| Library / Tipiṭaka / တိပိဋက • Tipiṭaka / ကင္ခာဝိတရဏီ-အဘိနဝ-ဋီကာ • Kaṅkhāvitaraṇī-abhinava-ṭīkā |
၆. ဧဠကလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ
6. Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā
အဒ္ဓာနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နသ္သာတိ အဒ္ဓာနမေဝ မဂ္ဂော အဒ္ဓာနမဂ္ဂော, တံ ပဋိပန္နသ္သာတိ အတ္ထော။ တေနာဟ ‘‘အဒ္ဓာနသင္ခာတ’’န္တိအာဒိ။ အဒ္ဓာနသဒ္ဒေန ဝိသေသိတတ္တာ ပန ‘‘ဒီဃမဂ္ဂ’’န္တိ ဝုတ္တံ။ အဒ္ဓာနဂမနသမယသ္သ ဝိဘင္ဂေ ‘‘အဒ္ဓယောဇနံ ဂစ္ဆိသ္သာမီတိ ဘုဉ္ဇိတဗ္ဗ’’န္တိအာဒိဝစနတော (ပာစိ. ၂၁၈) အဒ္ဓယောဇနမ္ပိ အဒ္ဓာနမဂ္ဂော ဟောတိ။ ဧဠကလောမာနိ စေတာနိ အဒ္ဓာနမဂ္ဂတော အညတ္ထ ဥပ္ပန္နာနိ ပဋိဂ္ဂဟေတုံ န ဝဋ္ဋန္တိ, ယတော ‘‘အဒ္ဓာနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နသ္သာ’’တိအာဒိကံ ဝုတ္တန္တိ အနုယောဂံ သန္ဓာယာဟ ‘‘သဗ္ဗဉ္စေတ’’န္တိအာဒိ။ တတ္ထ သဗ္ဗဉ္စေတန္တိ ‘‘ဘိက္ခုနော ပနေဝ အဒ္ဓာနမဂ္ဂပ္ပဋိပန္နသ္သ ဧဠကလောမာနိ ဥပ္ပဇ္ဇေယ္ယု’’န္တိအာဒိကံ ဧတံ သဗ္ဗံ။ ဝတ္ထုမတ္တဒီပနမေဝာတိ ‘‘တေန ခော ပန သမယေန အညတရသ္သ ဘိက္ခုနော ကောသလေသု ဇနပဒေ သာဝတ္ထိံ ဂစ္ဆန္တသ္သ အန္တရာမဂ္ဂေ ဧဠကလောမာနိ ဥပ္ပဇ္ဇိံသူ’’တိအာဒိကသ္သ (ပာရာ. ၅၇၁) ဝတ္ထုမတ္တသ္သ ဒီပနမေဝ။ ယတ္ထ ကတ္ထစီတိ အဒ္ဓာနတော အညတ္ထာပိ ယတ္ထ ကတ္ထစိ ဌာနေသု။ သဟတ္ထာတိ ကရဏတ္ထေ နိသ္သက္ကဝစနန္တိ အာဟ ‘‘သဟတ္ထေနာ’’တိ။ လက္ခဏဝစနဉ္စေတံ, တသ္မာ ယေန ကေနစိ သရီရာဝယဝေနာတိ အတ္ထော ဒဋ္ဌဗ္ဗော။ တေနာဟ ‘‘အတ္တနာ ဟရိတဗ္ဗာနီတိ အတ္ထော’’တိ။ အသန္တေ ဟာရကေတိ ဧတ္ထ ပဒာနံ အန္တောဂဓာဝဓာရဏတော အဝဓာရဏတ္ထော လဗ္ဘတီတိ အာဟ ‘‘အသန္တေယေဝာ’’တိအာဒိ။
Addhānamaggappaṭipannassāti addhānameva maggo addhānamaggo, taṃ paṭipannassāti attho. Tenāha ‘‘addhānasaṅkhāta’’ntiādi. Addhānasaddena visesitattā pana ‘‘dīghamagga’’nti vuttaṃ. Addhānagamanasamayassa vibhaṅge ‘‘addhayojanaṃ gacchissāmīti bhuñjitabba’’ntiādivacanato (pāci. 218) addhayojanampi addhānamaggo hoti. Eḷakalomāni cetāni addhānamaggato aññattha uppannāni paṭiggahetuṃ na vaṭṭanti, yato ‘‘addhānamaggappaṭipannassā’’tiādikaṃ vuttanti anuyogaṃ sandhāyāha ‘‘sabbañceta’’ntiādi. Tattha sabbañcetanti ‘‘bhikkhuno paneva addhānamaggappaṭipannassa eḷakalomāni uppajjeyyu’’ntiādikaṃ etaṃ sabbaṃ. Vatthumattadīpanamevāti ‘‘tena kho pana samayena aññatarassa bhikkhuno kosalesu janapade sāvatthiṃ gacchantassa antarāmagge eḷakalomāni uppajjiṃsū’’tiādikassa (pārā. 571) vatthumattassa dīpanameva. Yattha katthacīti addhānato aññatthāpi yattha katthaci ṭhānesu. Sahatthāti karaṇatthe nissakkavacananti āha ‘‘sahatthenā’’ti. Lakkhaṇavacanañcetaṃ, tasmā yena kenaci sarīrāvayavenāti attho daṭṭhabbo. Tenāha ‘‘attanā haritabbānīti attho’’ti. Asante hāraketi ettha padānaṃ antogadhāvadhāraṇato avadhāraṇattho labbhatīti āha ‘‘asanteyevā’’tiādi.
ဧတ္ထ စ ‘‘ဣမာနိ မေ, ဘန္တေ, ဧဠကလောမာနိ တိယောဇနံ အတိက္ကာမိတာနိ နိသ္သဂ္ဂိယာနီ’’တိအာဒိနာ (ပာရာ. ၅၇၃) နိသ္သဇ္ဇနဝိဓာနံ ဝေဒိတဗ္ဗံ။ တိကပာစိတ္တိယန္တိ အတိရေကတိယောဇနေ အတိရေကတိယောဇနသညိဝေမတိကဦနကသညီနံ ဝသေန တီဏိ ပာစိတ္တိယာနိ။ ဝာသာဓိပ္ပာယေန ဂန္တ္ဝာ တတော ပရံ ဟရဏေတိ ယတ္ထ ဂတော, တတ္ထ ဥဒ္ဒေသပရိပုစ္ဆာဒီနံ ဝာ ပစ္စယာဒီနံ ဝာ အလာဘေန တတော ပရံ အညတ္ထ ဟရဏေ, တတောပိ အညတ္ထာတိ ဧဝံ ယောဇနသတမ္ပိ ဟရဏေ အနာပတ္တိ။ အစ္ဆိန္နံ ဝာ နိသ္သဋ္ဌံ ဝာတိ စောရေဟိ အစ္ဆိန္နံ ဝာ ဝိနယကမ္မကတံ ဝာ။ ကတဘဏ္ဍန္တိ ကတံ ဘဏ္ဍံ ကမ္ဗလကောဇဝသန္ထတာဒိ ယံ ကိဉ္စိ အန္တမသော သုတ္တကေန ဗဒ္ဓမတ္တမ္ပိ။ တေနာဟ ‘‘အန္တမသော’’တိအာဒိ။ ယော ပန တနုကပတ္တတ္ထဝိကန္တရေ (ပာရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၇၅) ဝာ အာယောဂအံသဗဒ္ဓကကာယဗန္ဓနာဒီနံ အန္တရေသု ဝာ ပိပ္ဖလိကာဒီနံ မလရက္ခဏတ္ထံ သိပာဋိကာယံ ဝာ အန္တမသော ဝာတာဗာဓိကော ကဏ္ဏစ္ဆိဒ္ဒေပိ လောမာနိ ပက္ခိပိတ္ဝာ ဂစ္ဆတိ , အာပတ္တိယေဝ။ သုတ္တကေန ပန ဗန္ဓိတ္ဝာ ပက္ခိတ္တံ ကတဘဏ္ဍဋ္ဌာနေ တိဋ္ဌတိ, ဝေဏိံ ကတ္ဝာ ဟရတိ, ဣဒံ နိဓာနမုခံ နာမ, အာပတ္တိယေဝ။
Ettha ca ‘‘imāni me, bhante, eḷakalomāni tiyojanaṃ atikkāmitāni nissaggiyānī’’tiādinā (pārā. 573) nissajjanavidhānaṃ veditabbaṃ. Tikapācittiyanti atirekatiyojane atirekatiyojanasaññivematikaūnakasaññīnaṃ vasena tīṇi pācittiyāni. Vāsādhippāyena gantvā tato paraṃ haraṇeti yattha gato, tattha uddesaparipucchādīnaṃ vā paccayādīnaṃ vā alābhena tato paraṃ aññattha haraṇe, tatopi aññatthāti evaṃ yojanasatampi haraṇe anāpatti. Acchinnaṃ vā nissaṭṭhaṃ vāti corehi acchinnaṃ vā vinayakammakataṃ vā. Katabhaṇḍanti kataṃ bhaṇḍaṃ kambalakojavasanthatādi yaṃ kiñci antamaso suttakena baddhamattampi. Tenāha ‘‘antamaso’’tiādi. Yo pana tanukapattatthavikantare (pārā. aṭṭha. 2.575) vā āyogaaṃsabaddhakakāyabandhanādīnaṃ antaresu vā pipphalikādīnaṃ malarakkhaṇatthaṃ sipāṭikāyaṃ vā antamaso vātābādhiko kaṇṇacchiddepi lomāni pakkhipitvā gacchati , āpattiyeva. Suttakena pana bandhitvā pakkhittaṃ katabhaṇḍaṭṭhāne tiṭṭhati, veṇiṃ katvā harati, idaṃ nidhānamukhaṃ nāma, āpattiyeva.
ပဌမပ္ပဋိလာဘောတိ အတ္တနော အတ္ထာယ ဧဠကလောမာနံ ပဌမုပ္ပတ္တိ။ ဧတေန အစ္ဆိန္နနိသ္သဋ္ဌပ္ပဋိလဒ္ဓာနံ ပဋိက္ခေပော။ အညသ္သ အဇာနန္တသ္သ ယာနေ ပက္ခိပိတ္ဝာတိ (ပာရာ. အဋ္ဌ. ၂.၅၇၂) ဂစ္ဆန္တေ ရထာဒိကေ ဝာ ဟတ္ထိပိဋ္ဌိအာဒီသု ဝာ သာမိကသ္သ အဇာနန္တသ္သေဝ ‘‘ဟရိသ္သတီ’’တိ ပက္ခိပိတ္ဝာ။ အဂစ္ဆန္တေပိ ဧသေဝ နယော။ သစေ ပန အဂစ္ဆန္တေ ရထာဒိမ္ဟိ ဝာ ဟတ္ထိပိဋ္ဌိအာဒီသု ဝာ ဌပေတ္ဝာ အာရောဟိတ္ဝာ သာရေတိ, ဟေဋ္ဌာ ဝာ ဂစ္ဆန္တော စောဒေတိ, ပက္ကောသန္တော ဝာ အနုဗန္ဓာပေတိ, ‘‘အညံ ဟရာပေတီ’’တိ (ပာရာ. ၅၇၅) ဝစနတော အနာပတ္တိ။ ဧတ္ထ စ ‘‘အဇာနန္တသ္သ ယာနေ’’တိ ဣမိနာ ဇာနန္တသ္သ စေ ယာနေ ပက္ခိပတိ, အညံ ဟရာပေတိ နာမာတိ ဒသ္သေတိ။ အဟရဏပစ္စာဟရဏန္တိ ဟရဏပစ္စာဟရဏာနမဘာဝော။
Paṭhamappaṭilābhoti attano atthāya eḷakalomānaṃ paṭhamuppatti. Etena acchinnanissaṭṭhappaṭiladdhānaṃ paṭikkhepo. Aññassa ajānantassa yāne pakkhipitvāti (pārā. aṭṭha. 2.572) gacchante rathādike vā hatthipiṭṭhiādīsu vā sāmikassa ajānantasseva ‘‘harissatī’’ti pakkhipitvā. Agacchantepi eseva nayo. Sace pana agacchante rathādimhi vā hatthipiṭṭhiādīsu vā ṭhapetvā ārohitvā sāreti, heṭṭhā vā gacchanto codeti, pakkosanto vā anubandhāpeti, ‘‘aññaṃ harāpetī’’ti (pārā. 575) vacanato anāpatti. Ettha ca ‘‘ajānantassa yāne’’ti iminā jānantassa ce yāne pakkhipati, aññaṃ harāpeti nāmāti dasseti. Aharaṇapaccāharaṇanti haraṇapaccāharaṇānamabhāvo.
ဧဠကလောမသိက္ခာပဒဝဏ္ဏနာ နိဋ္ဌိတာ။
Eḷakalomasikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
