| Library / Tipiṭaka / তিপিটক • Tipiṭaka / জাতক-অট্ঠকথা • Jātaka-aṭṭhakathā |
[২১৯] ৯. গরহিতজাতকৰণ্ণনা
[219] 9. Garahitajātakavaṇṇanā
হিরঞ্ঞং মে সুৰণ্ণং মেতি ইদং সত্থা জেতৰনে ৰিহরন্তো একং অনভিরতিযা উক্কণ্ঠিতভিক্খুং আরব্ভ কথেসি। এতস্স হি পচ্চেকং গহিতং আরম্মণং নাম নত্থি, অনভিরতিৰাসং ৰসন্তং পন তং সত্থু সন্তিকং আনেসুং। সো সত্থারা ‘‘সচ্চং কির ত্ৰং, ভিক্খু, উক্কণ্ঠিতোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘সচ্চ’’ন্তি ৰত্ৰা ‘‘কিংকারণা’’তি ৰুত্তে ‘‘কিলেসৰসেনা’’তি আহ। অথ নং সত্থা ‘‘অযং, ভিক্খু, কিলেসো নাম পুব্বে তিরচ্ছানেহিপি গরহিতো, ত্ৰং এৰরূপে সাসনে পব্বজিতো কস্মা তিরচ্ছানেহিপি গরহিতকিলেসৰসেন উক্কণ্ঠিতো’’তি ৰত্ৰা অতীতং আহরি।
Hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ meti idaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anabhiratiyā ukkaṇṭhitabhikkhuṃ ārabbha kathesi. Etassa hi paccekaṃ gahitaṃ ārammaṇaṃ nāma natthi, anabhirativāsaṃ vasantaṃ pana taṃ satthu santikaṃ ānesuṃ. So satthārā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, bhikkhu, ukkaṇṭhitosī’’ti puṭṭho ‘‘sacca’’nti vatvā ‘‘kiṃkāraṇā’’ti vutte ‘‘kilesavasenā’’ti āha. Atha naṃ satthā ‘‘ayaṃ, bhikkhu, kileso nāma pubbe tiracchānehipi garahito, tvaṃ evarūpe sāsane pabbajito kasmā tiracchānehipi garahitakilesavasena ukkaṇṭhito’’ti vatvā atītaṃ āhari.
অতীতে বারাণসিযং ব্রহ্মদত্তে রজ্জং কারেন্তে বোধিসত্তো হিমৰন্তপদেসে ৰানরযোনিযং নিব্বত্তি। তমেনং একো ৰনচরকো গহেত্ৰা আনেত্ৰা রঞ্ঞো অদাসি। সো চিরং রাজগেহে ৰসমানো ৰত্তসম্পন্নো অহোসি, মনুস্সলোকে ৰত্তমানং কিরিযং যেভুয্যেন অঞ্ঞাসি। রাজা তস্স ৰত্তে পসীদিত্ৰা ৰনচরকং পক্কোসাপেত্ৰা ‘‘ইমং ৰানরং গহিতট্ঠানেযেৰ ৰিস্সজ্জেহী’’তি আণাপেসি , সো তথা অকাসি। ৰানরগণো বোধিসত্তস্স আগতভাৰং ঞত্ৰা তস্স দস্সনত্থায মহন্তে পাসাণপিট্ঠে সন্নিপতিত্ৰা বোধিসত্তেন সদ্ধিং সম্মোদনীযং কথং কত্ৰা ‘‘সম্ম, কহং এত্তকং কালং ৰুত্থোসী’’তি আহ। ‘‘বারাণসিযং রাজনিৰেসনে’’তি। ‘‘অথ কথং মুত্তোসী’’তি? ‘‘রাজা মং কেল়িমক্কটং কত্ৰা মম ৰত্তে পসন্নো মং ৰিস্সজ্জেসী’’তি।
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatte rajjaṃ kārente bodhisatto himavantapadese vānarayoniyaṃ nibbatti. Tamenaṃ eko vanacarako gahetvā ānetvā rañño adāsi. So ciraṃ rājagehe vasamāno vattasampanno ahosi, manussaloke vattamānaṃ kiriyaṃ yebhuyyena aññāsi. Rājā tassa vatte pasīditvā vanacarakaṃ pakkosāpetvā ‘‘imaṃ vānaraṃ gahitaṭṭhāneyeva vissajjehī’’ti āṇāpesi , so tathā akāsi. Vānaragaṇo bodhisattassa āgatabhāvaṃ ñatvā tassa dassanatthāya mahante pāsāṇapiṭṭhe sannipatitvā bodhisattena saddhiṃ sammodanīyaṃ kathaṃ katvā ‘‘samma, kahaṃ ettakaṃ kālaṃ vutthosī’’ti āha. ‘‘Bārāṇasiyaṃ rājanivesane’’ti. ‘‘Atha kathaṃ muttosī’’ti? ‘‘Rājā maṃ keḷimakkaṭaṃ katvā mama vatte pasanno maṃ vissajjesī’’ti.
অথ নং তে ৰানরা ‘‘মনুস্সলোকে ৰত্তমানকিরিযং নাম তুম্হে জানিস্সথ , অম্হাকম্পি তাৰ কথেথ, সোতুকামম্হা’’তি আহংসু। ‘‘মা মং মনুস্সানং কিরিযং পুচ্ছথা’’তি। ‘‘কথেথ সোতুকামম্হা’’তি। বোধিসত্তোপি ‘‘মনুস্সা নাম খত্তিযাপি ব্রাহ্মণাপি ‘ময্হং ময্হ’ন্তি ৰদন্তি, হুত্ৰা অভাৰট্ঠেন অনিচ্চতং ন জানন্তি, সুণাথ দানি তেসং অন্ধবালানং কারণ’’ন্তি ৰত্ৰা ইমা গাথা অৰোচ –
Atha naṃ te vānarā ‘‘manussaloke vattamānakiriyaṃ nāma tumhe jānissatha , amhākampi tāva kathetha, sotukāmamhā’’ti āhaṃsu. ‘‘Mā maṃ manussānaṃ kiriyaṃ pucchathā’’ti. ‘‘Kathetha sotukāmamhā’’ti. Bodhisattopi ‘‘manussā nāma khattiyāpi brāhmaṇāpi ‘mayhaṃ mayha’nti vadanti, hutvā abhāvaṭṭhena aniccataṃ na jānanti, suṇātha dāni tesaṃ andhabālānaṃ kāraṇa’’nti vatvā imā gāthā avoca –
১৩৭.
137.
‘‘হিরঞ্ঞং মে সুৰণ্ণং মে, এসা রত্তিং দিৰা কথা।
‘‘Hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ me, esā rattiṃ divā kathā;
দুম্মেধানং মনুস্সানং, অরিযধম্মং অপস্সতং॥
Dummedhānaṃ manussānaṃ, ariyadhammaṃ apassataṃ.
১৩৮.
138.
‘‘দ্ৰে দ্ৰে গহপতযো গেহে, একো তত্থ অমস্সুকো।
‘‘Dve dve gahapatayo gehe, eko tattha amassuko;
লম্বত্থনো ৰেণিকতো, অথো অঙ্কিতকণ্ণকো।
Lambatthano veṇikato, atho aṅkitakaṇṇako;
কীতো ধনেন বহুনা, সো তং ৰিতুদতে জন’’ন্তি॥
Kīto dhanena bahunā, so taṃ vitudate jana’’nti.
তত্থ হিরঞ্ঞং মে সুৰণ্ণং মেতি দেসনাসীসমত্তমেতং, ইমিনা পন পদদ্ৰযেন দসৰিধম্পি রতনং সব্বং, পুব্বণ্ণাপরণ্ণং খেত্তৰত্থুং দ্ৰিপদচতুপ্পদঞ্চ সব্বং দস্সেন্তো ‘‘ইদং মে ইদং মে’’তি আহ। এসা রত্তিং দিৰা কথাতি এসা মনুস্সানং রত্তিঞ্চ দিৰা চ নিচ্চকালং কথা। অঞ্ঞং পন তে ‘‘পঞ্চক্খন্ধা অনিচ্চা’’তি ৰা ‘‘হুত্ৰা ন ভৰন্তী’’তি ৰা ন জানন্তি, এৰমেৰ পরিদেৰন্তা ৰিচরন্তি। দুম্মেধানন্তি অপ্পপঞ্ঞানং। অরিযধম্মং অপস্সতন্তি অরিযানং বুদ্ধাদীনং ধম্মং, অরিযং ৰা নিদ্দোসং নৰৰিধং লোকুত্তরধম্মং অপস্সন্তানং এসাৰ কথা। অঞ্ঞা পন ‘‘অনিচ্চং ৰা দুক্খং ৰা’’তি তেসং কথা নাম নত্থি।
Tattha hiraññaṃ me suvaṇṇaṃ meti desanāsīsamattametaṃ, iminā pana padadvayena dasavidhampi ratanaṃ sabbaṃ, pubbaṇṇāparaṇṇaṃ khettavatthuṃ dvipadacatuppadañca sabbaṃ dassento ‘‘idaṃ me idaṃ me’’ti āha. Esā rattiṃ divā kathāti esā manussānaṃ rattiñca divā ca niccakālaṃ kathā. Aññaṃ pana te ‘‘pañcakkhandhā aniccā’’ti vā ‘‘hutvā na bhavantī’’ti vā na jānanti, evameva paridevantā vicaranti. Dummedhānanti appapaññānaṃ. Ariyadhammaṃ apassatanti ariyānaṃ buddhādīnaṃ dhammaṃ, ariyaṃ vā niddosaṃ navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ apassantānaṃ esāva kathā. Aññā pana ‘‘aniccaṃ vā dukkhaṃ vā’’ti tesaṃ kathā nāma natthi.
গহপতযোতি গেহে অধিপতিভূতা। একো তত্থাতি তেসু দ্ৰীসু ঘরসামিকেসু ‘‘একো’’তি মাতুগামং সন্ধায ৰদতি। তত্থ ৰেণিকতোতি কতৰেণী, নানপ্পকারেন সণ্ঠাপিতকেসকলাপোতি অত্থো। অথো অঙ্কিতকণ্ণকোতি অথ স্ৰেৰ ৰিদ্ধকণ্ণো ছিদ্দকণ্ণোতি লম্বকণ্ণতং সন্ধাযাহ। কীতো ধনেন বহুনাতি সো পনেস অমস্সুকো লম্বত্থনো ৰেণিকতো অঙ্কিতকণ্ণো মাতাপিতূনং বহুং ধনং দত্ৰা কীতো, মণ্ডেত্ৰা পসাধেত্ৰা যানং আরোপেত্ৰা মহন্তেন পরিৰারেন ঘরং আনীতো। সো তং ৰিতুদতে জনন্তি সো গহপতি আগতকালতো পট্ঠায তস্মিং গেহে দাসকম্মকরাদিভেদং জনং ‘‘অরে দুট্ঠদাস দুট্ঠদাসি, ইমং ন করোসী’’তি মুখসত্তীহি ৰিতুদতি, সামিকো ৰিয হুত্ৰা মহাজনং ৰিচারেতি। এৰং তাৰ ‘‘মনুস্সলোকে অতিৰিয অযুত্ত’’ন্তি মনুস্সলোকং গরহি।
Gahapatayoti gehe adhipatibhūtā. Eko tatthāti tesu dvīsu gharasāmikesu ‘‘eko’’ti mātugāmaṃ sandhāya vadati. Tattha veṇikatoti kataveṇī, nānappakārena saṇṭhāpitakesakalāpoti attho. Atho aṅkitakaṇṇakoti atha sveva viddhakaṇṇo chiddakaṇṇoti lambakaṇṇataṃ sandhāyāha. Kīto dhanena bahunāti so panesa amassuko lambatthano veṇikato aṅkitakaṇṇo mātāpitūnaṃ bahuṃ dhanaṃ datvā kīto, maṇḍetvā pasādhetvā yānaṃ āropetvā mahantena parivārena gharaṃ ānīto. So taṃ vitudate jananti so gahapati āgatakālato paṭṭhāya tasmiṃ gehe dāsakammakarādibhedaṃ janaṃ ‘‘are duṭṭhadāsa duṭṭhadāsi, imaṃ na karosī’’ti mukhasattīhi vitudati, sāmiko viya hutvā mahājanaṃ vicāreti. Evaṃ tāva ‘‘manussaloke ativiya ayutta’’nti manussalokaṃ garahi.
তং সুত্ৰা সব্বে ৰানরা ‘‘মা কথেথ, মা কথেথ, অসোতব্বযুত্তকং অস্সুম্হা’’তি উভোহি হত্থেহি কণ্ণে দল়্হং পিদহিংসু। ‘‘ইমস্মিং ঠানে অম্হেহি ইদং অযুত্তং সুত’’ন্তি তং ঠানম্পি গরহিত্ৰা অঞ্ঞত্থ অগমংসু। সো পিট্ঠিপাসাণো গরহিতপিট্ঠিপাসাণোযেৰ কির নাম জাতো।
Taṃ sutvā sabbe vānarā ‘‘mā kathetha, mā kathetha, asotabbayuttakaṃ assumhā’’ti ubhohi hatthehi kaṇṇe daḷhaṃ pidahiṃsu. ‘‘Imasmiṃ ṭhāne amhehi idaṃ ayuttaṃ suta’’nti taṃ ṭhānampi garahitvā aññattha agamaṃsu. So piṭṭhipāsāṇo garahitapiṭṭhipāsāṇoyeva kira nāma jāto.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহরিত্ৰা সচ্চানি পকাসেত্ৰা জাতকং সমোধানেসি, সচ্চপরিযোসানে সো ভিক্খু সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি। ‘‘তদা ৰানরগণো বুদ্ধপরিসা অহোসি, ৰানরিন্দো পন অহমেৰ অহোসি’’ন্তি।
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi, saccapariyosāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi. ‘‘Tadā vānaragaṇo buddhaparisā ahosi, vānarindo pana ahameva ahosi’’nti.
গরহিতজাতকৰণ্ণনা নৰমা।
Garahitajātakavaṇṇanā navamā.
Related texts:
তিপিটক (মূল) • Tipiṭaka (Mūla) / সুত্তপিটক • Suttapiṭaka / খুদ্দকনিকায • Khuddakanikāya / জাতকপাল়ি • Jātakapāḷi / ২১৯. গরহিতজাতকং • 219. Garahitajātakaṃ
