| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ (អដ្ឋកថា) • Majjhimanikāya (aṭṭhakathā) |
៨. គោបកមោគ្គល្លានសុត្តវណ្ណនា
8. Gopakamoggallānasuttavaṇṇanā
៧៩. ឯវំ មេ សុតន្តិ គោបកមោគ្គល្លានសុត្តំ។ តត្ថ អចិរបរិនិព្ពុតេ ភគវតីតិ ភគវតិ អចិរបរិនិព្ពុតេ, ធាតុភាជនីយំ កត្វា ធម្មសង្គីតិំ កាតុំ រាជគហំ អាគតកាលេ ។ រញ្ញោ បជ្ជោតស្ស អាសង្កមានោតិ ចណ្ឌបជ្ជោតោ នាមេស រាជា ពិម្ពិសារមហារាជស្ស សហាយោ អហោសិ, ជីវកំ បេសេត្វា ភេសជ្ជការិតកាលតោ បដ្ឋាយ បន ទឡ្ហមិត្តោវ ជាតោ, សោ ‘‘អជាតសត្តុនា ទេវទត្តស្ស វចនំ គហេត្វា បិតា ឃាតិតោ’’តិ សុត្វា ‘‘មម បិយមិត្តំ ឃាតេត្វា ឯស រជ្ជំ ករិស្សាមីតិ មញ្ញតិ, មយ្ហំ សហាយស្ស សហាយានំ អត្ថិកភាវំ ជានាបេស្សាមី’’តិ បរិសតិ វាចំ អភាសិ។ តំ សុត្វា តស្ស អាសង្កា ឧប្បន្នា។ តេន វុត្តំ ‘‘រញ្ញោ បជ្ជោតស្ស អាសង្កមានោ’’តិ។ កម្មន្តោតិ ពហិនគរេ នគរបដិសង្ខារាបនត្ថាយ កម្មន្តដ្ឋានំ។
79.Evaṃme sutanti gopakamoggallānasuttaṃ. Tattha aciraparinibbute bhagavatīti bhagavati aciraparinibbute, dhātubhājanīyaṃ katvā dhammasaṅgītiṃ kātuṃ rājagahaṃ āgatakāle . Rañño pajjotassa āsaṅkamānoti caṇḍapajjoto nāmesa rājā bimbisāramahārājassa sahāyo ahosi, jīvakaṃ pesetvā bhesajjakāritakālato paṭṭhāya pana daḷhamittova jāto, so ‘‘ajātasattunā devadattassa vacanaṃ gahetvā pitā ghātito’’ti sutvā ‘‘mama piyamittaṃ ghātetvā esa rajjaṃ karissāmīti maññati, mayhaṃ sahāyassa sahāyānaṃ atthikabhāvaṃ jānāpessāmī’’ti parisati vācaṃ abhāsi. Taṃ sutvā tassa āsaṅkā uppannā. Tena vuttaṃ ‘‘rañño pajjotassa āsaṅkamāno’’ti. Kammantoti bahinagare nagarapaṭisaṅkhārāpanatthāya kammantaṭṭhānaṃ.
ឧបសង្កមីតិ មយំ ធម្មវិនយសង្គីតិំ ការេស្សាមាតិ វិចរាម, អយញ្ច មហេសក្ខោ រាជវល្លភោ សង្គហេ កតេ វេឡុវនស្ស អារក្ខំ ករេយ្យាតិ មញ្ញមានោ ឧបសង្កមិ។ តេហិ ធម្មេហីតិ តេហិ សព្ពញ្ញុតញ្ញាណធម្មេហិ។ សព្ពេន សព្ពន្តិ សព្ពាការេន សព្ពំ។ សព្ពថា សព្ពន្តិ សព្ពកោដ្ឋាសេហិ សព្ពំ។ កិំ បុច្ឆាមីតិ បុច្ឆតិ? ឆ ហិ សត្ថារោ បឋមតរំ អប្បញ្ញាតកុលេហិ និក្ខមិត្វា បព្ពជិតា, តេ តថាគតេ ធរមានេយេវ កាលំកតា, សាវកាបិ នេសំ អប្បញ្ញាតកុលេហេវ បព្ពជិតា។ តេ តេសំ អច្ចយេន មហាវិវាទំ អកំសុ។ សមណោ បន គោតមោ មហាកុលា បព្ពជិតោ, តស្ស អច្ចយេន សាវកានំ មហាវិវាទោ ភវិស្សតីតិ អយំ កថា សកលជម្ពុទីបំ បត្ថរមានា ឧទបាទិ។ សម្មាសម្ពុទ្ធេ ច ធរន្តេ ភិក្ខូនំ វិវាទោ នាហោសិ។ យោបិ អហោសិ, សោបិ តត្ថេវ វូបសមិតោ។ បរិនិព្ពុតកាលេ បនស្ស – ‘‘អដ្ឋសដ្ឋិយោជនសតសហស្សុព្ពេធំ សិនេរុំ អបវាហិតុំ សមត្ថស្ស វាតស្ស បុរតោ បុរាណបណ្ណំ កិំ ឋស្សតិ, ទស បារមិយោ បូរេត្វា សព្ពញ្ញុតញ្ញាណំ បត្តស្ស សត្ថុ អលជ្ជមានោ មច្ចុរាជា កស្ស លជ្ជិស្សតី’’តិ មហាសំវេគំ ជនេត្វា ភិយ្យោសោមត្តាយ ភិក្ខូ សមគ្គា ជាតា អតិវិយ ឧបសន្តុបសន្តា, កិំ នុ ខោ ឯតន្តិ ឥទំ បុច្ឆាមីតិ បុច្ឆតិ។ អនុសញ្ញាយមានោតិ អនុសញ្ជាយមានោ, កតាកតំ ជនន្តោតិ អត្ថោ។ អនុវិចរមានោ វា។
Upasaṅkamīti mayaṃ dhammavinayasaṅgītiṃ kāressāmāti vicarāma, ayañca mahesakkho rājavallabho saṅgahe kate veḷuvanassa ārakkhaṃ kareyyāti maññamāno upasaṅkami. Tehi dhammehīti tehi sabbaññutaññāṇadhammehi. Sabbena sabbanti sabbākārena sabbaṃ. Sabbathā sabbanti sabbakoṭṭhāsehi sabbaṃ. Kiṃ pucchāmīti pucchati? Cha hi satthāro paṭhamataraṃ appaññātakulehi nikkhamitvā pabbajitā, te tathāgate dharamāneyeva kālaṃkatā, sāvakāpi nesaṃ appaññātakuleheva pabbajitā. Te tesaṃ accayena mahāvivādaṃ akaṃsu. Samaṇo pana gotamo mahākulā pabbajito, tassa accayena sāvakānaṃ mahāvivādo bhavissatīti ayaṃ kathā sakalajambudīpaṃ pattharamānā udapādi. Sammāsambuddhe ca dharante bhikkhūnaṃ vivādo nāhosi. Yopi ahosi, sopi tattheva vūpasamito. Parinibbutakāle panassa – ‘‘aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassubbedhaṃ sineruṃ apavāhituṃ samatthassa vātassa purato purāṇapaṇṇaṃ kiṃ ṭhassati, dasa pāramiyo pūretvā sabbaññutaññāṇaṃ pattassa satthu alajjamāno maccurājā kassa lajjissatī’’ti mahāsaṃvegaṃ janetvā bhiyyosomattāya bhikkhū samaggā jātā ativiya upasantupasantā, kiṃ nu kho etanti idaṃ pucchāmīti pucchati. Anusaññāyamānoti anusañjāyamāno, katākataṃ janantoti attho. Anuvicaramāno vā.
៨០. អត្ថិ នុ ខោតិ អយម្បិ ហេដ្ឋិមបុច្ឆមេវ បុច្ឆតិ។ អប្បដិសរណេតិ អប្បដិសរណេ ធម្មវិនយេ។ កោ ហេតុ សាមគ្គិយាតិ តុម្ហាកំ សមគ្គភាវស្ស កោ ហេតុ កោ បច្ចយោ។ ធម្មប្បដិសរណាតិ ធម្មោ អម្ហាកំ បដិសរណំ, ធម្មោ អវស្សយោតិ ទីបេតិ។
80.Atthinu khoti ayampi heṭṭhimapucchameva pucchati. Appaṭisaraṇeti appaṭisaraṇe dhammavinaye. Ko hetu sāmaggiyāti tumhākaṃ samaggabhāvassa ko hetu ko paccayo. Dhammappaṭisaraṇāti dhammo amhākaṃ paṭisaraṇaṃ, dhammo avassayoti dīpeti.
៨១. បវត្តតីតិ បគុណំ ហុត្វា អាគច្ឆតិ។ អាបត្តិ ហោតិ វីតិក្កមោតិ ឧភយមេតំ ពុទ្ធស្ស អាណាតិក្កមនមេវ។ យថាធម្មំ យថានុសិដ្ឋំ ការេមាតិ យថា ធម្មោ ច អនុសិដ្ឋិ ច ឋិតា, ឯវំ ការេមាតិ អត្ថោ។
81.Pavattatīti paguṇaṃ hutvā āgacchati. Āpatti hoti vītikkamoti ubhayametaṃ buddhassa āṇātikkamanameva. Yathādhammaṃ yathānusiṭṭhaṃ kāremāti yathā dhammo ca anusiṭṭhi ca ṭhitā, evaṃ kāremāti attho.
ន កិរ នោ ភវន្តោ ការេន្តិ ធម្មោ នោ ការេតីតិ បទទ្វយេបិ នោ ការោ និបាតមត្តំ។ ឯវំ សន្តេ ន កិរ ភវន្តោ ការេន្តិ, ធម្មោវ ការេតីតិ អយមេត្ថ អត្ថោ។
Na kira no bhavanto kārenti dhammo no kāretīti padadvayepi no kāro nipātamattaṃ. Evaṃ sante na kira bhavanto kārenti, dhammova kāretīti ayamettha attho.
៨៣. តគ្ឃាតិ ឯកំសេ និបាតោ។ កហំ បន ភវំ អានន្ទោតិ កិំ ថេរស្ស វេឡុវនេ វសនភាវំ ន ជានាតីតិ? ជានាតិ។ វេឡុវនស្ស បន អនេន អារក្ខា ទិន្នា, តស្មា អត្តានំ ឧក្កំសាបេតុកាមោ បុច្ឆតិ។ កស្មា បន តេន តត្ថ អារក្ខា ទិន្នា? សោ កិរ ឯកទិវសំ មហាកច្ចាយនត្ថេរំ គិជ្ឈកូដា ឱតរន្តំ ទិស្វា – ‘‘មក្កដោ វិយ ឯសោ’’តិ អាហ។ ភគវា តំ កថំ សុត្វា – ‘‘សចេ ខមាបេតិ, ឥច្ចេតំ កុសលំ។ នោ ចេ ខមាបេតិ, ឥមស្មិំ វេឡុវនេ គោនង្គលមក្កដោ ភវិស្សតី’’តិ អាហ។ សោ តំ កថំ សុត្វា – ‘‘សមណស្ស គោតមស្ស កថាយ ទ្វេធាភាវោ នាម នត្ថិ, បច្ឆា មេ មក្កដភូតកាលេ គោចរដ្ឋានំ ភវិស្សតី’’តិ វេឡុវនេ នានាវិធេ រុក្ខេ រោបេត្វា អារក្ខំ អទាសិ។ អបរភាគេ កាលំ កត្វា មក្កដោ ហុត្វា និព្ពត្តិ។ ‘‘វស្សការា’’តិ វុត្តេ អាគន្ត្វា សមីបេ អដ្ឋាសិ។ តគ្ឃាតិ សព្ពវារេសុ ឯកំសវចនេយេវ និបាតោ។ តគ្ឃ, ភោ អានន្ទាតិ ឯវំ ថេរេន បរិសមជ្ឈេ អត្តនោ ឧក្កំសិតភាវំ ញត្វា អហម្បិ ថេរំ ឧក្កំសិស្សាមីតិ ឯវមាហ។
83.Tagghāti ekaṃse nipāto. Kahaṃ pana bhavaṃ ānandoti kiṃ therassa veḷuvane vasanabhāvaṃ na jānātīti? Jānāti. Veḷuvanassa pana anena ārakkhā dinnā, tasmā attānaṃ ukkaṃsāpetukāmo pucchati. Kasmā pana tena tattha ārakkhā dinnā? So kira ekadivasaṃ mahākaccāyanattheraṃ gijjhakūṭā otarantaṃ disvā – ‘‘makkaṭo viya eso’’ti āha. Bhagavā taṃ kathaṃ sutvā – ‘‘sace khamāpeti, iccetaṃ kusalaṃ. No ce khamāpeti, imasmiṃ veḷuvane gonaṅgalamakkaṭo bhavissatī’’ti āha. So taṃ kathaṃ sutvā – ‘‘samaṇassa gotamassa kathāya dvedhābhāvo nāma natthi, pacchā me makkaṭabhūtakāle gocaraṭṭhānaṃ bhavissatī’’ti veḷuvane nānāvidhe rukkhe ropetvā ārakkhaṃ adāsi. Aparabhāge kālaṃ katvā makkaṭo hutvā nibbatti. ‘‘Vassakārā’’ti vutte āgantvā samīpe aṭṭhāsi. Tagghāti sabbavāresu ekaṃsavacaneyeva nipāto. Taggha, bho ānandāti evaṃ therena parisamajjhe attano ukkaṃsitabhāvaṃ ñatvā ahampi theraṃ ukkaṃsissāmīti evamāha.
៨៤. ន ច ខោ, ព្រាហ្មណាតិ ថេរោ កិរ ចិន្តេសិ ‘‘សម្មាសម្ពុទ្ធេន វណ្ណិតជ្ឈានម្បិ អត្ថិ, អវណ្ណិតជ្ឈានម្បិ អត្ថិ, អយំ បន ព្រាហ្មណោ សព្ពមេវ វណ្ណេតីតិ បញ្ហំ វិសំវាទេតិ, ន ខោ បន សក្កា ឥមស្ស មុខំ ឧល្លោកេតុំ ន បិណ្ឌបាតំ រក្ខិតុំ, បញ្ហំ ឧជុំ កត្វា កថេស្សាមី’’តិ ឥទំ វត្តុំ អារទ្ធំ។ អន្តរំ ករិត្វាតិ អព្ភន្តរំ ករិត្វា។ ឯវរូបំ ខោ, ព្រាហ្មណ, សោ ភគវា ឈានំ វណ្ណេសីតិ ឥធ សព្ពសង្គាហកជ្ឈានំ នាម កថិតំ។
84.Na ca kho, brāhmaṇāti thero kira cintesi ‘‘sammāsambuddhena vaṇṇitajjhānampi atthi, avaṇṇitajjhānampi atthi, ayaṃ pana brāhmaṇo sabbameva vaṇṇetīti pañhaṃ visaṃvādeti, na kho pana sakkā imassa mukhaṃ ulloketuṃ na piṇḍapātaṃ rakkhituṃ, pañhaṃ ujuṃ katvā kathessāmī’’ti idaṃ vattuṃ āraddhaṃ. Antaraṃ karitvāti abbhantaraṃ karitvā. Evarūpaṃ kho, brāhmaṇa, so bhagavā jhānaṃ vaṇṇesīti idha sabbasaṅgāhakajjhānaṃ nāma kathitaṃ.
យំ នោ មយន្តិ អយំ កិរ ព្រាហ្មណោ វស្សការព្រាហ្មណំ ឧសូយតិ, តេន បុច្ឆិតបញ្ហស្ស អកថនំ បច្ចាសីសមានោ កថិតភាវំ ញត្វា ‘‘វស្សការេន បុច្ឆិតំ បញ្ហំ បុនប្បុនំ តស្ស នាមំ គណ្ហន្តោ វិត្ថារេត្វា កថេសិ, មយា បុច្ឆិតបញ្ហំ បន យដ្ឋិកោដិយា ឧប្បីឡេន្តោ វិយ ឯកទេសមេវ កថេសី’’តិ អនត្តមនោ អហោសិ, តស្មា ឯវមាហ។ សេសំ សព្ពត្ថ ឧត្តានមេវាតិ។
Yaṃno mayanti ayaṃ kira brāhmaṇo vassakārabrāhmaṇaṃ usūyati, tena pucchitapañhassa akathanaṃ paccāsīsamāno kathitabhāvaṃ ñatvā ‘‘vassakārena pucchitaṃ pañhaṃ punappunaṃ tassa nāmaṃ gaṇhanto vitthāretvā kathesi, mayā pucchitapañhaṃ pana yaṭṭhikoṭiyā uppīḷento viya ekadesameva kathesī’’ti anattamano ahosi, tasmā evamāha. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
បបញ្ចសូទនិយា មជ្ឈិមនិកាយដ្ឋកថាយ
Papañcasūdaniyā majjhimanikāyaṭṭhakathāya
គោបកមោគ្គល្លានសុត្តវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Gopakamoggallānasuttavaṇṇanā niṭṭhitā.
Related texts:
តិបិដក (មូល) • Tipiṭaka (Mūla) / សុត្តបិដក • Suttapiṭaka / មជ្ឈិមនិកាយ • Majjhimanikāya / ៨. គោបកមោគ្គល្លានសុត្តំ • 8. Gopakamoggallānasuttaṃ
ដីកា • Tīkā / សុត្តបិដក (ដីកា) • Suttapiṭaka (ṭīkā) / មជ្ឈិមនិកាយ (ដីកា) • Majjhimanikāya (ṭīkā) / ៨. គោបកមោគ្គល្លានសុត្តវណ្ណនា • 8. Gopakamoggallānasuttavaṇṇanā
