| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / ဝိနယာလင္ကာရ-ဋီကာ • Vinayālaṅkāra-ṭīkā |
။ နမော တသ္သ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓသ္သ။
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
ဝိနယပိဋကေ
Vinayapiṭake
ဝိနယာလင္ကာရ-ဋီကာ (ပဌမော ဘာဂော)
Vinayālaṅkāra-ṭīkā (paṭhamo bhāgo)
ဂန္ထာရမ္ဘကထာ
Ganthārambhakathā
မုတ္တဟာရာဒိနယဂာထာ
Muttahārādinayagāthā
ယော လောကေ လောကလောကော ဝရတရပရဒော ရာဇရာဇဂ္ဂဇညော။
Yo loke lokaloko varataraparado rājarājaggajañño;
အာကာသာကာရကာရော ပရမရတိရတော ဒေဝဒေဝန္တဝဇ္ဇော။
Ākāsākārakāro paramaratirato devadevantavajjo.
သံသာရာသာရသာရော သုနရနမနတော မာရဟာရန္တရဋ္ဌော။
Saṃsārāsārasāro sunaranamanato mārahārantaraṭṭho;
လောကာလင္ကာရကာရော အတိသတိဂတိမာ ဓီရဝီရတ္တရမ္မော။
Lokālaṅkārakāro atisatigatimā dhīravīrattarammo.
သီဟနိဝတ္တနနယဂာထာ
Sīhanivattananayagāthā
သံသာရစက္ကဝိဒ္ဓံသံ၊ သမ္ဗုဒ္ဓံ တံ သုမာနသံ။
Saṃsāracakkaviddhaṃsaṃ, sambuddhaṃ taṃ sumānasaṃ;
သံနမာမိ သုဂုဏေသံ၊ သံဒေသိတသုဒုဒ္ဒသံ။
Saṃnamāmi suguṇesaṃ, saṃdesitasududdasaṃ.
အနောတတ္တောဒကာဝတ္တနယဂာထာ
Anotattodakāvattanayagāthā
ယေန ဝိဒ္ဓံသိတာ ပာပာ၊ ယေန နိဗ္ဗာပိတာ ဒရာ။
Yena viddhaṃsitā pāpā, yena nibbāpitā darā;
ယေန လောကာ နိသ္သရိသုံ၊ ယေန စာဟံ နမာမိ တံ။
Yena lokā nissarisuṃ, yena cāhaṃ namāmi taṃ.
စတုဒီပစက္ကဝတ္တနနယဂာထာ
Catudīpacakkavattananayagāthā
သင္ဃံ သသင္ဃံ နမာမိ၊ ဝန္တန္တဝရဓမ္မဇံ။
Saṅghaṃ sasaṅghaṃ namāmi, vantantavaradhammajaṃ;
မဂ္ဂဂ္ဂမနဖလဋ္ဌံ၊ သုသံသံ သုဘမာနသံ။
Maggaggamanaphalaṭṭhaṃ, susaṃsaṃ subhamānasaṃ.
အဗ္ယပေတစတုပာဒအာဒိယမကဂာထာ
Abyapetacatupādaādiyamakagāthā
ဝိနယံ ဝိနယံ သာရံ၊ သင္ဂဟံ သင္ဂဟံ ကရံ။
Vinayaṃ vinayaṃ sāraṃ, saṅgahaṃ saṅgahaṃ karaṃ;
စရိယံ စရိယံ ဝန္ဒေ၊ ပရမံ ပရမံ သုတံ။
Cariyaṃ cariyaṃ vande, paramaṃ paramaṃ sutaṃ.
ဗ္ယပေတစတုပာဒအာဒိအန္တယမကဂာထာ
Byapetacatupādaādiantayamakagāthā
ပကာရေ ဗဟုပကာရေ၊ သာဂရေ ဂုဏသာဂရေ။
Pakāre bahupakāre, sāgare guṇasāgare;
ဂရဝော မမ ဂရဝော၊ ဝန္ဒာမိ အဘိဝန္ဒာမိ။
Garavo mama garavo, vandāmi abhivandāmi.
ဝတ္ထုတ္တယေ ဂန္ထကာရေ၊ ဂရူသု သာဒရံ မယာ။
Vatthuttaye ganthakāre, garūsu sādaraṃ mayā;
ကတေန နမက္ကာရေန၊ ဟိတ္ဝာ သဗ္ဗေ ဥပဒ္ဒဝေ။
Katena namakkārena, hitvā sabbe upaddave.
သိက္ခာကာမေဟိ ဓီရေဟိ၊ ဇိနသာသနကာရိဘိ။
Sikkhākāmehi dhīrehi, jinasāsanakāribhi;
ဘိက္ခူဟိ ဝိနယညူဟိ၊ သာဒရံ အဘိယာစိတော။
Bhikkhūhi vinayaññūhi, sādaraṃ abhiyācito.
ဝဏ္ဏယိသ္သာမိ ဝိနယ-သင္ဂဟံ ပီတိဝဍ္ဎနံ။
Vaṇṇayissāmi vinaya-saṅgahaṃ pītivaḍḍhanaṃ;
ဘိက္ခူနံ ဝေနယိကာနံ၊ ယထာသတ္တိဗလံ အဟံ။
Bhikkhūnaṃ venayikānaṃ, yathāsattibalaṃ ahaṃ.
ပောရာဏေဟိ ကတာ ဋီကာ၊ ကိဉ္စာပိ အတ္ထိ သာ ပန။
Porāṇehi katā ṭīkā, kiñcāpi atthi sā pana;
အတိသင္ခေပဘာဝေန၊ န သာဓေတိ ယထိစ္ဆိတံ။
Atisaṅkhepabhāvena, na sādheti yathicchitaṃ.
တသ္မာ ဟိ နာနာသတ္ထေဟိ၊ သာရမာဒာယ သာဓုကံ။
Tasmā hi nānāsatthehi, sāramādāya sādhukaṃ;
နာတိသင္ခေပဝိတ္ထာရံ၊ ကရိသ္သံ အတ္ထဝဏ္ဏနံ။
Nātisaṅkhepavitthāraṃ, karissaṃ atthavaṇṇanaṃ.
ဝိနယာလင္ကာရံ နာမ၊ ပေသလာနံ ပမောဒနံ။
Vinayālaṅkāraṃ nāma, pesalānaṃ pamodanaṃ;
ဣမံ ပကရဏံ သဗ္ဗေ၊ သမ္မာ ဓာရေန္တု သာဓဝောတိ။
Imaṃ pakaraṇaṃ sabbe, sammā dhārentu sādhavoti.
ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ
Ganthārambhakathāvaṇṇanā
ဝိဝိဓဝိသေသနယသမန္နာဂတံ ကာယဝာစာဝိနယနကရဏသမတ္ထံ လဇ္ဇိပေသလဘိက္ခူနံ သံသယဝိနောဒနကာရကံ ယောဂာဝစရပုဂ္ဂလာနံ သီလဝိသုဒ္ဓိသမ္ပာပကံ ဇိနသာသနဝုဍ္ဎိဟေတုဘူတံ ပကရဏမိဒမာရဘိတုကာမော အယမာစရိယာသဘော ပဌမံ တာဝ ရတနတ္တယပဏာမပဏာမာရဟဘာဝအဘိဓေယ္ယကရဏဟေတု ကရဏပ္ပကာရပကရဏာဘိဓာနနိမိတ္တပယောဇနာနိ ဒသ္သေတုံ ‘‘ဝတ္ထုတ္တယံ နမသ္သိတ္ဝာ’’တိအာဒိမာဟ။ ဧတ္ထ ဟိ ဝတ္ထုတ္တယံ နမသ္သိတ္ဝာတိ ဣမိနာ ရတနတ္တယပဏာမော ဝုတ္တော ပဏာမေတဗ္ဗပဏာမအတ္ထဒသ္သနတော။ သရဏံ သဗ္ဗပာဏိနန္တိ ဣမိနာ ပဏာမာရဟဘာဝော ပဏာမဟေတုဒသ္သနတော။ ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယန္တိ အဘိဓေယ္ယော ဣမသ္သ ပကရဏသ္သ အတ္ထဘာဝတော။ ဝိပ္ပကိဏ္ဏမနေကတ္ထာတိ ကရဏဟေတု တေနေဝကာရဏေန ပကရဏသ္သ ကတတ္တာ။ သမာဟရိတ္ဝာ ဧကတ္ထ, ဒသ္သယိသ္သမနာကုလန္တိ ကရဏပ္ပကာရော တေနာကာရေန ပကရဏသ္သ ကရဏတော။ ပကရဏာဘိဓာနံ ပန သမာဟရိတသဒ္ဒသ္သ သာမတ္ထိယတော ဒသ္သိတံ သမာဟရိတ္ဝာ ဒသ္သနေနေဝ ဣမသ္သ ပကရဏသ္သ ဝိနယသင္ဂဟဣတိ နာမသ္သ လဘနတော။
Vividhavisesanayasamannāgataṃ kāyavācāvinayanakaraṇasamatthaṃ lajjipesalabhikkhūnaṃ saṃsayavinodanakārakaṃ yogāvacarapuggalānaṃ sīlavisuddhisampāpakaṃ jinasāsanavuḍḍhihetubhūtaṃ pakaraṇamidamārabhitukāmo ayamācariyāsabho paṭhamaṃ tāva ratanattayapaṇāmapaṇāmārahabhāvaabhidheyyakaraṇahetu karaṇappakārapakaraṇābhidhānanimittapayojanāni dassetuṃ ‘‘vatthuttayaṃ namassitvā’’tiādimāha. Ettha hi vatthuttayaṃ namassitvāti iminā ratanattayapaṇāmo vutto paṇāmetabbapaṇāmaatthadassanato. Saraṇaṃ sabbapāṇinanti iminā paṇāmārahabhāvo paṇāmahetudassanato. Pāḷimuttavinicchayanti abhidheyyo imassa pakaraṇassa atthabhāvato. Vippakiṇṇamanekatthāti karaṇahetu tenevakāraṇena pakaraṇassa katattā. Samāharitvā ekattha, dassayissamanākulanti karaṇappakāro tenākārena pakaraṇassa karaṇato. Pakaraṇābhidhānaṃ pana samāharitasaddassa sāmatthiyato dassitaṃ samāharitvā dassaneneva imassa pakaraṇassa vinayasaṅgahaiti nāmassa labhanato.
နိမိတ္တံ ပန အဇ္ဈတ္တိကဗာဟိရဝသေန ဒုဝိဓံ။ တတ္ထ အဇ္ဈတ္တိကံ နာမ ကရုဏာ, တံ ဒသ္သနကိရိယာယ သာမတ္ထိယတော ဒသ္သိတံ တသ္မိံ အသတိ ဒသ္သနကိရိယာယ အဘာဝတော။ ဗာဟိရံ နာမ သောတုဇနသမူဟော, တံ ယောဂာဝစရဘိက္ခူနန္တိ တသ္သ ကရုဏာရမ္မဏဘာဝတော။ ပယောဇနံ ပန ဒုဝိဓံ ပဏာမပယောဇနပကရဏပယောဇနဝသေန။ တတ္ထ ပဏာမပယောဇနံ နာမ အန္တရာယဝိသောသနပသာဒဇနနာဒိကံ, တံ သရဏံ သဗ္ဗပာဏိနန္တိ ဣမသ္သ သာမတ္ထိယတော ဒသ္သိတံ ဟေတုမ္ဟိ သတိ ဖလသ္သ အဝိနာဘာဝတော။ ဝုတ္တဉ္ဟိ အဘိဓမ္မဋီကာစရိယေန ‘‘ဂုဏဝိသေသဝာ ဟိ ပဏာမာရဟော ဟောတိ, ပဏာမာရဟေ စ ကတော ပဏာမော ဝုတ္တပ္ပယောဇနသိဒ္ဓိကရောဝ ဟောတီ’’တိ (ဓ. သ. မူလဋီ. ၁)။ ပကရဏပယောဇနမ္ပိ ဒုဝိဓံ မုခ္ယာနုသင္ဂိကဝသေန။ တေသု မုခ္ယပယောဇနံ နာမ ဗ္ယဉ္ဇနာနုရူပံ အတ္ထသ္သ ပဋိဝိဇ္ဈနံ ပကာသနဉ္စ အတ္ထာနုရူပံ ဗ္ယဉ္ဇနသ္သ ဥဒ္ဒိသနံ ဥဒ္ဒေသာပနဉ္စ, တံ ဝိနယေ ပာဋဝတ္ထာယာတိ ဣမိနာ ဝုတ္တံ။ အနုသင္ဂိကပယောဇနံ နာမ သီလာဒိအနုပာဒာပရိနိဗ္ဗာနန္တော အတ္ထော, တံ သမာဟရိတ္ဝာ ဧကတ္ထ ဒသ္သယိသ္သန္တိ ဣမသ္သ သာမတ္ထိယေန ဒသ္သိတံ ဧကတ္ထ သမာဟရိတ္ဝာ ဒသ္သနေ သတိ တဒုဂ္ဂဟပရိပုစ္ဆာဒိနာ ကတပယောဂသ္သ အနန္တရာယေန တဒတ္ထသိဇ္ဈနတောတိ။
Nimittaṃ pana ajjhattikabāhiravasena duvidhaṃ. Tattha ajjhattikaṃ nāma karuṇā, taṃ dassanakiriyāya sāmatthiyato dassitaṃ tasmiṃ asati dassanakiriyāya abhāvato. Bāhiraṃ nāma sotujanasamūho, taṃ yogāvacarabhikkhūnanti tassa karuṇārammaṇabhāvato. Payojanaṃ pana duvidhaṃ paṇāmapayojanapakaraṇapayojanavasena. Tattha paṇāmapayojanaṃ nāma antarāyavisosanapasādajananādikaṃ, taṃ saraṇaṃ sabbapāṇinanti imassa sāmatthiyato dassitaṃ hetumhi sati phalassa avinābhāvato. Vuttañhi abhidhammaṭīkācariyena ‘‘guṇavisesavā hi paṇāmāraho hoti, paṇāmārahe ca kato paṇāmo vuttappayojanasiddhikarova hotī’’ti (dha. sa. mūlaṭī. 1). Pakaraṇapayojanampi duvidhaṃ mukhyānusaṅgikavasena. Tesu mukhyapayojanaṃ nāma byañjanānurūpaṃ atthassa paṭivijjhanaṃ pakāsanañca atthānurūpaṃ byañjanassa uddisanaṃ uddesāpanañca, taṃ vinaye pāṭavatthāyāti iminā vuttaṃ. Anusaṅgikapayojanaṃ nāma sīlādianupādāparinibbānanto attho, taṃ samāharitvā ekattha dassayissanti imassa sāmatthiyena dassitaṃ ekattha samāharitvā dassane sati taduggahaparipucchādinā katapayogassa anantarāyena tadatthasijjhanatoti.
ကိမတ္ထံ ပနေတ္ထ ရတနတ္တယပဏာမာဒယော အာစရိယေန ကတာ, နနု အဓိပ္ပေတဂန္ထာရမ္ဘောဝ ကာတဗ္ဗောတိ? ဝုစ္စတေ – ဧတ္ထ ရတနတ္တယပဏာမကရဏံ တဗ္ဗိဟတန္တရာယော ဟုတ္ဝာ အနာယာသေန ဂန္ထပရိသမာပနတ္ထံ။ ပဏာမာရဟဘာဝဝစနံ အတ္တနော ယုတ္တပတ္တကာရိတာဒသ္သနတ္ထံ, တံ ဝိညူနံ တောသာပနတ္ထံ, တံ ပကရဏသ္သ ဥဂ္ဂဟဏတ္ထံ, တံ သဗ္ဗသမ္ပတ္တိနိပ္ဖာဒနတ္ထံ။ အဘိဓေယ္ယကထနံ ဝိဒိတာဘိဓေယ္ယသ္သ ဂန္ထသ္သ ဝိညူနံ ဥဂ္ဂဟဓာရဏာဒိဝသေန ပဋိပဇ္ဇနတ္ထံ။ ကရဏဟေတုကထနံ အကာရဏေ ကတသ္သ ဝာယာမသ္သ နိပ္ဖလဘာဝတော တပ္ပဋိက္ခေပနတ္ထံ။ ကရဏပ္ပကာရကထနံ ဝိဒိတပ္ပကာရသ္သ ဂန္ထသ္သ သောတူနံ ဥဂ္ဂဟဏာဒီသု ရုစိဇနနတ္ထံ။ အဘိဓာနဒသ္သနံ ဝောဟာရသုခတ္ထံ။ နိမိတ္တကထနံ အာသန္နကာရဏဒသ္သနတ္ထံ။ ပယောဇနဒသ္သနံ ဒုဝိဓပယောဇနကာမီနံ သောတူနံ သမုသ္သာဟဇနနတ္ထန္တိ။
Kimatthaṃ panettha ratanattayapaṇāmādayo ācariyena katā, nanu adhippetaganthārambhova kātabboti? Vuccate – ettha ratanattayapaṇāmakaraṇaṃ tabbihatantarāyo hutvā anāyāsena ganthaparisamāpanatthaṃ. Paṇāmārahabhāvavacanaṃ attano yuttapattakāritādassanatthaṃ, taṃ viññūnaṃ tosāpanatthaṃ, taṃ pakaraṇassa uggahaṇatthaṃ, taṃ sabbasampattinipphādanatthaṃ. Abhidheyyakathanaṃ viditābhidheyyassa ganthassa viññūnaṃ uggahadhāraṇādivasena paṭipajjanatthaṃ. Karaṇahetukathanaṃ akāraṇe katassa vāyāmassa nipphalabhāvato tappaṭikkhepanatthaṃ. Karaṇappakārakathanaṃ viditappakārassa ganthassa sotūnaṃ uggahaṇādīsu rucijananatthaṃ. Abhidhānadassanaṃ vohārasukhatthaṃ. Nimittakathanaṃ āsannakāraṇadassanatthaṃ. Payojanadassanaṃ duvidhapayojanakāmīnaṃ sotūnaṃ samussāhajananatthanti.
ရတနတ္တယပဏာမပယောဇနံ ပန ဗဟူဟိ ပကာရေဟိ ဝိတ္ထာရယန္တိ အာစရိယာ, တံ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဂဟေတဗ္ဗံ။ ဣဓ ပန ဂန္ထဂရုဘာဝမောစနတ္ထံ အဋ္ဌကထာစရိယေဟိ အဓိပ္ပေတပယောဇနမေဝ ကထယိမ္ဟ။ ဝုတ္တဉ္ဟိ အဋ္ဌကထာစရိယေန –
Ratanattayapaṇāmapayojanaṃ pana bahūhi pakārehi vitthārayanti ācariyā, taṃ tattha tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ. Idha pana ganthagarubhāvamocanatthaṃ aṭṭhakathācariyehi adhippetapayojanameva kathayimha. Vuttañhi aṭṭhakathācariyena –
‘‘နိပစ္စကာရသ္သေတသ္သ ။
‘‘Nipaccakārassetassa ;
ကတသ္သ ရတနတ္တယေ။
Katassa ratanattaye;
အာနုဘာဝေန သောသေတ္ဝာ။
Ānubhāvena sosetvā;
အန္တရာယေ အသေသတော’’တိ။ (ဓ. သ. အဋ္ဌ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာ ၇)။
Antarāye asesato’’ti. (dha. sa. aṭṭha. ganthārambhakathā 7);
အယမေတ္ထ သမုဒာယတ္ထော, အယံ ပန အဝယဝတ္ထော – အဟံ သဗ္ဗပာဏီနံ သရဏံ သရဏီဘူတံ ဝတ္ထုတ္တယံ နမသ္သာမိ, နမသ္သိတ္ဝာ ယောဂာဝစရဘိက္ခူနံ ဝိနယေ ပာဋဝတ္ထာယ အနေကတ္ထဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယံ ဧကတ္ထ သမာဟရိတ္ဝာ အနာကုလံ ကတ္ဝာ ဒသ္သယိသ္သံ ဒသ္သယိသ္သာမီတိ ယောဇနာ။
Ayamettha samudāyattho, ayaṃ pana avayavattho – ahaṃ sabbapāṇīnaṃ saraṇaṃ saraṇībhūtaṃ vatthuttayaṃ namassāmi, namassitvā yogāvacarabhikkhūnaṃ vinaye pāṭavatthāya anekatthavippakiṇṇaṃ pāḷimuttavinicchayaṃ ekattha samāharitvā anākulaṃ katvā dassayissaṃ dassayissāmīti yojanā.
တတ္ထ ဝသန္တိ ဧတ္ထာတိ ဝတ္ထု။ ကိံ တံ? ဗုဒ္ဓာဒိရတနံ။ တဉ္ဟိ ယသ္မာ သရဏဂတာ သပ္ပုရိသာ သရဏဂမနသမင္ဂိနော ဟုတ္ဝာ ဗုဒ္ဓာဒိရတနံ အာရမ္မဏံ ကတ္ဝာ တသ္မိံ အာရမ္မဏေ ဝသန္တိ အာဝသန္တိ နိဝသန္တိ, တသ္မာ ‘‘ဝတ္ထူ’’တိ ဝုစ္စတိ။ အာရမ္မဏဉ္ဟိ အာဓာရော, အာရမ္မဏိကံ အာဓေယ္ယောတိ။ ဣတော ပရာနိပိ ဝတ္ထုသဒ္ဒသ္သ ဝစနတ္ထာဒီနိ အာစရိယေဟိ ဝုတ္တာနိ, တာနိပိ တတ္ထ တတ္ထ ဝုတ္တနယေနေဝ ဝေဒိတဗ္ဗာနိ။ ဣဓ ပန ဂန္ထဝိတ္ထာရပရိဟရဏတ္ထံ ဧတ္တကမေဝ ဝုတ္တန္တိ ဝေဒိတဗ္ဗန္တိ။ တိဏ္ဏံ သမူဟောတိ တယံ, တယော အံသာ အဝယဝာ အသ္သာတိ ဝာ တယံ။ ကိံ တံ? သမုဒာယော။ ဝတ္ထူနံ တယန္တိ ဝတ္ထုတ္တယံ။ ကိံ တံ? ဗုဒ္ဓာဒိရတနတ္တယံ။ နမသ္သာမီတိ နမသ္သိတ္ဝာ, အနမိန္တိ နမသ္သိတ္ဝာ။ ဗုဒ္ဓာဒိရတနဉ္ဟိ အာရမ္မဏံ ကတ္ဝာ စိတ္တသ္သ ဥပ္ပဇ္ဇနကာလေ တ္ဝာ-ပစ္စယော ပစ္စုပ္ပန္နကာလိကော ဟောတိ, တသ္မာ ပဌမော ဝိဂ္ဂဟော ကတော, ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယံ ဧကတ္ထ ဒသ္သနကာလေ အတီတကာလိကော, တသ္မာ ဒုတိယော ဝိဂ္ဂဟော။ တေနေဝ စ ကာရဏေန အတ္ထယောဇနာယပိ ပစ္စုပ္ပန္နကာလအတီတကာလဝသေန ယောဇနာ ကတာ။
Tattha vasanti etthāti vatthu. Kiṃ taṃ? Buddhādiratanaṃ. Tañhi yasmā saraṇagatā sappurisā saraṇagamanasamaṅgino hutvā buddhādiratanaṃ ārammaṇaṃ katvā tasmiṃ ārammaṇe vasanti āvasanti nivasanti, tasmā ‘‘vatthū’’ti vuccati. Ārammaṇañhi ādhāro, ārammaṇikaṃ ādheyyoti. Ito parānipi vatthusaddassa vacanatthādīni ācariyehi vuttāni, tānipi tattha tattha vuttanayeneva veditabbāni. Idha pana ganthavitthārapariharaṇatthaṃ ettakameva vuttanti veditabbanti. Tiṇṇaṃ samūhoti tayaṃ, tayo aṃsā avayavā assāti vā tayaṃ. Kiṃ taṃ? Samudāyo. Vatthūnaṃ tayanti vatthuttayaṃ. Kiṃ taṃ? Buddhādiratanattayaṃ. Namassāmīti namassitvā, anaminti namassitvā. Buddhādiratanañhi ārammaṇaṃ katvā cittassa uppajjanakāle tvā-paccayo paccuppannakāliko hoti, tasmā paṭhamo viggaho kato, pāḷimuttavinicchayaṃ ekattha dassanakāle atītakāliko, tasmā dutiyo viggaho. Teneva ca kāraṇena atthayojanāyapi paccuppannakālaatītakālavasena yojanā katā.
သရတိ ဟိံသတီတိ သရဏံ။ ကိံ တံ? ဗုဒ္ဓာဒိရတနတ္တယံ။ တဉ္ဟိ သရဏဂတာနံ သပ္ပုရိသာနံ ဘယံ သန္တာသံ ဒုက္ခံ ဒုဂ္ဂတိဝိနိပာတံ သံကိလေသံ သရတိ ဟိံသတိ ဝိနာသေတိ, တသ္မာ ‘‘သရဏ’’န္တိ ဝုစ္စတိ။ ဝုတ္တဉ္ဟိ ဘဂဝတာ –
Sarati hiṃsatīti saraṇaṃ. Kiṃ taṃ? Buddhādiratanattayaṃ. Tañhi saraṇagatānaṃ sappurisānaṃ bhayaṃ santāsaṃ dukkhaṃ duggativinipātaṃ saṃkilesaṃ sarati hiṃsati vināseti, tasmā ‘‘saraṇa’’nti vuccati. Vuttañhi bhagavatā –
‘‘ယသ္မိံ, မဟာနာမ, သမယေ အရိယသာဝကော တထာဂတံ အနုသ္သရတိ, နေဝသ္သ တသ္မိံ သမယေ ရာဂပရိယုဋ္ဌိတံ စိတ္တံ ဟောတီ’’တိအာဒိ (အ. နိ. ၆.၁၀; ၁၁.၁၁),
‘‘Yasmiṃ, mahānāma, samaye ariyasāvako tathāgataṃ anussarati, nevassa tasmiṃ samaye rāgapariyuṭṭhitaṃ cittaṃ hotī’’tiādi (a. ni. 6.10; 11.11),
‘‘ဧဝံ ဗုဒ္ဓံ သရန္တာနံ။
‘‘Evaṃ buddhaṃ sarantānaṃ;
ဓမ္မံ သင္ဃဉ္စ ဘိက္ခဝော။
Dhammaṃ saṅghañca bhikkhavo;
ဘယံ ဝာ ဆမ္ဘိတတ္တံ ဝာ။
Bhayaṃ vā chambhitattaṃ vā;
လောမဟံသော န ဟေသ္သတီ’’တိ စ။ (သံ. နိ. ၁.၂၄၉)။
Lomahaṃso na hessatī’’ti ca. (saṃ. ni. 1.249);
ယသ္မာ ပန ‘‘သရဏ’’န္တိ ဣဒံ ပဒံ ‘‘နာထ’’န္တိ ပဒသ္သ ဝေဝစနဘူတံ ကိတသုဒ္ဓနာမပဒံ ဟောတိ, န ကိတမတ္တပဒံ, တသ္မာ ဓာတ္ဝတ္ထော အန္တောနီတော။ ‘‘သရ ဟိံသာယ’’န္တိ ဟိ ဝုတ္တံ ဟိံသတ္ထံ ဂဟေတ္ဝာ သဗ္ဗပာဏီနံ သရဏံ ဟိံသကံ ဝတ္ထုတ္တယံ နမသ္သိတ္ဝာ ဝိညာယမာနေ အနိဋ္ဌပ္ပသင္ဂတော သဗ္ဗပာဏီနံ သရဏံ သရဏီဘူတံ နာထဘူတံ ဝတ္ထုတ္တယံ နမသ္သိတ္ဝာတိ ဝိညာယမာနေယေဝ ယုဇ္ဇတိ, တေနေဝ စ ကာရဏေန အတ္ထယောဇနာယမ္ပိ တထာ ယောဇနာ ကတာ။ သဗ္ဗ-သဒ္ဒော နိရဝသေသတ္ထဝာစကံ သဗ္ဗနာမပဒံ။ သဟ အဝေန ယော ဝတ္တတီတိ သဗ္ဗောတိ ကတေ ပန သကလ-သဒ္ဒော ဝိယ သမုဒာယဝာစကံ သမာသနာမပဒံ ဟောတိ။ ပာဏော ဧတေသံ အတ္ထီတိ ပာဏိနော, ပာဏောတိ စေတ္ထ ဇီဝိတိန္ဒ္ရိယံ အဓိပ္ပေတံ။ သဗ္ဗေ ပာဏိနော သဗ္ဗပာဏိနော, တေသံ သဗ္ဗပာဏီနံ။ ဧတ္တာဝတာ ဝတ္ထုတ္တယသ္သ သဗ္ဗလောကသရဏဘာဝံ, တတောယေဝ စ နမသ္သနာရဟဘာဝံ, နမသ္သနာရဟေ စ ကတာယနမသ္သနကိရိယာယ ယထာဓိပ္ပေတတ္ထသိဒ္ဓိကရဘာဝံ, အတ္တနော ကိရိယာယ စ ခေတ္တင္ဂတဘာဝံ ဒသ္သေတိ။
Yasmā pana ‘‘saraṇa’’nti idaṃ padaṃ ‘‘nātha’’nti padassa vevacanabhūtaṃ kitasuddhanāmapadaṃ hoti, na kitamattapadaṃ, tasmā dhātvattho antonīto. ‘‘Sara hiṃsāya’’nti hi vuttaṃ hiṃsatthaṃ gahetvā sabbapāṇīnaṃ saraṇaṃ hiṃsakaṃ vatthuttayaṃ namassitvā viññāyamāne aniṭṭhappasaṅgato sabbapāṇīnaṃ saraṇaṃ saraṇībhūtaṃ nāthabhūtaṃ vatthuttayaṃ namassitvāti viññāyamāneyeva yujjati, teneva ca kāraṇena atthayojanāyampi tathā yojanā katā. Sabba-saddo niravasesatthavācakaṃ sabbanāmapadaṃ. Saha avena yo vattatīti sabboti kate pana sakala-saddo viya samudāyavācakaṃ samāsanāmapadaṃ hoti. Pāṇo etesaṃ atthīti pāṇino, pāṇoti cettha jīvitindriyaṃ adhippetaṃ. Sabbe pāṇino sabbapāṇino, tesaṃ sabbapāṇīnaṃ. Ettāvatā vatthuttayassa sabbalokasaraṇabhāvaṃ, tatoyeva ca namassanārahabhāvaṃ, namassanārahe ca katāyanamassanakiriyāya yathādhippetatthasiddhikarabhāvaṃ, attano kiriyāya ca khettaṅgatabhāvaṃ dasseti.
ဧဝံ သဟေတုကံ ရတနတ္တယပဏာမံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ ပကရဏာရမ္ဘသ္သ သနိမိတ္တံ မုခ္ယပယောဇနံ ဒသ္သေတုမာဟ ‘‘ဝိနယေ ပာဋဝတ္ထာယ, ယောဂာဝစရဘိက္ခူန’’န္တိ။ ဧတ္ထ စ ဝိနယေ ပာဋဝတ္ထာယာတိ မုခ္ယပယောဇနဒသ္သနံ, တံဒသ္သနေန စ အနုသင္ဂိကပယောဇနမ္ပိ ဝိဘာဝိတမေဝ ဟောတိ ကာရဏေ သိဒ္ဓေ ကာရိယသ္သ သိဇ္ဈနတော။ ယောဂာဝစရဘိက္ခူနန္တိ ဗာဟိရနိမိတ္တဒသ္သနံ, တသ္မိံ ဒသ္သိတေ အဇ္ဈတ္တိကနိမိတ္တမ္ပိ ဒီပိတမေဝ ဟောတိ အာရမ္မဏေ ဉာတေ အာရမ္မဏိကသ္သ ဉာတဗ္ဗတော။ တတ္ထ ဝိဝိဓာ နယာ ဧတ္ထာတိ ဝိနယော, ဒုဝိဓပာတိမောက္ခဒုဝိဓဝိဘင္ဂပဉ္စဝိဓပာတိမောက္ခုဒ္ဒေသပဉ္စအာပတ္တိက္ခန္ဓသတ္တအာပတ္တိက္ခန္ဓာဒယော ဝိဝိဓာ အနေကပ္ပကာရာ နယာ ဧတ္ထ သန္တီတိ အတ္ထော။ အထ ဝာ ဝိသေသာ နယာ ဧတ္ထာတိ ဝိနယော, ဒဠ္ဟီကမ္မသိထိလကရဏပယောဇနာ အနုပညတ္တိနယာဒယော ဝိသေသာ နယာ ဧတ္ထ သန္တီတိ အတ္ထော။ အထ ဝာ ဝိနေတီတိ ဝိနယော။ ကာယော ဝိနေတိ ကာယဝာစာယော, ဣတိ ကာယဝာစာနံ ဝိနယနတော ဝိနယော။ ဝုတ္တဉ္ဟိ အဋ္ဌကထာယံ –
Evaṃ sahetukaṃ ratanattayapaṇāmaṃ dassetvā idāni pakaraṇārambhassa sanimittaṃ mukhyapayojanaṃ dassetumāha ‘‘vinayepāṭavatthāya, yogāvacarabhikkhūna’’nti. Ettha ca vinaye pāṭavatthāyāti mukhyapayojanadassanaṃ, taṃdassanena ca anusaṅgikapayojanampi vibhāvitameva hoti kāraṇe siddhe kāriyassa sijjhanato. Yogāvacarabhikkhūnanti bāhiranimittadassanaṃ, tasmiṃ dassite ajjhattikanimittampi dīpitameva hoti ārammaṇe ñāte ārammaṇikassa ñātabbato. Tattha vividhā nayā etthāti vinayo, duvidhapātimokkhaduvidhavibhaṅgapañcavidhapātimokkhuddesapañcaāpattikkhandhasattaāpattikkhandhādayo vividhā anekappakārā nayā ettha santīti attho. Atha vā visesā nayā etthāti vinayo, daḷhīkammasithilakaraṇapayojanā anupaññattinayādayo visesā nayā ettha santīti attho. Atha vā vinetīti vinayo. Kāyo vineti kāyavācāyo, iti kāyavācānaṃ vinayanato vinayo. Vuttañhi aṭṭhakathāyaṃ –
‘‘ဝိဝိဓဝိသေသနယတ္တာ ။
‘‘Vividhavisesanayattā ;
ဝိနယနတော စေဝ ကာယဝာစာနံ။
Vinayanato ceva kāyavācānaṃ;
ဝိနယတ္ထဝိဒူဟိ အယံ။
Vinayatthavidūhi ayaṃ;
ဝိနယော ‘ဝိနယော’တိ အက္ခာတော’’တိ။ (ပာရာ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင္ဂီတိကထာ; ဓ. သ. အဋ္ဌ. နိဒာနကထာ; ဒီ. နိ. အဋ္ဌ. ၁.ပဌမမဟာသင္ဂီတိကထာ)။
Vinayo ‘vinayo’ti akkhāto’’ti. (pārā. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā; dha. sa. aṭṭha. nidānakathā; dī. ni. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā);
ကော သော? ဝိနယပိဋကံ။ တသ္မိံ ဝိနယေ။ ပဋတိ ဝိယတ္တဘာဝံ ဂစ္ဆတီတိ ပဋု။ ကော သော? ပဏ္ဍိတော။ ပဋုနော ဘာဝော ပာဋဝံ။ ကိံ တံ? ဉာဏံ။ အသတိ ကာရဏာနုရူပံ ဘဝတီတိ အတ္ထော။ ကော သော? ပယောဇနံ။ ပာဋဝမေဝ အတ္ထော ပာဋဝတ္ထော, တသ္သ ပာဋဝတ္ထာယ, ဝိနယပိဋကေ ကောသလ္လဉာဏပယောဇနာယာတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ယုဉ္ဇနံ ယောဂော, ကမ္မဋ္ဌာနမနသိကာရော။ အဝစရန္တီတိ အဝစရာ, ယောဂေ အဝစရာ ယောဂာဝစရာ, ကမ္မဋ္ဌာနိကာ ဘိက္ခူ။ သံသာရေ ဘယံ ဣက္ခန္တီတိ ဘိက္ခူ, ယောဂာဝစရာ စ တေ ဘိက္ခူ စာတိ ယောဂာဝစရဘိက္ခူ, တေသံ ယောဂာဝစရဘိက္ခူနံ။ ဧတေန ဝိနယေ ပဋုဘာဝော နာမ ဘိက္ခူနံယေဝ အတ္ထော ဟောတိ, န ဂဟဋ္ဌတာပသပရိဗ္ဗာဇကာဒီနံ။ ဘိက္ခူသု စ ကမ္မဋ္ဌာနေ နိယုတ္တာနံ လဇ္ဇိပေသလဘိက္ခူနံယေဝ, န ဝိသ္သဋ္ဌကမ္မဋ္ဌာနာနံ အလဇ္ဇိဘိက္ခူနန္တိ ဣမမတ္ထံ ဒသ္သေတိ။
Ko so? Vinayapiṭakaṃ. Tasmiṃ vinaye. Paṭati viyattabhāvaṃ gacchatīti paṭu. Ko so? Paṇḍito. Paṭuno bhāvo pāṭavaṃ. Kiṃ taṃ? Ñāṇaṃ. Asati kāraṇānurūpaṃ bhavatīti attho. Ko so? Payojanaṃ. Pāṭavameva attho pāṭavattho, tassa pāṭavatthāya, vinayapiṭake kosallañāṇapayojanāyāti vuttaṃ hoti. Yuñjanaṃ yogo, kammaṭṭhānamanasikāro. Avacarantīti avacarā, yoge avacarā yogāvacarā, kammaṭṭhānikā bhikkhū. Saṃsāre bhayaṃ ikkhantīti bhikkhū, yogāvacarā ca te bhikkhū cāti yogāvacarabhikkhū, tesaṃ yogāvacarabhikkhūnaṃ. Etena vinaye paṭubhāvo nāma bhikkhūnaṃyeva attho hoti, na gahaṭṭhatāpasaparibbājakādīnaṃ. Bhikkhūsu ca kammaṭṭhāne niyuttānaṃ lajjipesalabhikkhūnaṃyeva, na vissaṭṭhakammaṭṭhānānaṃ alajjibhikkhūnanti imamatthaṃ dasseti.
ဧဝံ ပကရဏာရမ္ဘသ္သ သနိမိတ္တံ ပယောဇနံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ သဟေတုကံ အဘိဓေယ္ယံ ဒသ္သေတုံ ‘‘ဝိပ္ပကိဏ္ဏမနေကတ္ထ, ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယ’’န္တိ အာဟ။ တတ္ထ ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ အနေကတ္ထာတိ ဣမိနာ ပကရဏာရမ္ဘသ္သ ဟေတုံ ဒသ္သေတိ ဟေတုမန္တဝိသေသနတ္တာ, ဣမသ္သ အနေကတ္ထဝိပ္ပကိဏ္ဏတ္တာယေဝ အာစရိယသ္သ အာရမ္ဘော ဟောတိ, န အဝိပ္ပကိဏ္ဏေ သတိ။ ဝက္ခတိ ဟိ ‘‘သမာဟရိတ္ဝာ ဧကတ္ထ ဒသ္သယိသ္သ’’န္တိ (ဝိ. သင္ဂ. အဋ္ဌ. ဂန္ထာရမ္ဘကထာ)။ ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယန္တိ ဣမိနာ ပကရဏာဘိဓေယ္ယံ။ တတ္ထ ကိရတိ ဝိက္ခိပတီတိ ကိဏ္ဏော, ပကာရေန ကိဏ္ဏော ပကိဏ္ဏော, ဝိဝိဓေန ပကိဏ္ဏော ဝိပ္ပကိဏ္ဏော။ ကော သော? ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယော, တံ ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ။
Evaṃ pakaraṇārambhassa sanimittaṃ payojanaṃ dassetvā idāni sahetukaṃ abhidheyyaṃ dassetuṃ ‘‘vippakiṇṇamanekattha, pāḷimuttavinicchaya’’nti āha. Tattha vippakiṇṇaṃ anekatthāti iminā pakaraṇārambhassa hetuṃ dasseti hetumantavisesanattā, imassa anekatthavippakiṇṇattāyeva ācariyassa ārambho hoti, na avippakiṇṇe sati. Vakkhati hi ‘‘samāharitvā ekattha dassayissa’’nti (vi. saṅga. aṭṭha. ganthārambhakathā). Pāḷimuttavinicchayanti iminā pakaraṇābhidheyyaṃ. Tattha kirati vikkhipatīti kiṇṇo, pakārena kiṇṇo pakiṇṇo, vividhena pakiṇṇo vippakiṇṇo. Ko so? Pāḷimuttavinicchayo, taṃ vippakiṇṇaṃ.
အနေကတ္ထာတိ ဧတ္ထ သင္ခ္ယာဝာစကော သဗ္ဗနာမိကော ဧက-သဒ္ဒော, န ဧကော အနေကေ။ ဗဟ္ဝတ္ထဝာစကော အနေကသဒ္ဒော။ ဧကန္တဧကဝစနန္တောပိ ဧက-သဒ္ဒော န-ဣတိနိပာတေန ယုတ္တတ္တာ ဗဟုဝစနန္တော ဇာတောတိ။ တတ္ထ အနေကတ္ထ ဗဟူသူတိ အတ္ထော, ပာရာဇိကကဏ္ဍဋ္ဌကထာဒီသု အနေကေသု ပကရဏေသူတိ ဝုတ္တံ ဟောတိ။ ပောရာဏဋီကာယံ ပန အနေကတ္ထာတိ အနေကေသု သိက္ခာပဒပဒေသေသူတိ အတ္ထော ဒသ္သိတော, ဧဝဉ္စ သတိ ဥပရိ ‘‘သမာဟရိတ္ဝာ ဧကတ္ထာ’’တိ ဝက္ခမာနတ္တာ ‘‘အနေကတ္ထဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ဧကတ္ထ သမာဟရိတ္ဝာ’’တိ ဣမေသံ ပဒာနံ သဟယောဂီဘူတတ္တာ အနေကေသု သိက္ခာပဒပဒေသေသု ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ဧကသ္မိံ သိက္ခာပဒပဒေသေ သမာဟရိတ္ဝာတိ အတ္ထော ဘဝေယ္ယ, သော စ အတ္ထော အယုတ္တော။ ကသ္မာ? အနေကေသု ပကရဏေသု ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ဧကသ္မိံ ပကရဏေ သမာဟရိတ္ဝာတိ အတ္ထော အမ္ဟေဟိ ဝုတ္တော။ အထ ပန ‘‘ဧကတ္ထာ’’တိ ဣမသ္သ ‘‘ဧကတော’’တိ အတ္ထံ ဝိကပ္ပေတ္ဝာ အနေကေသု သိက္ခာပဒပဒေသေသု ဝိပ္ပကိဏ္ဏံ ဧကတော သမာဟရိတ္ဝာတိ အတ္ထံ ဂဏ္ဟေယ္ယ, သော အတ္ထော ယုတ္တော ဘဝေယ္ယ။
Anekatthāti ettha saṅkhyāvācako sabbanāmiko eka-saddo, na eko aneke. Bahvatthavācako anekasaddo. Ekantaekavacanantopi eka-saddo na-itinipātena yuttattā bahuvacananto jātoti. Tattha anekattha bahūsūti attho, pārājikakaṇḍaṭṭhakathādīsu anekesu pakaraṇesūti vuttaṃ hoti. Porāṇaṭīkāyaṃ pana anekatthāti anekesu sikkhāpadapadesesūti attho dassito, evañca sati upari ‘‘samāharitvā ekatthā’’ti vakkhamānattā ‘‘anekatthavippakiṇṇaṃ ekattha samāharitvā’’ti imesaṃ padānaṃ sahayogībhūtattā anekesu sikkhāpadapadesesu vippakiṇṇaṃ ekasmiṃ sikkhāpadapadese samāharitvāti attho bhaveyya, so ca attho ayutto. Kasmā? Anekesu pakaraṇesu vippakiṇṇaṃ ekasmiṃ pakaraṇe samāharitvāti attho amhehi vutto. Atha pana ‘‘ekatthā’’ti imassa ‘‘ekato’’ti atthaṃ vikappetvā anekesu sikkhāpadapadesesu vippakiṇṇaṃ ekato samāharitvāti atthaṃ gaṇheyya, so attho yutto bhaveyya.
ပကဋ္ဌာနံ အာဠီတိ ပာဠိ, ဥတ္တမာနံ ဝစနာနံ အနုက္ကမောတိ အတ္ထော။ အထ ဝာ အတ္တတ္ထပရတ္ထာဒိဘေဒံ အတ္ထံ ပာလေတိ ရက္ခတီတိ ပာဠိ, လဠာနမဝိသေသော။ ကာ သာ? ဝိနယတန္တိ။ မုစ္စတီတိ မုတ္တော, ပာဠိတော မုတ္တော ပာဠိမုတ္တော။ ဆိန္ဒိယတေ အနေနာတိ ဆယော, နီဟရိတ္ဝာ ဆယော နိစ္ဆယော, ဝိသေသေန နိစ္ဆယော ဝိနိစ္ဆယော, ခိလမဒ္ဒနာကာရေန ပဝတ္တော သဒ္ဒနယော အတ္ထနယော စ။ ပာဠိမုတ္တော စ သော ဝိနိစ္ဆယော စာတိ ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယော, တံ ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယံ။ ဣဒဉ္စ ‘‘အာနဂရာ ခဒိရဝန’’န္တိအာဒီသု ဝိယ ယေဘုယ္ယနယဝသေန ဝုတ္တံ ကတ္ထစိ ပာဠိဝိနိစ္ဆယသ္သပိ ဒိသ္သနတော။ ပောရာဏဋီကာယံ ပန ပာဠိဝိနိစ္ဆယော စ ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယော စ ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယောတိ ဧဝံ ဧကဒေသသရူပေကသေသဝသေန ဝာ ဧတံ ဝုတ္တန္တိ ဒဋ္ဌဗ္ဗန္တိ ဒုတိယနယောပိ ဝုတ္တော, ဧဝဉ္စ သတိ ပာဠိဝိနိစ္ဆယပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယေဟိ အညသ္သ ဝိနိစ္ဆယသ္သ အဘာဝာ ကိမေတေန ဂန္ထဂရုကရေန ပာဠိမုတ္တဂ္ဂဟဏေန။ ဝိသေသနဉ္ဟိ သမ္ဘဝဗ္ယဘိစာရေ စ သတိ သာတ္ထကံ သိယာတိ ပဌမနယောဝ အာရာဓနီယော ဟောတိ။
Pakaṭṭhānaṃ āḷīti pāḷi, uttamānaṃ vacanānaṃ anukkamoti attho. Atha vā attatthaparatthādibhedaṃ atthaṃ pāleti rakkhatīti pāḷi, laḷānamaviseso. Kā sā? Vinayatanti. Muccatīti mutto, pāḷito mutto pāḷimutto. Chindiyate anenāti chayo, nīharitvā chayo nicchayo, visesena nicchayo vinicchayo, khilamaddanākārena pavatto saddanayo atthanayo ca. Pāḷimutto ca so vinicchayo cāti pāḷimuttavinicchayo, taṃ pāḷimuttavinicchayaṃ. Idañca ‘‘ānagarā khadiravana’’ntiādīsu viya yebhuyyanayavasena vuttaṃ katthaci pāḷivinicchayassapi dissanato. Porāṇaṭīkāyaṃ pana pāḷivinicchayo ca pāḷimuttavinicchayo ca pāḷimuttavinicchayoti evaṃ ekadesasarūpekasesavasena vā etaṃ vuttanti daṭṭhabbanti dutiyanayopi vutto, evañca sati pāḷivinicchayapāḷimuttavinicchayehi aññassa vinicchayassa abhāvā kimetena ganthagarukarena pāḷimuttaggahaṇena. Visesanañhi sambhavabyabhicāre ca sati sātthakaṃ siyāti paṭhamanayova ārādhanīyo hoti.
ဧဝံ သဟေတုကံ အဘိဓေယ္ယံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ ကရဏပ္ပကာရံ ဒသ္သေတိ ‘‘သမာဟရိတ္ဝာ’’တိအာဒိနာ။ ဒုဝိဓော ဟေတ္ထ ကရဏပ္ပကာရော ဧကတ္ထသမာဟရဏအနာကုလကရဏဝသေန။ သော ဒုဝိဓောပိ တေန ပကာရေန ပကရဏသ္သ ကတတ္တာ ‘‘ကရဏပ္ပကာရော’’တိ ဝုစ္စတိ။ တတ္ထ သမာဟရိသ္သာမီတိ သမာဟရိတ္ဝာ, သံ-သဒ္ဒော သင္ခေပတ္ထော, တသ္မာ သင္ခိပိယ အာဟရိသ္သာမီတိ အတ္ထော။ အနာဂတကာလိကဝသေန ပစ္စမာနေန ‘‘ဒသ္သယိသ္သ’’န္တိ ပဒေန သမာနကာလတ္တာ အနာဂတကာလိကော ဣဓ တ္ဝာ-ပစ္စယော ဝုတ္တော။ ဧကတ္ထာတိ ဧကသ္မိံ ဣဓ ဝိနယသင္ဂဟပ္ပကရဏေ။ ဧကတ္ထာတိ ဝာ ဧကတော။ ဒသ္သယိသ္သန္တိ ဒသ္သယိသ္သာမိ, ဉာပယိသ္သာမီတိ အတ္ထော။ အာကုလတိ ဗ္ယာကုလတီတိ အာကုလော, န အာကုလော အနာကုလော, ပုဗ္ဗာပရဗ္ယာကိဏ္ဏဝိရဟိတော ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယော။ အနာကုလန္တိ ပန ဘာဝနပုံသကံ, တသ္မာ ကရဓာတုမယေန ကတ္ဝာသဒ္ဒေန ယောဇေတ္ဝာ ဒသ္သနကိရိယာယ သမ္ဗန္ဓိတဗ္ဗံ။
Evaṃ sahetukaṃ abhidheyyaṃ dassetvā idāni karaṇappakāraṃ dasseti ‘‘samāharitvā’’tiādinā. Duvidho hettha karaṇappakāro ekatthasamāharaṇaanākulakaraṇavasena. So duvidhopi tena pakārena pakaraṇassa katattā ‘‘karaṇappakāro’’ti vuccati. Tattha samāharissāmīti samāharitvā, saṃ-saddo saṅkhepattho, tasmā saṅkhipiya āharissāmīti attho. Anāgatakālikavasena paccamānena ‘‘dassayissa’’nti padena samānakālattā anāgatakāliko idha tvā-paccayo vutto. Ekatthāti ekasmiṃ idha vinayasaṅgahappakaraṇe. Ekatthāti vā ekato. Dassayissanti dassayissāmi, ñāpayissāmīti attho. Ākulati byākulatīti ākulo, na ākulo anākulo, pubbāparabyākiṇṇavirahito pāḷimuttavinicchayo. Anākulanti pana bhāvanapuṃsakaṃ, tasmā karadhātumayena katvāsaddena yojetvā dassanakiriyāya sambandhitabbaṃ.
ဧဝံ ရတနတ္တယပဏာမာဒိကံ ပုဗ္ဗကရဏံ ဒသ္သေတ္ဝာ ဣဒာနိ ယေ ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယေ ဒသ္သေတုကာမော, တေသံ အနုက္ကမကရဏတ္ထံ မာတိကံ ဌပေန္တော ‘‘တတ္ရာယံ မာတိကာ’’တိအာဒိမာဟ။ မာတိကာယ ဟိ အသတိ ဒသ္သိတဝိနိစ္ဆယာ ဝိကိရန္တိ ဝိဓံသေန္တိ ယထာ တံ သုတ္တေန အသင္ဂဟိတာနိ ပုပ္ဖာနိ။ သန္တိယာ ပန မာတိကာယ ဒသ္သိတဝိနိစ္ဆယာ န ဝိကိရန္တိ န ဝိဓံသေန္တိ ယထာ တံ သုတ္တေန သင္ဂဟိတာနိ ပုပ္ဖာနိ။ တံ တံ အတ္ထံ ဇာနိတုကာမေဟိ မာတိကာနုသာရေန ဂန္တ္ဝာ ဣစ္ဆိတိစ္ဆိတဝိနိစ္ဆယံ ပတ္ဝာ သော သော အတ္ထော ဇာနိတဗ္ဗော ဟောတိ, တသ္မာ သုခဂ္ဂဟဏတ္ထံ မာတိကာ ဌပိတာ။ တတ္ထ တတ္ရာတိ တသ္မိံ ပာဠိမုတ္တဝိနိစ္ဆယေ။ အယန္တိ အယံ မယာ ဝက္ခမာနာ။ မာတာ ဝိယာတိ မာတိကာ။ ယထာ ဟိ ပုတ္တာ မာတိတော ပဘဝန္တိ, ဧဝံ နိဒ္ဒေသပဒာနိ ဥဒ္ဒေသတော ပဘဝန္တိ, တသ္မာ ဥဒ္ဒေသော မာတိကာ ဝိယာတိ ‘‘မာတိကာ’’တိ ဝုစ္စတိ။
Evaṃ ratanattayapaṇāmādikaṃ pubbakaraṇaṃ dassetvā idāni ye pāḷimuttavinicchaye dassetukāmo, tesaṃ anukkamakaraṇatthaṃ mātikaṃ ṭhapento ‘‘tatrāyaṃ mātikā’’tiādimāha. Mātikāya hi asati dassitavinicchayā vikiranti vidhaṃsenti yathā taṃ suttena asaṅgahitāni pupphāni. Santiyā pana mātikāya dassitavinicchayā na vikiranti na vidhaṃsenti yathā taṃ suttena saṅgahitāni pupphāni. Taṃ taṃ atthaṃ jānitukāmehi mātikānusārena gantvā icchiticchitavinicchayaṃ patvā so so attho jānitabbo hoti, tasmā sukhaggahaṇatthaṃ mātikā ṭhapitā. Tattha tatrāti tasmiṃ pāḷimuttavinicchaye. Ayanti ayaṃ mayā vakkhamānā. Mātā viyāti mātikā. Yathā hi puttā mātito pabhavanti, evaṃ niddesapadāni uddesato pabhavanti, tasmā uddeso mātikā viyāti ‘‘mātikā’’ti vuccati.
ဒိဝာသေယ္ယာတိအာဒီသု ဒိဝာသေယ္ယာ ဒိဝာသေယ္ယဝိနိစ္ဆယကထာ။ ပရိက္ခာရော ပရိက္ခာရဝိနိစ္ဆယကထာ။ပေ.။ ပကိဏ္ဏကံ ပကိဏ္ဏကဝိနိစ္ဆယကထာတိ ယောဇနာ။ တေနေဝ ဝက္ခတိ ‘‘ဒိဝာသယနဝိနိစ္ဆယကထာ သမတ္တာ’’တိအာဒိ။ ဣတိ-သဒ္ဒော ဣဒမတ္ထော ဝာ နိဒသ္သနတ္ထော ဝာ ပရိသမာပနတ္ထော ဝာ။ တေသု ဣဒမတ္ထေ ကာ သာ? ဒိဝာသေယ္ယာ။ပေ.။ ပကိဏ္ဏကံ ဣတိ အယန္တိ။ နိဒသ္သနတ္ထေ ကထံ သာ? ဒိဝာသေယ္ယာ။ပေ.။ ပကိဏ္ဏကံ ဣတိ ဒဋ္ဌဗ္ဗာတိ။ ပရိသမာပနတ္ထေ သာ ကိတ္တကေန ပရိသမတ္တာ? ဒိဝာသေယ္ယာ။ပေ.။ ပကိဏ္ဏကံ ဣတိ ဧတ္တကေန ပရိသမတ္တာတိ အတ္ထော။ ဣမေသံ ပန ဒိဝာသေယ္ယာဒိပဒာနံ ဝာက္ယဝိဂ္ဂဟံ ကတ္ဝာ အတ္ထေ ဣဓ ဝုစ္စမာနေ အတိပပဉ္စော ဘဝိသ္သတိ, သောတူနဉ္စ ဒုသ္သလ္လက္ခဏီယော, တသ္မာ တသ္သ တသ္သ နိဒ္ဒေသသ္သ အာဒိမ္ဟိယေဝ ယထာနုရူပံ ဝက္ခာမ။
Divāseyyātiādīsu divāseyyā divāseyyavinicchayakathā. Parikkhāro parikkhāravinicchayakathā…pe… pakiṇṇakaṃ pakiṇṇakavinicchayakathāti yojanā. Teneva vakkhati ‘‘divāsayanavinicchayakathā samattā’’tiādi. Iti-saddo idamattho vā nidassanattho vā parisamāpanattho vā. Tesu idamatthe kā sā? Divāseyyā…pe… pakiṇṇakaṃ iti ayanti. Nidassanatthe kathaṃ sā? Divāseyyā…pe… pakiṇṇakaṃ iti daṭṭhabbāti. Parisamāpanatthe sā kittakena parisamattā? Divāseyyā…pe… pakiṇṇakaṃ iti ettakena parisamattāti attho. Imesaṃ pana divāseyyādipadānaṃ vākyaviggahaṃ katvā atthe idha vuccamāne atipapañco bhavissati, sotūnañca dussallakkhaṇīyo, tasmā tassa tassa niddesassa ādimhiyeva yathānurūpaṃ vakkhāma.
ဂန္ထာရမ္ဘကထာဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Ganthārambhakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
