā vuttā bhavanti.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? ឥមម្ហិ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ អវិប្បដិសារេន ឆន្ទិកា, តេ សីលបារិបូរី ភវន្តិ បាមោជ្ជឆន្ទិកា អវិប្បដិសារីបារិបូរី, អយមេត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ…បេ.… អយំ ចតុព្យូហោ ហារោ។

Tattha katamo catubyūho hāro? Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? Ye avippaṭisārena chandikā, te sīlapāripūrī bhavanti pāmojjachandikā avippaṭisārīpāripūrī, ayamettha bhagavato adhippāyo…pe… ayaṃ catubyūho hāro.

តត្ថ កតមោ អាវដ្ដោ? ឥទំ សុត្តំ និព្ពេធភាគិយំ។ យោ និព្ពេធោ, អយំ និរោធោ។ យេន និព្ពិជ្ឈតិ, សោ មគ្គោ។ យំ និព្ពិជ្ឈតិ, តំ ទុក្ខំ។ យំ និព្ពេធគាមិនា មគ្គេន បហីយតិ, សមុទយោយំ វុត្តោ។

Tattha katamo āvaṭṭo? Idaṃ suttaṃ nibbedhabhāgiyaṃ. Yo nibbedho, ayaṃ nirodho. Yena nibbijjhati, so maggo. Yaṃ nibbijjhati, taṃ dukkhaṃ. Yaṃ nibbedhagāminā maggena pahīyati, samudayoyaṃ vutto.

តត្ថ កតមា វិភត្តិ? សីលវតោ អវិប្បដិសារោតិ វិភជ្ជព្យាករណីយំ, បរាមសន្តស្ស នត្ថិ អវិប្បដិសារោ យាវ ទោសកតំ កាយេន វា វាចាយ វា អកុសលំ អារភតិ។ កិញ្ចិបិស្ស ឯវំ ហោតិ ‘‘សុកតមេតំ សុចរិតមេតំ នោ ចស្ស តេន អវិប្បដិសារេន បាមោជ្ជំ ជាយតិ យាវ វិមុត្តិ, តស្ស សីលវតោ អវិប្បដិសារោ’’តិ វិភជ្ជព្យាករណីយំ, អយំ វិភត្តិហារោ។

Tattha katamā vibhatti? Sīlavato avippaṭisāroti vibhajjabyākaraṇīyaṃ, parāmasantassa natthi avippaṭisāro yāva dosakataṃ kāyena vā vācāya vā akusalaṃ ārabhati. Kiñcipissa evaṃ hoti ‘‘sukatametaṃ sucaritametaṃ no cassa tena avippaṭisārena pāmojjaṃ jāyati yāva vimutti, tassa sīlavato avippaṭisāro’’ti vibhajjabyākaraṇīyaṃ, ayaṃ vibhattihāro.

តត្ថ កតមា បរិវត្តនា? ឥមេហិ សត្តហិ ឧបនិសាសម្បត្តីហិ ឯកាទស ឧបនិសា វិភត្តិយំ បជហានំ បជហន្តិ, អយំ បរិវត្តនា។

Tattha katamā parivattanā? Imehi sattahi upanisāsampattīhi ekādasa upanisā vibhattiyaṃ pajahānaṃ pajahanti, ayaṃ parivattanā.

តត្ថ កតមា វេវចនា? ឥមេសំ អរិយធម្មានំ ពលពោជ្ឈង្គវិមោក្ខសមាធិសមាបត្តីនំ ឥមានិ វេវចនានិ។

Tattha katamā vevacanā? Imesaṃ ariyadhammānaṃ balabojjhaṅgavimokkhasamādhisamāpattīnaṃ imāni vevacanāni.

តត្ថ កតមា បញ្ញត្តិ? សីលវតោ អវិប្បដិសារោតិ សីលក្ខន្ធេ នេក្ខម្មបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ, និសជ្ជបញ្ញត្តិ ច ឯវំ ទស អង្គានិ ទ្វីហិ ទ្វីហិ អង្គេហិ បញ្ញត្តានិ។

Tattha katamā paññatti? Sīlavato avippaṭisāroti sīlakkhandhe nekkhammapaññattiyā paññattaṃ, nisajjapaññatti ca evaṃ dasa aṅgāni dvīhi dvīhi aṅgehi paññattāni.

តត្ថ កតមោ ឱតរណោ? ឥទំ និព្ពេធភាគិយសុត្តំ បញ្ចសុ ឱតិណ្ណំ យថា យំ បឋមំ និទ្ទិដ្ឋំ ឯវមិន្ទ្រិយាទិខន្ធធាតុអាយតនេសុ និទ្ទិសិតព្ពានិ។

Tattha katamo otaraṇo? Idaṃ nibbedhabhāgiyasuttaṃ pañcasu otiṇṇaṃ yathā yaṃ paṭhamaṃ niddiṭṭhaṃ evamindriyādikhandhadhātuāyatanesu niddisitabbāni.

តត្ថ កតមោ សោធនោ ហារោ? សីលវតោ អវិប្បដិសារោតិ ន តាវ សុទ្ធោ អារម្ភោ អវិប្បដិសារិនោ បាមោជ្ជន្តិ ន តាវ សុទ្ធោ អារម្ភោ យានិ ឯកាទស បទានិ ទេសិតានិ យទា តទា សុទ្ធោ អារម្ភោ, អយំ សោធនោ។

Tattha katamo sodhano hāro? Sīlavato avippaṭisāroti na tāva suddho ārambho avippaṭisārino pāmojjanti na tāva suddho ārambho yāni ekādasa padāni desitāni yadā tadā suddho ārambho, ayaṃ sodhano.

តត្ថ កតមោ អធិដ្ឋានោ? សីលវេមត្តតាយ បញ្ញត្តំ ឯវំ ទស បទានិ សព្ពានិ សីលក្ខន្ធស្ស អានិសំសោ, តេ ច បតិរូបទេសវាសោ ច បច្ចយោ អត្តសម្មាបណិធានញ្ច ហេតុ, សមាធិក្ខន្ធស្ស សុខំ ហេតុ បស្សទ្ធិ បច្ចយោ, យេន ឈានសហជាតិ ច ឋានន្តិ ឈានង្គា អបរោ បរិយាយោ កាមេសុ អាទីនវានុបស្សនា សមាធិនោ បច្ចយោ នេក្ខម្មេ អានិសំសទស្សាវិតា ហេតុ។

Tattha katamo adhiṭṭhāno? Sīlavemattatāya paññattaṃ evaṃ dasa padāni sabbāni sīlakkhandhassa ānisaṃso, te ca patirūpadesavāso ca paccayo attasammāpaṇidhānañca hetu, samādhikkhandhassa sukhaṃ hetu passaddhi paccayo, yena jhānasahajāti ca ṭhānanti jhānaṅgā aparo pariyāyo kāmesu ādīnavānupassanā samādhino paccayo nekkhamme ānisaṃsadassāvitā hetu.

តត្ថ កតមា សមារោបនា? យំ វីរិយិន្ទ្រិយំ, សោ សីលក្ខន្ធោ។ យំ សីលំ, តេ ចត្តារោ ធម្មា បធានា។ យំ ធម្មានុធម្មបដិបត្តិ, សោ បាតិមោក្ខសំវរោ។

Tattha katamā samāropanā? Yaṃ vīriyindriyaṃ, so sīlakkhandho. Yaṃ sīlaṃ, te cattāro dhammā padhānā. Yaṃ dhammānudhammapaṭipatti, so pātimokkhasaṃvaro.

៩៥. យស្ស សេលោបមំ ចិត្តន្តិ គាថា ⁵⁵, សេលោបមន្តិ ឧបមា យថា សេលោ វាតេន ន កម្បតិ ន ឧណ្ហេន ន សីតេន សំកម្បតិ។ យថា អនេកា អចេតនា, តេ ឧណ្ហេន មិលាយន្តិ, សីតេន អវសុស្សន្តិ, វាតេន ភជន្តិ។ ន ឯវំ សេលោ វិរត្តំ រជនីយេសុ ទោសនីយេ ន ទុស្សតីតិ ការណំ ទោសនីយេ ទោមនស្សន្តំ, ន ទុដ្ឋេន វា កម្បតិ ឧណ្ហេន វា, សោ មិលាយតិ សីតេន វា អវសុស្សតិ, ឯវំ ចិត្តំ រាគេន នានុស្សតិ សីតេន កម្បតីតិ។ កិំ ការណំ? វិរត្តំ រជនីយេសុ ទោសនីយេ ន ទុស្សតិ។ កិំ ការណំ? ទោសនីយេ បនស្សន្តិ ន ទុស្សតិ, អទុដ្ឋំ តំ ន កោសិស្សន្តិ, តេន កុប្បនីយេ ន កុប្បតិ, យស្សេវំ ភាវិតំ ចិត្តំ កុតោ តំ ទុក្ខនិទ្ទេសោ ច កុតោ ឯវរូបស្ស ទុក្ខំ អាគមិស្សតីតិ និទ្ទិដ្ឋំ។

95. Yassa selopamaṃ cittanti gāthā ⁵⁶, selopamanti upamā yathā selo vātena na kampati na uṇhena na sītena saṃkampati. Yathā anekā acetanā, te uṇhena milāyanti, sītena avasussanti, vātena bhajanti. Na evaṃ selo virattaṃ rajanīyesu dosanīye na dussatīti kāraṇaṃ dosanīye domanassantaṃ, na duṭṭhena vā kampati uṇhena vā, so milāyati sītena vā avasussati, evaṃ cittaṃ rāgena nānussati sītena kampatīti. Kiṃ kāraṇaṃ? Virattaṃ rajanīyesu dosanīye na dussati. Kiṃ kāraṇaṃ? Dosanīye panassanti na dussati, aduṭṭhaṃ taṃ na kosissanti, tena kuppanīye na kuppati, yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ kuto taṃ dukkhaniddeso ca kuto evarūpassa dukkhaṃ āgamissatīti niddiṭṭhaṃ.

បរិវត្តនាតិ កុតោ តំ ទុក្ខមេស្សតីតិ យំ ចេតសិកំ សុខំ អនុបាទិសេសា អយំ នត្ថិ សោបាទិសេសា អយំ អត្ថិ។ បុន ឯវមាហំសុ តំ ខណំ តំ មុហុត្តំ ឧភយមេវ អវេទយិតំ សោបាទិសេសំ យញ្ច អនុបាទិសេសំ យញ្ច តំ ខណំ តំ មុហុត្តំ អនុបាទិសេសំ យញ្ច សោបាទិសេសំ ច អវេទយិតំ។ សុខមាបន្នស្ស អនាវត្តិកន្តិ អយមេត្ថ វិសេសោ បរិវត្តនា។

Parivattanāti kuto taṃ dukkhamessatīti yaṃ cetasikaṃ sukhaṃ anupādisesā ayaṃ natthi sopādisesā ayaṃ atthi. Puna evamāhaṃsu taṃ khaṇaṃ taṃ muhuttaṃ ubhayameva avedayitaṃ sopādisesaṃ yañca anupādisesaṃ yañca taṃ khaṇaṃ taṃ muhuttaṃ anupādisesaṃ yañca sopādisesaṃ ca avedayitaṃ. Sukhamāpannassa anāvattikanti ayamettha viseso parivattanā.

តត្ថ កតមោ វេវចនោ? យស្សេវំ ភាវិតំ ចិត្តំ វា ភាវិតំ សុភាវិតំ អនុដ្ឋិតំ វត្ថុកតំ សុសមារទ្ធំ។ ចិត្តន្តិ មនោ វិញ្ញាណំ មនិន្ទ្រិយំ មនោវិញ្ញាណធាតុ។

Tattha katamo vevacano? Yassevaṃ bhāvitaṃ cittaṃ vā bhāvitaṃ subhāvitaṃ anuṭṭhitaṃ vatthukataṃ susamāraddhaṃ. Cittanti mano viññāṇaṃ manindriyaṃ manoviññāṇadhātu.

តត្ថ កតមា បញ្ញត្តិ? ចិត្តំ មនោ សង្ខារា វូបសមបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ សមាធិ អសេក្ខបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តោ។ ទុក្ខំ ឧច្ឆិន្នបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។

Tattha katamā paññatti? Cittaṃ mano saṅkhārā vūpasamapaññattiyā paññattaṃ. Samādhi asekkhapaññattiyā paññatto. Dukkhaṃ ucchinnapaññattiyā paññattaṃ.

តត្ថ កតមោ ឱតរណោ? ចិត្តេ និទ្ទិដ្ឋេ បញ្ចក្ខន្ធា និទ្ទិដ្ឋា ហោន្តិ, អយំ ខន្ធេសុ ឱតរណោ, មនោវិញ្ញាណធាតុយា និទ្ទិដ្ឋាយ អដ្ឋារស ធាតុយោ និទ្ទិដ្ឋា ហោន្តិ, អយំ ធាតូសុ ឱតរណោ។ មនាយតនេ និទ្ទិដ្ឋេ សព្ពានិ អាយតនានិ និទ្ទិដ្ឋានិ ហោន្តិ។ តត្ថ មនាយតនំ នាមរូបស្ស បទដ្ឋានំ។ នាមរូបបច្ចយា សឡាយតនំ។ តថា បដិច្ចសមុប្បាទេ។ អយំ ឱតរណោ។ តត្ថ កតមោ សោធនោ សុទ្ធោយេវ អារម្ភោ។

Tattha katamo otaraṇo? Citte niddiṭṭhe pañcakkhandhā niddiṭṭhā honti, ayaṃ khandhesu otaraṇo, manoviññāṇadhātuyā niddiṭṭhāya aṭṭhārasa dhātuyo niddiṭṭhā honti, ayaṃ dhātūsu otaraṇo. Manāyatane niddiṭṭhe sabbāni āyatanāni niddiṭṭhāni honti. Tattha manāyatanaṃ nāmarūpassa padaṭṭhānaṃ. Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ. Tathā paṭiccasamuppāde. Ayaṃ otaraṇo. Tattha katamo sodhano suddhoyeva ārambho.

តត្ថ កតមោ អធិដ្ឋានោ? ឆឡិន្ទ្រិយំ ភាវនា ឯកត្តាយំ បញ្ញត្តិ ឆដ្ឋិតេន កាយោ ឯកត្តាយ បញ្ញត្តោ។

Tattha katamo adhiṭṭhāno? Chaḷindriyaṃ bhāvanā ekattāyaṃ paññatti chaṭṭhitena kāyo ekattāya paññatto.

តត្ថ កតមោ បរិក្ខារោ? ចិត្តស្ស បុព្ពហេតុ សមុប្បាទាយ មនសិការោ ច តប្បោណតា ច យំ អសមាហិតភូមិយំ ច វិសេសធម្មានំ អភាវិតត្តា ចិត្តសតតំ គច្ឆតិ, សចេ សមាធិនោ សុខំ ហេតុ អវិប្បដិសារោ បច្ចយោ, អយំ ហេតុ អយំ បច្ចយោ បរិក្ខារោ។

Tattha katamo parikkhāro? Cittassa pubbahetu samuppādāya manasikāro ca tappoṇatā ca yaṃ asamāhitabhūmiyaṃ ca visesadhammānaṃ abhāvitattā cittasatataṃ gacchati, sace samādhino sukhaṃ hetu avippaṭisāro paccayo, ayaṃ hetu ayaṃ paccayo parikkhāro.

តត្ថ កតមា សមារោបនា? យស្សេវំ ភាវិតន្តិ តស្ស ធម្មា សមារោបយិតព្ពា។ កាយោ សីលំ បញ្ញា ភាវិតចិត្តន្តិ អនភិរតំ អនបណតំ អនេកំ អនុតំ អនាបជ្ជាសត្តំ អយំ សមញ្ញាយតនា ន តស្ស សេក្ខស្ស សម្មាសមាធិ សព្ពេ អសេក្ខា ទស អរហន្តធម្មា និទ្ទិដ្ឋា ហោន្តិ។ អសេក្ខភាគិយានិ សុត្តានិ។

Tattha katamā samāropanā? Yassevaṃ bhāvitanti tassa dhammā samāropayitabbā. Kāyo sīlaṃ paññā bhāvitacittanti anabhirataṃ anapaṇataṃ anekaṃ anutaṃ anāpajjāsattaṃ ayaṃ samaññāyatanā na tassa sekkhassa sammāsamādhi sabbe asekkhā dasa arahantadhammā niddiṭṭhā honti. Asekkhabhāgiyāni suttāni.

៩៦. យស្ស នូន, ភន្តេ, កាយគតាសតិ អភាវិតា, អយំ សោ អញ្ញតរំ សព្រហ្មចារិំ ⁵⁷ អាសជ្ជ សមាបជ្ជ អប្បដិនិសជ្ជ ជនបទចារិកំ បក្កមេយ្យ, សោ អាយស្មា ឥមស្មិំ វិប្បដិជានាតិ ទ្វេ បជានិ បដិជានាតិ ចិត្តភាវនាយញ្ច ទិដ្ឋិយា បហានំ, កាយភាវនាយញ្ច ទិដ្ឋិប្បហានំ, កាយភាវនាយញ្ច តណ្ហាបហានំ, យំ បឋមំ ឧបមំ ករោតិ។ អសុចិនាបិ សុចិនាបិ បថវី នេវ អដ្ដិយតិ ន ជិគុច្ឆតិ ន បីតិបាមោជ្ជំ បដិលភតិ, ឯវមេវ ហិ បថវីសមេន សោ ចេតសា អន្វយេន អប្បកេន អវេរេន អព្យាបជ្ជេន វិហរាមីតិ។ ឥតិ សោ អាយស្មា កិំ បដិជានាតិ, កាយភាវនាយ សុខិន្ទ្រិយបហានំ បដិជានាតិ, ចិត្តភាវនាយ សោមនស្សិន្ទ្រិយបហានំ បដិជានាតិ។ កាយិកា វេទនា រាគានុសយមនុគតានំ សុខិន្ទ្រិយំ បដិក្ខិបតិ។ ន ហិ វេទនាក្ខន្ធំ យា ចេតសិកា សុខវេទនា តត្ថ អយំ បដិលាភបច្ចយា ឧប្បជ្ជតិ សុខំ សោមនស្សំ។ សោតំ បដិក្ខិបតិ, ន ហិ មនោសម្ផស្សជំ វេទនំ។ តត្ថ ចតូសុ មហាភូតេសុ រូបក្ខន្ធស្ស អនុសយបដិឃបហានំ ភណតិ។ កាមេ រូបញ្ច តញ្ច អសេក្ខភូមិយំ។ កាយេ កាយានុបស្សនា ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារញ្ច។ ពលេន ច ឧស្សាហេន ច សព្ពំ មនសិ កតត្តានំ បហានំ មេទំ កតាលិកាយ ច បុរិសេន ច មណ្ឌនកជាតិកេន ច, ឯតេហិ ឥមស្ស មាតាបិតុសម្ភូតំ បច្ចវេក្ខណំ, សោ កាយេន ច កាយានុបស្សនាយ ច ចិត្តេន ច ចិត្តានុបស្សនាយ ច ទ្វេ ធម្មេ ធារេតិ។ កាយកិលេសវត្ថុំ ចិត្តេន ច ចិត្តសន្និស្សយេ ចិត្តេន សុភាវិតេន សត្តន្នំ ច សមាបត្តីនំ វិហរិតុំ បដិជានាតិ។

96. Yassa nūna, bhante, kāyagatāsati abhāvitā, ayaṃ so aññataraṃ sabrahmacāriṃ ⁵⁸ āsajja samāpajja appaṭinisajja janapadacārikaṃ pakkameyya, so āyasmā imasmiṃ vippaṭijānāti dve pajāni paṭijānāti cittabhāvanāyañca diṭṭhiyā pahānaṃ, kāyabhāvanāyañca diṭṭhippahānaṃ, kāyabhāvanāyañca taṇhāpahānaṃ, yaṃ paṭhamaṃ upamaṃ karoti. Asucināpi sucināpi pathavī neva aṭṭiyati na jigucchati na pītipāmojjaṃ paṭilabhati, evameva hi pathavīsamena so cetasā anvayena appakena averena abyāpajjena viharāmīti. Iti so āyasmā kiṃ paṭijānāti, kāyabhāvanāya sukhindriyapahānaṃ paṭijānāti, cittabhāvanāya somanassindriyapahānaṃ paṭijānāti. Kāyikā vedanā rāgānusayamanugatānaṃ sukhindriyaṃ paṭikkhipati. Na hi vedanākkhandhaṃ yā cetasikā sukhavedanā tattha ayaṃ paṭilābhapaccayā uppajjati sukhaṃ somanassaṃ. Sotaṃ paṭikkhipati, na hi manosamphassajaṃ vedanaṃ. Tattha catūsu mahābhūtesu rūpakkhandhassa anusayapaṭighapahānaṃ bhaṇati. Kāme rūpañca tañca asekkhabhūmiyaṃ. Kāye kāyānupassanā diṭṭhadhammasukhavihārañca. Balena ca ussāhena ca sabbaṃ manasi katattānaṃ pahānaṃ medaṃ katālikāya ca purisena ca maṇḍanakajātikena ca, etehi imassa mātāpitusambhūtaṃ paccavekkhaṇaṃ, so kāyena ca kāyānupassanāya ca cittena ca cittānupassanāya ca dve dhamme dhāreti. Kāyakilesavatthuṃ cittena ca cittasannissaye cittena subhāvitena sattannaṃ ca samāpattīnaṃ viharituṃ paṭijānāti.

គហបតិបុត្តោបមតាយ ច យថា គហបតិបុត្តស្ស នានារង្គានំ វត្ថករណ្ឌកោ បុណ្ណោ ភវេយ្យ, សោ យំ យទេវ វត្ថយុគំ បុព្ពណ្ហសមយេ អាកង្ខតិ, បុព្ពណ្ហសមយេ និព្ពាបេតិ, ឯវំ មជ្ឈន្ហិកសមយេ, សាយន្ហសមយេ, ឯវមេវ សោ អាយស្មា ចិត្តស្ស សុភាវិតត្តា យថារូបេន វិហារេន អាកង្ខតិ បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរិតុំ, តថារូបេន ⁵⁹ បុព្ពណ្ហសមយំ វិហរតិ, មជ្ឈន្ហិកសមយេ, សាយន្ហសមយេ។ តេន វេស អាយស្មតា ឧបមាយ មេ អាសិតាយ បថវី វា អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា ភាវិតចិត្តេន។ តេន សោ អាយស្មា ឥទំ អដ្ឋវិធំ ភាវនំ បដិជានាតិ ចតូសុ មហាភូតេសុ, កាយភាវនំ ឧបកចណ្ឌាលំ បុរិសមេតកំ ភវតលាកាសុ ចិត្តភាវនំ, ឥមាហិ ភាវនាហិ តាយ ភាវនាយ ច សមថា បារិបូរិមន្តេហិ។ ឥមេហិ ចតូហិ បញ្ញាបារិបូរិមន្តេហិ។

Gahapatiputtopamatāya ca yathā gahapatiputtassa nānāraṅgānaṃ vatthakaraṇḍako puṇṇo bhaveyya, so yaṃ yadeva vatthayugaṃ pubbaṇhasamaye ākaṅkhati, pubbaṇhasamaye nibbāpeti, evaṃ majjhanhikasamaye, sāyanhasamaye, evameva so āyasmā cittassa subhāvitattā yathārūpena vihārena ākaṅkhati pubbaṇhasamayaṃ viharituṃ, tathārūpena ⁶⁰ pubbaṇhasamayaṃ viharati, majjhanhikasamaye, sāyanhasamaye. Tena vesa āyasmatā upamāya me āsitāya pathavī vā anuttarā indriyabhāvanā bhāvitacittena. Tena so āyasmā idaṃ aṭṭhavidhaṃ bhāvanaṃ paṭijānāti catūsu mahābhūtesu, kāyabhāvanaṃ upakacaṇḍālaṃ purisametakaṃ bhavatalākāsu cittabhāvanaṃ, imāhi bhāvanāhi tāya bhāvanāya ca samathā pāripūrimantehi. Imehi catūhi paññāpāripūrimantehi.

៩៧. កថំ ឧបកចណ្ឌាលំ បដិកូលេសុ ធម្មេសុ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? កាយោ បកតិយា អប្បដិកូលំ កាយេ ឧទ្ធុមាតកសញ្ញា សំខិត្តេន នវ សញ្ញា ឥមេ បដិកូលា ធម្មា ចេសោ អាយស្មា បដិកូលតោ អជិគុច្ឆិតោ កាយគតាសតិយា ភាវនានុយោគមនុយុត្តោ វិហរតិ, ន ហិ តស្ស ជិគុច្ឆប្បហាយ ចិត្តំ បដិកូលតិ។

97. Kathaṃ upakacaṇḍālaṃ paṭikūlesu dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? Kāyo pakatiyā appaṭikūlaṃ kāye uddhumātakasaññā saṃkhittena nava saññā ime paṭikūlā dhammā ceso āyasmā paṭikūlato ajigucchito kāyagatāsatiyā bhāvanānuyogamanuyutto viharati, na hi tassa jigucchappahāya cittaṃ paṭikūlati.

កថំ អប្បដិកូលេសុ ធម្មេសុ បដិកូលសញ្ញី វិហរតីតិ? កាយោ សព្ពលោកស្ស អប្បដិកូលោ តំ សោ អាយស្មា អសុភសញ្ញាយ វិហរតិ។ ឯវំ អប្បដិកូលេសុ ធម្មេសុ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។

Kathaṃ appaṭikūlesu dhammesu paṭikūlasaññī viharatīti? Kāyo sabbalokassa appaṭikūlo taṃ so āyasmā asubhasaññāya viharati. Evaṃ appaṭikūlesu dhammesu paṭikūlasaññī viharati.

កថំ បដិកូលេសុ ច អប្បដិកូលេសុ ច អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតីតិ អបិ សព្ពោយំ លោកស្ស យមិទំ មុណ្ឌោ បត្តបាណី កុលេសុ បិណ្ឌាយ វិចរតិ, តេន ច សោ អាយស្មា សុវណ្ណទុព្ពណ្ណេន អប្បដិកូលសញ្ញី ចិត្តេន ច កាយេន និព្ពិទាសហគតេន អប្បដិកូលសញ្ញី, ឯវំ បដិកូលេសុ អប្បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។

Kathaṃ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca appaṭikūlasaññī viharatīti api sabboyaṃ lokassa yamidaṃ muṇḍo pattapāṇī kulesu piṇḍāya vicarati, tena ca so āyasmā suvaṇṇadubbaṇṇena appaṭikūlasaññī cittena ca kāyena nibbidāsahagatena appaṭikūlasaññī, evaṃ paṭikūlesu appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati.

កថំ បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ សុភសញ្ញិនោ ឥត្ថិរូបេ បដិកូលេសុ ច ជិគុច្ឆិនោ វិនីលកវិបុព្ពកេ តត្ថ សោ អាយស្មា បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។

Kathaṃ paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? Paṭikūlesu ca dhammesu subhasaññino itthirūpe paṭikūlesu ca jigucchino vinīlakavipubbake tattha so āyasmā paṭikūlasaññī viharati.

កថំ បដិកូលេសុ ធម្មេសុ តទុភយំ អភិនិវជ្ជយិត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ ច សម្បជានោ ច? អប្បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ សុភសញ្ញិនោ ឥត្ថិរូបេ បដិកូលេសុ ច ជិគុច្ឆិនោ វិនីលកវិបុព្ពកេ តទុភយំ អភិនិវជ្ជយិត្វា ‘នេតំ មម’‘នេសោហមស្មិ’‘នេសោ មេ’ អត្តាតិ វិហរតិ។ ឯវំ តទុភយំ អភិនិវជ្ជយិត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ។

Kathaṃ paṭikūlesu dhammesu tadubhayaṃ abhinivajjayitvā upekkhako viharati sato ca sampajāno ca? Appaṭikūlesu ca dhammesu subhasaññino itthirūpe paṭikūlesu ca jigucchino vinīlakavipubbake tadubhayaṃ abhinivajjayitvā ‘netaṃ mama’‘nesohamasmi’‘neso me’ attāti viharati. Evaṃ tadubhayaṃ abhinivajjayitvā upekkhako viharati sato sampajāno.

អបរោ បរិយាយោ។ តេធាតុកោ លោកសន្និវាសោ សព្ពពាលបុថុជ្ជនានំ អប្បដិកូលសញ្ញា។ តត្ថ ច អាយស្មា សារិបុត្តោ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។ ឯវំ អប្បដិកូលេសុ ធម្មេសុ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។

Aparo pariyāyo. Tedhātuko lokasannivāso sabbabālaputhujjanānaṃ appaṭikūlasaññā. Tattha ca āyasmā sāriputto appaṭikūlasaññī viharati. Evaṃ appaṭikūlesu dhammesu paṭikūlasaññī viharati.

កថំ បដិកូលេសុ ធម្មេសុ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? បដិកូលសញ្ញិនោ សព្ពសេក្ខា ឥធ កា តេធាតុកេ សព្ពលោកេ។ តត្ថ កតមោ ភូមិប្បត្តោ សមាធិផលេ សច្ឆិកតោ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ ? កិំ ការណំ? ន ហិ តំ អត្ថិ យស្ស លោកស្ស បហានាយ បដិកូលសញ្ញី ឧប្បាទេយ្យ។

Kathaṃ paṭikūlesu dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? Paṭikūlasaññino sabbasekkhā idha kā tedhātuke sabbaloke. Tattha katamo bhūmippatto samādhiphale sacchikato appaṭikūlasaññī viharati ? Kiṃ kāraṇaṃ? Na hi taṃ atthi yassa lokassa pahānāya paṭikūlasaññī uppādeyya.

កថំ បដិកូលេសុ ច អប្បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? តេធាតុកេ លោកសន្និវាសេ យាវ កាមលោកភូមតា ហិ រាគានំ វីតរាគានំ បដិកូលសមតា រូបារូបធាតុំ អប្បដិកូលសមតា។ តត្ថ ច អាយស្មា សារិបុត្តោ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។ ឯវំ បដិកូលេសុ ច អប្បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។

Kathaṃ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu paṭikūlasaññī viharati? Tedhātuke lokasannivāse yāva kāmalokabhūmatā hi rāgānaṃ vītarāgānaṃ paṭikūlasamatā rūpārūpadhātuṃ appaṭikūlasamatā. Tattha ca āyasmā sāriputto paṭikūlasaññī viharati. Evaṃ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu paṭikūlasaññī viharati.

កថំ បដិកូលេសុ ច អប្បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? យំ កិញ្ចិ បរតោ ទុរុត្តានំ ទុរាគតានំ វចនបថានំ តំ វចនំ អប្បដិកូលំ យាវតា វាចសោ អប្បតិរូបា តថា ជនស្ស អប្បដិកូលសញ្ញា។ តត្ថ អាយស្មា សារិបុត្តោ អភិញ្ញាយ សច្ឆិកតោ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ, ឯវំ បដិកូលេសុ ច អប្បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។

Kathaṃ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? Yaṃ kiñci parato duruttānaṃ durāgatānaṃ vacanapathānaṃ taṃ vacanaṃ appaṭikūlaṃ yāvatā vācaso appatirūpā tathā janassa appaṭikūlasaññā. Tattha āyasmā sāriputto abhiññāya sacchikato appaṭikūlasaññī viharati, evaṃ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati.

៩៨. កថំ បដិកូលេសុ ច អប្បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ តទុភយំ អភិនិវជ្ជយិត្វា ឧបេក្ខកោ ច វិហរតិ សតោ ច សម្បជានោ? យញ្ច នេសំ សមនុបស្សតិ យេ ធម្មា ទុច្ចរិតា, តេ ធម្មា អប្បដិកូលា។ តត្ថ អាយស្មា សារិបុត្តោ ឥតិ បដិសញ្ចិក្ខតិ យេ ធម្មា ទុច្ចរិតា, តេ ធម្មា អនិដ្ឋវិបាកា។ យេ ធម្មា សុចរិតា, តេ អាចយគាមិនោ។ សោ ច សុចរិតំ អាចយគាមិនិំ ករិត្វា ទុច្ចរិតំ អនិដ្ឋវិបាកំ ករិត្វា តទុភយំ អភិនិវជ្ជយិត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ។

98. Kathaṃ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu tadubhayaṃ abhinivajjayitvā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno? Yañca nesaṃ samanupassati ye dhammā duccaritā, te dhammā appaṭikūlā. Tattha āyasmā sāriputto iti paṭisañcikkhati ye dhammā duccaritā, te dhammā aniṭṭhavipākā. Ye dhammā sucaritā, te ācayagāmino. So ca sucaritaṃ ācayagāminiṃ karitvā duccaritaṃ aniṭṭhavipākaṃ karitvā tadubhayaṃ abhinivajjayitvā upekkhako viharati.

អថ បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ អប្បដិកូលេសុ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។ តណ្ហា បដិកូលធម្មា កិំ ការណំ? តណ្ហាវសេន ហិ សត្តា ទ្វីហិ ធម្មេហិ សត្តា, កពឡីការេ អាហារេ រសតណ្ហាយ សត្តា, ផស្សេ សុខសញ្ញាយ សត្តា។ តត្ថាយស្មា សារិបុត្តោ កពឡីការេ ច អាហារេ បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ, ផស្សេ ច ទុក្ខសញ្ញី វិហរតិ។ ឯវំ បដិកូលេសុ ច អប្បដិកូលេសុ ច បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។

Atha paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlesu ca paṭikūlasaññī viharati. Taṇhā paṭikūladhammā kiṃ kāraṇaṃ? Taṇhāvasena hi sattā dvīhi dhammehi sattā, kabaḷīkāre āhāre rasataṇhāya sattā, phasse sukhasaññāya sattā. Tatthāyasmā sāriputto kabaḷīkāre ca āhāre paṭikūlasaññī viharati, phasse ca dukkhasaññī viharati. Evaṃ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca paṭikūlasaññī viharati.

កថំ បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ អប្បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? តណ្ហាក្ខយំ អនុត្តរំ និព្ពានំ តថា ពាលបុថុជ្ជនានំ បដិកូលសញ្ញា បហតសញ្ញា ច។ តត្ថាយស្មតោ សារិបុត្តស្ស អប្បដិកូលសញ្ញា អព្យាបាទសញ្ញា ច សាមំ បញ្ញាយ បស្សិត្វា ឯវំ បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។

Kathaṃ paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? Taṇhākkhayaṃ anuttaraṃ nibbānaṃ tathā bālaputhujjanānaṃ paṭikūlasaññā pahatasaññā ca. Tatthāyasmato sāriputtassa appaṭikūlasaññā abyāpādasaññā ca sāmaṃ paññāya passitvā evaṃ paṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati.

កថំ បដិកូលេសុ ច អប្បដិកូលេសុ ច ធម្មេសុ អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ? តតិយេ ច និព្ពានេ បដិកូលសញ្ញិនោ យសេន ច កិត្តិនិ ច អប្បដិកូលសញ្ញិនោ។ តត្ថាយស្មា សារិបុត្តោ អស្សាទញ្ច អាទីនវញ្ច និស្សរណញ្ច យថាភូតំ សម្មាបញ្ញាយ បដិជានន្តោ បដិកូលញ្ច អប្បដិកូលញ្ច ធម្មំ តទុភយំ អភិនិវជ្ជយិត្វា អប្បដិកូលសញ្ញី វិហរតិ។

Kathaṃ paṭikūlesu ca appaṭikūlesu ca dhammesu appaṭikūlasaññī viharati? Tatiye ca nibbāne paṭikūlasaññino yasena ca kittini ca appaṭikūlasaññino. Tatthāyasmā sāriputto assādañca ādīnavañca nissaraṇañca yathābhūtaṃ sammāpaññāya paṭijānanto paṭikūlañca appaṭikūlañca dhammaṃ tadubhayaṃ abhinivajjayitvā appaṭikūlasaññī viharati.

កថំ បដិកូលំ អប្បដិកូលញ្ច ធម្មំ តទុភយំ អភិនិវជ្ជយិត្វា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ? សតោ ច សម្បជានោ ច, យញ្ច សមនុបស្សតិ អនុនយោ អប្បដិកូលោ ធម្មោ បដិឃោ ច បដិកូលោ ធម្មោ, តត្ថាយស្មា សារិបុត្តោ អនុនយស្ស បដិឃប្បហីនត្តា ឧបេក្ខកោ វិហរតិ សតោ សម្បជានោ ច។ យញ្ចស្ស សមនុបស្សតិ អយំ បញ្ចវិធា អនុត្តរា ឥន្ទ្រិយភាវនា។ អយំ សុត្តនិទ្ទេសោ។

Kathaṃ paṭikūlaṃ appaṭikūlañca dhammaṃ tadubhayaṃ abhinivajjayitvā upekkhako viharati? Sato ca sampajāno ca, yañca samanupassati anunayo appaṭikūlo dhammo paṭigho ca paṭikūlo dhammo, tatthāyasmā sāriputto anunayassa paṭighappahīnattā upekkhako viharati sato sampajāno ca. Yañcassa samanupassati ayaṃ pañcavidhā anuttarā indriyabhāvanā. Ayaṃ suttaniddeso.

៩៩. តត្ថ កតមោ ទេសនាហារោ? ឥមម្ហិ សុត្តេ កិំ ទេសិតព្ពំ? តត្ថ វុច្ចតេ, ឥមម្ហិ សុត្តេ ទិដ្ឋធម្មសុខវិហារោ ទេសិតោ, តថា វិមុត្តំ ចិត្តំ បច្ចវេក្ខណា ច អធិបញ្ញាធម្មំ ទេសិតំ។

99. Tattha katamo desanāhāro? Imamhi sutte kiṃ desitabbaṃ? Tattha vuccate, imamhi sutte diṭṭhadhammasukhavihāro desito, tathā vimuttaṃ cittaṃ paccavekkhaṇā ca adhipaññādhammaṃ desitaṃ.

តត្ថ កតមោ វិចយោ? យេ កាយេ កាយានុបស្សិនោ វិហរន្តិ, តេសំ ចិត្តំ អនុនយប្បដិឃេន ន វិហរតិ អនុនយប្បដិឃេន ចាភិរមមានស្ស ចិត្តំ សមគ្គតំ ភវិស្សតីតិ ភាវនាយ ពលមេតំ, អយំ វិចយោ ហារោ។

Tattha katamo vicayo? Ye kāye kāyānupassino viharanti, tesaṃ cittaṃ anunayappaṭighena na viharati anunayappaṭighena cābhiramamānassa cittaṃ samaggataṃ bhavissatīti bhāvanāya balametaṃ, ayaṃ vicayo hāro.

តត្ថ កតមោ យុត្តិហារោ? កាយភាវនាយ ច ចិត្តភាវនាយ ច ន កិញ្ចិ សព្រហ្មចារី អតិមញ្ញិស្សតីតិ។ អត្ថិ ឯសា យុត្តិ, អយំ យុត្តិហារោ។

Tattha katamo yuttihāro? Kāyabhāvanāya ca cittabhāvanāya ca na kiñci sabrahmacārī atimaññissatīti. Atthi esā yutti, ayaṃ yuttihāro.

តត្ថ កតមោ បទដ្ឋានោ ហារោ? កាយភាវនាយ បឋមស្ស សតិ ឧបដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ យា បថវីសមចិត្តតា, សា អនិច្ចានុបស្សនាយ បទដ្ឋានំ។

Tattha katamo padaṭṭhāno hāro? Kāyabhāvanāya paṭhamassa sati upaṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Yā pathavīsamacittatā, sā aniccānupassanāya padaṭṭhānaṃ.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ? យំ បថវីសមេន ចេតសា វិហរតិ អត្តានុបស្សី បថវីសមេន គិហី វិហរតិ។ កោ អត្ថោ បថវីសមេនាតិ? យថា យេ ច សេលោបមតាយ អកម្មយុត្តា ឯវមេវ បថវីសមោ អយំ ហិរិយតាយ។ អយំ លក្ខណោ។

Tattha katamo lakkhaṇo? Yaṃ pathavīsamena cetasā viharati attānupassī pathavīsamena gihī viharati. Ko attho pathavīsamenāti? Yathā ye ca selopamatāya akammayuttā evameva pathavīsamo ayaṃ hiriyatāya. Ayaṃ lakkhaṇo.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? ឥមម្ហិ ព្យាករណេ កោ តស្ស អាយស្មតោ អធិប្បាយោ? យេ កេចិ អរហន្តា ឥន្ទ្រិយភាវនំ អាកង្ខិយន្តិ, តេ បថវីសមតំ ឧប្បាទយិស្សន្តីតិ។ អយំ អធិប្បាយោ។

Tattha katamo catubyūho hāro? Imamhi byākaraṇe ko tassa āyasmato adhippāyo? Ye keci arahantā indriyabhāvanaṃ ākaṅkhiyanti, te pathavīsamataṃ uppādayissantīti. Ayaṃ adhippāyo.

តត្ថ កតមោ អាវដ្ដោតិ? នត្ថិ អាវដ្ដស្ស ភូមិ។

Tattha katamo āvaṭṭoti? Natthi āvaṭṭassa bhūmi.

តត្ថ កតមោ វិភត្តិ? យោ កាយានុបស្សី វិហរតិ, សោ បថវីសមចិត្តតំ បដិលភិស្សតីតិ ន ឯកំសេន។ កិំ ការណំ? យេ ខណ្ឌកាទិឆិន្នកាទិនោ, ន តេ បថវីសមចិត្តតំ បដិលភន្តិ។ សព្ពា កាយគតាសតិ សេក្ខភាវនាយ និព្ពានំ ផលំ, អយំ វិភត្តិ។

Tattha katamo vibhatti? Yo kāyānupassī viharati, so pathavīsamacittataṃ paṭilabhissatīti na ekaṃsena. Kiṃ kāraṇaṃ? Ye khaṇḍakādichinnakādino, na te pathavīsamacittataṃ paṭilabhanti. Sabbā kāyagatāsati sekkhabhāvanāya nibbānaṃ phalaṃ, ayaṃ vibhatti.

តត្ថ កតមោ បរិវត្តនោ ហារោ? យេ កាយានុបស្សិនោ វិហរិស្សន្តិ, តេសំយេវ កាយបច្ចយា ឧប្បជ្ជេយ្យ អាសវា វិឃាតបរិឡាហា, អយំ បរិវត្តនោ ហារោ។

Tattha katamo parivattano hāro? Ye kāyānupassino viharissanti, tesaṃyeva kāyapaccayā uppajjeyya āsavā vighātapariḷāhā, ayaṃ parivattano hāro.

តត្ថ កតមោ ឱតរណោ? បញ្ចក្ខន្ធា ⁶¹ អវិតិណ្ណា ⁶² ពាវីសតិន្ទ្រិយានិ, តថា យំ មនិន្ទ្រិយំ, តំ មនោធាតុ មនាយតនញ្ច។ យំ សមាធិន្ទ្រិយំ, តំ ធម្មធាតុ ធម្មាយតនញ្ច។ អយំ ឱតរណោ ហារោ។

Tattha katamo otaraṇo? Pañcakkhandhā ⁶³ avitiṇṇā ⁶⁴ bāvīsatindriyāni, tathā yaṃ manindriyaṃ, taṃ manodhātu manāyatanañca. Yaṃ samādhindriyaṃ, taṃ dhammadhātu dhammāyatanañca. Ayaṃ otaraṇo hāro.

តត្ថ កតមោ សោធនោ ហារោ? យេ ច មនសា ចត្តារោ ភាវេតព្ពា, តេ សព្ពេ ភាវិតា យំ តំ មនេន បហីនេ បត្តព្ពតំ សព្ពត្ថ ឯតស្ស ច អត្ថាយ អារម្ភោ, សោ អត្ថោ សុទ្ធោ។ អយំ សោធនោ ហារោ។

Tattha katamo sodhano hāro? Ye ca manasā cattāro bhāvetabbā, te sabbe bhāvitā yaṃ taṃ manena pahīne pattabbataṃ sabbattha etassa ca atthāya ārambho, so attho suddho. Ayaṃ sodhano hāro.

តត្ថ កតមោ អធិដ្ឋានោ? អយំ សមាធិ ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តោ, ឆ កាយា ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តា។ បញ្ចិន្ទ្រិយានិ រូបីនិ រូបកាយោ។ ឆ វេទនាកាយា វេទនាកាយោ។ ឆ សញ្ញាកាយា សញ្ញាកាយោ។ ឆ ចេតនាកាយា ចេតនាកាយោ។ ឆ វិញ្ញាណកាយា វិញ្ញាណកាយោ។ សព្ពេបិ ឯតេ ធម្មា ធម្មកាយោតិយេវ សង្ខំ គច្ឆន្តិ។ អយំ អធិដ្ឋានោ។

Tattha katamo adhiṭṭhāno? Ayaṃ samādhi ekattatāya paññatto, cha kāyā ekattatāya paññattā. Pañcindriyāni rūpīni rūpakāyo. Cha vedanākāyā vedanākāyo. Cha saññākāyā saññākāyo. Cha cetanākāyā cetanākāyo. Cha viññāṇakāyā viññāṇakāyo. Sabbepi ete dhammā dhammakāyotiyeva saṅkhaṃ gacchanti. Ayaṃ adhiṭṭhāno.

បរិក្ខារោតិ សមាបត្តិកោសល្លញ្ច វីថិកោសល្លញ្ច ⁶⁵ ហេតុ។ យញ្ច គោចរកោសល្លំ យញ្ច កល្លំ តំ កោសល្លំ បច្ចយោ។ វោទានកោសល្លំ ហេតុ, កល្លំ បច្ចយោ។ សុខំ ហេតុ, អព្យាបជ្ជំ បច្ចយោ។ អយំ បរិក្ខារោ។

Parikkhāroti samāpattikosallañca vīthikosallañca ⁶⁶ hetu. Yañca gocarakosallaṃ yañca kallaṃ taṃ kosallaṃ paccayo. Vodānakosallaṃ hetu, kallaṃ paccayo. Sukhaṃ hetu, abyāpajjaṃ paccayo. Ayaṃ parikkhāro.

តត្ថ កតមោ សមារោបនោតិ? យថា បថវី សុចិម្បិ និក្ខីបន្តេ អសុចិម្បិ និក្ខិត្តេ តាទិសេយេវ ឯវំ កាយោ មនាបិកេហិបិ ផស្សេហិ អមនាបិកេហិបិ ផស្សេហិ តាទិសោយេវ បដិឃសម្ផស្សេន វា សុខាយ វេទនាយ តាទិសំ យោ ចិត្តំ។ ឥទំ សុត្តំ វិភត្តំ សឱបម្មំ ឧគ្ឃដិតញ្ញុស្ស បុគ្គលស្ស វិភាគេន។ តត្ថ សមារោបនាយ អវកាសោ នត្ថិ។

Tattha katamo samāropanoti? Yathā pathavī sucimpi nikkhīpante asucimpi nikkhitte tādiseyeva evaṃ kāyo manāpikehipi phassehi amanāpikehipi phassehi tādisoyeva paṭighasamphassena vā sukhāya vedanāya tādisaṃ yo cittaṃ. Idaṃ suttaṃ vibhattaṃ saopammaṃ ugghaṭitaññussa puggalassa vibhāgena. Tattha samāropanāya avakāso natthi.

១០០. តត្ថ កតមំ សុត្តំ សំកិលេសភាគិយំ? យតោ ច កុសលេហិ ធម្មេហិ ន វិរោធតិ, ន វឌ្ឍតិ, ឥមំ អាទីនវំ ភគវា ទេសេតិ, តស្មា ឆន្នំ វិវរេយ្យ, វិវដំ នាតិវស្សតិ, តតោ អាទីនវតោ វិវរេយ្យាតិ តំ តីហិ ធម្មេហិ នាភិធំសិតាតិ អសុភសញ្ញាយ រាគេន នាភិធំសិយតិ។ មេត្តាយ ទោសេន នាភិធំសិយតិ។ វិបស្សនា មោហេន នាភិធំសិយតិ។ ឯវញ្ចស្ស យោ យោ ធម្មោ បដិបក្ខោ តម្ហិ តម្ហិ ធម្មេ បរិបូរិស្សតិ។ យោ តស្ស ធម្មស្ស អកុសលោ ធម្មោ បដិបក្ខោ, តេន នាធិវាសិយតិ។

100. Tattha katamaṃ suttaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ? Yato ca kusalehi dhammehi na virodhati, na vaḍḍhati, imaṃ ādīnavaṃ bhagavā deseti, tasmā channaṃ vivareyya, vivaṭaṃ nātivassati, tato ādīnavato vivareyyāti taṃ tīhi dhammehi nābhidhaṃsitāti asubhasaññāya rāgena nābhidhaṃsiyati. Mettāya dosena nābhidhaṃsiyati. Vipassanā mohena nābhidhaṃsiyati. Evañcassa yo yo dhammo paṭipakkho tamhi tamhi dhamme paripūrissati. Yo tassa dhammassa akusalo dhammo paṭipakkho, tena nādhivāsiyati.

អបរោ បរិយាយោ។ យេ ឥមេ ធម្មា អត្តនា ន សក្កោតិ វុដ្ឋានំ, តេ ឯតេ ធម្មា ទេសិតា។ ឆន្នមតិវស្សតីតិ តេហិ វិតក្កំ យេន ច សក្កា បុន ទេសិតំ ចិត្តំ វិភាវេតុំ បរិយោទាបេតុំ វិវេកនិន្នស្ស វិវេកបោណស្ស វិវេកបព្ភារស្ស វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លតំ អាបជ្ជតិ កុសលេសុ ធម្មេសុ, សេយ្យថាបិ នាម ឧប្បលំ វា កុមុទំ វា បទុមំ វា ឧទកេ សុក្កបក្ខេ ចន្ទោ យាវរត្តិ យាវទិវសោ អាគច្ឆតិ, តស្ស វុទ្ធិយេវ បាដិកង្ខិតព្ពា, ន បរិហានិ, ឯវំវិធំ តំ ចិត្តំ នាភិធំសិយតិ។ អបរោបេត្ថ យោ អកូដោ អសឋោ អមាយាវី ឧជុ បុរិសោ យថាភូតំ អត្តានំ អាវិករោតិ។ តត្ថ យោ ឆាទេតិ តស្ស អកុសលា ធម្មា ចិត្តំ អនុធាវន្តិ។ ឆន្នមតិវស្សតីតិ យោ បន ហោតិ អសឋោ អកូដោ អមាយាវី ឧជុ បុរិសោ យថាភូតំ អត្តានំ អាវិករោតិ។ តស្ស ចិត្តំ អកុសលេហិ ធម្មេហិ ន វិទ្ធំសិយតិ, អយំ សុត្តត្ថោ។

Aparo pariyāyo. Ye ime dhammā attanā na sakkoti vuṭṭhānaṃ, te ete dhammā desitā. Channamativassatīti tehi vitakkaṃ yena ca sakkā puna desitaṃ cittaṃ vibhāvetuṃ pariyodāpetuṃ vivekaninnassa vivekapoṇassa vivekapabbhārassa vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullataṃ āpajjati kusalesu dhammesu, seyyathāpi nāma uppalaṃ vā kumudaṃ vā padumaṃ vā udake sukkapakkhe cando yāvaratti yāvadivaso āgacchati, tassa vuddhiyeva pāṭikaṅkhitabbā, na parihāni, evaṃvidhaṃ taṃ cittaṃ nābhidhaṃsiyati. Aparopettha yo akūṭo asaṭho amāyāvī uju puriso yathābhūtaṃ attānaṃ āvikaroti. Tattha yo chādeti tassa akusalā dhammā cittaṃ anudhāvanti. Channamativassatīti yo pana hoti asaṭho akūṭo amāyāvī uju puriso yathābhūtaṃ attānaṃ āvikaroti. Tassa cittaṃ akusalehi dhammehi na viddhaṃsiyati, ayaṃ suttattho.

១០១. តត្ថ កតមា ទេសនា? ឥធ ទេសិតា ទស អកុសលកម្មបថា អធិវស្សនតាយ ទស កុសលកម្មបថា អនធិវស្សនតាយ អកុសលេហិ ន វិសុជ្ឈតិ។ យថា វុត្តំ ភគវតា ‘‘ចិត្តសំកិលេសា, ភិក្ខវេ, សត្តា សំកិលិស្សន្តី’’តិ។

101. Tattha katamā desanā? Idha desitā dasa akusalakammapathā adhivassanatāya dasa kusalakammapathā anadhivassanatāya akusalehi na visujjhati. Yathā vuttaṃ bhagavatā ‘‘cittasaṃkilesā, bhikkhave, sattā saṃkilissantī’’ti.

តត្ថ កតមោ វិចយោ? យស្សេវំ ចិត្តំ អធិវាសិយតិ, តស្ស ពុជ្ឈិតស្ស យំ ភវេយ្យ កូដេយ្យ, តំ អានន្តរិយេនបិ សត្ថរិ វា គុណានុកម្បនតាយ, អយំ វិចយោ។

Tattha katamo vicayo? Yassevaṃ cittaṃ adhivāsiyati, tassa bujjhitassa yaṃ bhaveyya kūṭeyya, taṃ ānantariyenapi satthari vā guṇānukampanatāya, ayaṃ vicayo.

តត្ថ កតមា យុត្តីតិ? ឯវំ អនធិវសិយន្តំ ចិត្តំ វុដ្ឋាតិ។ វុដ្ឋិតំ បតិដ្ឋហតិ កុសលេសុ ធម្មេសូតិ អត្ថិ ឯសា យុត្តិ។

Tattha katamā yuttīti? Evaṃ anadhivasiyantaṃ cittaṃ vuṭṭhāti. Vuṭṭhitaṃ patiṭṭhahati kusalesu dhammesūti atthi esā yutti.

បទដ្ឋានន្តិ ឆន្នមតិវស្សតីតិ ឆន្នំ អសំវរានំ បទដ្ឋានំ, វិវដំ នាតិវស្សតីតិ អឆន្នំ សំវរណានំ។ តស្មា ឆន្នំ វិវរេយ្យ វិវដំ នាតិវស្សតីតិ ទេសនាយ បទដ្ឋានំ។

Padaṭṭhānanti channamativassatīti channaṃ asaṃvarānaṃ padaṭṭhānaṃ, vivaṭaṃ nātivassatīti achannaṃ saṃvaraṇānaṃ. Tasmā channaṃ vivareyya vivaṭaṃ nātivassatīti desanāya padaṭṭhānaṃ.

លក្ខណោតិ ឆន្នមតិវស្សតីតិ យេ កេចិ វិចិត្តេន ឆន្នេន ឯកលក្ខណា ធម្មា សព្ពេ តេ អវិទ្ធំសិយន្តិ។ តស្មា ឆន្នំ វិវរេយ្យ។ វិវដំ នាតិវស្សតីតិ យេ កេចិ តេន អច្ឆន្នេន ឯកលក្ខណា ធម្មា សព្ពេ តេ នាតិវស្សន្តីតិ លក្ខណោ ហារោ។

Lakkhaṇoti channamativassatīti ye keci vicittena channena ekalakkhaṇā dhammā sabbe te aviddhaṃsiyanti. Tasmā channaṃ vivareyya. Vivaṭaṃ nātivassatīti ye keci tena acchannena ekalakkhaṇā dhammā sabbe te nātivassantīti lakkhaṇo hāro.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? ឥមម្ហិ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេសំ កេសញ្ចិ ចិត្តំ អកុសលា ធម្មា អធិបដិទេសិតា តេ យថាធម្មំ បដិករិស្សន្តីតិ អយំ តត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។ អយំ ចតុព្យូហោ ហារោ។

Tattha katamo catubyūho hāro? Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? Yesaṃ kesañci cittaṃ akusalā dhammā adhipaṭidesitā te yathādhammaṃ paṭikarissantīti ayaṃ tattha bhagavato adhippāyo. Ayaṃ catubyūho hāro.

អាវដ្ដោតិ យំ ឆន្នំ តំ ទុវិធំ កម្បមានំ សមុច្ឆិតព្ពោ។ អានន្តរិយសមាធីនំ។ តត្ថ បស្សទ្ធិយញ្ច មានោ អាសវេ វឌ្ឍេតិ, អស្សទ្ធិយេន ច បមាទំ គច្ឆតិ, បមាទេន ឱនមតិ, ឧន្នឡភាវំ គច្ឆតិ។ វុត្តំ ចេតំ ភគវតា ‘‘ឧន្នឡានំ បមត្តានំ តេសំ វឌ្ឍន្តិ អាសវា’’តិ ចត្តារិ តានិ ឧបាទានានិ, យានិ ចត្តារិ ឧបាទានានិ, តេ បញ្ចុបាទានក្ខន្ធា ភវន្តិ។ ឥមានិ សច្ចានិ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច។ តស្មា ឆន្នំ វិវរេយ្យាតិ យេន ហេតុនា, តេ អាសវា វឌ្ឍន្តិ។ តេសំ បហីនត្តា អាសវា បហីយន្តេ។ តត្ថ អប្បមាទេន អស្សទ្ធិយំ បហីយតិ ឧទ្ធច្ចកុក្កុច្ចប្បហានេន ឱឡារិកតា តស្ស ទ្វេ ធម្មា ន សមថោ ច ភាវនា ច បារិបូរិំ គច្ឆន្តិ។ យោ តេសំ អាសវានំ ខយោ, អយំ និរោធោ។ ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ, អយំ អាវដ្ដោ។

Āvaṭṭoti yaṃ channaṃ taṃ duvidhaṃ kampamānaṃ samucchitabbo. Ānantariyasamādhīnaṃ. Tattha passaddhiyañca māno āsave vaḍḍheti, assaddhiyena ca pamādaṃ gacchati, pamādena onamati, unnaḷabhāvaṃ gacchati. Vuttaṃ cetaṃ bhagavatā ‘‘unnaḷānaṃ pamattānaṃ tesaṃ vaḍḍhanti āsavā’’ti cattāri tāni upādānāni, yāni cattāri upādānāni, te pañcupādānakkhandhā bhavanti. Imāni saccāni dukkhañca samudayo ca. Tasmā channaṃ vivareyyāti yena hetunā, te āsavā vaḍḍhanti. Tesaṃ pahīnattā āsavā pahīyante. Tattha appamādena assaddhiyaṃ pahīyati uddhaccakukkuccappahānena oḷārikatā tassa dve dhammā na samatho ca bhāvanā ca pāripūriṃ gacchanti. Yo tesaṃ āsavānaṃ khayo, ayaṃ nirodho. Imāni cattāri saccāni, ayaṃ āvaṭṭo.

តត្ថ កតមោ វិភត្តិ ហារោ? ឆន្នមតិវស្សតីតិ ន ឯកំសោ។ កិំ ការណំ? យស្ស អស្សា និវត្តនា យថាបិ សេក្ខានំ។ យថាវុត្តំ ភគវតា –

Tattha katamo vibhatti hāro? Channamativassatīti na ekaṃso. Kiṃ kāraṇaṃ? Yassa assā nivattanā yathāpi sekkhānaṃ. Yathāvuttaṃ bhagavatā –

‘‘កិញ្ចាបិ សេក្ខោ បករេយ្យ បាបំ, កាយេន វាចាយ ឧទ ចេតសា វា;

‘‘Kiñcāpi sekkho pakareyya pāpaṃ, kāyena vācāya uda cetasā vā;

អភព្ពោ ហិ តស្ស បរិគុហនាយ, អភព្ពតា ទិដ្ឋបទស្ស ហោតី’’តិ។

Abhabbo hi tassa pariguhanāya, abhabbatā diṭṭhapadassa hotī’’ti.

កិញ្ចាបិ តេសំ និវារណំ ចិត្តំ ហោតិ។ អបិ តុ អប្បច្ចយា សមាយេ ច តេ និទ្ទិសិតព្ពា, អយំ វិភត្តិហារោ។

Kiñcāpi tesaṃ nivāraṇaṃ cittaṃ hoti. Api tu appaccayā samāye ca te niddisitabbā, ayaṃ vibhattihāro.

តត្ថ កតមោ បរិវត្តនោ ហារោ។ ឆន្នមតិវស្សតីតិ យស្ស យេ ធម្មា សព្ពំ អនវិវដំ អតិវស្សិយតិ, វិវដំ នាតិវស្សតិ, អវគុណន្តំ នាតិវស្សតិ។ អយំ បរិវត្តនោ ហារោ។

Tattha katamo parivattano hāro. Channamativassatīti yassa ye dhammā sabbaṃ anavivaṭaṃ ativassiyati, vivaṭaṃ nātivassati, avaguṇantaṃ nātivassati. Ayaṃ parivattano hāro.

តត្ថ កតមោ វេវចនោ ហារោ។ ឆន្នន្តិ អាវុតំ និវុតំ បិហិតំ បដិកុជ្ជិតំ សញ្ឆន្នំ បរោធំ, វិវដំ នាតិវស្សតីតិ យស្ស តេ ធម្មា បព្ពជ្ជិតា វិនោទំ នាធិវស្សិតា វន្តិកតាតិ, អយំ វេវចនោ ហារោ។

Tattha katamo vevacano hāro. Channanti āvutaṃ nivutaṃ pihitaṃ paṭikujjitaṃ sañchannaṃ parodhaṃ, vivaṭaṃ nātivassatīti yassa te dhammā pabbajjitā vinodaṃ nādhivassitā vantikatāti, ayaṃ vevacano hāro.

តត្ថ កតមោ បញ្ញត្តិ ហារោ។ ឆន្នមតិវស្សតីតិ កិលេសភាគិយបញ្ញត្តំ វិវដំ នាតិវស្សតីតិ សធម្មកិច្ចំ យំ បដិបទា បញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ, តស្មា ហិ ឆន្នំ វិវរេយ្យាតិ អនុសាសនបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ, វិវដំ នាតិវស្សតីតិ និទ្ធានបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ, អយំ បញ្ញត្តិ ហារោ។

Tattha katamo paññatti hāro. Channamativassatīti kilesabhāgiyapaññattaṃ vivaṭaṃ nātivassatīti sadhammakiccaṃ yaṃ paṭipadā paññattiyā paññattaṃ, tasmā hi channaṃ vivareyyāti anusāsanapaññattiyā paññattaṃ, vivaṭaṃ nātivassatīti niddhānapaññattiyā paññattaṃ, ayaṃ paññatti hāro.

តត្ថ កតមោ ឱតរណោ ហារោ? ឆន្នមតិវស្សតីតិ តយោ កិលេសា រាគោ ទោសោ មោហោ, តេ ខន្ធេសុ សង្ខារក្ខន្ធោ…បេ.… តេ បុរា យថា និទ្ទិដ្ឋំ ខន្ធធាតុអាយតនេសុ, អយំ ឱតរណោ ហារោ។

Tattha katamo otaraṇo hāro? Channamativassatīti tayo kilesā rāgo doso moho, te khandhesu saṅkhārakkhandho…pe… te purā yathā niddiṭṭhaṃ khandhadhātuāyatanesu, ayaṃ otaraṇo hāro.

តត្ថ កតមោ សោធនោ ហារោ? យេនារម្ភេន ឥទំ សុត្តំ ភាសតិ សោ អារម្ភោ និយុត្តោ។

Tattha katamo sodhano hāro? Yenārambhena idaṃ suttaṃ bhāsati so ārambho niyutto.

អធិដ្ឋានោតិ ឆន្នមតិវស្សតីតិ ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តំ។ កិំការណំ? ឥទំ ហិ អតិវស្សតីតិ ឥមស្ស ច អតិវស្សតិ ឯវញ្ច អតិវស្សតីតិ អយំ វេមត្តតាយ យា សុណសាធារណេហិ លក្ខណេហិ បញ្ញាបិយតិ, សា ឯកត្តបញ្ញត្តិ។

Adhiṭṭhānoti channamativassatīti ekattatāya paññattaṃ. Kiṃkāraṇaṃ? Idaṃ hi ativassatīti imassa ca ativassati evañca ativassatīti ayaṃ vemattatāya yā suṇasādhāraṇehi lakkhaṇehi paññāpiyati, sā ekattapaññatti.

តត្ថ កតមោ បរិក្ខារោ? យញ្ច តំ អតិវស្សិយន្តិ, តស្ស ទ្វេ ហេតូ ទ្វេ បច្ចយា អកុសលបសុតេវ វាចកត្តាភិរតិ ច។ ឥមេ ទ្វេ អយោនិសោមនសិការោ ច កុសលា ធម្មា វោបសគ្គា ច, ឥមេ ទ្វេ បច្ចយា។

Tattha katamo parikkhāro? Yañca taṃ ativassiyanti, tassa dve hetū dve paccayā akusalapasuteva vācakattābhirati ca. Ime dve ayonisomanasikāro ca kusalā dhammā vopasaggā ca, ime dve paccayā.

តត្ថ កតមោ សមារោបនោ? ឆន្នមតិវស្សតីតិ វេមតិ បស្សតីតិ ឆន្នំ យំ បរិគ្គហិតុំ យំ អទេសិតុំ អប្បស្សុតំ យំ កថំកថា វិភូតេន អកុសលមូលេន យំ តណ្ហាយ ច តេ វឌ្ឍតិ ទោសាតិ សន្និត្វា តេ អប្បសក្ខយេន សង្ខារា។ សង្ខារបច្ចយា វិញ្ញាណំ យាវ ជរាមរណំ, អយំ សមារោបនោ ។ យំ បុន តថា ទេសនា, តស្សេវ អកុសលា ធម្មា វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លតមាបជ្ជតិ តស្ស សង្ខារា និរោធា, អយំ សមារោបនោ។

Tattha katamo samāropano? Channamativassatīti vemati passatīti channaṃ yaṃ pariggahituṃ yaṃ adesituṃ appassutaṃ yaṃ kathaṃkathā vibhūtena akusalamūlena yaṃ taṇhāya ca te vaḍḍhati dosāti sannitvā te appasakkhayena saṅkhārā. Saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ yāva jarāmaraṇaṃ, ayaṃ samāropano . Yaṃ puna tathā desanā, tasseva akusalā dhammā vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullatamāpajjati tassa saṅkhārā nirodhā, ayaṃ samāropano.

១០២. ចត្តារោ បុគ្គលា ⁶⁷ តមោ តមបរាយនោតិ…បេ.… តត្ថ កតមោ វុច្ចតេ តមោ នាម? យោ តមោ អន្ធការោ, យថា វុត្តំ ភគវតា ‘‘យថា អន្ធការេ តស្មិំ ភយានកេ សកម្បិធាតុបុរិសោ ន បស្សតិ, ឯវមេវ អញ្ញាណតោ តមោបនន្ធការោ បាបកសកម្មសវិបាកំ ន សទ្ធោ ហោតិ។ ឥតិ ឯវំ លក្ខណតា អញ្ញាណំ តមោ អវិជ្ជា មោហោ, យេន សត្តា យថាភូតំ នប្បជានន្តិ, ឥតិ វុច្ចតិ តមោតិ។ សោ តិណ្ណំ ចក្ខូនំ តមោ មំសចក្ខុនោ ទិព្ពចក្ខុនោ បញ្ញាចក្ខុនោ, ឥមេសំ ចក្ខូនំ ឥធ តមោ និទ្ទិសិយតិ អញ្ញាណន្តិ។ តត្ថ កតមំ អញ្ញាណំ អទស្សនំ? អថ និស្សយេ យំ បុព្ពន្តេ អញ្ញាណំ អបរន្តេ អញ្ញាណំ បុព្ពន្តាបរន្តេ អញ្ញាណំ ហេតុម្ហិ អញ្ញាណំ បច្ចយម្ហិ អញ្ញាណំ តស្ស អញ្ញាណិនោ សមាធិភូតស្ស ឯសោ និស្សន្ទោ។ យំ ន ជានាតិ ឥទំ សេវិតព្ពំ ឥទំ ន មនសិកាតព្ពន្តិ។ សោ តេន តមេន និទ្ទិសិយតិ តមោបិ យថា វុច្ចតិ។ មូឡ្ហោតិ ឯវំ ចេតនា។ តេន តមេន សោ បុគ្គលោ វុច្ចតិ។ តមោតិ សោ តេន តមេន អសមូហតេន អសមុច្ឆិន្នេន តប្បរមោ ភវតិ តប្បរាយនោ, អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ តមោ តមបរាយនោតិ។ បរាយនោយេវ ធម្មោ មនសិកាតព្ពោ សោ តមោ ទហតិ អញ្ញចិត្តំ ឧបដ្ឋបេតិ។ តេ ចស្ស ធម្មា និជ្ឈានក្ខមន្តិ។ សោ សុតមយាយ បញ្ញាយ សមនុបស្សតិ។

102. Cattāro puggalā ⁶⁸ tamo tamaparāyanoti…pe… tattha katamo vuccate tamo nāma? Yo tamo andhakāro, yathā vuttaṃ bhagavatā ‘‘yathā andhakāre tasmiṃ bhayānake sakampidhātupuriso na passati, evameva aññāṇato tamopanandhakāro pāpakasakammasavipākaṃ na saddho hoti. Iti evaṃ lakkhaṇatā aññāṇaṃ tamo avijjā moho, yena sattā yathābhūtaṃ nappajānanti, iti vuccati tamoti. So tiṇṇaṃ cakkhūnaṃ tamo maṃsacakkhuno dibbacakkhuno paññācakkhuno, imesaṃ cakkhūnaṃ idha tamo niddisiyati aññāṇanti. Tattha katamaṃ aññāṇaṃ adassanaṃ? Atha nissaye yaṃ pubbante aññāṇaṃ aparante aññāṇaṃ pubbantāparante aññāṇaṃ hetumhi aññāṇaṃ paccayamhi aññāṇaṃ tassa aññāṇino samādhibhūtassa eso nissando. Yaṃ na jānāti idaṃ sevitabbaṃ idaṃ na manasikātabbanti. So tena tamena niddisiyati tamopi yathā vuccati. Mūḷhoti evaṃ cetanā. Tena tamena so puggalo vuccati. Tamoti so tena tamena asamūhatena asamucchinnena tapparamo bhavati tapparāyano, ayaṃ vuccati puggalo tamo tamaparāyanoti. Parāyanoyeva dhammo manasikātabbo so tamo dahati aññacittaṃ upaṭṭhapeti. Te cassa dhammā nijjhānakkhamanti. So sutamayāya paññāya samanupassati.

តត្ថ កតមោ តមោ ជោតិបរាយនោ? សោ តេន បញ្ញាវសេន ឥរិយតិ ឯវំ តស្សេវ ឥរិយន្តស្ស បរាយនោ ភវតិ។ អយំ វុច្ចតេ បុគ្គលោ តមោ ជោតិបរាយនោ។

Tattha katamo tamo jotiparāyano? So tena paññāvasena iriyati evaṃ tasseva iriyantassa parāyano bhavati. Ayaṃ vuccate puggalo tamo jotiparāyano.

តត្ថ កតមោ បុគ្គលោ ជោតិ ជោតិបរាយនោ ⁶⁹? តត្ថ វុច្ចតិ ជោតិ នាម យំ តស្ស ចេ តមស្ស បដិបក្ខេន យេ ច ធម្មេ អន្តមសោ ញាណាលោកោ, សោ សុណធម្មោ បុគ្គលោ តមោ ជោតិបរាយនោ, តត្ថ វុច្ចតេ, យោយំ បុគ្គលោ តមោ ជោតិបរាយនោ, សោ យទិ តថារូបំ កល្យាណមិត្តំ បដិលភតិ, យោ នំ អកុសលតោ ច និវារេតិ ភាវិតកុសលតាវ ភាវី និយោជេតីតិ ។ ឯវញ្ច សទ្ធម្មំ ទេសេតិ។ ឥមេ ធម្មា កុសលា, ឥមេ ធម្មា អកុសលា។ ឥមេ ធម្មា សាវជ្ជា, ឥមេ ធម្មា អនវជ្ជា។ ឥមេ ធម្មា សេវិតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន សេវិតព្ពា។ ឥមេ ធម្មា ភជិតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន ភជិតព្ពា។ ឥមេ ធម្មា ឧបសម្បជ្ជ វិហាតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន ឧបសម្បជ្ជ វិហាតព្ពា។ ឥមេ ធម្មា មនសិកាតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន មនសិកាតព្ពាតិ។ បច្ចតេ សញ្ញាយ យថា សញ្ញាយតិ សតិន្ទ្រិយានិ, សោ ឯវំ បជានាតិ។ ឥមេ ធម្មា កុសលា, ឥមេ ធម្មា អកុសលា។ ឥមេ ធម្មា សាវជ្ជា, ឥមេ ធម្មា អនវជ្ជា។ ឥមេ ធម្មា សេវិតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន សេវិតព្ពា។ ឥមេ ធម្មា ភាវេតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន ភាវេតព្ពា។ ឥមេ ធម្មា ឧបសម្បជ្ជ វិហាតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន ឧបសម្បជ្ជ វិហាតព្ពា។ ឥមេ ធម្មា មនសិកាតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន មនសិកាតព្ពាតិ។ សោ តេ ធម្មេ សុសុយ្យតិ, សោតំ ឱទហតិ, អញ្ញំ ចិត្តំ ឧបដ្ឋបេតិ, តេ ចស្ស ធម្មា និជ្ឈានក្ខមន្តិ, សោ សុតមយាយ បញ្ញាយ សមន្នាគតោ សោ តេន បច្ចយវសេន ឥរិយតិ ឯវំ តស្សេវ ឥរិយន្តិ តប្បរមោ ភវតិ តប្បរាយនោ។ អយំ វុច្ចតេ បុគ្គលោ តមោ តមបរាយនោ។

Tattha katamo puggalo joti jotiparāyano ⁷⁰? Tattha vuccati joti nāma yaṃ tassa ce tamassa paṭipakkhena ye ca dhamme antamaso ñāṇāloko, so suṇadhammo puggalo tamo jotiparāyano, tattha vuccate, yoyaṃ puggalo tamo jotiparāyano, so yadi tathārūpaṃ kalyāṇamittaṃ paṭilabhati, yo naṃ akusalato ca nivāreti bhāvitakusalatāva bhāvī niyojetīti . Evañca saddhammaṃ deseti. Ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā. Ime dhammā sāvajjā, ime dhammā anavajjā. Ime dhammā sevitabbā, ime dhammā na sevitabbā. Ime dhammā bhajitabbā, ime dhammā na bhajitabbā. Ime dhammā upasampajja vihātabbā, ime dhammā na upasampajja vihātabbā. Ime dhammā manasikātabbā, ime dhammā na manasikātabbāti. Paccate saññāya yathā saññāyati satindriyāni, so evaṃ pajānāti. Ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā. Ime dhammā sāvajjā, ime dhammā anavajjā. Ime dhammā sevitabbā, ime dhammā na sevitabbā. Ime dhammā bhāvetabbā, ime dhammā na bhāvetabbā. Ime dhammā upasampajja vihātabbā, ime dhammā na upasampajja vihātabbā. Ime dhammā manasikātabbā, ime dhammā na manasikātabbāti. So te dhamme susuyyati, sotaṃ odahati, aññaṃ cittaṃ upaṭṭhapeti, te cassa dhammā nijjhānakkhamanti, so sutamayāya paññāya samannāgato so tena paccayavasena iriyati evaṃ tasseva iriyanti tapparamo bhavati tapparāyano. Ayaṃ vuccate puggalo tamo tamaparāyano.

តត្ថ កតមោ បុគ្គលោ ជោតិ តមបរាយនោ? ជោតិ នាម យា តស្សេវ តមស្ស បដិបក្ខេន យេ ធម្មា អន្តមសោ ញាណាលោកោ, សោ បុន ធម្មោ។ កតមា ឧច្ចតេ? បញ្ញាយតោ បណ្ឌិតោតិ វុច្ចតេ, សោ ឯវំ បជានាតិ។ ឥមេ ធម្មា កុសលា, ឥមេ ធម្មា អកុសលា។ ឥមេ ធម្មា សាវជ្ជា, ឥមេ ធម្មា អនវជ្ជា។ ឥមេ ធម្មា សេវិតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន សេវិតព្ពា។ ឥមេ ធម្មា ភាវិតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន ភាវិតព្ពា។ ឥមេ ធម្មា ឧបសម្បជ្ជ វិហាតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន ឧបសម្បជ្ជ វិហាតព្ពា។ ឥមេ ធម្មា មនសិកាតព្ពា, ឥមេ ធម្មា ន មនសិកាតព្ពា។ ឥធ បន បាបមិត្តសំសេវនោ បាបមិត្តវសានុគោ អកុសលេ ធម្មេ អភិវឌ្ឍេតិ, កុសលេ ធម្មេ បជហតិ។ សោ តេន បមាទេន បច្ចយសញ្ញា អមនសិកត្វា អស្សតិអសម្បជញ្ញំ អាសេវតិ។ តយា យោ បដិបក្ខោ តមោ, សោ បវឌ្ឍេតិ។ សោ តមាភិភូតោ បរាយនោ តមបរមោ ចេវ ភវតិ។ អយំ វុច្ចតិ បុគ្គលោ ជោតិ តមបរាយនោ។

Tattha katamo puggalo joti tamaparāyano? Joti nāma yā tasseva tamassa paṭipakkhena ye dhammā antamaso ñāṇāloko, so puna dhammo. Katamā uccate? Paññāyato paṇḍitoti vuccate, so evaṃ pajānāti. Ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā. Ime dhammā sāvajjā, ime dhammā anavajjā. Ime dhammā sevitabbā, ime dhammā na sevitabbā. Ime dhammā bhāvitabbā, ime dhammā na bhāvitabbā. Ime dhammā upasampajja vihātabbā, ime dhammā na upasampajja vihātabbā. Ime dhammā manasikātabbā, ime dhammā na manasikātabbā. Idha pana pāpamittasaṃsevano pāpamittavasānugo akusale dhamme abhivaḍḍheti, kusale dhamme pajahati. So tena pamādena paccayasaññā amanasikatvā assatiasampajaññaṃ āsevati. Tayā yo paṭipakkho tamo, so pavaḍḍheti. So tamābhibhūto parāyano tamaparamo ceva bhavati. Ayaṃ vuccati puggalo joti tamaparāyano.

១០៣. តត្ថ កតមោ បុគ្គលោ ជោតិ ជោតិបរាយនោ? តត្ថ វុច្ចតេ សោយំ បុគ្គលោ កល្យាណមិត្តស្ស សន្និស្សិតោ ភវតិ សក្កា សំយោគី កុសលំ គវេសី, សោ កល្យាណមិត្តេ ឧបសង្កមិត្វា បរិបុច្ឆតិ, បរិបញ្ហយតិ? កិំ កុសលំ, កិំ អកុសលំ? កិំ សាវជ្ជំ, កិំ អនវជ្ជំ? កិំ សេវិតព្ពំ, កិំ ន សេវិតព្ពំ? កិំ ភាវិតព្ពំ, កិំ ន ភាវិតព្ពំ? កិំ ឧបសម្បជ្ជ វិហាតព្ពំ, កិំ ន ឧបសម្បជ្ជ វិហាតព្ពំ? កិំ មនសិកាតព្ពំ, កិំ ន មនសិកាតព្ពំ? កថំ សំកិលេសោ ហោតិ, កថំ វោទានំ ហោតិ? កថំ បវត្តិ ហោតិ, កថំ និវត្តិ ហោតិ? កថំ ពន្ធោ ហោតិ, កថំ មោក្ខោ ហោតិ? កថំ សក្កាយសមុទយោ ហោតិ, កថំ សក្កាយនិរោធោ ហោតិ? សោ ឯត្ថ ទេសិតំ យថា ឧបដ្ឋិតំ តថា សម្បដិបជ្ជន្តោ សោ ឯវំ បជានាតិ។ ឥមេ ធម្មា កុសលា, ឥមេ ធម្មា អកុសលា។ ឯវំ…បេ.… យាវ កថំ សក្កាយសមុទយោ ហោតិ, កថំ សក្កាយនិរោធោ ហោតីតិ វិត្ថារេន កាតព្ពំ។ សោ តេ ធម្មេ អធិបាដិកង្ខាតិ ឯវំ លក្ខណំ ញាណំ វិជ្ជា អាលោកំ វឌ្ឍេតិ។ សោ បុគ្គលោ តប្បរមោ ភវតិ តប្បរាយនោ, អយំ វុច្ចតេ បុគ្គលោ ជោតិ ជោតិបរាយនោ។

103. Tattha katamo puggalo joti jotiparāyano? Tattha vuccate soyaṃ puggalo kalyāṇamittassa sannissito bhavati sakkā saṃyogī kusalaṃ gavesī, so kalyāṇamitte upasaṅkamitvā paripucchati, paripañhayati? Kiṃ kusalaṃ, kiṃ akusalaṃ? Kiṃ sāvajjaṃ, kiṃ anavajjaṃ? Kiṃ sevitabbaṃ, kiṃ na sevitabbaṃ? Kiṃ bhāvitabbaṃ, kiṃ na bhāvitabbaṃ? Kiṃ upasampajja vihātabbaṃ, kiṃ na upasampajja vihātabbaṃ? Kiṃ manasikātabbaṃ, kiṃ na manasikātabbaṃ? Kathaṃ saṃkileso hoti, kathaṃ vodānaṃ hoti? Kathaṃ pavatti hoti, kathaṃ nivatti hoti? Kathaṃ bandho hoti, kathaṃ mokkho hoti? Kathaṃ sakkāyasamudayo hoti, kathaṃ sakkāyanirodho hoti? So ettha desitaṃ yathā upaṭṭhitaṃ tathā sampaṭipajjanto so evaṃ pajānāti. Ime dhammā kusalā, ime dhammā akusalā. Evaṃ…pe… yāva kathaṃ sakkāyasamudayo hoti, kathaṃ sakkāyanirodho hotīti vitthārena kātabbaṃ. So te dhamme adhipāṭikaṅkhāti evaṃ lakkhaṇaṃ ñāṇaṃ vijjā ālokaṃ vaḍḍheti. So puggalo tapparamo bhavati tapparāyano, ayaṃ vuccate puggalo joti jotiparāyano.

តត្ថ កតមោ បុគ្គលោ តមោ តមបរាយនោ? យោ អកុសលំ ធម្មំ ទីបេតិ។ តំ ភាវនាយ ហីនាសុ គតីសុ ឧបបត្តិំ ទស្សេតិ, តប្បរមោ ភវតិ តប្បរាយនោ។ អយំ វុច្ចតេ បុគ្គលោ តមោ តមបរាយនោ។

Tattha katamo puggalo tamo tamaparāyano? Yo akusalaṃ dhammaṃ dīpeti. Taṃ bhāvanāya hīnāsu gatīsu upapattiṃ dasseti, tapparamo bhavati tapparāyano. Ayaṃ vuccate puggalo tamo tamaparāyano.

តត្ថ យោ បុគ្គលោ តមោ ជោតិបរាយនោ? សោ តមេន អកុសលស្ស កម្មស្ស វិបាកំ ទស្សេតិ។ តមេតិ យំ ចក្ខុ កល្យាណមិត្តស្ស យេន អកុសលេ ធម្មេ បជហតិ, កុសលេ ធម្មេ អភិវឌ្ឍតិ។

Tattha yo puggalo tamo jotiparāyano? So tamena akusalassa kammassa vipākaṃ dasseti. Tameti yaṃ cakkhu kalyāṇamittassa yena akusale dhamme pajahati, kusale dhamme abhivaḍḍhati.

តត្ថ យោ ច បណីតាសុ គតីសុ ឧបបត្តិំ ទស្សេតិ, តប្បរមោ តេន វុច្ចតេ តមោ ជោតិបរាយនោ។

Tattha yo ca paṇītāsu gatīsu upapattiṃ dasseti, tapparamo tena vuccate tamo jotiparāyano.

តត្ថ យោ បុគ្គលោ ជោតិ តមបរាយនោ? កុសលស្ស កម្មវិបាកំ ទស្សេតិ។ យំ ចក្ខុ បាបមិត្តសំសគ្គេន បាបមិត្តុបសេវេន បាបមិត្តវសានុគោ អកុសលំ ធម្មំ អភិវឌ្ឍតិ, តំ ភាវនាយ ហីនាសុ គតីសុ ឧបបត្តិំ ទស្សេតិ។ តប្បរមោ តេន វុច្ចតេ ជោតិ តមបរាយនោ។

Tattha yo puggalo joti tamaparāyano? Kusalassa kammavipākaṃ dasseti. Yaṃ cakkhu pāpamittasaṃsaggena pāpamittupasevena pāpamittavasānugo akusalaṃ dhammaṃ abhivaḍḍhati, taṃ bhāvanāya hīnāsu gatīsu upapattiṃ dasseti. Tapparamo tena vuccate joti tamaparāyano.

តត្ថ យោ បុគ្គលោ ជោតិ ជោតិបរាយនោ សោ ជោតិតា បភាតា ⁷¹ យាវ បណីតាសុ គតីសុ ឧបបត្តិំ ទស្សេតិ។ តប្បរមោ តេនាហ ជោតិ ជោតិបរាយនោ។

Tattha yo puggalo joti jotiparāyano so jotitā pabhātā ⁷² yāva paṇītāsu gatīsu upapattiṃ dasseti. Tapparamo tenāha joti jotiparāyano.

ជោតិតមបរាយនេន ទស អកុសលានំ កម្មានំ ឧទយំ ទស្សេតិ។ តមេន បុគ្គលេន អកុសលានំ កម្មានំ វិបាកំ ទស្សេតិ។ ន អកុសលានំ ធម្មានំ វិបាកំ ទស្សេតិ។ តមេន អដ្ឋ មិច្ឆត្តានិ ទស្សេតិ។ ជោតិនា អដ្ឋ សម្មត្តានិ ទស្សេតិ។ ជោតិនា តមបរាយនេន ទស អកុសលកម្មបថេ ទស្សេតិ។ ជោតិនា បណីតត្តំ ទស្សេតិ។ តមេន ជោតិបរាយនេន អតបនីយំ ធម្មំ ទស្សេតិ។ ជោតិនា តមបរាយនេន តបនីយំ ធម្មំ ទស្សេតិ។ អយំ សុត្តត្ថោ។

Jotitamaparāyanena dasa akusalānaṃ kammānaṃ udayaṃ dasseti. Tamena puggalena akusalānaṃ kammānaṃ vipākaṃ dasseti. Na akusalānaṃ dhammānaṃ vipākaṃ dasseti. Tamena aṭṭha micchattāni dasseti. Jotinā aṭṭha sammattāni dasseti. Jotinā tamaparāyanena dasa akusalakammapathe dasseti. Jotinā paṇītattaṃ dasseti. Tamena jotiparāyanena atapanīyaṃ dhammaṃ dasseti. Jotinā tamaparāyanena tapanīyaṃ dhammaṃ dasseti. Ayaṃ suttattho.

១០៤. តត្ថ កតមោ ទេសនា ហារោ? ឥមម្ហិ សុត្តេ កិំ ទេសិតំ? តត្ថ វុច្ចតេ ឥមម្ហិ សុត្តេ កុសលាកុសលា ធម្មា ទេសិតា។ កុសលាកុសលានញ្ច ធម្មានំ វិបាកោ ទេសិតោ។ ហីនប្បណីតានញ្ច សត្តានំ គតិ នានាការណំ ទេសិតំ។ អយំ ទេសនា ហារោ។

104. Tattha katamo desanā hāro? Imamhi sutte kiṃ desitaṃ? Tattha vuccate imamhi sutte kusalākusalā dhammā desitā. Kusalākusalānañca dhammānaṃ vipāko desito. Hīnappaṇītānañca sattānaṃ gati nānākāraṇaṃ desitaṃ. Ayaṃ desanā hāro.

តត្ថ កតមោ វិចយោ ហារោ? អកុសលស្ស កម្មស្ស យោ វិបាកំ បច្ចនុភោតិ។ តត្ថ ឋិតោ អកុសលេ ធម្មេ ឧប្បាទិយតិ វិចយន្តំ យុជ្ជតិ។ កុសលស្ស កម្មស្ស យោ វិបាកំ បច្ចនុភោតិ។ តត្ថ ឋិតោ កុសលេ ធម្មេ ឧប្បាទិយតិ វិចយន្តំ យុជ្ជតិ។ អយំ វិចយោ យុត្តិ ច។

Tattha katamo vicayo hāro? Akusalassa kammassa yo vipākaṃ paccanubhoti. Tattha ṭhito akusale dhamme uppādiyati vicayantaṃ yujjati. Kusalassa kammassa yo vipākaṃ paccanubhoti. Tattha ṭhito kusale dhamme uppādiyati vicayantaṃ yujjati. Ayaṃ vicayo yutti ca.

តត្ថ កតមោ បទដ្ឋានោ ហារោ? យោ បុគ្គលោ ជោតិ, សោ បច្ចវេក្ខណាយ បទដ្ឋានំ។ យោ បុគ្គលោ តមោ, សោ តមាទិន្នំ វានុបស្សនាយ បទដ្ឋានន្តិ ទស្សេតិ។ តមេន ជោតិបរាយនេន អប្បមាទស្ស បទដ្ឋានំ ទស្សេតិ, តមោ អវិជ្ជាយ ច ទិដ្ឋិយា ច បទដ្ឋានំ ទស្សេតិ។ ជោតិនា តមបរាយនេន បមាទស្ស ច ទិដ្ឋិយា ច បទដ្ឋានំ ទស្សេតិ។ អយំ បទដ្ឋានោ។

Tattha katamo padaṭṭhāno hāro? Yo puggalo joti, so paccavekkhaṇāya padaṭṭhānaṃ. Yo puggalo tamo, so tamādinnaṃ vānupassanāya padaṭṭhānanti dasseti. Tamena jotiparāyanena appamādassa padaṭṭhānaṃ dasseti, tamo avijjāya ca diṭṭhiyā ca padaṭṭhānaṃ dasseti. Jotinā tamaparāyanena pamādassa ca diṭṭhiyā ca padaṭṭhānaṃ dasseti. Ayaṃ padaṭṭhāno.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ ហារោ? តមេន តមបរាយនេន តមោតិ អវិជ្ជាយ និទ្ទិដ្ឋាយ សព្ពកិលេសធម្មា និទ្ទិដ្ឋា ហោន្តិ។ តមេន ជោតិបរាយនេន ជោតិវិជ្ជាយ និទ្ទិដ្ឋាយ សព្ពេ ពោធិបក្ខិយធម្មា និទ្ទិដ្ឋា ហោន្តិ។ ជោតិតមបរាយនេន បមាទោ និទ្ទិដ្ឋោ ហោតិ។ តមេន ជោតិបរាយនេន អប្បមាទោ និទ្ទិដ្ឋោ ហោតិ។ អយំ លក្ខណោ ហារោ។

Tattha katamo lakkhaṇo hāro? Tamena tamaparāyanena tamoti avijjāya niddiṭṭhāya sabbakilesadhammā niddiṭṭhā honti. Tamena jotiparāyanena jotivijjāya niddiṭṭhāya sabbe bodhipakkhiyadhammā niddiṭṭhā honti. Jotitamaparāyanena pamādo niddiṭṭho hoti. Tamena jotiparāyanena appamādo niddiṭṭho hoti. Ayaṃ lakkhaṇo hāro.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? ឥមម្ហិ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ សត្តា នីចកុលិនោ, ន តេ ឥមំ សុត្វា កុសលេ ធម្មេ សមាទាយ វត្តិស្សន្តិ។ យេ សត្តា ឧច្ចកុលិនោ, តេ ឥមំ ធម្មទេសនំ សុត្វា ភិយ្យោសោ មត្តាយ កុសលេ ធម្មេ សមាទាយ វត្តិស្សន្តីតិ។ អយំ ចតុព្យូហោ ហារោ។ ភូមិយំ ឧបទេសោ។

Tattha katamo catubyūho hāro? Imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? Ye sattā nīcakulino, na te imaṃ sutvā kusale dhamme samādāya vattissanti. Ye sattā uccakulino, te imaṃ dhammadesanaṃ sutvā bhiyyoso mattāya kusale dhamme samādāya vattissantīti. Ayaṃ catubyūho hāro. Bhūmiyaṃ upadeso.

តត្ថ កតមោ អាវដ្ដោ ហារោ? យា អវិជ្ជាតោ បភូតិ តណ្ហា, អយំ សមុទយោ។ យោ តមោ តមបរាយនោ, ឥទំ ទុក្ខំ។ ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច ជោតិ យេន សុត្តេន ធម្មេន បញ្ញាបិយតិ, សោ ធម្មោ បញ្ញិន្ទ្រិយស្ស បទដ្ឋានំ។ តេន អមោហេន តីណិ កុសលមូលានិ បារិបូរិំ គច្ឆន្តិ សគ្គស្ស បទដ្ឋានំ។

Tattha katamo āvaṭṭo hāro? Yā avijjāto pabhūti taṇhā, ayaṃ samudayo. Yo tamo tamaparāyano, idaṃ dukkhaṃ. Imāni dve saccāni dukkhañca samudayo ca joti yena suttena dhammena paññāpiyati, so dhammo paññindriyassa padaṭṭhānaṃ. Tena amohena tīṇi kusalamūlāni pāripūriṃ gacchanti saggassa padaṭṭhānaṃ.

តត្ថ កតមា វិភត្តិ? តមោ តមបរាយនោតិ ន ឯកំសេន។ កិំ ការណំ? អត្ថិ តមោ ច ភវោ អបរាបរិយវេទនីយេន ច កុសលេន ជោតិនា បុគ្គលេន សហោបត្តិភាវេ។ អត្ថិ ជោតិ ច ភវោ អបរាបរិយវេទនីយេន ច អកុសលេន តមេន បុគ្គលេន សហោបត្តិភាវេ បរិវត្តនា តមេសុ បដិបក្ខោតិ ជោតិនា តមបរាយនោ។

Tattha katamā vibhatti? Tamo tamaparāyanoti na ekaṃsena. Kiṃ kāraṇaṃ? Atthi tamo ca bhavo aparāpariyavedanīyena ca kusalena jotinā puggalena sahopattibhāve. Atthi joti ca bhavo aparāpariyavedanīyena ca akusalena tamena puggalena sahopattibhāve parivattanā tamesu paṭipakkhoti jotinā tamaparāyano.

តត្ថ កតមោ វេវចនោ? យោ តមោ, សោ ឯវំ អត្តព្យាបាទាយ បដិបន្នោ, សោ អស្សទ្ធាយ ពាលោ អកុសលោ អព្យត្តោ អនាទីនវទស្សី។ យោ ជោតិ, សោ អត្តហិតាយ បដិបន្នោ បណ្ឌិតោ កុសលោ ព្យត្តោ អាទីនវទស្សី។ អយំ វេវចនោ។

Tattha katamo vevacano? Yo tamo, so evaṃ attabyāpādāya paṭipanno, so assaddhāya bālo akusalo abyatto anādīnavadassī. Yo joti, so attahitāya paṭipanno paṇḍito kusalo byatto ādīnavadassī. Ayaṃ vevacano.

តត្ថ កតមា បញ្ញត្តិ? សោ បុគ្គលោ វិបាកបញ្ញត្តិយា បញ្ញាបិយតិ, អកុសលេ បរិយាទិន្នតា បញ្ញាបិយតិ។ ជោតិកុសលធម្មុបបត្តិបញ្ញត្តិយា បញ្ញាបិយតិ កុសលធម្មវិបាកបញ្ញត្តិយា ចាតិ។

Tattha katamā paññatti? So puggalo vipākapaññattiyā paññāpiyati, akusale pariyādinnatā paññāpiyati. Jotikusaladhammupapattipaññattiyā paññāpiyati kusaladhammavipākapaññattiyā cāti.

ឱតរណោតិ យេ អវិជ្ជាបច្ចយា សង្ខារា យញ្ច ជរាមរណំ យា ច អវិជ្ជា, តំ បទដ្ឋានំ, និទ្ទេសេន វិជ្ជុប្បាទោ អវិជ្ជានិរោធោ យោ យាវ ជរាមរណនិរោធោ, ឥមេ ទ្វេ ធម្មា សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា។ ធម្មធាតុ ធម្មាយតនញ្ច បទដ្ឋានំ និទ្ទេសេន ធាតូសុ។

Otaraṇoti ye avijjāpaccayā saṅkhārā yañca jarāmaraṇaṃ yā ca avijjā, taṃ padaṭṭhānaṃ, niddesena vijjuppādo avijjānirodho yo yāva jarāmaraṇanirodho, ime dve dhammā saṅkhārakkhandhapariyāpannā. Dhammadhātu dhammāyatanañca padaṭṭhānaṃ niddesena dhātūsu.

តត្ថ កតមោ សោធនោ? ឥមស្ស សុត្តស្ស ទេសិតស្ស អារម្ភោ។ អធិដ្ឋានោតិ តមោតិ ភគវា ព្រវីតិ, ន ឯកំ បុគ្គលំ ទេសេតិ។ យាវតា សត្តានំ គតិ, តត្ថ យេ ទុច្ចរិតធម្មេន ឧបបន្នា, តេ ពហុលាធិវចនេន តមោ និទ្ទិសតិ។ យា ជោតិ សព្ពសត្តេសុ កុសលធម្មោបបត្តិ សព្ពំ តំ ជោតីតិ អភិលបតិ អយមេកតា បច្ចយោ យោនិសោមនសិការបញ្ញត្តិ ចតុន្នំ មហាភូតានំ បុគ្គលានំ។

Tattha katamo sodhano? Imassa suttassa desitassa ārambho. Adhiṭṭhānoti tamoti bhagavā bravīti, na ekaṃ puggalaṃ deseti. Yāvatā sattānaṃ gati, tattha ye duccaritadhammena upapannā, te bahulādhivacanena tamo niddisati. Yā joti sabbasattesu kusaladhammopapatti sabbaṃ taṃ jotīti abhilapati ayamekatā paccayo yonisomanasikārapaññatti catunnaṃ mahābhūtānaṃ puggalānaṃ.

តត្ថ កតមោ បរិក្ខារោ? អកុសលស្ស បាបមិត្តតា បច្ចយោ, អយោនិសោ មនសិការោ ហេតុ។ កុសលស្ស កល្យាណមិត្តតា បច្ចយោ, យោនិសោ មនសិការោ ហេតុ។

Tattha katamo parikkhāro? Akusalassa pāpamittatā paccayo, ayoniso manasikāro hetu. Kusalassa kalyāṇamittatā paccayo, yoniso manasikāro hetu.

តត្ថ កតមា សមារោបនាតិ? ឥធេកច្ចោ នីចេ កុលេ បច្ចាជាតោ ហោតីតិ នីចេ កុលេ បច្ចាជាតោ រូបេសុ សទ្ទេសុ គន្ធេសុ រសេសុ ផស្សេសុ, សោ ឧបបន្នោ សព្ពម្ហិ មានុស្សកេ ឧបភោគបរិភោគេ។ ជោតិ បណីតេសុ កុសលេសុ ឧបបន្នោ សព្ពម្ហិ មានុស្សកេ ឧបភោគបរិភោគេ ឧបបន្នោតិ។

Tattha katamā samāropanāti? Idhekacco nīce kule paccājāto hotīti nīce kule paccājāto rūpesu saddesu gandhesu rasesu phassesu, so upapanno sabbamhi mānussake upabhogaparibhoge. Joti paṇītesu kusalesu upapanno sabbamhi mānussake upabhogaparibhoge upapannoti.

១០៥. តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយំ និព្ពេធភាគិយំ ច សុត្តំ? ន តំ ទឡ្ហំ ពន្ធនមាហុ ធីរាតិ គាថា។ កេន ការណេន តំ ពន្ធនំ ទឡ្ហំ? ចតូហិ ការណេហិ ឥស្សរិយេន សក្កា មោចេតុំ ធនេន វា អញ្ញេន វា យាចនាយ វា បរាយនេន វា។ យេសុ ច អយំ រាគោ មណិកុណ្ឌលេសុ បុត្តេសុ ទារេសុ ច យា អបេក្ខា, ឥទមស្ស ចេតសិកពន្ធនំ។ តំ ន សក្កា ឥស្សរិយេន វា ធនេន វា អញ្ញេន វា យាចនាយ វា បរាយនេន វា មោចេតុំ។ ន ច តត្ថ កោចិ អត្ថិ បាដិភោគោ។ ឥមិនា ពន្ធនតោ មោចយិត្ថាតិ ទេវោ វា មនុស្សោ វា តទិទំ ពន្ធនំ រាគានុសយេន ច ឆសុ ពាហិរេសុ ច អាយតនេសុ ពន្ធតិ។ រូបេសុ រូបតណ្ហា ពន្ធតិ, យាវ ធម្មេសុ ធម្មតណ្ហា។ យោ ឥធ លោកេ ពន្ធោ បរលោកស្មិំ ពន្ធោ នីយតិ។ សោ ពន្ធោ ជាយតិ, ពន្ធោ មីយតិ។ ពន្ធោ អស្មា លោកា បរំ លោកំ គច្ឆតិ។ ន សក្កា មោចេតុំ អញ្ញត្រ អរិយមគ្គេន ឥមញ្ច ពន្ធនំ។ មរណភាវញ្ច ឧបបត្តិភាវញ្ច ភយតោ វិទិត្វា ឆន្ទរាគំ បជហតិ។ សោ ឥមំ ឆន្ទរាគំ បជហិត្វា អតិក្កមតិ។ អយញ្ច លោកោ ឥតោ បរំ ទុតិយោ។

105. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyaṃ nibbedhabhāgiyaṃ ca suttaṃ? Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrāti gāthā. Kena kāraṇena taṃ bandhanaṃ daḷhaṃ? Catūhi kāraṇehi issariyena sakkā mocetuṃ dhanena vā aññena vā yācanāya vā parāyanena vā. Yesu ca ayaṃ rāgo maṇikuṇḍalesu puttesu dāresu ca yā apekkhā, idamassa cetasikabandhanaṃ. Taṃ na sakkā issariyena vā dhanena vā aññena vā yācanāya vā parāyanena vā mocetuṃ. Na ca tattha koci atthi pāṭibhogo. Iminā bandhanato mocayitthāti devo vā manusso vā tadidaṃ bandhanaṃ rāgānusayena ca chasu bāhiresu ca āyatanesu bandhati. Rūpesu rūpataṇhā bandhati, yāva dhammesu dhammataṇhā. Yo idha loke bandho paralokasmiṃ bandho nīyati. So bandho jāyati, bandho mīyati. Bandho asmā lokā paraṃ lokaṃ gacchati. Na sakkā mocetuṃ aññatra ariyamaggena imañca bandhanaṃ. Maraṇabhāvañca upapattibhāvañca bhayato viditvā chandarāgaṃ pajahati. So imaṃ chandarāgaṃ pajahitvā atikkamati. Ayañca loko ito paraṃ dutiyo.

តត្ថ យំ ពន្ធនាសង្ខារានំ បហានំ ឥទំ វុច្ចតិ ឧភយេសុ ឋានេសុ វីរិយំ, គន្ធបរិវាតោ ⁷³ សុមុនិ នោបលិម្បតិ។ តថេវ បរិគ្គហេសុ បុត្តេសុ ទារេសុ ច អវូឡ្ហោ សល្លោតិ តស្សេវ តណ្ហាយ បហានំ ទស្សេតិ។ អយំ តណ្ហាមូលស្ស បហានា វរេ ⁷⁴ អប្បមត្តោតិ កាមោ បមាទវត្តតិ បហានាយ នេក្ខម្មាភិរតោ អប្បមាទវិហារី ភវតិ។ តស្ស អាសយំ បហានាយ នេវ ឥមំ លោកំ អាសីសតិ ន បរលោកំ។ ន ឥធលោកំ និស្សិតំ, បិយរូបំ សាតរូបំ អាកង្ខតិ។ នាបិ បរលោកំ និស្សិតំ បិយរូបំ សាតរូបំ អាកង្ខតិ, តេន វុច្ចតេ ‘‘នាសីសតេ លោកមិមំ បរំ លោកញ្ចា’’តិ។ យំ តស្ស បហានំ តំ ឆេទនំ អដ្ឋកវគ្គិយេសុ មុនិ និទ្ទិដ្ឋោ។ សោ ឥធ វិរោធោ អដ្ឋកវគ្គិយេសុ នាសីសនំ ឥធ អនាថា។ តថាយំ តណ្ហាយ តស្ស បរិគ្គហស្ស វត្ថុកាមស្ស ឯកគាថាយ ឯតេ សព្ពេ កាមា ទស្សិតា។ តេន ភគវា ទេសេតិ ‘‘ឯតម្បិ ឆេត្វាន បរិព្ពជន្តិ អនបេក្ខិនោ សព្ពកាមេ បហាយា’’តិ។ ឥមិស្សា គាថាយ ទ្វិធា និទ្ទេសោ សំសន្ទននិទ្ទេសោ ច សមយនិទ្ទេសោ ច, យថា អយំ គាថា សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច, ឯវំ តាយ គាថាយ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច វិសជ្ជនា។ ឯវំ គាថា សព្ពគាថាសុ ព្យាករណេសុ វា និទ្ទិដ្ឋំ សុត្តំ។

Tattha yaṃ bandhanāsaṅkhārānaṃ pahānaṃ idaṃ vuccati ubhayesu ṭhānesu vīriyaṃ, gandhaparivāto ⁷⁵ sumuni nopalimpati. Tatheva pariggahesu puttesu dāresu ca avūḷho salloti tasseva taṇhāya pahānaṃ dasseti. Ayaṃ taṇhāmūlassa pahānā vare ⁷⁶ appamattoti kāmo pamādavattati pahānāya nekkhammābhirato appamādavihārī bhavati. Tassa āsayaṃ pahānāya neva imaṃ lokaṃ āsīsati na paralokaṃ. Na idhalokaṃ nissitaṃ, piyarūpaṃ sātarūpaṃ ākaṅkhati. Nāpi paralokaṃ nissitaṃ piyarūpaṃ sātarūpaṃ ākaṅkhati, tena vuccate ‘‘nāsīsate lokamimaṃ paraṃ lokañcā’’ti. Yaṃ tassa pahānaṃ taṃ chedanaṃ aṭṭhakavaggiyesu muni niddiṭṭho. So idha virodho aṭṭhakavaggiyesu nāsīsanaṃ idha anāthā. Tathāyaṃ taṇhāya tassa pariggahassa vatthukāmassa ekagāthāya ete sabbe kāmā dassitā. Tena bhagavā deseti ‘‘etampi chetvāna paribbajanti anapekkhino sabbakāme pahāyā’’ti. Imissā gāthāya dvidhā niddeso saṃsandananiddeso ca samayaniddeso ca, yathā ayaṃ gāthā saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca, evaṃ tāya gāthāya saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca visajjanā. Evaṃ gāthā sabbagāthāsu byākaraṇesu vā niddiṭṭhaṃ suttaṃ.

១០៦. តត្ថ កតមា ទេសនា? ឥមំ សុត្តំ កេនាធិប្បាយេន ទេសិតំ។ យេ រាគចរិតា សត្តា, តេ កាមេ បជហិស្សន្តីតិ អយំ តត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។

106. Tattha katamā desanā? Imaṃ suttaṃ kenādhippāyena desitaṃ. Ye rāgacaritā sattā, te kāme pajahissantīti ayaṃ tattha bhagavato adhippāyo.

តត្ថ កតមោ វិចយោ? យស្ស ទសវត្ថុកា កិលេសា ឧត្តិណ្ណា វន្តា វិទិតា។ កតមេ ទសវិធាតិ , កិលេសកាមា ច ឱរម្ភាគិយឧទ្ធម្ភាគិយា ច សំយោជនា ទសវត្ថុកានិ អាយតនានិ, អយំ វិចយោ។

Tattha katamo vicayo? Yassa dasavatthukā kilesā uttiṇṇā vantā viditā. Katame dasavidhāti , kilesakāmā ca orambhāgiyauddhambhāgiyā ca saṃyojanā dasavatthukāni āyatanāni, ayaṃ vicayo.

តត្ថ កតមា យុត្តិ? យេ សារត្តា តេ គាឡ្ហពន្ធនេន ពន្ធន្តិ អត្ថិ ឯសា យុត្តិ។

Tattha katamā yutti? Ye sārattā te gāḷhabandhanena bandhanti atthi esā yutti.

តត្ថ កតមោ បទដ្ឋានោ? សារត្តោ មណិកុណ្ឌលេសុ មមំការស្ស បទដ្ឋានំ។ អបេក្ខាតិ អតីតវត្ថុស្ស សរាគស្ស បទដ្ឋានំ។ ឯតម្បិ ឆេត្វាតិ ភាវនាយ បទដ្ឋានំ។

Tattha katamo padaṭṭhāno? Sāratto maṇikuṇḍalesu mamaṃkārassa padaṭṭhānaṃ. Apekkhāti atītavatthussa sarāgassa padaṭṭhānaṃ. Etampi chetvāti bhāvanāya padaṭṭhānaṃ.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ? សារត្តចិត្តោ មណិកុណ្ឌលេសុ យោ អហំការេ វិសត្តោ មមំការេ វិសត្តោ, យោ បុត្តទារេ សារត្តោ។ ខេត្តវត្ថុស្មិំ សារត្តោ។ អយំ លក្ខណោ ហារោ។

Tattha katamo lakkhaṇo? Sārattacitto maṇikuṇḍalesu yo ahaṃkāre visatto mamaṃkāre visatto, yo puttadāre sāratto. Khettavatthusmiṃ sāratto. Ayaṃ lakkhaṇo hāro.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ ហារោ? ឥធ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ។ យេ និព្ពានេន ឆន្ទិកា ភវិស្សន្តិ, តេ បុត្តទារេ តណ្ហំ បជហិស្សន្តិ។ អយំ តត្ថ ភគវតោ អធិប្បាយោ។ ឥមានិ ចត្តារិ សច្ចានិ។

Tattha katamo catubyūho hāro? Idha sutte bhagavato ko adhippāyo. Ye nibbānena chandikā bhavissanti, te puttadāre taṇhaṃ pajahissanti. Ayaṃ tattha bhagavato adhippāyo. Imāni cattāri saccāni.

តត្ថ កតមោ អាវដ្ដោ? យា បុត្តទារេ តណ្ហា, អយំ សមុទយោ។ យេ ឧបាទិន្នក្ខន្ធា, តេ យេ ច ពាហិរេសុ រូបេសុ រូបបរិគ្គហោ, ឥទំ ទុក្ខំ, យំ តត្ថ ឆេទនីយំ, អយំ និរោធោ។ យេន ភិជ្ជតិ, អយំ មគ្គោ។ វិភត្តីតិ នត្ថិ វិភត្តិយា ភូមិ, បរិវត្តនោតិ បដិបក្ខោ និទ្ទិដ្ឋោ។

Tattha katamo āvaṭṭo? Yā puttadāre taṇhā, ayaṃ samudayo. Ye upādinnakkhandhā, te ye ca bāhiresu rūpesu rūpapariggaho, idaṃ dukkhaṃ, yaṃ tattha chedanīyaṃ, ayaṃ nirodho. Yena bhijjati, ayaṃ maggo. Vibhattīti natthi vibhattiyā bhūmi, parivattanoti paṭipakkho niddiṭṭho.

តត្ថ កតមោ វេវចនោ? និទ្ទិដ្ឋោ វេវចនោ។ តត្ថ កតមោ ឱតរណោ? អត្ថិ តណ្ហា ឯកោ សត្តោ ឱតិណ្ណោ តប្បច្ចយា វិញ្ញាណំ យាវ ជរាមរណំ។ យា តត្ថ វេទនា, អយំ អវិជ្ជា វិជ្ជុប្បាទា អវិជ្ជានិរោធោ យាវ ជរាមរណនិរោធោ។

Tattha katamo vevacano? Niddiṭṭho vevacano. Tattha katamo otaraṇo? Atthi taṇhā eko satto otiṇṇo tappaccayā viññāṇaṃ yāva jarāmaraṇaṃ. Yā tattha vedanā, ayaṃ avijjā vijjuppādā avijjānirodho yāva jarāmaraṇanirodho.

តត្ថ កតមោ សោធនោ? សុទ្ធោ គាថាយ អារម្ភោ។ តត្ថ កតមោ អធិដ្ឋានោ? ន តំ ទឡ្ហំ ពន្ធនមាហុ ធីរាតិ ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តា, ន វេមត្តតាយ។ ចត្តារោ រាគា កាមរាគោ រូបរាគោ ភវរាគោ ទិដ្ឋិរាគោ ចាតិ ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តា។

Tattha katamo sodhano? Suddho gāthāya ārambho. Tattha katamo adhiṭṭhāno? Na taṃ daḷhaṃ bandhanamāhu dhīrāti ekattatāya paññattā, na vemattatāya. Cattāro rāgā kāmarāgo rūparāgo bhavarāgo diṭṭhirāgo cāti ekattatāya paññattā.

តត្ថ កតមោ បរិក្ខារោ? យេសំ រាគោ មណិកុណ្ឌលេសុ តស្ស សុភសញ្ញា ហេតុ, អនុព្យញ្ជនសោ ច និមិត្តគ្គាហិតា បច្ចយោ។ យាយ តេ ឆិន្នានិ តស្ស អសុភសញ្ញា ហេតុ, និមិត្តគ្គហណអនុព្យញ្ជនគ្គហណវិនោទនំ បច្ចយោ។

Tattha katamo parikkhāro? Yesaṃ rāgo maṇikuṇḍalesu tassa subhasaññā hetu, anubyañjanaso ca nimittaggāhitā paccayo. Yāya te chinnāni tassa asubhasaññā hetu, nimittaggahaṇaanubyañjanaggahaṇavinodanaṃ paccayo.

តត្ថ កតមោ សមារោបនោ? សារត្តោ មណិកុណ្ឌលេសុ សម្មូឡ្ហវិធោ ទុដ្ឋាតិបិ ឯតម្បិ ⁷⁷ ឆេត្វាន បរិព្ពជន្តីតិ តំ បរិញ្ញាតត្ថំ បរិវជ្ជិតត្ថំ បជហិតា, អយំ សមារោបនោ។

Tattha katamo samāropano? Sāratto maṇikuṇḍalesu sammūḷhavidho duṭṭhātipi etampi ⁷⁸ chetvāna paribbajantīti taṃ pariññātatthaṃ parivajjitatthaṃ pajahitā, ayaṃ samāropano.

១០៧. យំ ចេតសិកំ យំ បកប្បិតំ វិត្ថារេន បច្ចយោ, យំ វា ចេតសិកំ កាយិកំ ចេតសិកំ កម្មំ។ កិំការណា? ចេតសិកា ហិ ចេតនា មនោកម្មាតិ វុច្ចតេ, សា ចេតនាកម្មំ, យំ ចេតសិកំ ឥមំ កាយិកញ្ច វាចសិកញ្ច ឥមានិ តីណិ កម្មានិ និទ្ទិដ្ឋានិ។ កាយកម្មំ វចីកម្មញ្ច តានិ កុសលានិ បិយំ កាយេន ច វាចាយ ច អារភតិ បរាមសតិ, អយំ វុច្ចតិ សីលព្ពតបរាមាសោ។ សង្កប្បនា តេ តិវិធា សង្ខារា បុញ្ញមយា អបុញ្ញមយា អានេញ្ជមយា, តប្បច្ចយា វិញ្ញាណំ តេ អារម្មណមេតំ ហោតិ វិញ្ញាណស្ស ឋិតិយា។ យា សុភសញ្ញា សុខសញ្ញា អត្តសញ្ញា ច។ ឥទំ ចេតសិកំ។ យំ រូបូបគំ វិញ្ញាណំ តិដ្ឋតិ រូបារម្មណំ រូបបតិដ្ឋិតំ នន្ទូបសេចនំ វុទ្ធិំ វិរូឡ្ហិំ វេបុល្លតំ គច្ឆតិ, អយំ សង្កប្បនា, ឥតិ យំ វិញ្ញាណដ្ឋិតីសុ ឋិតំ បឋមាភិនិព្ពត្តិអារម្មណវសេន ឧបាទានំ, ឥទំ វុច្ចតិ ចេតសិកន្តិ។

107. Yaṃ cetasikaṃ yaṃ pakappitaṃ vitthārena paccayo, yaṃ vā cetasikaṃ kāyikaṃ cetasikaṃ kammaṃ. Kiṃkāraṇā? Cetasikā hi cetanā manokammāti vuccate, sā cetanākammaṃ, yaṃ cetasikaṃ imaṃ kāyikañca vācasikañca imāni tīṇi kammāni niddiṭṭhāni. Kāyakammaṃ vacīkammañca tāni kusalāni piyaṃ kāyena ca vācāya ca ārabhati parāmasati, ayaṃ vuccati sīlabbataparāmāso. Saṅkappanā te tividhā saṅkhārā puññamayā apuññamayā āneñjamayā, tappaccayā viññāṇaṃ te ārammaṇametaṃ hoti viññāṇassa ṭhitiyā. Yā subhasaññā sukhasaññā attasaññā ca. Idaṃ cetasikaṃ. Yaṃ rūpūpagaṃ viññāṇaṃ tiṭṭhati rūpārammaṇaṃ rūpapatiṭṭhitaṃ nandūpasecanaṃ vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullataṃ gacchati, ayaṃ saṅkappanā, iti yaṃ viññāṇaṭṭhitīsu ṭhitaṃ paṭhamābhinibbattiārammaṇavasena upādānaṃ, idaṃ vuccati cetasikanti.

តត្ថ ឋិតស្ស អរូបស្ស យា និកន្តិ អជ្ឈោសានំ, ឥទម្បិ សកម្បិតំ មនាបិកេសុ រូបេសុ បិយរូបសាតរូបេសុ អាភោគោ, ឥទំ ចេតសិកំ។ យំ ចេតេតិ សត្តេសុ ⁷⁹ មនាបិកេសុ អភិជ្ឈាកាយគន្ថោ បដិឃានុសយេសុ ព្យាបាទកាយគន្ថោ សព្ពេ ចត្តារោ គន្ថា, អយំ បញ្ចសុ កាមគុណេសុ បឋមាភិនិបាតោ ចិត្តស្ស យា ចេតនា យស្ស តត្ថ អស្សាទានុបស្សិស្ស អនេកា បាបកា អកុសលា ធម្មា ចិត្តំ អរូបវតិយោ ហោន្តិ។ បុគ្គលោ រាគានុពន្ធិភូតោ តេហិ កិលេសកាមេហិ យថា កាមករណីយោ, អយំ វុច្ចតេ កាមេសុ បកប្បនា។ ឯវំ សព្ពេ ចត្តារោ ឱឃា។ យំ តេហិ កាមេហិ សំយុត្តោ វិហរតិ ភាវិតោ អជ្ឈោសន្នោ, អយំ ចេតនា។ យស្ស តថាយំ អវីតរាគស្ស អធិគតបេមស្ស តស្ស វិបរិណាមញ្ញថាភាវា ឧប្បជ្ជន្តិ សោកបរិទេវទុក្ខទោមនស្សុបាយាសា ទុក្ខានុបរិវត្តិតំ វិញ្ញាណំ ហោតិ សរិតស្ស វយធម្មសមុប្បាទោ ចិត្តំ បរិយាទិយតិ, ឥទំ វុច្ចតិ បកប្បិតន្តិ។

Tattha ṭhitassa arūpassa yā nikanti ajjhosānaṃ, idampi sakampitaṃ manāpikesu rūpesu piyarūpasātarūpesu ābhogo, idaṃ cetasikaṃ. Yaṃ ceteti sattesu ⁸⁰ manāpikesu abhijjhākāyagantho paṭighānusayesu byāpādakāyagantho sabbe cattāro ganthā, ayaṃ pañcasu kāmaguṇesu paṭhamābhinipāto cittassa yā cetanā yassa tattha assādānupassissa anekā pāpakā akusalā dhammā cittaṃ arūpavatiyo honti. Puggalo rāgānubandhibhūto tehi kilesakāmehi yathā kāmakaraṇīyo, ayaṃ vuccate kāmesu pakappanā. Evaṃ sabbe cattāro oghā. Yaṃ tehi kāmehi saṃyutto viharati bhāvito ajjhosanno, ayaṃ cetanā. Yassa tathāyaṃ avītarāgassa adhigatapemassa tassa vipariṇāmaññathābhāvā uppajjanti sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā dukkhānuparivattitaṃ viññāṇaṃ hoti saritassa vayadhammasamuppādo cittaṃ pariyādiyati, idaṃ vuccati pakappitanti.

ឯកមេកស្ស ចេតេតិ ច បកប្បេតិ ច វិញ្ញាណស្ស ឋិតិ យា ហោតិ, សា ច ឋិតិ ទ្វិធា អារម្មណដ្ឋិតិ ច អាហារដ្ឋិតិ ច។ តត្ថ យា អារម្មណដ្ឋិតិ, អយំ នាមរូបស្ស បច្ចយោ ។ យា អាហារដ្ឋិតិ យា បុនព្ភវាភិនិព្ពត្តិកា ឋិតិ យា ច បោនោភវិកា ឋិតិ, អយំ វុច្ចតិ អារម្មណំ។ តំ ហោតិ វិញ្ញាណស្ស ឋិតិយា តស្ស វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ យាវ ជរាមរណញ្ច ចេតេតិ, អថ ច បុន បត្ថយតេ យតោ ន បោនោភវិកា អនាគតវត្ថុម្ហិ, អយំ បដិបក្ខោ និទ្ទិដ្ឋោ។ ន ចេតេតិ ន បត្ថយតិ អថ ច ទូសេតីតិ ទុវិធោ និទ្ទេសោ។ អស្ស បុព្ពេ ហោតិ តំ ចេតសិកំ តំ បកប្បិតំ អសមូហតំ តប្បច្ចយា, អយំ វិញ្ញាណស្ស ឋិតិ ហោតិ។

Ekamekassa ceteti ca pakappeti ca viññāṇassa ṭhiti yā hoti, sā ca ṭhiti dvidhā ārammaṇaṭṭhiti ca āhāraṭṭhiti ca. Tattha yā ārammaṇaṭṭhiti, ayaṃ nāmarūpassa paccayo . Yā āhāraṭṭhiti yā punabbhavābhinibbattikā ṭhiti yā ca ponobhavikā ṭhiti, ayaṃ vuccati ārammaṇaṃ. Taṃ hoti viññāṇassa ṭhitiyā tassa viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ yāva jarāmaraṇañca ceteti, atha ca puna patthayate yato na ponobhavikā anāgatavatthumhi, ayaṃ paṭipakkho niddiṭṭho. Na ceteti na patthayati atha ca dūsetīti duvidho niddeso. Assa pubbe hoti taṃ cetasikaṃ taṃ pakappitaṃ asamūhataṃ tappaccayā, ayaṃ viññāṇassa ṭhiti hoti.

១០៨. អថ វា តស្ស អនុសយា អាវិភវន្តិ តប្បច្ចយា តស្ស បុនព្ភវោ និព្ពត្តតិ។ អថ វា នំ សំកិយតេ អប្បេតុ អាគារេ វា, សុខុមា វា សន្តិ វា ន សំកិយតេ កាមេ តំ ឯវំ និច្ចេសុបិ អាគារេសុ ជាតោ ហោតិ។ តំ នយតិ យំ នោ កប្បេតុំ ឯវំ សង្ខារា ចេតិតា បកប្បិតា ច អារម្មណភូតា ហោន្តិ, យា ច ចេតនា យា ច បកប្បនា យញ្ច វត្ថុ និព្ពត្តំ, ឧភោបិ ឯតេ អារម្មណំ វិញ្ញាណស្ស តថា ចេតនាយ ច សង្កប្បនាយ ច បត្ថនាយ ច ភូតា សត្តា ចេតេតិ ច សង្កប្បេតិ ច។ យំ គវេសនា ន ច ចេតេតិ ន ច សង្កប្បេតិ។ កតមេ ច សត្តា ភូតា? យេ ច តនុជាតអណ្ឌជាបិ អណ្ឌកា អនុភិន្នា សំសេទជា ន ច សម្ភិន្នា ឥមេ ភូតា។ កតមេ សម្ភវេសិនោ គព្ភគតា អណ្ឌគតា សំសរន្តោ ឥមេ ន ចេតេតិ ន បត្ថេតិ ន ច សង្កប្បេតិ។ អនុសយេ ន ច បុនព្ភវោ និព្ពត្តីតិ? យេ ភូតា សត្តា យេ សម្ភវេសិនោ, តេ ថាវរា។ យេ វា សតោ ចេតេន្តិ បត្ថេន្តិ ច យេ ថាវរា។ តេ ន ច ចេតេន្តិ, ន ច បត្ថេន្តិ, ន ច សង្កប្បេន្តិ, អនុសយេន ច សំសរន្តិ។

108. Atha vā tassa anusayā āvibhavanti tappaccayā tassa punabbhavo nibbattati. Atha vā naṃ saṃkiyate appetu āgāre vā, sukhumā vā santi vā na saṃkiyate kāme taṃ evaṃ niccesupi āgāresu jāto hoti. Taṃ nayati yaṃ no kappetuṃ evaṃ saṅkhārā cetitā pakappitā ca ārammaṇabhūtā honti, yā ca cetanā yā ca pakappanā yañca vatthu nibbattaṃ, ubhopi ete ārammaṇaṃ viññāṇassa tathā cetanāya ca saṅkappanāya ca patthanāya ca bhūtā sattā ceteti ca saṅkappeti ca. Yaṃ gavesanā na ca ceteti na ca saṅkappeti. Katame ca sattā bhūtā? Ye ca tanujātaaṇḍajāpi aṇḍakā anubhinnā saṃsedajā na ca sambhinnā ime bhūtā. Katame sambhavesino gabbhagatā aṇḍagatā saṃsaranto ime na ceteti na pattheti na ca saṅkappeti. Anusaye na ca punabbhavo nibbattīti? Ye bhūtā sattā ye sambhavesino, te thāvarā. Ye vā sato cetenti patthenti ca ye thāvarā. Te na ca cetenti, na ca patthenti, na ca saṅkappenti, anusayena ca saṃsaranti.

អបរោ បរិយាយោ។ យេ អរិយបុគ្គលា សេក្ខា, តត្ថ តេ ន ច ចេតេន្តិ, ន ច សង្កប្បេន្តិ, អនុសយេន បុន ឧប្បជ្ជន្តិ។

Aparo pariyāyo. Ye ariyapuggalā sekkhā, tattha te na ca cetenti, na ca saṅkappenti, anusayena puna uppajjanti.

អបរោ បរិយាយោ។ សុខុមា បាណា ភូមិគតា ឧទកគតា ចក្ខុនោ អាបាថំ នាគច្ឆន្តិ, តេ ន ច ចេតេន្តិ, ន ច សង្កប្បេន្តិ, អនុសយេន ច សំសរន្តិ។

Aparo pariyāyo. Sukhumā pāṇā bhūmigatā udakagatā cakkhuno āpāthaṃ nāgacchanti, te na ca cetenti, na ca saṅkappenti, anusayena ca saṃsaranti.

អបរោ បរិយាយោ។ ពាហិកា សព្ពេ ភិក្ខូ អភិមានិកា, តេ ន ច ចេតេន្តិ, ន ច បត្ថយន្តិ, អនុសយេន ច សំសរន្តិ, ន ច ចេតេន្តិ, ន ច សង្កប្បេន្តិ, ន ច អនុសេន្តិ។ អារម្មណម្បេតំ ន ហោតិ វិញ្ញាណស្ស ឋិតិយា។

Aparo pariyāyo. Bāhikā sabbe bhikkhū abhimānikā, te na ca cetenti, na ca patthayanti, anusayena ca saṃsaranti, na ca cetenti, na ca saṅkappenti, na ca anusenti. Ārammaṇampetaṃ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā.

ន ច ចេតេតីតិ បរិយុដ្ឋានសមុគ្ឃាតំ ទស្សេតិ។ ន ច អនុសេតីតិ អនុសយសមុគ្ឃាតំ ទស្សេតិ ។ ន ច ចេតេតីតិ ឱឡារិកានំ កិលេសានំ បហានំ ទស្សេតិ។ ន ច អនុសេតីតិ សុខុមានំ កិលេសានំ បហានំ ទស្សេតិ។ ន ច ចេតេតីតិ យេន ភូមិ ច ន ច បត្ថយន្តីតិ សកទាគាមី អនាគាមី, ន ច អនុសេតីតិ អរហំ, ន ច ចេតេតីតិ សីលក្ខន្ធស្ស បដិបក្ខេន បហានំ ទស្សេតិ, ន ច បត្ថយតីតិ សមាធិក្ខន្ធស្ស បដិបក្ខេន បហានំ ទស្សេតិ, ន ច អនុសយតីតិ បញ្ញាក្ខន្ធស្ស បដិបក្ខេន បហានំ ទស្សេតិ, ន ច ចេតេតីតិ អបុញ្ញមយានំ សង្ខារានំ បហានំ ទស្សេតិ, ន ច បត្ថយតីតិ បុញ្ញមយានំ សង្ខារានំ បហានំ ទស្សេតិ, ន ច អនុសេតីតិ អានេញ្ជមយានំ សង្ខារានំ បហានំ ទស្សេតិ, ន ច ចេតេតីតិ អនញ្ញាតញ្ញស្សាមីតិន្ទ្រិយំ, ន ច បត្ថយតីតិ អញ្ញិន្ទ្រិយំ, ន ច អនុសយតីតិ អញ្ញាតាវិនោ ឥន្ទ្រិយំ។ ន ច ចេតេតីតិ មុទុកា ឥន្ទ្រិយភាវនា, ន ច បត្ថយតីតិ មជ្ឈឥន្ទ្រិយភាវនា, ន ច អនុសេតីតិ អធិមត្តា ឥន្ទ្រិយភាវនា។ អយំ សុត្តត្ថោ។

Na ca cetetīti pariyuṭṭhānasamugghātaṃ dasseti. Na ca anusetīti anusayasamugghātaṃ dasseti . Na ca cetetīti oḷārikānaṃ kilesānaṃ pahānaṃ dasseti. Na ca anusetīti sukhumānaṃ kilesānaṃ pahānaṃ dasseti. Na ca cetetīti yena bhūmi ca na ca patthayantīti sakadāgāmī anāgāmī, na ca anusetīti arahaṃ, na ca cetetīti sīlakkhandhassa paṭipakkhena pahānaṃ dasseti, na ca patthayatīti samādhikkhandhassa paṭipakkhena pahānaṃ dasseti, na ca anusayatīti paññākkhandhassa paṭipakkhena pahānaṃ dasseti, na ca cetetīti apuññamayānaṃ saṅkhārānaṃ pahānaṃ dasseti, na ca patthayatīti puññamayānaṃ saṅkhārānaṃ pahānaṃ dasseti, na ca anusetīti āneñjamayānaṃ saṅkhārānaṃ pahānaṃ dasseti, na ca cetetīti anaññātaññassāmītindriyaṃ, na ca patthayatīti aññindriyaṃ, na ca anusayatīti aññātāvino indriyaṃ. Na ca cetetīti mudukā indriyabhāvanā, na ca patthayatīti majjhaindriyabhāvanā, na ca anusetīti adhimattā indriyabhāvanā. Ayaṃ suttattho.

១០៩. តត្ថ កតមា ទេសនា? ឥធ សុត្តេ ចត្តារិ សច្ចានិ ទេសិតានិ។ យញ្ច ចេតយិតំ យញ្ច បកប្បិតំ អត្ថិ ឯតំ អារម្មណំ ចិត្តំ បតិដ្ឋតិ វិចិនតិ ⁸¹ យុជ្ជតិ។ ន ច ចេតេតីតិ ន ច បត្ថយតីតិ អត្ថិ ឯវំ អារម្មណំ អនុសយេ វិញ្ញាណមិតិ វិចិនិយតិ យុជ្ជតិ ន ច ចេតេតិ ន ច បត្ថយតិ។ អនុសយប្បហានា វិញ្ញាណដ្ឋិតិំ ន គវេសន្តិ, វិចិយន្តំ យុជ្ជតិ។ អយំ យុត្តិវិចយោ។

109. Tattha katamā desanā? Idha sutte cattāri saccāni desitāni. Yañca cetayitaṃ yañca pakappitaṃ atthi etaṃ ārammaṇaṃ cittaṃ patiṭṭhati vicinati ⁸² yujjati. Na ca cetetīti na ca patthayatīti atthi evaṃ ārammaṇaṃ anusaye viññāṇamiti viciniyati yujjati na ca ceteti na ca patthayati. Anusayappahānā viññāṇaṭṭhitiṃ na gavesanti, viciyantaṃ yujjati. Ayaṃ yuttivicayo.

តត្ថ កតមោ បទដ្ឋានោ? ចេតនា បរិយុដ្ឋានំ ចេតនាបរិយុដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ សង្កប្បនំ ឧបាទានស្ស បទដ្ឋានំ។ អនុសយោ បរិយុដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ តេសំ ឆន្ទរាគវិនាសាយ ភាវនា ភវរាគស្ស បហានំ។

Tattha katamo padaṭṭhāno? Cetanā pariyuṭṭhānaṃ cetanāpariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Saṅkappanaṃ upādānassa padaṭṭhānaṃ. Anusayo pariyuṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Tesaṃ chandarāgavināsāya bhāvanā bhavarāgassa pahānaṃ.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ? យំ ចេតសិកន្តិ វេទយិតំ បកប្បិតំ ឧគ្គហិតំ វិញ្ញាតំ តព្ពិញ្ញាណំ អារម្មណម្បិ បច្ចយោបិ។

Tattha katamo lakkhaṇo? Yaṃ cetasikanti vedayitaṃ pakappitaṃ uggahitaṃ viññātaṃ tabbiññāṇaṃ ārammaṇampi paccayopi.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ? ឥធ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ បុនព្ភវំ ន ឥច្ឆន្តិ, តេ ន ចេតយិស្សន្តិ ន ច បត្ថយិស្សន្តីតិ, អយំ អធិប្បាយោ។

Tattha katamo catubyūho? Idha sutte bhagavato ko adhippāyo? Ye punabbhavaṃ na icchanti, te na cetayissanti na ca patthayissantīti, ayaṃ adhippāyo.

អាវដ្ដោតិ យា ច ចេតនា បត្ថនា ច អនុសយោ ច វិញ្ញាណដ្ឋិតិបហានា ច, ឥមានិ ទ្វេ សច្ចានិ។ វិភត្តីតិ នត្ថិ វិភត្តិយា ភូមិ។ បរិវត្តនា បន បដិបក្ខំ សុត្តំ។

Āvaṭṭoti yā ca cetanā patthanā ca anusayo ca viññāṇaṭṭhitipahānā ca, imāni dve saccāni. Vibhattīti natthi vibhattiyā bhūmi. Parivattanā pana paṭipakkhaṃ suttaṃ.

តត្ថ កតមោ វេវចនោ? ចេតនា រូបសញ្ចេតនា យាវធម្មសញ្ចេតនា។ យោ អនុសយោ, តេ សត្ត អនុសយា។

Tattha katamo vevacano? Cetanā rūpasañcetanā yāvadhammasañcetanā. Yo anusayo, te satta anusayā.

បញ្ញត្តីតិ ចេតនាបរិយុដ្ឋានំ បញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា។ សង្កប្បនំ ឧបាទានបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ អនុសយោ ហេតុបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តោ។ វិញ្ញាណដ្ឋិតិ ឧបបត្តិហេតុបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា។ ចេតនា សង្កប្បនា អនុសយោ សមុច្ឆេទោ ឆន្ទរាគវិនយបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តោ។ បឋមេ កេចិ ទ្វីហិ បរិវត្តកេហិ បដិច្ចសមុប្បាទោ ឥទប្បច្ចយតាយ មជ្ឈបញ្ញត្តិ។

Paññattīti cetanāpariyuṭṭhānaṃ paññattiyā paññattā. Saṅkappanaṃ upādānapaññattiyā paññattaṃ. Anusayo hetupaññattiyā paññatto. Viññāṇaṭṭhiti upapattihetupaññattiyā paññattā. Cetanā saṅkappanā anusayo samucchedo chandarāgavinayapaññattiyā paññatto. Paṭhame keci dvīhi parivattakehi paṭiccasamuppādo idappaccayatāya majjhapaññatti.

ឱតរណោតិ ទ្វីហិ បរិវត្តកេហិ ទុក្ខញ្ច សមុទយោ ច មជ្ឈិមកេហិ មគ្គោ ច និរោធោ ច។ សោធនោតិ សុត្តេ សុត្តស្ស អារម្ភោ។

Otaraṇoti dvīhi parivattakehi dukkhañca samudayo ca majjhimakehi maggo ca nirodho ca. Sodhanoti sutte suttassa ārambho.

អធិដ្ឋានោតិ យញ្ចេតយិតំ សព្ពំ អធិដ្ឋានេន ឯកត្តាយ បញ្ញត្តំ។ សង្កប្បិតន្តិ ឧបាទានេកត្តាយ បញ្ញត្តំ។ វិញ្ញាណំ ឯកត្តាយ បញ្ញត្តំ។

Adhiṭṭhānoti yañcetayitaṃ sabbaṃ adhiṭṭhānena ekattāya paññattaṃ. Saṅkappitanti upādānekattāya paññattaṃ. Viññāṇaṃ ekattāya paññattaṃ.

បរិក្ខារោតិ សុភញ្ច អារម្មណំ អយោនិសោ មនសិការោ ចេតនា ហេតុបច្ចយតាយ បច្ចយោ។ វិញ្ញាណស្ស បតិដ្ឋានោ ធម្មោ អារម្មណបច្ចយតាយ បច្ចយោ។ តស្ស មនសិការោ ហេតុបច្ចយតាយ បច្ចយោ។

Parikkhāroti subhañca ārammaṇaṃ ayoniso manasikāro cetanā hetupaccayatāya paccayo. Viññāṇassa patiṭṭhāno dhammo ārammaṇapaccayatāya paccayo. Tassa manasikāro hetupaccayatāya paccayo.

តត្ថ កតមោ សមារោបនោ? ឥទំ សុត្តំ សញ្ញិតំ តត្ថ ចេតេតិ វិសជ្ជនា ឥតិ និទ្ទិសិតព្ពា។ តស្ស ទិដ្ឋិយា វិញ្ញាណបច្ចយា នាមរូបំ យាវ ជរាមរណំ, អយំ សមារោបនោ។ អារម្មណមេតំ ន ហោតិ វិញ្ញាណស្ស ឋិតិយា, វិញ្ញាណនិរោធា នាមរូបនិរោធោ, នាមរូបនិរោធា យាវ ជរាមរណនិរោធោ។

Tattha katamo samāropano? Idaṃ suttaṃ saññitaṃ tattha ceteti visajjanā iti niddisitabbā. Tassa diṭṭhiyā viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ yāva jarāmaraṇaṃ, ayaṃ samāropano. Ārammaṇametaṃ na hoti viññāṇassa ṭhitiyā, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā yāva jarāmaraṇanirodho.

១១០. តត្ថ កតមំ សំកិលេសភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច អសេក្ខភាគិយញ្ច សុត្តំ? អយំ លោកោ ⁸³ សន្តាបជាតោ យាវ យេ ហិ កេចិ សមណា វា ព្រាហ្មណា វា ភវេន ភវស្ស វិប្បមោក្ខមាហំសុ។ សំកិលេសភាគិយំ ឧបធិំ ហិ បដិច្ច ទុក្ខមិទំ សម្ភោតិ, យា តា បន តណ្ហា បហីយន្តិ, ភវំ នាភិនន្ទតីតិ និព្ពេធស្ស និព្ពុតស្ស ⁸⁴ ភិក្ខុនោ អនុបាទាយ បុនព្ភវោ ន ហោតិ។ ឧបច្ចគា សព្ពភវានិ តាទីតិ អសេក្ខភាគិយំ។

110. Tattha katamaṃ saṃkilesabhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca asekkhabhāgiyañca suttaṃ? Ayaṃ loko ⁸⁵ santāpajāto yāva ye hi keci samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṃsu. Saṃkilesabhāgiyaṃ upadhiṃ hi paṭicca dukkhamidaṃ sambhoti, yā tā pana taṇhā pahīyanti, bhavaṃ nābhinandatīti nibbedhassa nibbutassa ⁸⁶ bhikkhuno anupādāya punabbhavo na hoti. Upaccagā sabbabhavāni tādīti asekkhabhāgiyaṃ.

តត្ថ សន្តាបជាតោតិ រាគជោ សន្តាបោ ទោសជោ មោហជោតិ។ តេសំ សត្តានំ ឋានំ ទស្សេតិ ។ លោកោ សន្តាបជាតោតិ ផស្សោ តិវិធោ សុខវេទនីយោ ទុក្ខវេទនីយោ អទុក្ខមសុខវេទនីយោ។ តត្ថ សុខវេទនីយោ ផស្សោ រាគសន្តាបោ, ទុក្ខវេទនីយោ ទោសសន្តាបោ, អទុក្ខមសុខវេទនីយោ មោហសន្តាបោ។ យថា ច ភគវា អាហ បឋមកស្ស វលាហកស្ស គោមគ្គេ ⁸⁷ យេហិ គហបតិបុត្ត រាគជេហិ ទោសជេហិ មោហជេហិ សន្តាបេហិ ទុក្ខំ សុបតិ, តេ មម សន្តាបា ន សន្តិ។

Tattha santāpajātoti rāgajo santāpo dosajo mohajoti. Tesaṃ sattānaṃ ṭhānaṃ dasseti . Loko santāpajātoti phasso tividho sukhavedanīyo dukkhavedanīyo adukkhamasukhavedanīyo. Tattha sukhavedanīyo phasso rāgasantāpo, dukkhavedanīyo dosasantāpo, adukkhamasukhavedanīyo mohasantāpo. Yathā ca bhagavā āha paṭhamakassa valāhakassa gomagge ⁸⁸ yehi gahapatiputta rāgajehi dosajehi mohajehi santāpehi dukkhaṃ supati, te mama santāpā na santi.

រោគំ វទតិ អត្តតោតិ តេហិ សន្តាបេហិ សន្តាបិតោ តិវិធំ វិបល្លាសំ បដិលភតិ សញ្ញាវិបល្លាសំ ចិត្តវិបល្លាសំ ទិដ្ឋិវិបល្លាសំ។ តត្ថ អសុភេ សុភន្តិ សញ្ញាវិបល្លាសោ។ ទុក្ខេ សុខន្តិ ចិត្តវិបល្លាសោ។ អនិច្ចេ និច្ចន្តិ អនត្តនិ អត្តាតិ ទិដ្ឋិវិបល្លាសោ។

Rogaṃ vadati attatoti tehi santāpehi santāpito tividhaṃ vipallāsaṃ paṭilabhati saññāvipallāsaṃ cittavipallāsaṃ diṭṭhivipallāsaṃ. Tattha asubhe subhanti saññāvipallāso. Dukkhe sukhanti cittavipallāso. Anicce niccanti anattani attāti diṭṭhivipallāso.

យថា ចិត្តស្ស វិបល្លាសោ សញ្ញាទិដ្ឋិតេ តិវិធា វិតក្កា – ចិត្តវិតក្កោ វិបល្លាសោ សញ្ញាវិតក្កោ វិបល្លាសោ ទិដ្ឋិវិតក្កោ វិបល្លាសោបិ។ តត្ថ អវិជ្ជា វិបល្លាសោ គោចរា គតិបតេយ្យភូមិ, យថា ហិ តំ សញ្ជានាតិ យថា វិជានាតិ យថា សញ្ជានាតិ ច វិជានាតិ ច។ យថា ខន្តិ ចេតេតិ ឥមេ ចត្តារោ វិបល្លាសា សត្តា យេហិ ចតុព្ពិធំ អត្តភាវវត្ថុំ រោគភូតំ គណ្ឌភូតំ ‘‘អត្តា’’តិ វទន្តិ។ រោគំ វទតិ អត្តតោតិ អយំ អាវដ្ដោ។ យេន យេន ហិ មញ្ញតិ តតោ តំ ហោតិ អញ្ញថាតិ សុភន្តិ មញ្ញតិ ន តថា ហោតិ។ ឯវំ សុខន្តិ និច្ចំ អត្តាតិ សោ អញ្ញថា ភវមេវ សន្តំ អនាគតំ ភវំ បត្ថយតិ, តេន វុច្ចតិ ‘‘ភវរាគោ’’តិ។ ភវមេវាភិនន្ទតិ, យំ អភិនន្ទតិ, តំ ទុក្ខន្តិ បញ្ចក្ខន្ធេ និទ្ទិសិយតិ។ យញ្ច តប្បច្ចយា សោកបរិទេវទុក្ខំ តស្ស ហិ ភាវេស្សតិ។ ឯត្តាវតា សំកិលេសោ ហោតិ។ បហានត្ថំ ខោ បន ព្រហ្មចរិយំ វុស្សតិ។ តិណ្ណំ សន្តាបានំ ឆន្ទរាគវិនយោ ហោតិ។

Yathā cittassa vipallāso saññādiṭṭhite tividhā vitakkā – cittavitakko vipallāso saññāvitakko vipallāso diṭṭhivitakko vipallāsopi. Tattha avijjā vipallāso gocarā gatipateyyabhūmi, yathā hi taṃ sañjānāti yathā vijānāti yathā sañjānāti ca vijānāti ca. Yathā khanti ceteti ime cattāro vipallāsā sattā yehi catubbidhaṃ attabhāvavatthuṃ rogabhūtaṃ gaṇḍabhūtaṃ ‘‘attā’’ti vadanti. Rogaṃ vadati attatoti ayaṃ āvaṭṭo. Yena yena hi maññati tato taṃ hoti aññathāti subhanti maññati na tathā hoti. Evaṃ sukhanti niccaṃ attāti so aññathā bhavameva santaṃ anāgataṃ bhavaṃ patthayati, tena vuccati ‘‘bhavarāgo’’ti. Bhavamevābhinandati, yaṃ abhinandati, taṃ dukkhanti pañcakkhandhe niddisiyati. Yañca tappaccayā sokaparidevadukkhaṃ tassa hi bhāvessati. Ettāvatā saṃkileso hoti. Pahānatthaṃ kho pana brahmacariyaṃ vussati. Tiṇṇaṃ santāpānaṃ chandarāgavinayo hoti.

ឧបធិំ ហិ បដិច្ច ទុក្ខមិទំ ភវតីតិ យេ ភវមេវាភិនន្ទន្តិ យស្ស ភាវេស្សតិ, តំ ទុក្ខំ តស្ស ទុក្ខស្ស បហានមាហ។ សព្ពសោ ឧបាទានញ្ច យំ នត្ថិ ទុក្ខស្ស សម្ភវោតិ ចត្តារោ វិបល្លាសា យថា និទ្ទិដ្ឋឧបាទានមាហ។ តស្ស បឋមោ វិបល្លាសោ កាមុបាទានំ, ទុតិយំ ទិដ្ឋុបាទានំ, តតិយំ សីលព្ពតុបាទានំ, ចតុត្ថំ អត្តវាទុបាទានំ, តេសំ យោ ខយោ នត្ថិ ទុក្ខស្ស សម្ភវោ ឧបធិ និទានំ ទុក្ខនិរោធមាហ។ ឯវមេតំ យថាភូតំ សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតោ វិភវតណ្ហា ន ហោតិ។ វិភវំ នាភិនន្ទតីតិ ទស្សនភូមិំ មន្តេតិ សព្ពសោ តណ្ហក្ខយំ និព្ពានន្តិ ទ្វេ វិមុត្តិយោ កថេតិ រាគវិរាគញ្ច អវិជ្ជាវិរាគញ្ច។ តស្ស ភិក្ខុនោតិ អនុបាទិសេសនិព្ពានធាតុំ មន្តេតិ។ អយំ សុត្តស្ស អត្ថនិទ្ទេសោ។

Upadhiṃ hi paṭicca dukkhamidaṃ bhavatīti ye bhavamevābhinandanti yassa bhāvessati, taṃ dukkhaṃ tassa dukkhassa pahānamāha. Sabbaso upādānañca yaṃ natthi dukkhassa sambhavoti cattāro vipallāsā yathā niddiṭṭhaupādānamāha. Tassa paṭhamo vipallāso kāmupādānaṃ, dutiyaṃ diṭṭhupādānaṃ, tatiyaṃ sīlabbatupādānaṃ, catutthaṃ attavādupādānaṃ, tesaṃ yo khayo natthi dukkhassa sambhavo upadhi nidānaṃ dukkhanirodhamāha. Evametaṃ yathābhūtaṃ sammappaññāya passato vibhavataṇhā na hoti. Vibhavaṃ nābhinandatīti dassanabhūmiṃ manteti sabbaso taṇhakkhayaṃ nibbānanti dve vimuttiyo katheti rāgavirāgañca avijjāvirāgañca. Tassa bhikkhunoti anupādisesanibbānadhātuṃ manteti. Ayaṃ suttassa atthaniddeso.

១១១. តត្ថ កតមោ វិចយោ? យស្ស យត្ថ បរិឡាហេតិ តស្ស បរិឌយ្ហន្តស្ស សោ យថាភូតំ នត្ថិ និព្ពិន្ទតិ ច, អយំ វិចយោ ច យុត្តិ ច។ បទដ្ឋានោ រាគជោ បរិឡាហោ សុខិន្ទ្រិយស្ស ទោមនស្សិន្ទ្រិយស្ស ច បទដ្ឋានំ។ ទោសជោ បរិឡាហោ សុខិន្ទ្រិយស្ស ទោមនស្សិន្ទ្រិយស្ស ច បទដ្ឋានំ។ មោហជោ បរិឡាហោ ឧបេក្ខិន្ទ្រិយស្ស ទោមនស្សិន្ទ្រិយស្ស ច បទដ្ឋានំ។

111. Tattha katamo vicayo? Yassa yattha pariḷāheti tassa pariḍayhantassa so yathābhūtaṃ natthi nibbindati ca, ayaṃ vicayo ca yutti ca. Padaṭṭhāno rāgajo pariḷāho sukhindriyassa domanassindriyassa ca padaṭṭhānaṃ. Dosajo pariḷāho sukhindriyassa domanassindriyassa ca padaṭṭhānaṃ. Mohajo pariḷāho upekkhindriyassa domanassindriyassa ca padaṭṭhānaṃ.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ ហារោ? ផស្សបរេតោ វេទនាបរេតោ សញ្ញាបរេតោបិ សង្ខារបរេតោបិ យេន យេន មញ្ញតិ យទិ សុភនិមិត្តេន យទិ សុខនិមិត្តេន យទិ និច្ចនិមិត្តេន យទិ អត្តនិមិត្តេន អសុភេ សុភន្តិ មញ្ញតិ, ឯវំ សព្ពំ រាគជេ បរិឡាហេ វុត្តេ ចត្តារោ បរិឡាហា វុត្តា ភវន្តិ។ រាគជោ ទោសជោ មោហជោ ទិដ្ឋិជោ ច រាគំ វទាមីតិ អត្តតោ វទតិ។ សព្ពានិ បន្នរស បទានិ អនិច្ចំ ទុក្ខន្តិ។

Tattha katamo lakkhaṇo hāro? Phassapareto vedanāpareto saññāparetopi saṅkhāraparetopi yena yena maññati yadi subhanimittena yadi sukhanimittena yadi niccanimittena yadi attanimittena asubhe subhanti maññati, evaṃ sabbaṃ rāgaje pariḷāhe vutte cattāro pariḷāhā vuttā bhavanti. Rāgajo dosajo mohajo diṭṭhijo ca rāgaṃ vadāmīti attato vadati. Sabbāni pannarasa padāni aniccaṃ dukkhanti.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ? ឥធ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ បរិឡាហេន ន អច្ឆន្តិ តេ ភវំ នាភិនន្ទន្តិ។ យេ ភវំ នាភិនន្ទន្តិ, តេ បរិនិព្ពាយិស្សន្តិ។ អយំ អធិប្បាយោ។

Tattha katamo catubyūho? Idha sutte bhagavato ko adhippāyo? Ye pariḷāhena na acchanti te bhavaṃ nābhinandanti. Ye bhavaṃ nābhinandanti, te parinibbāyissanti. Ayaṃ adhippāyo.

តត្ថ កតមោ អាវដ្ដោ? សំកិលេសភាគិយេន ទុក្ខញ្ច សមុទយញ្ច និទ្ទិសតិ។ និព្ពេធភាគិយេន មគ្គញ្ច និរោធញ្ច។

Tattha katamo āvaṭṭo? Saṃkilesabhāgiyena dukkhañca samudayañca niddisati. Nibbedhabhāgiyena maggañca nirodhañca.

តត្ថ កតមា វិភត្តិ? សន្តាបជាតោ រោគជាតោ រោគំ វទតិ អត្តតោ តំ ន ឯកំសេន ហោតិ អមនសិការា សន្តាបជាតោ ខោ ន ច រោគំ អត្តតោ វទតិ។

Tattha katamā vibhatti? Santāpajāto rogajāto rogaṃ vadati attato taṃ na ekaṃsena hoti amanasikārā santāpajāto kho na ca rogaṃ attato vadati.

តត្ថ កតមោ បរិវត្តនោ? បក្ខបដិបក្ខនិទស្សនត្ថំ ភូមិ បរិវត្តនាយ។

Tattha katamo parivattano? Pakkhapaṭipakkhanidassanatthaṃ bhūmi parivattanāya.

តត្ថ កតមោ វេវចនោ ហារោ? រោគញ្ច អត្តតោ វទតិ សល្លំ អត្តតោ វទតិ។ បន្នរស បទានិ សព្ពានិ វត្តព្ពានិ។

Tattha katamo vevacano hāro? Rogañca attato vadati sallaṃ attato vadati. Pannarasa padāni sabbāni vattabbāni.

តត្ថ កតមា បញ្ញត្តិ? សន្តាបជាតោតិ ទោមនស្សបទដ្ឋានំ។ សព្ពេ វចនបញ្ញត្តិយា បញ្ញបេតិ។ រោគំ វទតិ អត្តតោ វិបល្លាសោ សំកិលេសបញ្ញត្តិយា បញ្ញបេតិ។ យំ នាភិនន្ទតិ, តំ ទុក្ខន្តិ វិបល្លាសនិក្ខេបបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា។ តេ អកតសត្តា លោកា មជ្ឈេន វេមត្តតាយ បញ្ញត្តា។

Tattha katamā paññatti? Santāpajātoti domanassapadaṭṭhānaṃ. Sabbe vacanapaññattiyā paññapeti. Rogaṃ vadati attato vipallāso saṃkilesapaññattiyā paññapeti. Yaṃ nābhinandati, taṃ dukkhanti vipallāsanikkhepapaññattiyā paññattā. Te akatasattā lokā majjhena vemattatāya paññattā.

តត្ថ កតមោ ឱតរណោ? សន្តាបជាតោតិ តីណិ អកុសលមូលានិ, តេ សង្ខារា សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា, ធាតូសុ ធម្មធាតុ, អាយតនេសុ ធម្មាយតនំ។ ឥន្ទ្រិយេសុ ឥត្ថិន្ទ្រិយំ បុរិសិន្ទ្រិយញ្ច បទដ្ឋានំ។

Tattha katamo otaraṇo? Santāpajātoti tīṇi akusalamūlāni, te saṅkhārā saṅkhārakkhandhapariyāpannā, dhātūsu dhammadhātu, āyatanesu dhammāyatanaṃ. Indriyesu itthindriyaṃ purisindriyañca padaṭṭhānaṃ.

តត្ថ កតមោ សោធនោ? សុទ្ធោ សុត្តស្ស អារម្ភោ។

Tattha katamo sodhano? Suddho suttassa ārambho.

តត្ថ កតមោ អធិដ្ឋានោ ហារោ? បរិឡាហោតិ យេ សត្តា លោកា ឯកត្តបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា, តេ អកតសត្តា លោកា មជ្ឈេន វេមត្តតាយ បញ្ញត្តា។

Tattha katamo adhiṭṭhāno hāro? Pariḷāhoti ye sattā lokā ekattapaññattiyā paññattā, te akatasattā lokā majjhena vemattatāya paññattā.

តត្ថ កតមោ បរិក្ខារោ? សន្តាបជាតោតិ អយោនិសោ មនសិការោ ហេតុ, វិបល្លាសញ្ច បច្ចយោ។ តត្ថ ទ្វីហិ ធម្មេហិ អត្តា អភិនិវិដ្ឋា ចិត្តញ្ច ចេតសិកញ្ច ធម្មេ ឧភយានិ តស្ស វិបរីតេន បរាមសតោ។ អបរោ បរិយាយោ, ចេតសិកេហិ ធម្មេហិ អត្តសញ្ញា អនត្តសញ្ញា សមុគ្ឃាតេតិ។ អបរោ បរិយាយោ។ អនិច្ចសញ្ញា ចេតសិកេសុ ធម្មេសុ, ន តុ អត្តសញ្ញា។ ឥទំ វុច្ចតិ ចិត្តន្តិ វា មនោតិ វា វិញ្ញាណន្តិ វា ឥទំ ទីឃរត្តំ អព្ភុគ្គតំ ឯតំ មម, ឯសោហមស្មិ, ឯសោ មេ អត្តាតិ។ តត្ថ ចេតសិកា ធម្មានុបស្សនា ឯសាបិ ធម្មសញ្ញា។ តស្ស កោ ហេតុ, កោ បច្ចយោ? អហំការោ ហេតុ, មមំការោ បច្ចយោ។

Tattha katamo parikkhāro? Santāpajātoti ayoniso manasikāro hetu, vipallāsañca paccayo. Tattha dvīhi dhammehi attā abhiniviṭṭhā cittañca cetasikañca dhamme ubhayāni tassa viparītena parāmasato. Aparo pariyāyo, cetasikehi dhammehi attasaññā anattasaññā samugghāteti. Aparo pariyāyo. Aniccasaññā cetasikesu dhammesu, na tu attasaññā. Idaṃ vuccati cittanti vā manoti vā viññāṇanti vā idaṃ dīgharattaṃ abbhuggataṃ etaṃ mama, esohamasmi, eso me attāti. Tattha cetasikā dhammānupassanā esāpi dhammasaññā. Tassa ko hetu, ko paccayo? Ahaṃkāro hetu, mamaṃkāro paccayo.

តត្ថ កតមោ សមារោបនោ? អយំ លោកោ សន្តាបជាតោតិ អកុសលំ មន្តេតិ វិញ្ញាណំ នាមរូបស្ស បច្ចយោ យាវ ជរាមរណន្តិ, អយំ សមារោបនោ។

Tattha katamo samāropano? Ayaṃ loko santāpajātoti akusalaṃ manteti viññāṇaṃ nāmarūpassa paccayo yāva jarāmaraṇanti, ayaṃ samāropano.

១១២. ឯវមេតំ យថាភូតំ, សម្មប្បញ្ញាយ បស្សតិ អកុសលមូលានំ បហានំ។ តត្ថ អវិជ្ជានិរោធោ អវិជ្ជានិរោធា យាវ ជរាមរណនិរោធោ, អយំ សមារោបនោ។

112. Evametaṃ yathābhūtaṃ, sammappaññāya passati akusalamūlānaṃ pahānaṃ. Tattha avijjānirodho avijjānirodhā yāva jarāmaraṇanirodho, ayaṃ samāropano.

ចត្តារោ បុគ្គលា ⁸⁹ – អនុសោតគាមី បដិសោតគាមី ឋិតត្តោ, តិណ្ណោ បារង្គតោ ថលេ តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោតិ។

Cattāro puggalā ⁹⁰ – anusotagāmī paṭisotagāmī ṭhitatto, tiṇṇo pāraṅgato thale tiṭṭhati brāhmaṇoti.

តត្ថ យោ អនុសោតគាមី អយំ កាមេ សេវតិ។ បាបញ្ច កម្មំ ករោតិ យាវ កាមេ បដិសេវតិ ។ ឥទំ លោភោ អកុសលមូលំ, សោ យេវ តណ្ហា, សោ តេហិ កាមេហិ វុយ្ហតិ អនុសោតគាមីតិ វុច្ចតិ។ យោ បុគ្គលោ តាហិ គមិតោ តប្បច្ចយា តស្ស ហេតុ អកុសលកម្មំ ករោតិ កាយេន ច វាចាយ ច, អយំ វុច្ចតិ បាបកម្មំ ករោតីតិ។ តស្ស តីណិ សោតានិ សក្កាយទិដ្ឋិ វិចិកិច្ឆា សីលព្ពតបរាមាសោ។ ឥមេហិ តីហិ សោតេហិ តិវិធធាតុយំ ឧប្បជ្ជតិ កាមធាតុយំ រូបធាតុយំ អរូបធាតុយំ។ តេន បដិបក្ខេន យោ កាមេ ន បដិសេវតិ។ យោ សីលវតំ ន បរាមសតិ។ យោ សក្កាយទិដ្ឋីនំ បហានាយ កាមេសុ យថាភូតំ អាទីនវំ បស្សតិ។ យេន ច តេ ធម្មេ បដិសេវតិ។ យញ្ច តប្បច្ចយា តិដ្ឋតិ ព្រាហ្មណោតិ អរហំ កិរ។ តត្ថ អរហំ តស្ស បារង្គតោ ហោតិ, បារង្គតស្ស ថលេ តិដ្ឋតិ សោបាទិសេសា និព្ពានធាតុ។ អនុសោតគាមិនីតិ ទស្សនប្បហាតព្ពានំ សំយោជនានំ អប្បហានមាហ។ បដិសោតគាមិនីតិ ផលេ ទិដ្ឋេកដ្ឋានញ្ច កិលេសានំ បហានមាហ, ឋិតត្តេន បញ្ចន្នំ ឱរម្ភាគិយានំ សំយោជនានំ បហានមាហ។ តត្ថ អនុសោតគាមិនា មគ្គរូបិមាហ។ បដិសោតគាមិនា ឋិតត្តេន ច មគ្គមិតិមាហ។ បារង្គតេន សាវកា អសេក្ខា ច សម្មាសម្ពុទ្ធា ច វុត្តា។ អនុសោតគាមិនា សក្កាយសមុទយគាមិនិំ បដិបទមាហ។ បដិសោតគាមិនា ឋិតត្តេន សក្កាយនិរោធគាមិនិំ បដិបទមាហ។ បារង្គតេន ទស អសេក្ខា អរហន្តា ធម្មា វុត្តា។ អយំ សុត្តត្ថោ។

Tattha yo anusotagāmī ayaṃ kāme sevati. Pāpañca kammaṃ karoti yāva kāme paṭisevati . Idaṃ lobho akusalamūlaṃ, so yeva taṇhā, so tehi kāmehi vuyhati anusotagāmīti vuccati. Yo puggalo tāhi gamito tappaccayā tassa hetu akusalakammaṃ karoti kāyena ca vācāya ca, ayaṃ vuccati pāpakammaṃ karotīti. Tassa tīṇi sotāni sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso. Imehi tīhi sotehi tividhadhātuyaṃ uppajjati kāmadhātuyaṃ rūpadhātuyaṃ arūpadhātuyaṃ. Tena paṭipakkhena yo kāme na paṭisevati. Yo sīlavataṃ na parāmasati. Yo sakkāyadiṭṭhīnaṃ pahānāya kāmesu yathābhūtaṃ ādīnavaṃ passati. Yena ca te dhamme paṭisevati. Yañca tappaccayā tiṭṭhati brāhmaṇoti arahaṃ kira. Tattha arahaṃ tassa pāraṅgato hoti, pāraṅgatassa thale tiṭṭhati sopādisesā nibbānadhātu. Anusotagāminīti dassanappahātabbānaṃ saṃyojanānaṃ appahānamāha. Paṭisotagāminīti phale diṭṭhekaṭṭhānañca kilesānaṃ pahānamāha, ṭhitattena pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānamāha. Tattha anusotagāminā maggarūpimāha. Paṭisotagāminā ṭhitattena ca maggamitimāha. Pāraṅgatena sāvakā asekkhā ca sammāsambuddhā ca vuttā. Anusotagāminā sakkāyasamudayagāminiṃ paṭipadamāha. Paṭisotagāminā ṭhitattena sakkāyanirodhagāminiṃ paṭipadamāha. Pāraṅgatena dasa asekkhā arahantā dhammā vuttā. Ayaṃ suttattho.

១១៣. តត្ថ កតមា ទេសនា? ឥមស្មិំ ហិ សុត្តេ ចត្តារិ អរិយសច្ចានិ ទេសិតានិ។ តេធាតុកលោកសមតិក្កមនញ្ច។

113. Tattha katamā desanā? Imasmiṃ hi sutte cattāri ariyasaccāni desitāni. Tedhātukalokasamatikkamanañca.

តត្ថ កតមោ វិចយោ ហារោ? យោ កាមេ បដិសេវតិ បាបំ ⁹¹ ករេយ្យាតិ យោ ច កាមេ ន បដិសេវតិ សោ បាបកម្មំ ន ករេយ្យាតិ យោ ច ឥមេហិ ទ្វីហិ ភូមីហិ ឧត្តិណ្ណោ បារង្គតោតិ យា វីមំសា អយំ វិចយោ។

Tattha katamo vicayo hāro? Yo kāme paṭisevati pāpaṃ ⁹² kareyyāti yo ca kāme na paṭisevati so pāpakammaṃ na kareyyāti yo ca imehi dvīhi bhūmīhi uttiṇṇo pāraṅgatoti yā vīmaṃsā ayaṃ vicayo.

យុត្តីតិ យុជ្ជតិ សុត្តេសុ, នាយុជ្ជតីតិ យា វីមំសាយ, អយំ យុត្តិ។ បទដ្ឋានោតិ អនុសោតគាមិនា សត្តន្នំ សំយោជនានំ បទដ្ឋានំ។ អកុសលស្ស កិរិយា អកុសលស្ស មូលានំ បទដ្ឋានំ។ បដិសោតគាមិនា យថាភូតទស្សនស្ស បទដ្ឋានំ។ ឋិតត្តេន អសំហារិយាយ ⁹³ បទដ្ឋានំ។ បារង្គតោតិ កទាចិ ភូមិយា បទដ្ឋានំ។

Yuttīti yujjati suttesu, nāyujjatīti yā vīmaṃsāya, ayaṃ yutti. Padaṭṭhānoti anusotagāminā sattannaṃ saṃyojanānaṃ padaṭṭhānaṃ. Akusalassa kiriyā akusalassa mūlānaṃ padaṭṭhānaṃ. Paṭisotagāminā yathābhūtadassanassa padaṭṭhānaṃ. Ṭhitattena asaṃhāriyāya ⁹⁴ padaṭṭhānaṃ. Pāraṅgatoti kadāci bhūmiyā padaṭṭhānaṃ.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ ហារោ? យោ អនុសោតំ គច្ឆតិ តណ្ហាវសេន។ សព្ពេសម្បិ កិលេសានំ វសេន គច្ឆតិ។ យោ បដិសោតំ វាយមតិ។ តណ្ហាយ សព្ពេសម្បិ សោ កិលេសានំ វាយមតិ បដិសោតំ។ យោ អត្តនា ឋិតោ កាយេនបិ សោ ឋិតោ វាចាចិត្តេនបិ សោ ឋិតោ។ អយំ លក្ខណោ ហារោ។

Tattha katamo lakkhaṇo hāro? Yo anusotaṃ gacchati taṇhāvasena. Sabbesampi kilesānaṃ vasena gacchati. Yo paṭisotaṃ vāyamati. Taṇhāya sabbesampi so kilesānaṃ vāyamati paṭisotaṃ. Yo attanā ṭhito kāyenapi so ṭhito vācācittenapi so ṭhito. Ayaṃ lakkhaṇo hāro.

តត្ថ កតមោ ចតុព្យូហោ? ឥធ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ អនុសោតគាមិនិយា បដិបទាយ នាភិរមិស្សន្តិ, តេ បដិសោតំ វាយមិស្សន្តីតិ យាវ កទាចិ ភូមិយំ, អយំ អធិប្បាយោ។ អាវដ្ដោតិ ឥធ សុត្តេ ចត្តារិ សុត្តានិ ទេសិតានិ។

Tattha katamo catubyūho? Idha sutte bhagavato ko adhippāyo? Ye anusotagāminiyā paṭipadāya nābhiramissanti, te paṭisotaṃ vāyamissantīti yāva kadāci bhūmiyaṃ, ayaṃ adhippāyo. Āvaṭṭoti idha sutte cattāri suttāni desitāni.

តត្ថ កតមោ វិភត្តិ ហារោ? យោ កាមេ បដិសេវតិ បាបញ្ច កម្មំ ករោតិ។ សោ អនុសោតគាមីតិ ន ឯកំសេន សោតាបន្នោបិ កាមេ បដិសេវតិ។ តំ ភាគិយញ្ច បាបកម្មំ ករោតិ។ កិញ្ចាបិ សេក្ខោបិ ករេយ្យ បាបំ យថា សុត្តេ និទ្ទិដ្ឋោ ន ច សោ អនុសោតគាមី, ឥទំ វិភជ្ជព្យាករណីយំ។ ន ច កាមេ បដិសេវតិ ន ច បាបកម្មំ ករោតិ បដិសោតគាមី ន ច ឯកំសេន សព្ពេ ពាហិរកោ កាមេសុ វីតរាគោ ន ច កាមេ បដិសេវតិ, តេន ច បាបកម្មំ ករោតិ អនុសោតគាមី បដិសោតគាមី, អយំ វិភត្តិ។

Tattha katamo vibhatti hāro? Yo kāme paṭisevati pāpañca kammaṃ karoti. So anusotagāmīti na ekaṃsena sotāpannopi kāme paṭisevati. Taṃ bhāgiyañca pāpakammaṃ karoti. Kiñcāpi sekkhopi kareyya pāpaṃ yathā sutte niddiṭṭho na ca so anusotagāmī, idaṃ vibhajjabyākaraṇīyaṃ. Na ca kāme paṭisevati na ca pāpakammaṃ karoti paṭisotagāmī na ca ekaṃsena sabbe bāhirako kāmesu vītarāgo na ca kāme paṭisevati, tena ca pāpakammaṃ karoti anusotagāmī paṭisotagāmī, ayaṃ vibhatti.

តត្ថ កតមោ បរិវត្តនោ ហារោ? និទ្ទិដ្ឋោ បដិបក្ខោ។ វេវចនោតិ កាមេសុ វត្ថុកាមាបិ កិលេសកាមាបិ រូបសទ្ទគន្ធរសផស្សបុត្តទារទាសកម្មករបោរិសញ្ច បរិគ្គហា។

Tattha katamo parivattano hāro? Niddiṭṭho paṭipakkho. Vevacanoti kāmesu vatthukāmāpi kilesakāmāpi rūpasaddagandharasaphassaputtadāradāsakammakaraporisañca pariggahā.

បញ្ញត្តីតិ សព្ពេ បុថុជ្ជនា ឯកត្តាយ បញ្ញត្តា។ អនុសោតគាមីតិ កិលេសសមុទាចារបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា។ យេ បន សេក្ខា បុគ្គលា, តេ និព្ពានបញ្ញត្តិយា ⁹⁵ បញ្ញត្តា។ យេ បន អនាគាមី, តេ អសំហារិយ បញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា, អយំ បញ្ញត្តិ។

Paññattīti sabbe puthujjanā ekattāya paññattā. Anusotagāmīti kilesasamudācārapaññattiyā paññattā. Ye pana sekkhā puggalā, te nibbānapaññattiyā ⁹⁶ paññattā. Ye pana anāgāmī, te asaṃhāriya paññattiyā paññattā, ayaṃ paññatti.

ឱតរណោតិ យោ អនុសោតគាមី, សោ ទុក្ខំ។ យេ តស្ស ធម្មា, តេ ទុក្ខស្ស សមុទយោ។ យំ រូបំ, អយំ រូបក្ខន្ធោ, ឯវំ បញ្ចបិ ខន្ធា បដិច្ចសមុប្បាទោ, តេ កិលេសា សង្ខារក្ខន្ធបរិយាបន្នា ធម្មាយតនំ ធម្មធាតុ ឥន្ទ្រិយេសុ ច បញ្ញត្តា។

Otaraṇoti yo anusotagāmī, so dukkhaṃ. Ye tassa dhammā, te dukkhassa samudayo. Yaṃ rūpaṃ, ayaṃ rūpakkhandho, evaṃ pañcapi khandhā paṭiccasamuppādo, te kilesā saṅkhārakkhandhapariyāpannā dhammāyatanaṃ dhammadhātu indriyesu ca paññattā.

សោធនោតិ យេនារម្ភេន ឥទំ សុត្តំ ទេសិតំ, សោ អារម្ភោ សព្ពោ សុទ្ធោ។

Sodhanoti yenārambhena idaṃ suttaṃ desitaṃ, so ārambho sabbo suddho.

អធិដ្ឋានោតិ បដិសោតគាមិនា សព្ពេ សោតាបន្នា ឯកត្តេន វា និទ្ទិដ្ឋា រាគានុសយបដិសោតគាមិនោ សេក្ខាវ មគ្គោ ច សេក្ខោ ច បុគ្គលោ ឋិតត្តោតិ។

Adhiṭṭhānoti paṭisotagāminā sabbe sotāpannā ekattena vā niddiṭṭhā rāgānusayapaṭisotagāmino sekkhāva maggo ca sekkho ca puggalo ṭhitattoti.

វីតរាគោ ឯកត្តាយ បញ្ញត្តោ។ បារង្គតោតិ សព្ពេ អរហន្តោ សព្ពេ បច្ចេកពុទ្ធា សម្មាសម្ពុទ្ធា ច ឯកត្តាយ បញ្ញត្តា។

Vītarāgo ekattāya paññatto. Pāraṅgatoti sabbe arahanto sabbe paccekabuddhā sammāsambuddhā ca ekattāya paññattā.

បរិក្ខារោតិ អនុសោតគាមិនោ បាបមិត្តបច្ចយោ កាមបរិយុដ្ឋានំ ហេតុ។ បដិសោតគាមិនោ ទ្វេ ហេតូ ទ្វេ បច្ចយា ច យាវ សម្មាទិដ្ឋិយា ឧប្បាទាយទិដ្ឋិ ⁹⁷, តស្ស បដិលទ្ធមគ្គោ ហេតុ អារម្ភោ បច្ចយោ កាយិកោ ចេតសិកស្ស កោដ្ឋាសោ ច។ សមារោបនោតិ វិភត្តិ ឥទំ សុត្តំ នត្ថិ សមារោបនាយ ភូមិ។

Parikkhāroti anusotagāmino pāpamittapaccayo kāmapariyuṭṭhānaṃ hetu. Paṭisotagāmino dve hetū dve paccayā ca yāva sammādiṭṭhiyā uppādāyadiṭṭhi ⁹⁸, tassa paṭiladdhamaggo hetu ārambho paccayo kāyiko cetasikassa koṭṭhāso ca. Samāropanoti vibhatti idaṃ suttaṃ natthi samāropanāya bhūmi.

១១៤. បញ្ចានិសំសា សោតានុគតានំ ធម្មានំ ⁹⁹ យាវ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធានំ សុត្តំ វិត្ថារេន កាតព្ពំ។ យុញ្ជតោ ឃដេន្តស្ស វាយមតោ គិលានោ មរណកាលេ ទេវភូតោ បច្ចេកពោធិំ បាបុណាតិ។ សោតានុគតាតិ សទ្ធម្មស្សវនេន កតំ ហោតិ។ ន ច អធិបញ្ញាធម្មវិបស្សនាយ តស្ស ចិត្តំ តសិតំ ហោតិ, ន ច អនិព្ពិទ្ធត្តំ, ឥទំ ច សុត្តំ បញ្ចន្នំ បុគ្គលានំ ទេសិតំ, សទ្ធានុសារិនោ មុទិន្ទ្រិយស្ស តិក្ខិន្ទ្រិយស្ស ច ធម្មានុសារិនោ តិក្ខិន្ទ្រិយស្ស មុទិន្ទ្រិយស្ស ច។ យោ បន មោហចរិតោ បុគ្គលោ ន សក្កោតិ យុញ្ជិតុំ ឃដិតុំ វាយមិតុំ យថាភូតំ យថាសមាធិកា វិមុត្តិ តំ ខណំ តំ លយំ តំ មុហុត្តំ ផលំ ទស្សេតិ។ សាធុ បរិហាយតិ បរោ តំ ទុយ្ហតិ, នោ តុ សុខអវិបាកិនី ភវតិ ។ តស្ស ទិដ្ឋេ យេវ ច ធម្មេ ឧបបជ្ជអបរាបរិយវេទនីយំ។ តត្ថ យោ បុគ្គលោ ធម្មានុសារី តស្ស យទិ សោតានុគតា ធម្មា ហោន្តិ សោ យុញ្ជន្តោ បាបុណាតិ។ យោ ធម្មានុសារី មុទិន្ទ្រិយោ, សោ គិលានោ បាបុណាតិ។ យោ សទ្ធានុសារី តិក្ខិន្ទ្រិយោ, សោ មរណកាលសមយេ បាបុណាតិ។ យោ មុទិន្ទ្រិយោ, សោ ទេវភូតោ បាបុណាតិ។ យទា ទេវភូតោ ន បាបុណាតិ, ន សោ តេនេវ ធម្មរាគេន តាយ ធម្មនន្ទិយា បច្ចេកពោធិំ បាបុណាតិ។ យោ សោតានុគតេសុ យុញ្ជតិ ឃដេតិ វាយមតិ, សោ បុព្ពាបន្នេន វិសេសំ សញ្ជានាតិ, សញ្ជានន្តោ បាបុណាតិ។ សចេ បន គិលានស្ស មនសិការោ ហោតិ, តត្ថ យុញ្ជន្តោ បាបុណាតិ។ សចេ បនស្ស មរណកាលេ សំវិគ្គោ ហោតិ, តត្ថ យុញ្ជន្តោ បាបុណាតិ។ សចេ បន ន កត្ថចិ ¹⁰⁰ សំវេគោ ហោតិ, តស្ស ទេវភូតស្ស សុខិនោ ធម្មភូតា បាទា ឯវំ អវិលបតិ។ សោ ឯវំ ជានាតិ ‘‘អយំ សោ ធម្មវិនយោ យត្ថ មយំ បុព្ពេ មនុស្សភូតា ព្រហ្មចរិយំ ចរិម្ហា’’តិ។ អថ ទេវភូតោ បាបុណាតិ។ ទិព្ពេសុ វា បញ្ចសុ កាមគុណេសុ អជ្ឈោសិតោ ហោតិ បមាទវិហារី, សោ តេន កុសលមូលេន បច្ចេកពោធិំ បាបុណាតិ។

114. Pañcānisaṃsā sotānugatānaṃ dhammānaṃ ¹⁰¹ yāva diṭṭhiyā suppaṭividdhānaṃ suttaṃ vitthārena kātabbaṃ. Yuñjato ghaṭentassa vāyamato gilāno maraṇakāle devabhūto paccekabodhiṃ pāpuṇāti. Sotānugatāti saddhammassavanena kataṃ hoti. Na ca adhipaññādhammavipassanāya tassa cittaṃ tasitaṃ hoti, na ca anibbiddhattaṃ, idaṃ ca suttaṃ pañcannaṃ puggalānaṃ desitaṃ, saddhānusārino mudindriyassa tikkhindriyassa ca dhammānusārino tikkhindriyassa mudindriyassa ca. Yo pana mohacarito puggalo na sakkoti yuñjituṃ ghaṭituṃ vāyamituṃ yathābhūtaṃ yathāsamādhikā vimutti taṃ khaṇaṃ taṃ layaṃ taṃ muhuttaṃ phalaṃ dasseti. Sādhu parihāyati paro taṃ duyhati, no tu sukhaavipākinī bhavati . Tassa diṭṭhe yeva ca dhamme upapajjaaparāpariyavedanīyaṃ. Tattha yo puggalo dhammānusārī tassa yadi sotānugatā dhammā honti so yuñjanto pāpuṇāti. Yo dhammānusārī mudindriyo, so gilāno pāpuṇāti. Yo saddhānusārī tikkhindriyo, so maraṇakālasamaye pāpuṇāti. Yo mudindriyo, so devabhūto pāpuṇāti. Yadā devabhūto na pāpuṇāti, na so teneva dhammarāgena tāya dhammanandiyā paccekabodhiṃ pāpuṇāti. Yo sotānugatesu yuñjati ghaṭeti vāyamati, so pubbāpannena visesaṃ sañjānāti, sañjānanto pāpuṇāti. Sace pana gilānassa manasikāro hoti, tattha yuñjanto pāpuṇāti. Sace panassa maraṇakāle saṃviggo hoti, tattha yuñjanto pāpuṇāti. Sace pana na katthaci ¹⁰² saṃvego hoti, tassa devabhūtassa sukhino dhammabhūtā pādā evaṃ avilapati. So evaṃ jānāti ‘‘ayaṃ so dhammavinayo yattha mayaṃ pubbe manussabhūtā brahmacariyaṃ carimhā’’ti. Atha devabhūto pāpuṇāti. Dibbesu vā pañcasu kāmaguṇesu ajjhosito hoti pamādavihārī, so tena kusalamūlena paccekabodhiṃ pāpuṇāti.

យា បរតោឃោសេន វចសា សុបរិចិតា, អយំ សុតមយី បញ្ញា។ យេ បន ធម្មា ហោន្តិ មនសា អនុបេក្ខិតា, អយំ ចិន្តាមយី បញ្ញា។ យំ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា, អយំ ភាវនាមយី បញ្ញា ។ យំ សោតានុគតា វចសា បរិចិតា ហោន្តិ, សោ ច ទិដ្ឋេ យេវ ធម្មេ បរិនិព្ពាយី, អយំ អរហំ បុគ្គលោ។ យោ ឧបបជ្ជតិ ទេវភូតោ បាបុណាតិ, តត្ថ ច បរិនិព្ពាយតិ, អយំ អនាគាមី។ យោ តេន កុសលមូលេន បច្ចេកពោធិំ បាបុណាតិ, អយំ បុព្ពយោគសម្ភារសម្ភូតោ បុគ្គលោ។

Yā paratoghosena vacasā suparicitā, ayaṃ sutamayī paññā. Ye pana dhammā honti manasā anupekkhitā, ayaṃ cintāmayī paññā. Yaṃ diṭṭhiyā suppaṭividdhā, ayaṃ bhāvanāmayī paññā . Yaṃ sotānugatā vacasā paricitā honti, so ca diṭṭhe yeva dhamme parinibbāyī, ayaṃ arahaṃ puggalo. Yo upapajjati devabhūto pāpuṇāti, tattha ca parinibbāyati, ayaṃ anāgāmī. Yo tena kusalamūlena paccekabodhiṃ pāpuṇāti, ayaṃ pubbayogasambhārasambhūto puggalo.

សោតានុគតា ធម្មាតិ បឋមំ វិមុត្តាយតនំ, វចសា បរិចិតាតិ ទុតិយំ តតិយញ្ច វិមុត្តាយតនំ, មនសា អនុបេក្ខិតាតិ ចតុត្ថំ វិមុត្តាយតនំ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធាតិ បញ្ចមំ វិមុត្តាយតនំ។

Sotānugatā dhammāti paṭhamaṃ vimuttāyatanaṃ, vacasā paricitāti dutiyaṃ tatiyañca vimuttāyatanaṃ, manasā anupekkhitāti catutthaṃ vimuttāyatanaṃ diṭṭhiyā suppaṭividdhāti pañcamaṃ vimuttāyatanaṃ.

សោតានុគតាយ វិមុត្តិយា វចសា យា វាចា សុប្បដិវិទ្ធា អនុបុព្ពធម្មស្ស សោតេន សុត្វា សីលក្ខន្ធេ បរិបូរេតិ, មនសា អនុបេក្ខិតា សមាធិក្ខន្ធំ បរិបូរេតិ, ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធា បញ្ញាក្ខន្ធំ បរិបូរេតិ។

Sotānugatāya vimuttiyā vacasā yā vācā suppaṭividdhā anupubbadhammassa sotena sutvā sīlakkhandhe paripūreti, manasā anupekkhitā samādhikkhandhaṃ paripūreti, diṭṭhiyā suppaṭividdhā paññākkhandhaṃ paripūreti.

សោតានុគតា ធម្មា ពហុស្សុតា ហោន្តីតិ វិត្ថារេន កាតព្ពំ។ ឥទំ បឋមំ សទ្ធាបទានំ មនសា អនុបេក្ខិតាតិ បដិសល្លានពហុលោ វិហរតិ, វិត្ថារេន កាតព្ពំ។ ឥទំ ទុតិយំ សទ្ធាបទានំ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធាតិ អនាសវា ចេតោវិមុត្តិយា នាបរំ ឥត្ថត្តាយាតិ បជានាតីតិ។ ឥទំ តតិយំ សទ្ធាបទានំ។

Sotānugatā dhammā bahussutā hontīti vitthārena kātabbaṃ. Idaṃ paṭhamaṃ saddhāpadānaṃ manasā anupekkhitāti paṭisallānabahulo viharati, vitthārena kātabbaṃ. Idaṃ dutiyaṃ saddhāpadānaṃ diṭṭhiyā suppaṭividdhāti anāsavā cetovimuttiyā nāparaṃ itthattāyāti pajānātīti. Idaṃ tatiyaṃ saddhāpadānaṃ.

សោតានុគតា ធម្មាតិ សេក្ខំ សត្ថា ទស្សេតិ។ មនសា អនុបេក្ខិតាតិ អរហត្តំ សត្ថា ទស្សេតិ។ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធាតិ តថាគតំ អរហន្តំ សម្មាសម្ពុទ្ធំ សត្ថា ទស្សេតិ។

Sotānugatā dhammāti sekkhaṃ satthā dasseti. Manasā anupekkhitāti arahattaṃ satthā dasseti. Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti tathāgataṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ satthā dasseti.

សោតានុគតា ធម្មាតិ កាមានំ និស្សរណំ ទស្សេតិ។ មនសា អនុបេក្ខិតាតិ រូបធាតុយា និស្សរណំ ទស្សេតិ។ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធាតិ តេធាតុកានំ និស្សរណំ ទស្សេតិ។ អយំ សុត្តត្ថោ។

Sotānugatā dhammāti kāmānaṃ nissaraṇaṃ dasseti. Manasā anupekkhitāti rūpadhātuyā nissaraṇaṃ dasseti. Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti tedhātukānaṃ nissaraṇaṃ dasseti. Ayaṃ suttattho.

១១៥. តត្ថ កតមោ ទេសនាហារោ? ឥមម្ហិ សុត្តេ តយោ ឯសនា ទេសិតា សោតានុគតេហិ ធម្មេហិ វចសា បរិចិតេហិ កាមេសនាយ សមថមគ្គោ។ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធេហិ ព្រហ្មចរិយេសនាយ សមថមគ្គោ។

115. Tattha katamo desanāhāro? Imamhi sutte tayo esanā desitā sotānugatehi dhammehi vacasā paricitehi kāmesanāya samathamaggo. Diṭṭhiyā suppaṭividdhehi brahmacariyesanāya samathamaggo.

វិចយោតិ យថា សុត្តំ មនសិករោន្តោ វិចិនន្តោ សុតមយិបញ្ញំ បដិលភតិ។ យថា ច សោ មនសិករោតីតិ យថា សុតធម្មា តទា ចិន្តាមយិបញ្ញំ បដិលភតិ។ យថា ទិដ្ឋេវ ធម្មេ មនសិករោតិ តទា ភាវនាមយិបញ្ញំ បដិលភតិ។ អយំ វិចយោ។

Vicayoti yathā suttaṃ manasikaronto vicinanto sutamayipaññaṃ paṭilabhati. Yathā ca so manasikarotīti yathā sutadhammā tadā cintāmayipaññaṃ paṭilabhati. Yathā diṭṭheva dhamme manasikaroti tadā bhāvanāmayipaññaṃ paṭilabhati. Ayaṃ vicayo.

សុតេន សុតមយិបញ្ញំ បដិលភតិ។ ចិន្តាយ ចិន្តាមយិបញ្ញំ ភាវនាយ ភាវនាមយិបញ្ញំ បដិលភតិ។ អត្ថិ ឯសា យុត្តិ។

Sutena sutamayipaññaṃ paṭilabhati. Cintāya cintāmayipaññaṃ bhāvanāya bhāvanāmayipaññaṃ paṭilabhati. Atthi esā yutti.

បទដ្ឋានោតិ សោតានុគតា ធម្មាតិ ធម្មស្សវនស្ស បទដ្ឋានំ។ វចសា បរិចិតាតិ យុញ្ជនាយ បទដ្ឋានំ។ មនសា អនុបេក្ខិតាតិ ធម្មានុធម្មាយ វិបស្សនាយ បទដ្ឋានំ។ ទិដ្ឋិយា អនុបេក្ខិតាតិ បញ្ញាយបិ អនុបេក្ខិតា ទិដ្ឋិយាបិ អនុបេក្ខិតា។

Padaṭṭhānoti sotānugatā dhammāti dhammassavanassa padaṭṭhānaṃ. Vacasā paricitāti yuñjanāya padaṭṭhānaṃ. Manasā anupekkhitāti dhammānudhammāya vipassanāya padaṭṭhānaṃ. Diṭṭhiyā anupekkhitāti paññāyapi anupekkhitā diṭṭhiyāpi anupekkhitā.

ចតុព្យូហោតិ ឥមម្ហិ សុត្តេ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ ឥមាហិ ទ្វីហិ បញ្ញាហិ សមន្នាគតា តេហិ…។

Catubyūhoti imamhi sutte bhagavato ko adhippāyo? Ye imāhi dvīhi paññāhi samannāgatā tehi….

ស និព្ពុតោតិ មគ្គផលំ អនុបាទិសេសញ្ច និព្ពានធាតុំ មន្តេតិ, ទានេន ឱឡារិកានំ កិលេសានំ បហានំ មន្តេតិ។ សីលេន មជ្ឈិមានំ, បញ្ញាយ សុខុមកិលេសានំ មន្តេតិ, រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ កតា ច ភូមិ។

Sa nibbutoti maggaphalaṃ anupādisesañca nibbānadhātuṃ manteti, dānena oḷārikānaṃ kilesānaṃ pahānaṃ manteti. Sīlena majjhimānaṃ, paññāya sukhumakilesānaṃ manteti, rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti katā ca bhūmi.

ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, សំយមតោ វេរំ ន ចីយតិ;

Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyati;

កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ មគ្គោ វុត្តោ;

Kusalo ca jahāti pāpakanti maggo vutto;

រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ មគ្គផលមាហ។

Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti maggaphalamāha.

ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, សំយមតោតិ តីហិ បទេហិ លោកិកំ កុសលមូលំ វុត្តំ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ លោកុត្តរំ កុសលមូលំ វុត្តំ។

Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamatoti tīhi padehi lokikaṃ kusalamūlaṃ vuttaṃ. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti lokuttaraṃ kusalamūlaṃ vuttaṃ.

ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ បុថុជ្ជនភូមិំ មន្តេតិ។ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ សេក្ខភូមិំ មន្តេតិ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ អសេក្ខភូមិ វុត្តា។

Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyatīti puthujjanabhūmiṃ manteti. Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhabhūmiṃ manteti. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhabhūmi vuttā.

ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ មគ្គនិយា បដិបទា វុត្តា។ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ សេក្ខវិមុត្តិ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ អសេក្ខវិមុត្តិ។

Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyatīti magganiyā paṭipadā vuttā. Kusalo ca jahāti pāpakanti sekkhavimutti. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti asekkhavimutti.

ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ ទានកថំ សីលកថំ មគ្គកថំ លោកិកានំ ធម្មានំ ទេសនមាហ។ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ លោកេ អាទីនវានុបស្សនា។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ សាមុក្កំសិកាយ ធម្មទេសនាយបិ បដិវិទ្ធា។

Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyatīti dānakathaṃ sīlakathaṃ maggakathaṃ lokikānaṃ dhammānaṃ desanamāha. Kusalo ca jahāti pāpakanti loke ādīnavānupassanā. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti sāmukkaṃsikāya dhammadesanāyapi paṭividdhā.

ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ បាណានំ អភយទានេន បាណាតិបាតា វេរមណិសត្តានំ អភយំ ទេតិ។ ឯវំ សព្ពានិ សិក្ខាបទានិ កាតព្ពានិ។ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ សីលេ បតិដ្ឋាយ ចិត្តំ សំយមេតិ, តស្ស សំយមតោ បារិបូរិំ គច្ឆតិ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ ទ្វេ វិមុត្តិយោ។ អយំ សុត្តនិទ្ទេសោ។

Dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti pāṇānaṃ abhayadānena pāṇātipātā veramaṇisattānaṃ abhayaṃ deti. Evaṃ sabbāni sikkhāpadāni kātabbāni. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti sīle patiṭṭhāya cittaṃ saṃyameti, tassa saṃyamato pāripūriṃ gacchati. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti dve vimuttiyo. Ayaṃ suttaniddeso.

១១៦. តត្ថ កតមា ទេសនា? ឥមម្ហិ សុត្តេ កិំ ទេសិតំ? ទ្វេ សុគតិយោ ទេវា ច មនុស្សា ច, ទិព្ពា ច បញ្ចកាមគុណា, មានុស្សកា ច។ ទ្វីហិ បទេហិ និទ្ទេសោ។ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, សំយមតោ វេរំ ន ចីយតិ, កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ មគ្គោ វុត្តោ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ ទ្វេ និព្ពានធាតុយោ ទេសិតា សោបាទិសេសា ច អនុបាទិសេសា ច។ អយំ ទេសនា។

116. Tattha katamā desanā? Imamhi sutte kiṃ desitaṃ? Dve sugatiyo devā ca manussā ca, dibbā ca pañcakāmaguṇā, mānussakā ca. Dvīhi padehi niddeso. Dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyati, kusalo ca jahāti pāpakanti maggo vutto. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti dve nibbānadhātuyo desitā sopādisesā ca anupādisesā ca. Ayaṃ desanā.

វិចយោតិ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ ឥមិនា បឋមេន បទេន ទានមយិកបុញ្ញកិរិយវត្ថុ វុត្តំ។ តេនស្ស អានន្តរិយានំ កុសលានំ ធម្មានំ។ ទុតិយេន បទេន… យន្តិ, និយ្យានិកំ សាសនន្តិ, អយំ អធិប្បាយោ។ អស្សវនេន ច អមនសិការេន ច អប្បដិវេធេន ច សក្កាយសមុទយគាមិនី បដិបទា វុត្តា។ សវនេន ច មនសិការេន ច បដិវេធេន ច សក្កាយនិរោធគាមិនី បដិបទា វុត្តា។ អយំ អាវដ្ដោ។

Vicayoti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti iminā paṭhamena padena dānamayikapuññakiriyavatthu vuttaṃ. Tenassa ānantariyānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ. Dutiyena padena… yanti, niyyānikaṃ sāsananti, ayaṃ adhippāyo. Assavanena ca amanasikārena ca appaṭivedhena ca sakkāyasamudayagāminī paṭipadā vuttā. Savanena ca manasikārena ca paṭivedhena ca sakkāyanirodhagāminī paṭipadā vuttā. Ayaṃ āvaṭṭo.

វិភត្តីតិ ឯកំសព្យាករណីយោ។ នត្ថិ តត្ថ វិភត្តិយា ភូមិ។ បរិវត្តនាតិ យេ បញ្ចានិសំសា, តេ បញ្ចាទិនា បដិបក្ខេន តេនេវ ទិដ្ឋេវ ធម្មេ បាបុណាតិ, តំ ឧបបជ្ជមានា អបរោ បរិយាយោ។

Vibhattīti ekaṃsabyākaraṇīyo. Natthi tattha vibhattiyā bhūmi. Parivattanāti ye pañcānisaṃsā, te pañcādinā paṭipakkhena teneva diṭṭheva dhamme pāpuṇāti, taṃ upapajjamānā aparo pariyāyo.

វេវចនន្តិ សោតានុគតា ធម្មាតិ យំ សុត្តំ ទិដ្ឋម្បិ បញ្ញិន្ទ្រិយំ វិញ្ញត្តម្បិ ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធម្បិ វិភាវិតម្បិ។

Vevacananti sotānugatā dhammāti yaṃ suttaṃ diṭṭhampi paññindriyaṃ viññattampi diṭṭhiyā suppaṭividdhampi vibhāvitampi.

បញ្ញត្តីតិ សោតានុគតាធម្មាតិ ទេសនា អវិជ្ជាបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ មនសិការោ បាមោជ្ជបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តោ, ទិដ្ឋធម្មាបិ អានិសំសបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តា។

Paññattīti sotānugatādhammāti desanā avijjāpaññattiyā paññattaṃ. Manasikāro pāmojjapaññattiyā paññatto, diṭṭhadhammāpi ānisaṃsapaññattiyā paññattā.

ឱតរណោតិ តិស្សោ បញ្ញា វចសា បរិចិតេសុ សុតមយីបញ្ញា មនសា អនុបេក្ខិតេសុ ចិន្តាមយីបញ្ញា ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធាសុ ភាវនាមយីបញ្ញា។ ឥមានិ អរិយសច្ចានិ ឥន្ទ្រិយានិ វិជ្ជុប្បាទា អវិជ្ជានិរោធោ បដិច្ចសមុប្បាទោ ឥន្ទ្រិយេសុ តីណិ ឥន្ទ្រិយានិ, អាយតនេសុ ធម្មាយតនបរិយាបន្នា ធាតូសុ ធម្មធាតុបរិយាបន្នាតិ។ សោធនោតិ យោ អារម្ភោ សុត្តស្ស បវេសោ និយុត្តោ។

Otaraṇoti tisso paññā vacasā paricitesu sutamayīpaññā manasā anupekkhitesu cintāmayīpaññā diṭṭhiyā suppaṭividdhāsu bhāvanāmayīpaññā. Imāni ariyasaccāni indriyāni vijjuppādā avijjānirodho paṭiccasamuppādo indriyesu tīṇi indriyāni, āyatanesu dhammāyatanapariyāpannā dhātūsu dhammadhātupariyāpannāti. Sodhanoti yo ārambho suttassa paveso niyutto.

អធិដ្ឋានោតិ បញ្ចានិសំសាតិ វេមត្តតាយ បញ្ញត្តា អានិសំសា សោតា អនុគតាតិ វេមត្តតាយ អរិយវោហារោ បញ្ញត្តោ, ធម្មេ ច សវនន្តិ ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តំ។

Adhiṭṭhānoti pañcānisaṃsāti vemattatāya paññattā ānisaṃsā sotā anugatāti vemattatāya ariyavohāro paññatto, dhamme ca savananti ekattatāya paññattaṃ.

បរិក្ខារោតិ ធម្មស្សវនស្ស បយិរុបាសនា បច្ចយោ, សទ្ធា ហេតុ។ មនសា អនុបេក្ខិតាតិ អត្ថប្បដិសំវេទិតា បច្ចយោ, ធម្មប្បដិសំវេទិតា ហេតុ, ទិដ្ឋិយា សុប្បដិវិទ្ធាតិ សទ្ធម្មស្សវនញ្ច មនសិការោ ច បច្ចយោ, សុតមយី ចិន្តាមយី បញ្ញា ហេតុ។ សមារោបនោតិ វិភត្តំ សុត្តំ អបរោ បរិយាយោ និព្ពត្តិ ពលេ នត្ថិ។ តត្ថ សមារោបនាយ ភូមិ។

Parikkhāroti dhammassavanassa payirupāsanā paccayo, saddhā hetu. Manasā anupekkhitāti atthappaṭisaṃveditā paccayo, dhammappaṭisaṃveditā hetu, diṭṭhiyā suppaṭividdhāti saddhammassavanañca manasikāro ca paccayo, sutamayī cintāmayī paññā hetu. Samāropanoti vibhattaṃ suttaṃ aparo pariyāyo nibbatti bale natthi. Tattha samāropanāya bhūmi.

១១៧. តត្ថ កតមំ វាសនាភាគិយញ្ច និព្ពេធភាគិយញ្ច សុត្តំ? ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ គាថា។ ទទតោតិ ទានមយិកបុញ្ញកិរិយវត្ថុ វុត្តំ។ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ សីលមយិកបុញ្ញកិរិយវត្ថុ វុត្តំ។ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ លោភស្ស ច មោហស្ស ច ព្យាបាទស្ស ច បហានមាហ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ លោភស្ស ច មោហស្ស ច ព្យាបាទស្ស ច ឆន្ទរាគវិនយមាហាតិ។ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ គាថា អលោភោ កុសលមូលំ ភវតិ។ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ អទោសោ កុសលមូលំ ភវតិ។ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ អវេរា អសបត្តា អព្យាបាទតាយ សទា។ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ ញាណុប្បាទា អញ្ញាណនិរោធោ។ ចតុត្ថបទេន រាគទោសមោហក្ខយេន រាគវិរាគា ចេតោវិមុត្តិមោហក្ខយេន អវិជ្ជាវិរាគា បញ្ញាវិមុត្តិ, អយំ វិចយោ។

117. Tattha katamaṃ vāsanābhāgiyañca nibbedhabhāgiyañca suttaṃ? Dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti gāthā. Dadatoti dānamayikapuññakiriyavatthu vuttaṃ. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti sīlamayikapuññakiriyavatthu vuttaṃ. Kusalo ca jahāti pāpakanti lobhassa ca mohassa ca byāpādassa ca pahānamāha. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti lobhassa ca mohassa ca byāpādassa ca chandarāgavinayamāhāti. Dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti gāthā alobho kusalamūlaṃ bhavati. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti adoso kusalamūlaṃ bhavati. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti averā asapattā abyāpādatāya sadā. Kusalo ca jahāti pāpakanti ñāṇuppādā aññāṇanirodho. Catutthapadena rāgadosamohakkhayena rāgavirāgā cetovimuttimohakkhayena avijjāvirāgā paññāvimutti, ayaṃ vicayo.

យុត្តីតិ ទានេ ឋិតោ ឧភយំ ហិ បរិបូរេតិ។ មច្ឆរិយញ្ច បជហតិ។ បុញ្ញញ្ច បវឌ្ឍតិ។ អត្ថិ ឯសា យុត្តិ។

Yuttīti dāne ṭhito ubhayaṃ hi paripūreti. Macchariyañca pajahati. Puññañca pavaḍḍhati. Atthi esā yutti.

បទដ្ឋានន្តិ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ ចាគាធិដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ បញ្ញាធិដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ សច្ចាធិដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ ឧបសមាធិដ្ឋានស្ស បទដ្ឋានំ។ អយំ បទដ្ឋានោ។

Padaṭṭhānanti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti cāgādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti paññādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ kusalo ca jahāti pāpakanti saccādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti upasamādhiṭṭhānassa padaṭṭhānaṃ. Ayaṃ padaṭṭhāno.

តត្ថ កតមោ លក្ខណោ? ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតិ។ ទទតោបិ វេរំ ន ករិយាតិ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកំ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោ រូបក្ខយាបិ វេទនក្ខយាបិ, យេន រូបេន ទិដ្ឋំ, តេន តថាគតោ បញ្ញបេន្តោ បញ្ញបេយ្យ រូបស្ស ខយា វិរាគនិរោធាតិ ឯវំ បញ្ចក្ខន្ធា។

Tattha katamo lakkhaṇo? Dadato puññaṃ pavaḍḍhati saṃyamato veraṃ na cīyati. Dadatopi veraṃ na kariyāti kusalo ca jahāti pāpakaṃ rāgadosamohakkhayā sa nibbuto rūpakkhayāpi vedanakkhayāpi, yena rūpena diṭṭhaṃ, tena tathāgato paññapento paññapeyya rūpassa khayā virāganirodhāti evaṃ pañcakkhandhā.

ចតុព្យូហោ ឥធ ភគវតោ កោ អធិប្បាយោ? យេ មហាភោគានំ បត្ថយិស្សន្តិ? តេ ទានំ ទស្សន្តិ បរិស្សយបហានាយ, យេ អវេរាភិឆន្ទកា, តេ បញ្ច វេរានិ បជហិស្សន្តិ, យេ កុសលាភិឆន្ទកា, តេ អដ្ឋង្គិកំ មគ្គំ ភាវេស្សន្តិ អដ្ឋន្នំ មិច្ឆត្តានំ បហានាយ។ យេ និព្ពាយិតុកាមា, តេ រាគទោសមោហំ បជហិស្សន្តីតិ អយំ ភគវតោ អធិប្បាយោ។

Catubyūho idha bhagavato ko adhippāyo? Ye mahābhogānaṃ patthayissanti? Te dānaṃ dassanti parissayapahānāya, ye averābhichandakā, te pañca verāni pajahissanti, ye kusalābhichandakā, te aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ bhāvessanti aṭṭhannaṃ micchattānaṃ pahānāya. Ye nibbāyitukāmā, te rāgadosamohaṃ pajahissantīti ayaṃ bhagavato adhippāyo.

អាវដ្ដោតិ យញ្ច អទទតោ មច្ឆរិយំ យញ្ច អសំយមតោ វេរំ យញ្ច អកុសលស្ស បាបស្ស អប្បហានំ, អយំ ទុក្ខនិទ្ទេសោ ន សមុទយោ។ អលោភេន ច អទោសេន ច អមោហេន ច កុសលេន ឥមានិ តីណិ កុសលមូលានិ។ តេសំ បច្ចយោ អដ្ឋ សម្មត្តានិ, អយំ មគ្គោ។ តេសំ រាគទោសមោហានំ ខយា, អយំ និរោធោ។

Āvaṭṭoti yañca adadato macchariyaṃ yañca asaṃyamato veraṃ yañca akusalassa pāpassa appahānaṃ, ayaṃ dukkhaniddeso na samudayo. Alobhena ca adosena ca amohena ca kusalena imāni tīṇi kusalamūlāni. Tesaṃ paccayo aṭṭha sammattāni, ayaṃ maggo. Tesaṃ rāgadosamohānaṃ khayā, ayaṃ nirodho.

វិភត្តីតិ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ ន ឯកំសេន យោ រាជទណ្ឌភយេន ទេតិ, យោ ច អកប្បិយស្ស បរិភោគេន សីលវន្តេសុ ទេតិ, ន តស្ស បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ សោ ចេតំ ទានំ អកុសលេន ទេតិ, ទណ្ឌទានំ សត្ថទានំ អបុញ្ញមយំ បវឌ្ឍតិ, ន បុញ្ញំ។ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ ន ឯកំសេន កិំ ការណំ យញ្ច យោ បទំ ទិដ្ឋធម្មិកំ បស្សតិ យទិ មម រាជានោ គហេត្វា ហត្ថំ វា ឆិន្ទេយ្យ…បេ.… ន តេន សំយមេន វេរំ ន ករោតិ។ យោ តុ ឯវំ សមាទិយតិ បាណាតិបាតស្ស បាបកោ វិបាកោតិ, ទិដ្ឋេ យេវ ធម្មេ អភិសម្បរាយេ ច ឯវំ សព្ពស្ស អកុសលស្ស ហេតុតោ អារតិ។ ឥមិនា សំយមេន វេរំ ន ចីយតិ។

Vibhattīti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti na ekaṃsena yo rājadaṇḍabhayena deti, yo ca akappiyassa paribhogena sīlavantesu deti, na tassa puññaṃ pavaḍḍhatīti so cetaṃ dānaṃ akusalena deti, daṇḍadānaṃ satthadānaṃ apuññamayaṃ pavaḍḍhati, na puññaṃ. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti na ekaṃsena kiṃ kāraṇaṃ yañca yo padaṃ diṭṭhadhammikaṃ passati yadi mama rājāno gahetvā hatthaṃ vā chindeyya…pe… na tena saṃyamena veraṃ na karoti. Yo tu evaṃ samādiyati pāṇātipātassa pāpako vipākoti, diṭṭhe yeva dhamme abhisamparāye ca evaṃ sabbassa akusalassa hetuto ārati. Iminā saṃyamena veraṃ na cīyati.

បរិវត្តនាតិ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ អទទតោ បុញ្ញំ ន បវឌ្ឍតិ។ យំ ទានមយំ, តំ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតិ, អសំយមតោ វេរំ ករីយតិ។ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកំ អកុសលោ ន ជហាតិ។ រាគទោសមោហក្ខយា សនិព្ពុតោតិ ទូតំ បេសេត្វា បណីតំ បេសេត្វាបិ ន បក្កោសាមិ, សោ សយមេវ បន មហាភិក្ខុសង្ឃបរិវារោ អម្ហាកំ វសនដ្ឋានំ សម្បត្តោ អម្ហេហិ ច សន្ថាគារសាលា ¹⁰³ ការិតា, ឯត្ថ មយំ ទសពលំ អានេត្វា មង្គលំ ភណាបេមាតិ ចិន្តេត្វា ឧបសង្កមិំសុ។ យេន សន្ថាគារំ តេនុបសង្កមិំសូតិ តំ ទិវសំ កិរ សន្ថាគារេ ចិត្តកម្មំ និដ្ឋាបេត្វា អដ្ដកា មុត្តមត្តា ហោន្តិ។ ពុទ្ធា នាម អរញ្ញជ្ឈាសយា អរញ្ញារាមា អន្តោគាមេ វសេយ្យុំ វា នោ វាតិ តស្មា ភគវតោ មនំ ជានិត្វាវ បដិជគ្គិស្សាមាតិ ចិន្តេត្វា តេ ភគវន្តំ ឧបសង្កមិំសុ។ ឥទានិ បន មនំ លភិត្វា បដិជគ្គិតុកាមា យេន សន្ថាគារំ, តេនុបសង្កមិំសុ។ សព្ពសន្ថរិន្តិ យថា សព្ពំ សន្ថតំ ហោតិ ឯវំ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសូតិ។ ឯត្ថ បន តេ មល្លរាជានោ សន្ថាគារំ បដិជគ្គិត្វា នគរវីថិយោបិ សម្មជ្ជាបេត្វា ធជេ ឧស្សាបេត្វា សុវណ្ណឃដិកទលិយោ ច ឋបាបេត្វា សកលនគរំ ទីបមាលាហិ វិប្បកិណ្ណតារកំ វិយ កត្វា ខីរបកេ ¹⁰⁴ ទារកេ ខីរំ បាយេថ, ទហរេ កុមារេ លហុំ លហុំ ភោជាបេត្វា សយាបេថ, ឧច្ចាសទ្ទំ មាករិ, អជ្ជ ឯករត្តិំ សត្ថា អន្តោគាមេវ វសិស្សតិ, ពុទ្ធា នាម អប្បសទ្ទកាមា ហោន្តីតិ ភេរិំ ចរាបេត្វា សយំ ទណ្ឌកទីបិកា អាទាយ យេន ភគវា តេនុបសង្កមិំសុ។ ភគវន្តំ យេវ បុរក្ខត្វាតិ ភគវន្តំ បុរតោ កត្វា, តត្ថ ភគវា ភិក្ខូនញ្ចេវ ឧបាសកានញ្ច មជ្ឈេ និសិន្នោ អតិវិយ វិរោចតិ។ សមន្តបាសាទិកោ សុវណ្ណវណ្ណោ អភិរូបោ ទស្សនីយោ បុរត្ថិមកាយតោ សុវណ្ណវណ្ណា រស្មិ ឧដ្ឋហិត្វា គគនតលេ អសីតិហត្ថំ ឋានំ គណ្ហាតិ។ បច្ឆិមកាយតោ ទក្ខិណហត្ថតោ វាមហត្ថតោ សុវណ្ណវណ្ណា ហេដ្ឋា បាទតលេហិ បវាឡវណ្ណរស្មិ ឧដ្ឋហិត្វា ឃនបថវិយំ អសីតិហត្ថំ ឋានំ គណ្ហាតិ, ឯវំ សមន្តា អសីតិហត្ថមត្តំ ឋានំ ឆព្ពណ្ណពុទ្ធរស្មិយោ វិជ្ជោតមានា វិតណ្ឌមានា វិធាវន្តិ, សព្ពេ ទិសាភាគា សុវណ្ណចម្បកបុប្ផេហិ វិកិរិយមានា វិយ សុវណ្ណឃដតោ និក្ខន្តសុវណ្ណរសធារាហិ សិញ្ចមានា វិយ បសារិតសុវណ្ណបដបរិក្ខិត្តា វ្វិយ វេរម្ភវាតសមុដ្ឋិតកិំសុកកិំសុការកណិការបុប្ផចុណ្ណសមោកិណ្ណា វិយ វិប្បកសន្តំ អសីតិអនុព្យញ្ជនព្យាមប្បភា ទ្វត្តិំសវរលក្ខណសមុជ្ជលំ សរីរំ សមុគ្គតតារកំ វិយ គគនតលំ វិកសិតមិវ បទុមវនំ សព្ពផាលិផុល្លោ វិយ យោជនសតិកោ បារិច្ឆត្តកោ បដិបាដិយា ឋបិតានំ ទ្វត្តិំសចន្ទានំ ទ្វត្តិំសសូរិយានំ ទ្វត្តិំសចក្កវត្តីនំ ទ្វត្តិំសទេវរាជានំ ទ្វត្តិំសមហាព្រហ្មានំ និព្ពុតោ អសេក្ខស្ស នត្ថិ និព្ពុតិ។

Parivattanāti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti adadato puññaṃ na pavaḍḍhati. Yaṃ dānamayaṃ, taṃ saṃyamato veraṃ na cīyati, asaṃyamato veraṃ karīyati. Kusalo ca jahāti pāpakaṃ akusalo na jahāti. Rāgadosamohakkhayā sanibbutoti dūtaṃ pesetvā paṇītaṃ pesetvāpi na pakkosāmi, so sayameva pana mahābhikkhusaṅghaparivāro amhākaṃ vasanaṭṭhānaṃ sampatto amhehi ca santhāgārasālā ¹⁰⁵ kāritā, ettha mayaṃ dasabalaṃ ānetvā maṅgalaṃ bhaṇāpemāti cintetvā upasaṅkamiṃsu. Yena santhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃsūti taṃ divasaṃ kira santhāgāre cittakammaṃ niṭṭhāpetvā aṭṭakā muttamattā honti. Buddhā nāma araññajjhāsayā araññārāmā antogāme vaseyyuṃ vā no vāti tasmā bhagavato manaṃ jānitvāva paṭijaggissāmāti cintetvā te bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu. Idāni pana manaṃ labhitvā paṭijaggitukāmā yena santhāgāraṃ, tenupasaṅkamiṃsu. Sabbasantharinti yathā sabbaṃ santhataṃ hoti evaṃ yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsūti. Ettha pana te mallarājāno santhāgāraṃ paṭijaggitvā nagaravīthiyopi sammajjāpetvā dhaje ussāpetvā suvaṇṇaghaṭikadaliyo ca ṭhapāpetvā sakalanagaraṃ dīpamālāhi vippakiṇṇatārakaṃ viya katvā khīrapake ¹⁰⁶ dārake khīraṃ pāyetha, dahare kumāre lahuṃ lahuṃ bhojāpetvā sayāpetha, uccāsaddaṃ mākari, ajja ekarattiṃ satthā antogāmeva vasissati, buddhā nāma appasaddakāmā hontīti bheriṃ carāpetvā sayaṃ daṇḍakadīpikā ādāya yena bhagavā tenupasaṅkamiṃsu. Bhagavantaṃ yeva purakkhatvāti bhagavantaṃ purato katvā, tattha bhagavā bhikkhūnañceva upāsakānañca majjhe nisinno ativiya virocati. Samantapāsādiko suvaṇṇavaṇṇo abhirūpo dassanīyo puratthimakāyato suvaṇṇavaṇṇā rasmi uṭṭhahitvā gaganatale asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti. Pacchimakāyato dakkhiṇahatthato vāmahatthato suvaṇṇavaṇṇā heṭṭhā pādatalehi pavāḷavaṇṇarasmi uṭṭhahitvā ghanapathaviyaṃ asītihatthaṃ ṭhānaṃ gaṇhāti, evaṃ samantā asītihatthamattaṃ ṭhānaṃ chabbaṇṇabuddharasmiyo vijjotamānā vitaṇḍamānā vidhāvanti, sabbe disābhāgā suvaṇṇacampakapupphehi vikiriyamānā viya suvaṇṇaghaṭato nikkhantasuvaṇṇarasadhārāhi siñcamānā viya pasāritasuvaṇṇapaṭaparikkhittā vviya verambhavātasamuṭṭhitakiṃsukakiṃsukārakaṇikārapupphacuṇṇasamokiṇṇā viya vippakasantaṃ asītianubyañjanabyāmappabhā dvattiṃsavaralakkhaṇasamujjalaṃ sarīraṃ samuggatatārakaṃ viya gaganatalaṃ vikasitamiva padumavanaṃ sabbaphāliphullo viya yojanasatiko pāricchattako paṭipāṭiyā ṭhapitānaṃ dvattiṃsacandānaṃ dvattiṃsasūriyānaṃ dvattiṃsacakkavattīnaṃ dvattiṃsadevarājānaṃ dvattiṃsamahābrahmānaṃ nibbuto asekkhassa natthi nibbuti.

វេវចនន្តិ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, អនុមោទតោបិ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ។ ចិត្តស្ស សមាទហតោបិ វេយ្យាវច្ចកិរិយាយបិ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ។

Vevacananti dadato puññaṃ pavaḍḍhati, anumodatopi puññaṃ pavaḍḍhati. Cittassa samādahatopi veyyāvaccakiriyāyapi puññaṃ pavaḍḍhatīti.

បញ្ញត្តីតិ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, អលោភស្ស បដិនិស្សយឃាតបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ អទោសស្ស បដិនិស្សយឃាតបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ អមោហស្ស បដិនិស្សយឃាតបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។

Paññattīti dadato puññaṃ pavaḍḍhati, alobhassa paṭinissayaghātapaññattiyā paññattaṃ. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti adosassa paṭinissayaghātapaññattiyā paññattaṃ kusalo ca jahāti pāpakanti amohassa paṭinissayaghātapaññattiyā paññattaṃ.

ឱតរណោតិ បញ្ចសុ ឥន្ទ្រិយេសុ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតិ, សំយមតោ វេរំ ន ចីយតិ សំយមេន សីលក្ខន្ធោ។ ឱតិណ្ណោ ឆសុ ឥន្ទ្រិយេសុ សំវរោ, អយំ សមាធិក្ខន្ធោ, យំ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកំ, អយំ បញ្ញាក្ខន្ធោ, រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ វិមុត្តិក្ខន្ធោ។ ធាតូសុ ធម្មធាតុ, អាយតនេសុ មនាយតនំ។

Otaraṇoti pañcasu indriyesu dadato puññaṃ pavaḍḍhati, saṃyamato veraṃ na cīyati saṃyamena sīlakkhandho. Otiṇṇo chasu indriyesu saṃvaro, ayaṃ samādhikkhandho, yaṃ kusalo ca jahāti pāpakaṃ, ayaṃ paññākkhandho, rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti vimuttikkhandho. Dhātūsu dhammadhātu, āyatanesu manāyatanaṃ.

សោធនោតិ យេនារម្ភេន ឥទំ សុត្តំ ទេសិតំ សោ អារម្ភោ សុទ្ធោ។

Sodhanoti yenārambhena idaṃ suttaṃ desitaṃ so ārambho suddho.

អធិដ្ឋានោ ទានន្តិ ឯកត្តតាយ បញ្ញត្តំ។ ចាគោ បរិច្ចាគោ ធម្មទានំ អាមិសទានំ, អដ្ឋ ទានានិ វិត្ថារេន កាតព្ពានិ, អយំ វេមត្តតា។ ន ច ទទតោ ឯកត្តបញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ ខន្តី អនវជ្ជន្តិ បញ្ញត្តិយា បញ្ញត្តំ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ រោធវីរិយបញ្ញត្តិយា ¹⁰⁷ បញ្ញត្តា។

Adhiṭṭhāno dānanti ekattatāya paññattaṃ. Cāgo pariccāgo dhammadānaṃ āmisadānaṃ, aṭṭha dānāni vitthārena kātabbāni, ayaṃ vemattatā. Na ca dadato ekattapaññattiyā paññattaṃ. Khantī anavajjanti paññattiyā paññattaṃ. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti rodhavīriyapaññattiyā ¹⁰⁸ paññattā.

បរិក្ខារោតិ ទានស្ស បាមោជ្ជំ បច្ចយោ, អលោភោ ហេតុ។ សំយមតោ យោនិសោ មនសិការោ ហេតុ, បរិច្ចាគោ បច្ចយោ។ កុសលោ ច ជហាតិ បាបកន្តិ យថាភូតទស្សនំ បច្ចយោ, ញាណប្បដិលាភោ ហេតុ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ បរតោ ច ឃោសោ អជ្ឈត្តញ្ច យោនិសោ មនសិការោ មគ្គោ ច ហេតុ ច បច្ចយោ ច។

Parikkhāroti dānassa pāmojjaṃ paccayo, alobho hetu. Saṃyamato yoniso manasikāro hetu, pariccāgo paccayo. Kusalo ca jahāti pāpakanti yathābhūtadassanaṃ paccayo, ñāṇappaṭilābho hetu. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti parato ca ghoso ajjhattañca yoniso manasikāro maggo ca hetu ca paccayo ca.

សមារោបនោតិ ទទតោ បុញ្ញំ បវឌ្ឍតីតិ គាថា តស្ស សីលម្បិ វឌ្ឍតិ។ សំយមោបិ វឌ្ឍតិ។ សំយមតោ វេរំ ន ចីយតីតិ។ អញ្ញេបិ កិលេសា ន ចីយន្តិ យេបិស្ស តប្បច្ចយា ឧប្បជ្ជេយ្យុំ អាសវា វិឃាតា, តេបិស្ស ន ឧប្បជ្ជន្តិ។ រាគទោសមោហក្ខយា ស និព្ពុតោតិ រាគទោសស្សាបិ ខយា រាគានុសយស្សបិ ខយា ទោសស្ស មោហស្សាបិ ស និព្ពុតោតិ សោបាទិសេសា និព្ពានធាតុ អនុបាទិសេសាបិ។ អយំ សមារោបនោ។

Samāropanoti dadato puññaṃ pavaḍḍhatīti gāthā tassa sīlampi vaḍḍhati. Saṃyamopi vaḍḍhati. Saṃyamato veraṃ na cīyatīti. Aññepi kilesā na cīyanti yepissa tappaccayā uppajjeyyuṃ āsavā vighātā, tepissa na uppajjanti. Rāgadosamohakkhayā sa nibbutoti rāgadosassāpi khayā rāgānusayassapi khayā dosassa mohassāpi sa nibbutoti sopādisesā nibbānadhātu anupādisesāpi. Ayaṃ samāropano.

ថេរស្ស មហាកច្ចាយនស្ស បេដកោបទេសេ

Therassa mahākaccāyanassa peṭakopadese

ហារស្ស សម្បាតភូមិ សមត្តា។

Hārassa sampātabhūmi samattā.

Next: ៨. សុត្តវេភង្គិយំ • 8. Suttavebhaṅgiyaṃ

Footnotes:

1. បហានភាគិយំ (បី. ក.)

2. pahānabhāgiyaṃ (pī. ka.)

3. សម្មោហោ (បី. ក.)

4. តទុបកជ្ឈាយិនោ (បី. ក.)

5. សមាធិកា (បី.)

6. sammoho (pī. ka.)

7. tadupakajjhāyino (pī. ka.)

8. samādhikā (pī.)

9. សន្ទហតិ (បី.)

10. sandahati (pī.)

11. កោចិ (ក.)

12. koci (ka.)

13. ឧបគមិបរិចយោ (បី.)

14. អនុវិទ្ធា បស្សតិយា (បី.)

15. upagamiparicayo (pī.)

16. anuviddhā passatiyā (pī.)

17. ឈាយី ច វសេន ច ភវតិ (បី. ក.)

18. jhāyī ca vasena ca bhavati (pī. ka.)

19. សា តស្ស (បី. ក.)

20. sā tassa (pī. ka.)

21. មគ្គាហិនោ (បី.)

22. maggāhino (pī.)

23. ឧទា. ៦៣ ឧទានេ បស្សិតព្ពំ

24. udā. 63 udāne passitabbaṃ

25. ករថមីតិ (បី. ក.)

26. karathamīti (pī. ka.)

27. បច្ចាបញ្ញត្តិយា (ក.)

28. paccāpaññattiyā (ka.)

29. តណ្ហាបិ (បី.)

30. taṇhāpi (pī.)

31. បស្ស សំ. និ. ៥.១០១៧

32. passa saṃ. ni. 5.1017

33. តេន (ក.)

34. tena (ka.)

35. ទុប្បញ្ញិយំ (ក.)

36. duppaññiyaṃ (ka.)

37. បស្ស ឧទា. ៦១ ឧទានេ

38. ឧច្ឆេទទិដ្ឋិយំ (ក.)

39. passa udā. 61 udāne

40. ucchedadiṭṭhiyaṃ (ka.)

41. ជានាតិ បស្សតិ (បី.)

42. jānāti passati (pī.)

43. សម្មាទិដ្ឋិ (បី.)

44. sammādiṭṭhi (pī.)

45. សតស្ស (ក.)

46. satassa (ka.)

47. អាទិកា (បី.)

48. ādikā (pī.)

49. បស្ស ឧទា. ៣៤ ឧទានបាឡិយំ

50. passa udā. 34 udānapāḷiyaṃ

51. នំ (ក.)

52. naṃ (ka.)

53. បស្ស ឧទា. ៣៤ ឧទានបាឡិយំ

54. passa udā. 34 udānapāḷiyaṃ

55. បស្ស ឧទា. ៣៤ ឧទានេ

56. passa udā. 34 udāne

57. សព្រហ្មចារីនំ (ក.)

58. sabrahmacārīnaṃ (ka.)

59. យថារូបេន (បី. ក.)

60. yathārūpena (pī. ka.)

61. សត្តេសុ ច បញ្ចក្ខន្ធា (បី.)

62. អវតិណ្ណា (បី.)

63. sattesu ca pañcakkhandhā (pī.)

64. avatiṇṇā (pī.)

65. ធីតិកោសល្លញ្ច (បី.)

66. dhītikosallañca (pī.)

67. បស្ស អ. និ. ៤.៨៥

68. passa a. ni. 4.85

69. ជោតិបរាយនោ (បី.)

70. jotiparāyano (pī.)

71. ជោតិតភាវតាយ (បី.)

72. jotitabhāvatāya (pī.)

73. គន្ថបរិវសោ (បី.) គន្ថបរិវុតោ (ក.)

74. អហនាវរេ (បី.), អហនាវរោ (ក.)

75. ganthaparivaso (pī.) ganthaparivuto (ka.)

76. ahanāvare (pī.), ahanāvaro (ka.)

77. ឯវម្បិ (បី. ក.)

78. evampi (pī. ka.)

79. សត្តសុ (បី.)

80. sattasu (pī.)

81. វិចិនយតិ (បី. ក.)

82. vicinayati (pī. ka.)

83. បស្ស ឧទា. ៣០ ឧទានេ

84. និច្ចុតស្ស (បី. ក.)

85. passa udā. 30 udāne

86. niccutassa (pī. ka.)

87. កោមគ្គេ (បី. ក.) បស្ស អ. និ. ៣.៣៥

88. komagge (pī. ka.) passa a. ni. 3.35

89. បស្ស អ. និ. ៤.៥

90. passa a. ni. 4.5

91. បាបកំ (បី.)

92. pāpakaṃ (pī.)

93. អសហារិយាយ (បី.)

94. asahāriyāya (pī.)

95. និដ្ឋានបញ្ញត្តិយា (ក.)

96. niṭṭhānapaññattiyā (ka.)

97. ឧបាទាយទិដ្ឋិ (បី.)

98. upādāyadiṭṭhi (pī.)

99. បស្ស អ. និ. ៤.១៩១

100. កត្ថ (បី. ក.), តត្ថ (ក.)

101. passa a. ni. 4.191

102. kattha (pī. ka.), tattha (ka.)

103. សន្ធាគារសាលា (ក.)

104. ខីរុបកេ (បី. ក.)

105. sandhāgārasālā (ka.)

106. khīrupake (pī. ka.)

107. យោធ វីរិយបញ្ញត្តិយា (បី. ក.)

108. yodha vīriyapaññattiyā (pī. ka.)

© 1991-2026 Titi Tudorancea Yoga Bulletin | Titi Tudorancea^® is a Registered Trademark | Terms of use and privacy policy
Contact