| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / វិនយវិនិច្ឆយ-ដីកា • Vinayavinicchaya-ṭīkā |
ឯកុត្តរនយកថាវណ្ណនា
Ekuttaranayakathāvaṇṇanā
៤២៤. ឥតោ បរន្តិ ឥតោ សមុដ្ឋានវិនិច្ឆយកថាយ បរំ។ បរន្តិ ឧត្តមំ។ ឯកុត្តរំ នយន្តិ ឯកេកអង្គាតិរេកតាយ ឯកុត្តរសង្ខាតំ ឯកកទុកាទិនយំ។
424.Ito paranti ito samuṭṭhānavinicchayakathāya paraṃ. Paranti uttamaṃ. Ekuttaraṃ nayanti ekekaaṅgātirekatāya ekuttarasaṅkhātaṃ ekakadukādinayaṃ.
៤២៥-៧. កេ អាបត្តិករា ធម្មា…បេ.… កា ចាទេសនគាមិនីតិ ឯកេកបញ្ហវសេន ឧត្តានត្ថោយេវ។
425-7.Ke āpattikarā dhammā…pe… kā cādesanagāminīti ekekapañhavasena uttānatthoyeva.
៤២៨. សមុដ្ឋានានីតិ អាទិកោ វិស្សជ្ជនសង្ខាតោ ឧត្តរវាទោ។ តត្ថ សមុដ្ឋានានិ…បេ.… ទីបិតាតិ យស្មា ឯតេសំ វសេន បុគ្គលោ អាបត្តិំ ករោតិ អាបជ្ជតិ, តស្មា ‘‘អាបត្តិករា’’តិ វុត្តា។
428.Samuṭṭhānānīti ādiko vissajjanasaṅkhāto uttaravādo. Tattha samuṭṭhānāni…pe… dīpitāti yasmā etesaṃ vasena puggalo āpattiṃ karoti āpajjati, tasmā ‘‘āpattikarā’’ti vuttā.
៤២៩. តត្ថាតិ តាសុ អាបត្តីសុ។ លហុកាតិ លហុកេន វិនយកម្មេន វិសុជ្ឈនតោ លហុកា។ គរុកេន វិនយកម្មេន វិសុជ្ឈនតោ សង្ឃាទិសេសាបត្តិ, កេនចិ អាការេន អនាបត្តិភាវំ ឧបនេតុំ អសក្កុណេយ្យតោ បារាជិកាបត្តិ ច គរុកាបត្តិ នាម, តា បន លហុកាសុ វុត្តាសុ តព្ពិបរិយាយតោ ញាតុំ សក្កាតិ វិស្សជ្ជនេ វិសុំ ន វុត្តា។
429.Tatthāti tāsu āpattīsu. Lahukāti lahukena vinayakammena visujjhanato lahukā. Garukena vinayakammena visujjhanato saṅghādisesāpatti, kenaci ākārena anāpattibhāvaṃ upanetuṃ asakkuṇeyyato pārājikāpatti ca garukāpatti nāma, tā pana lahukāsu vuttāsu tabbipariyāyato ñātuṃ sakkāti vissajjane visuṃ na vuttā.
៤៣១. ទុដ្ឋុំ កុច្ឆិតភាវំ បរមជេគុច្ឆំ និន្ទនីយភាវំ ឧលតិ គច្ឆតីតិ ទុដ្ឋុល្លំ, បារាជិកសង្ឃាទិសេសំ។ តេនាហ ‘‘ទុវិធាបត្តិ អាទិតោ’’តិ។
431. Duṭṭhuṃ kucchitabhāvaṃ paramajegucchaṃ nindanīyabhāvaṃ ulati gacchatīti duṭṭhullaṃ, pārājikasaṅghādisesaṃ. Tenāha ‘‘duvidhāpatti ādito’’ti.
៤៣២. បញ្ចានន្តរិយសំយុត្តាតិ មាតុឃាតកបិតុឃាតកអរហន្តឃាតកេហិ អាបន្នា មនុស្សវិគ្គហបារាជិកាបត្តិ ច លោហិតុប្បាទកសង្ឃភេទកានំ អភព្ពតាហេតុកា កាយវចីទ្វារប្បវត្តា អកុសលចេតនាសង្ខាតា បារាជិកា ច អនន្តរមេវ អបាយុប្បត្តិហេតុតាយ ឥមេ បញ្ច អនន្តរសំយុត្តា នាម។ តា បន មិច្ឆត្តនិយតេសុ អន្តោគធត្តា ‘‘និយតា’’តិ វុត្តា។
432.Pañcānantariyasaṃyuttāti mātughātakapitughātakaarahantaghātakehi āpannā manussaviggahapārājikāpatti ca lohituppādakasaṅghabhedakānaṃ abhabbatāhetukā kāyavacīdvārappavattā akusalacetanāsaṅkhātā pārājikā ca anantarameva apāyuppattihetutāya ime pañca anantarasaṃyuttā nāma. Tā pana micchattaniyatesu antogadhattā ‘‘niyatā’’ti vuttā.
បរិវារេ (បរិ. ៣២១) បន អញ្ញេបិ អន្តរាយិកាទី ពហូ ឯកកា ទស្សិតា, តេ បន គន្ថភីរុកជនានុគ្គហេន អាចរិយេន ឥធ ន ទស្សិតា។ អត្ថិកេហិ បរិវារេយេវ (បរិ. ៣២១) គហេតព្ពា។ ឯត្ថ ច សត្តបិ អាបត្តិយោ សញ្ចិច្ច វីតិក្កន្តា សគ្គន្តរាយញ្ចេវ មោក្ខន្តរាយញ្ច ករោន្តីតិ អន្តរាយិកា។ អជានន្តេន វីតិក្កន្តា បន បណ្ណត្តិវជ្ជាបត្តិ នេវ សគ្គន្តរាយំ, ន មោក្ខន្តរាយំ ករោតីតិ អនន្តរាយិកា។ អន្តរាយិកំ អាបន្នស្សបិ ទេសនាគាមិនិំ ទេសេត្វា វុដ្ឋានគាមិនិតោ វុដ្ឋាយ សុទ្ធិបត្តស្ស, សាមណេរភូមិយំ ឋិតស្ស ច អវារិតោ សគ្គមគ្គមោក្ខមគ្គោតិ។
Parivāre (pari. 321) pana aññepi antarāyikādī bahū ekakā dassitā, te pana ganthabhīrukajanānuggahena ācariyena idha na dassitā. Atthikehi parivāreyeva (pari. 321) gahetabbā. Ettha ca sattapi āpattiyo sañcicca vītikkantā saggantarāyañceva mokkhantarāyañca karontīti antarāyikā. Ajānantena vītikkantā pana paṇṇattivajjāpatti neva saggantarāyaṃ, na mokkhantarāyaṃ karotīti anantarāyikā. Antarāyikaṃ āpannassapi desanāgāminiṃ desetvā vuṭṭhānagāminito vuṭṭhāya suddhipattassa, sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhitassa ca avārito saggamaggamokkhamaggoti.
ឯកកកថាវណ្ណនា។
Ekakakathāvaṇṇanā.
៤៣៥. អទ្ធវិហីនោ នាម ឩនវីសតិវស្សោ។ អង្គវិហីនោ នាម ហត្ថច្ឆិន្នាទិភេទោ។ វត្ថុវិបន្នោ នាម បណ្ឌកោ, តិរច្ឆានគតោ, ឧភតោព្យញ្ជនកោ ច។ អវសេសា ថេយ្យសំវាសកាទយោ អដ្ឋ អភព្ពដ្ឋានប្បត្តា ទុក្កដការិនោ នាម, ឥមស្មិំយេវ អត្តភាវេ ទុក្កដេន អត្តនោ កម្មេន អភព្ពដ្ឋានប្បត្តាតិ អត្ថោ។ អបរិបុណ្ណោតិ អបរិបុណ្ណបត្តចីវរោ។ នោ យាចតីតិ ឧបសម្បន្នំ ន យាចតិ។ បដិសិទ្ធាតិ ‘‘ទ្វេ បុគ្គលា ន ឧបសម្បាទេតព្ពា’’តិអាទិនា (បរិ. ៣២២) វារិតា។
435.Addhavihīno nāma ūnavīsativasso. Aṅgavihīno nāma hatthacchinnādibhedo. Vatthuvipanno nāma paṇḍako, tiracchānagato, ubhatobyañjanako ca. Avasesā theyyasaṃvāsakādayo aṭṭha abhabbaṭṭhānappattā dukkaṭakārino nāma, imasmiṃyeva attabhāve dukkaṭena attano kammena abhabbaṭṭhānappattāti attho. Aparipuṇṇoti aparipuṇṇapattacīvaro. No yācatīti upasampannaṃ na yācati. Paṭisiddhāti ‘‘dve puggalā na upasampādetabbā’’tiādinā (pari. 322) vāritā.
៤៣៦. ហវេតិ ឯកំសត្ថេ និបាតោ។ លទ្ធសមាបត្តិស្ស ភិក្ខុនោ ទីបិតា អាបត្តិ អត្ថិ ហវេ អត្ថេវ។ នោ លទ្ធសមាបត្តិស្សាតិ អលទ្ធសមាបត្តិស្ស ទីបិតា អាបត្តិ អត្ថេវាតិ យោជនា។
436.Haveti ekaṃsatthe nipāto. Laddhasamāpattissa bhikkhuno dīpitā āpatti atthi have attheva. No laddhasamāpattissāti aladdhasamāpattissa dīpitā āpatti atthevāti yojanā.
៤៣៧. ភូតស្សាតិ អត្តនិ សន្តស្ស ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស។ អភូតារោចនាបត្តីតិ ចតុត្ថបារាជិកាបត្តិ។ អសមាបត្តិលាភិនោ និទ្ទិសេតិ យោជនា។
437.Bhūtassāti attani santassa uttarimanussadhammassa. Abhūtārocanāpattīti catutthapārājikāpatti. Asamāpattilābhino niddiseti yojanā.
៤៣៨. ‘‘អត្ថិ សទ្ធម្មសំយុត្តា’’តិអាទីសុ អត្ថិ-សទ្ទោ បច្ចត្តេកវចនន្តេហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពោ។
438.‘‘Atthisaddhammasaṃyuttā’’tiādīsu atthi-saddo paccattekavacanantehi paccekaṃ yojetabbo.
៤៣៩. បទសោធម្មមូលាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន ‘‘ឧត្តរិឆប្បញ្ចវាចាធម្មទេសនា’’តិ អាបត្តីនំ គហណំ។
439.Padasodhammamūlādīti ādi-saddena ‘‘uttarichappañcavācādhammadesanā’’ti āpattīnaṃ gahaṇaṃ.
៤៤០. ភោគេតិ បរិភោគេ។ ‘‘សបរិក្ខារសំយុតា’’តិ ឥទញ្ច និទស្សនមត្តំ។ ‘‘បត្តចីវរានំ និស្សជ្ជនេ, កិលិដ្ឋចីវរានំ អធោវនេ, មលគ្គហិតបត្តស្ស អបចនេ’’តិ ឯវមាទិកា អយុត្តបរិភោគា អាបត្តិយោបិ សកបរិក្ខារសំយុត្តាយេវ។
440.Bhogeti paribhoge. ‘‘Saparikkhārasaṃyutā’’ti idañca nidassanamattaṃ. ‘‘Pattacīvarānaṃ nissajjane, kiliṭṭhacīvarānaṃ adhovane, malaggahitapattassa apacane’’ti evamādikā ayuttaparibhogā āpattiyopi sakaparikkhārasaṃyuttāyeva.
៤៤១. មញ្ចបីឋាទិន្តិ អាទិ-សទ្ទេន ភិសិអាទីនំ គហណំ។ អជ្ឈោកាសត្ថរេបិ ចាតិ អជ្ឈោកាសេ អត្ថរេ អត្ថរាបនេ សតិ។ អនាបុច្ឆាវ គមនេតិ អនាបុច្ឆិត្វា វា គមនេ។ វា-សទ្ទេន អនុទ្ធរិត្វា វា អនុទ្ធរាបេត្វា វា គមនំ សង្គណ្ហាតិ។ បរសន្តកសំយុតាតិ បរបរិក្ខារបដិពទ្ធា។
441.Mañcapīṭhādinti ādi-saddena bhisiādīnaṃ gahaṇaṃ. Ajjhokāsattharepi cāti ajjhokāse atthare attharāpane sati. Anāpucchāva gamaneti anāpucchitvā vā gamane. Vā-saddena anuddharitvā vā anuddharāpetvā vā gamanaṃ saṅgaṇhāti. Parasantakasaṃyutāti paraparikkhārapaṭibaddhā.
៤៤៣. ‘‘សិខរណីសី’’តិ យំ វចនំ សច្ចំ, តំ ភណតោ គរុកំ ទុដ្ឋុល្លវាចាសង្ឃាទិសេសោ សិយាតិ យោជនា។
443. ‘‘Sikharaṇīsī’’ti yaṃ vacanaṃ saccaṃ, taṃ bhaṇato garukaṃ duṭṭhullavācāsaṅghādiseso siyāti yojanā.
៤៤៥. គរុកាបត្តីតិ ឧត្តរិមនុស្សធម្មបារាជិកាបត្តិ។ ភូតស្សារោចនេតិ ភូតស្ស ឧត្តរិមនុស្សធម្មស្ស អនុបសម្បន្នស្ស អារោចនេ។ សច្ចំ វទតោតិ សច្ចំ វចនំ វទន្តស្ស។ លហុកាតិ បាចិត្តិយាបត្តិ។
445.Garukāpattīti uttarimanussadhammapārājikāpatti. Bhūtassārocaneti bhūtassa uttarimanussadhammassa anupasampannassa ārocane. Saccaṃ vadatoti saccaṃ vacanaṃ vadantassa. Lahukāti pācittiyāpatti.
៤៤៧. វិកោបេតុន្តិ វគ្គករណេន វិកោបេតុំ។ ហត្ថបាសំ ជហន្តិ អន្តោសីមាយ ឯវ ហត្ថបាសំ ជហន្តោ, ហត្ថបាសំ ជហិត្វា ឯកមន្តំ និសីទន្តោតិ អត្ថោ។ ផុសេតិ ភូមិគតោ ផុសេយ្យ។
447.Vikopetunti vaggakaraṇena vikopetuṃ. Hatthapāsaṃ jahanti antosīmāya eva hatthapāsaṃ jahanto, hatthapāsaṃ jahitvā ekamantaṃ nisīdantoti attho. Phuseti bhūmigato phuseyya.
៤៤៨. វេហាសកុដិយា ឧបរិ អាហច្ចបាទកំ មញ្ចំ វា បីឋំ វា អភិនិសីទន្តោ វេហាសគតោ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។ សចេ តំ ភូមិយំ បញ្ញបេត្វា និសជ្ជេយ្យ, ន អាបជ្ជេយ្យ។ តេន វុត្តំ ‘‘ន ភូមិតោ’’តិ។
448. Vehāsakuṭiyā upari āhaccapādakaṃ mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā abhinisīdanto vehāsagato āpajjatīti yojanā. Sace taṃ bhūmiyaṃ paññapetvā nisajjeyya, na āpajjeyya. Tena vuttaṃ ‘‘na bhūmito’’ti.
៤៤៩. បវិសន្តោតិ អារាមំ បវិសន្តោ។ និក្ខមន្តិ តតោ ឯវ និក្ខមន្តោ។ តន្តិ អារាមំ។
449.Pavisantoti ārāmaṃ pavisanto. Nikkhamanti tato eva nikkhamanto. Tanti ārāmaṃ.
៤៥០. វត្តមបូរេត្វានាតិ សីសតោ ឆត្តាបនយនំ, បាទតោ ឧបាហនាមុញ្ចនវត្តំ អកត្វា។ និក្ខមន្តិ ពហិ និក្ខមន្តោ ឆត្តុបាហនំ ធារេន្តោបិ ន អាបជ្ជតិ។
450.Vattamapūretvānāti sīsato chattāpanayanaṃ, pādato upāhanāmuñcanavattaṃ akatvā. Nikkhamanti bahi nikkhamanto chattupāhanaṃ dhārentopi na āpajjati.
៤៥១. ‘‘និក្ខមន្តោ’’តិ ឥទំ ‘‘និក្ខម’’ន្តិ ឯតស្ស អត្ថបទំ។ បវិសំ ន ចាតិ យំ អារាមំ សន្ធាយ គតោ, តំ បវិសន្តោ ន អាបជ្ជេយ្យ។
451.‘‘Nikkhamanto’’ti idaṃ ‘‘nikkhama’’nti etassa atthapadaṃ. Pavisaṃ na cāti yaṃ ārāmaṃ sandhāya gato, taṃ pavisanto na āpajjeyya.
៤៥៣. យា កាចិ ភិក្ខុនី អតិគម្ភីរំ ឧទកសុទ្ធិកំ អាទិយន្តី អាបត្តិំ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។
453. Yā kāci bhikkhunī atigambhīraṃ udakasuddhikaṃ ādiyantī āpattiṃ āpajjatīti yojanā.
៤៥៧. វត្តំ បនត្តនោតិ យំ អត្តនោ នេត្ថារវត្តំ វុត្តំ, សោ តំ អសមាទិយន្តោវ អាបជ្ជតិ នាមាតិ យោជនា។
457.Vattaṃ panattanoti yaṃ attano netthāravattaṃ vuttaṃ, so taṃ asamādiyantova āpajjati nāmāti yojanā.
៤៦០. ឥតរស្ស អាចរិយស្ស, តថា សទ្ធិវិហារិកស្ស ច។
460.Itarassa ācariyassa, tathā saddhivihārikassa ca.
៤៦២. ទទមានោតិ បារិវត្តកំ វិនា ទទមានោ។
462.Dadamānoti pārivattakaṃ vinā dadamāno.
៤៦៣. មុទូតិ មុទុបិដ្ឋិកោ។ ‘‘លម្ពីអាទិនោ’’តិ បទច្ឆេទោ។ អាទិ-សទ្ទេន ‘‘ហត្ថេន ឧបក្កមិត្វា អសុចិំ មោចេន្តស្ស, ឩរុនា អង្គជាតំ បេល្លន្តស្ស, អត្តានំ វធិត្វា វធិត្វា រោទន្តិយា ភិក្ខុនិយា អាបត្តី’’តិ ឯវមាទីនំ សង្គហោ។ អត្តាតិ ឯត្ថ និស្សិតាតិ ឧត្តរបទលោបោ, វិភត្តិលោបោ ច និរុត្តិលក្ខណេន ទដ្ឋព្ពោ។ សេសាតិ មេថុនធម្មកាយសំសគ្គបហារទានាទីសុ វុត្តាបត្តិ។ បរនិស្សិតាតិ បរំ និស្សាយ អាបជ្ជិតព្ពាតិ អត្ថោ។
463.Mudūti mudupiṭṭhiko. ‘‘Lambīādino’’ti padacchedo. Ādi-saddena ‘‘hatthena upakkamitvā asuciṃ mocentassa, ūrunā aṅgajātaṃ pellantassa, attānaṃ vadhitvā vadhitvā rodantiyā bhikkhuniyā āpattī’’ti evamādīnaṃ saṅgaho. Attāti ettha nissitāti uttarapadalopo, vibhattilopo ca niruttilakkhaṇena daṭṭhabbo. Sesāti methunadhammakāyasaṃsaggapahāradānādīsu vuttāpatti. Paranissitāti paraṃ nissāya āpajjitabbāti attho.
៤៦៥. ‘‘ន , ភិក្ខវេ, ឱវាទោ ន គហេតព្ពោ’’តិ វចនតោ ឱវាទំ ន គណ្ហន្តោ ន បដិគ្គណ្ហន្តោ វជ្ជតំ អាបជ្ជតិ នាម។
465. ‘‘Na , bhikkhave, ovādo na gahetabbo’’ti vacanato ovādaṃ na gaṇhanto na paṭiggaṇhanto vajjataṃ āpajjati nāma.
៤៧០. អរុណុគ្គេតិ អរុណុគ្គមនេ។ នអរុណុគ្គមេតិ អរុណុគ្គមនតោ អញ្ញស្មិំ កាលេ។
470.Aruṇuggeti aruṇuggamane. Naaruṇuggameti aruṇuggamanato aññasmiṃ kāle.
៤៧១. ឯករត្តាតិក្កមេ ឆារត្តាតិក្កមេ សត្តាហាតិក្កមេ ទសាហាតិក្កមេតិ យោជនា។ អាទិ-សទ្ទេន មាសាទីនំ សង្គហោ។ វុត្តមាបត្តិន្តិ សព្ពត្ថ និស្សគ្គិយេ បាចិត្តិយាបត្តិំ។ ‘‘អាបជ្ជតិ អរុណុគ្គមេ’’តិ បទច្ឆេទោ។
471. Ekarattātikkame chārattātikkame sattāhātikkame dasāhātikkameti yojanā. Ādi-saddena māsādīnaṃ saṅgaho. Vuttamāpattinti sabbattha nissaggiye pācittiyāpattiṃ. ‘‘Āpajjati aruṇuggame’’ti padacchedo.
៤៧៣. បរសន្តកំ រុក្ខលតាទិំ ថេយ្យាយ ឆិន្ទន្តស្ស បារាជិកំ, ឆិន្ទន្តស្ស បាចិត្តិមត្តំ ហោតីតិ អាហ ‘‘ភូតគាមំ ឆិន្ទន្តោ បារាជិកញ្ច បាចិត្តិញ្ច ផុសេ’’តិ។
473. Parasantakaṃ rukkhalatādiṃ theyyāya chindantassa pārājikaṃ, chindantassa pācittimattaṃ hotīti āha ‘‘bhūtagāmaṃ chindanto pārājikañca pācittiñca phuse’’ti.
៤៧៥. ឆាទេន្តោ បនាតិ ឯត្ថ ‘‘កា អាបត្តី’’តិ សេសោ។ តត្រ អាហ ‘‘អាបត្តិំ ឆាទេន្តោ នរោ អាបជ្ជតី’’តិ។
475.Chādento panāti ettha ‘‘kā āpattī’’ti seso. Tatra āha ‘‘āpattiṃ chādento naro āpajjatī’’ti.
អច្ឆិន្នោតិ អច្ឆិន្នចីវរោ។ នច្ឆាទេន្តោតិ តិណេន វា បណ្ណេន វា សាខាភង្គាទិនា យេន កេនចិ អត្តនោ ហិរិកោបិនំ អប្បដិច្ឆាទេន្តោ។ យថាហ – ‘‘តិណេន វា បណ្ណេន វា បដិច្ឆាទេត្វា អាគន្តព្ពំ, ន ត្វេវ នគ្គេន អាគន្តព្ពំ។ យោ អាគច្ឆេយ្យ, អាបត្តិ ទុក្កដស្សា’’តិ (បារា. ៥១៧)។
Acchinnoti acchinnacīvaro. Nacchādentoti tiṇena vā paṇṇena vā sākhābhaṅgādinā yena kenaci attano hirikopinaṃ appaṭicchādento. Yathāha – ‘‘tiṇena vā paṇṇena vā paṭicchādetvā āgantabbaṃ, na tveva naggena āgantabbaṃ. Yo āgaccheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (pārā. 517).
៤៧៦. កុសចីរាទិន្តិ អាទិ-សទ្ទេន វាកចីរផលកចីរាទីនំ តិត្ថិយធជានំ គហណំ។ ធារេន្តោ កោចិ អាបជ្ជតីតិ សេសោ។ តត្រាហ – ‘‘កុសចីរាទីនិ ធារេន្តោ ធារេន្តោ អាបជ្ជតី’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៣២២)។
476.Kusacīrādinti ādi-saddena vākacīraphalakacīrādīnaṃ titthiyadhajānaṃ gahaṇaṃ. Dhārento koci āpajjatīti seso. Tatrāha – ‘‘kusacīrādīni dhārento dhārento āpajjatī’’ti (pari. aṭṭha. 322).
៤៧៧. យំ និស្សដ្ឋបត្តំ ‘‘អយំ តេ ភិក្ខុ បត្តោ យាវភេទនាយ ធារេតព្ពោ’’តិ ទិន្នំ, តំ សក្កច្ចំ អធារេន្តោ ច ទោសវា ហោតិ អាបជ្ជតិ អាបត្តិំ។ សចិត្តកាចិត្តកទុកស្ស សញ្ញាវិមោក្ខទុកំ យថាក្កមំ បរិយាយោតិ អាហ ‘‘សចិត្តកទុក’’ន្តិអាទិ។
477. Yaṃ nissaṭṭhapattaṃ ‘‘ayaṃ te bhikkhu patto yāvabhedanāya dhāretabbo’’ti dinnaṃ, taṃ sakkaccaṃ adhārento cadosavā hoti āpajjati āpattiṃ. Sacittakācittakadukassa saññāvimokkhadukaṃ yathākkamaṃ pariyāyoti āha ‘‘sacittakaduka’’ntiādi.
ទុកកថាវណ្ណនា។
Dukakathāvaṇṇanā.
៤៧៨. យា អាបត្តិ នាថេ តិដ្ឋន្តេ ហោតិ, នោ បរិនិព្ពុតេ, សា អាបត្តិ អត្ថិ។ យា អាបត្តិ នាថេ បរិនិព្ពុតេ ហោតិ, ន តុ តិដ្ឋន្តេ, សាបិ អត្ថិ។ យា អាបត្តិ នាថេ តិដ្ឋន្តេបិ ហោតិ បរិនិព្ពុតេបិ, សា អាបត្តិ អត្ថីតិ យោជនា។
478. Yā āpatti nāthe tiṭṭhante hoti, no parinibbute, sā āpatti atthi. Yā āpatti nāthe parinibbute hoti, na tu tiṭṭhante, sāpi atthi. Yā āpatti nāthe tiṭṭhantepi hoti parinibbutepi, sā āpatti atthīti yojanā.
៤៧៩. សា កតមាតិ អាហ ‘‘រុហិរុប្បាទនាបត្តី’’តិអាទិ។ តត្ថ ថេរមាវុសវាទេន, វទតោ បរិនិព្ពុតេតិ ‘‘យថា ខោ បនានន្ទ, ឯតរហិ ភិក្ខូ អញ្ញមញ្ញំ អាវុសោវាទេន សមុទាចរន្តិ, ន ខោ មមច្ចយេន ឯវំ សមុទាចរិតព្ពំ…បេ.… នវកតរេន ភិក្ខុនា ថេរតរោ ភិក្ខុ ‘ភន្តេ’តិ វា ‘អាយស្មា’តិ វា សមុទាចរិតព្ពោ’’តិ (ទី. និ. ២.២១៦) វចនតោ ថេរំ អាវុសោវាទេន សមុទាចរណបច្ចយា អាបត្តិំ បរិនិព្ពុតេ ភគវតិ អាបជ្ជតិ, នោ តិដ្ឋន្តេតិ អត្ថោ។
479. Sā katamāti āha ‘‘ruhiruppādanāpattī’’tiādi. Tattha theramāvusavādena, vadato parinibbuteti ‘‘yathā kho panānanda, etarahi bhikkhū aññamaññaṃ āvusovādena samudācaranti, na kho mamaccayena evaṃ samudācaritabbaṃ…pe… navakatarena bhikkhunā therataro bhikkhu ‘bhante’ti vā ‘āyasmā’ti vā samudācaritabbo’’ti (dī. ni. 2.216) vacanato theraṃ āvusovādena samudācaraṇapaccayā āpattiṃ parinibbute bhagavati āpajjati, no tiṭṭhanteti attho.
៤៨១. កថំ កាលេយេវ អាបត្តិ សិយា, ន វិកាលេ។ កថំ វិកាលេយេវ អាបត្តិ សិយា, កាលេ ន សិយា។ កថំ កាលេ ចេវ វិកាលេ ចាតិ ឧភយត្ថ សិយាតិ បញ្ហេ។
481. Kathaṃ kāleyeva āpatti siyā, na vikāle. Kathaṃ vikāleyeva āpatti siyā, kāle na siyā. Kathaṃ kāle ceva vikāle cāti ubhayattha siyāti pañhe.
៤៨២. យថាក្កមំ វិស្សជ្ជេន្តោ អាហ ‘‘ភុញ្ជតោ’’តិអាទិ។
482. Yathākkamaṃ vissajjento āha ‘‘bhuñjato’’tiādi.
៤៨៣. អវសេសំ បន សព្ពំ អាបត្តិំ កាលវិកាលេសុ សព្ពទា អាបជ្ជតិ, តត្ថ ច សំសយោ នត្ថីតិ យោជនា។
483. Avasesaṃ pana sabbaṃ āpattiṃ kālavikālesu sabbadā āpajjati, tattha ca saṃsayo natthīti yojanā.
៤៨៤. ‘‘អត្ថាបត្តិ រត្តិំ អាបជ្ជតិ, នោ ទិវា, អត្ថាបត្តិ ទិវា អាបជ្ជតិ, នោ រត្តិំ, អត្ថាបត្តិ រត្តិញ្ចេវ អាបជ្ជតិ ទិវា ចា’’តិ (បរិ. ៣២៣) វុត្តំ តិកំ ទស្សេតុមាហ ‘‘រត្តិមេវា’’តិអាទិ។
484. ‘‘Atthāpatti rattiṃ āpajjati, no divā, atthāpatti divā āpajjati, no rattiṃ, atthāpatti rattiñceva āpajjati divā cā’’ti (pari. 323) vuttaṃ tikaṃ dassetumāha ‘‘rattimevā’’tiādi.
៤៨៦. អត្ថាបត្តិ ទសវស្សោ អាបជ្ជតិ, នោ ឩនទសវស្សោ, សា កថំ សិយា។ អត្ថាបត្តិ ឩនទសវស្សោ អាបជ្ជតិ, នោ ទសវស្សោ, សា កថំ ហោតិ។ អត្ថាបត្តិ ទសវស្សោបិ អាបជ្ជតិ ឩនទសវស្សោបីតិ ឧភយត្ថបិ អាបត្តិ កថំ ហោតីតិ យោជនា។
486. Atthāpatti dasavasso āpajjati, no ūnadasavasso, sā kathaṃ siyā. Atthāpatti ūnadasavasso āpajjati, no dasavasso, sā kathaṃ hoti. Atthāpatti dasavassopi āpajjati ūnadasavassopīti ubhayatthapi āpatti kathaṃ hotīti yojanā.
៤៨៧. តត្ថ វិស្សជ្ជនមាហ ‘‘ឧបដ្ឋាបេតី’’តិអាទិ។ ‘‘ពាលោ’’តិ ឯតស្ស ហិ អត្ថបទំ ‘‘អព្យត្តោ’’តិ។
487. Tattha vissajjanamāha ‘‘upaṭṭhāpetī’’tiādi. ‘‘Bālo’’ti etassa hi atthapadaṃ ‘‘abyatto’’ti.
៤៨៨. ឩនទសវស្សោ ឯវំ ‘‘អហំ បណ្ឌិតោ’’តិ បរិសំ គណ្ហតិ, តថា អាបត្តិំ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។ ‘‘ទសវស្សោ ឩនោ’’តិ បទច្ឆេទោ។ ទសវស្សោ, ឩនទសវស្សោ ចាតិ ឧភោបេតេ បរិសុបដ្ឋាបនាបត្តិតោ អញ្ញំ អាបត្តិំ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។ ឯត្ថ ច ‘‘អាបជ្ជន្តេ’’តិ វត្តព្ពេ គាថាពន្ធវសេន ន-ការលោបោ។
488. Ūnadasavasso evaṃ ‘‘ahaṃ paṇḍito’’ti parisaṃ gaṇhati, tathā āpattiṃ āpajjatīti yojanā. ‘‘Dasavasso ūno’’ti padacchedo. Dasavasso, ūnadasavasso cāti ubhopete parisupaṭṭhāpanāpattito aññaṃ āpattiṃ āpajjatīti yojanā. Ettha ca ‘‘āpajjante’’ti vattabbe gāthābandhavasena na-kāralopo.
៤៨៩. កថំ កាឡេ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, ន ជុណ្ហេ, កថំ ជុណ្ហេ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, ន កាឡស្មិំ, កថំ កាឡេ ច ជុណ្ហេ ចាតិ ឧភយត្ថបិ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។
489. Kathaṃ kāḷe āpattiṃ āpajjati, na juṇhe, kathaṃ juṇhe āpattiṃ āpajjati, na kāḷasmiṃ, kathaṃ kāḷe ca juṇhe cāti ubhayatthapi āpajjatīti yojanā.
៤៩០. វិស្សជ្ជនមាហ ‘‘វស្ស’’ន្តិអាទិ។ ‘‘អាបជ្ជតេ អប្បវារេន្តោ’’តិ បទច្ឆេទោ។ ជុណ្ហេតិ បុរិមបក្ខេ។ កាឡកេតិ អបរបក្ខេ។
490. Vissajjanamāha ‘‘vassa’’ntiādi. ‘‘Āpajjate appavārento’’ti padacchedo. Juṇheti purimapakkhe. Kāḷaketi aparapakkhe.
៤៩១. អវិបត្តិនាតិ ចតុព្ពិធវិបត្តិរហិតត្តា អវិបត្តិនា ភគវតា បញ្ញត្តំ។ អវសេសន្តិ វស្សំ អនុបគមនាបត្តិយា ច បវារណាបត្តិយា ច អវសេសំ សព្ពំ អាបត្តិំ។
491.Avipattināti catubbidhavipattirahitattā avipattinā bhagavatā paññattaṃ. Avasesanti vassaṃ anupagamanāpattiyā ca pavāraṇāpattiyā ca avasesaṃ sabbaṃ āpattiṃ.
៤៩២. វស្សូបគមនំ កាឡេ កប្បតិ, ជុណ្ហេ នោ កប្បតិ, បវារណា ជុណ្ហេ កប្បតិ, កាឡេ នោ កប្បតិ, សេសំ អនុញ្ញាតំ សព្ពំ សង្ឃកិច្ចំ កាឡេ ច ជុណ្ហេ ចាតិ ឧភយត្ថបិ កប្បតីតិ យោជនា។
492. Vassūpagamanaṃ kāḷe kappati, juṇhe no kappati, pavāraṇā juṇhe kappati, kāḷe no kappati, sesaṃ anuññātaṃ sabbaṃ saṅghakiccaṃ kāḷe ca juṇhe cāti ubhayatthapi kappatīti yojanā.
៤៩៣. អត្ថាបត្តិ ហេមន្តេ ហោតិ, ឥតរឧតុទ្វយេ គិម្ហានវស្សានសង្ខាតេ ន ហោតិ, អត្ថាបត្តិ គិម្ហេយេវ ហោតិ, ន សេសេសុ វស្សានហេមន្តសង្ខាតេសុ, អត្ថាបត្តិ វស្សេ ហោតិ, នោ ឥតរទ្វយេ ហេមន្តគិម្ហសង្ខាតេតិ យោជនា។
493. Atthāpatti hemante hoti, itarautudvaye gimhānavassānasaṅkhāte na hoti, atthāpatti gimheyeva hoti, na sesesu vassānahemantasaṅkhātesu, atthāpatti vasse hoti, no itaradvaye hemantagimhasaṅkhāteti yojanā.
៤៩៤-៦. សា តិវិធាបិ អាបត្តិ កតមាតិ អាហ ‘‘ទិនេ បាដិបទក្ខាតេ’’តិអាទិ។ តត្ថ ទិនេ…បេ.… បុណ្ណមាសិយាតិ អបរកត្តិកបុណ្ណមាសិយា កាឡបក្ខបាដិបទទិវសេ បច្ចុទ្ធរិត្វា វិកប្បេត្វា ឋបិតំ បន តំ វស្សសាដិកចីវរំ សចេ ហេមន្តេ និវាសេតិ, ហេមន្តេ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។
494-6. Sā tividhāpi āpatti katamāti āha ‘‘dine pāṭipadakkhāte’’tiādi. Tattha dine…pe… puṇṇamāsiyāti aparakattikapuṇṇamāsiyā kāḷapakkhapāṭipadadivase paccuddharitvā vikappetvā ṭhapitaṃ pana taṃ vassasāṭikacīvaraṃ sace hemante nivāseti, hemante āpajjatīti yojanā.
បច្ឆិមេតិ ឯត្ថ សាមិវចនប្បសង្គេ ភុម្មំ។ បច្ឆិមស្ស កត្តិកស្ស យស្មិំ បុណ្ណមេ ទិវសេ វស្សិកសាដិកចីវរំ បច្ចុទ្ធរិតព្ពំ, តស្មិំ ទិវសេ តំ អបច្ចុទ្ធរិត្វាវ បាដិបទេ អរុណំ ឧដ្ឋាបេន្តោ អបច្ចុទ្ធរណបច្ចយា អាបត្តិ ហេមន្តេយេវ អាបជ្ជតិ, ឥតរេ គិម្ហានវស្សានឧតុទ្វយេ ន អាបជ្ជតីតិ កុរុន្ទដ្ឋកថាយំ (បរិ. អដ្ឋ. ៣២៣) និទ្ទិដ្ឋន្តិ យោជនា។ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, វស្សិកសាដិកំ វស្សានំ ចតុមាសំ អធិដ្ឋាតុំ, តតោ បរំ វិកប្បេតុ’’ន្តិ (មហាវ. ៣៥៨) វុត្តបាឡិយា កុរុន្ទដ្ឋកថាវចនស្ស អវិរុជ្ឈនតោ ‘‘តម្បិ សុវុត្ត’’ន្តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៣២៣) សមន្តបាសាទិកាយ វុត្តត្តា ‘‘ហេមន្តេ អាបជ្ជតី’’តិ វចនស្ស ឧភយម្បិ អត្ថោ ហោតីតិ គហេតព្ពំ។
Pacchimeti ettha sāmivacanappasaṅge bhummaṃ. Pacchimassa kattikassa yasmiṃ puṇṇame divase vassikasāṭikacīvaraṃ paccuddharitabbaṃ, tasmiṃ divase taṃ apaccuddharitvāva pāṭipade aruṇaṃ uṭṭhāpento apaccuddharaṇapaccayā āpatti hemanteyeva āpajjati, itare gimhānavassānautudvaye na āpajjatīti kurundaṭṭhakathāyaṃ (pari. aṭṭha. 323) niddiṭṭhanti yojanā. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, vassikasāṭikaṃ vassānaṃ catumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ, tato paraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358) vuttapāḷiyā kurundaṭṭhakathāvacanassa avirujjhanato ‘‘tampi suvutta’’nti (pari. aṭṭha. 323) samantapāsādikāya vuttattā ‘‘hemante āpajjatī’’ti vacanassa ubhayampi attho hotīti gahetabbaṃ.
៤៩៧. គិម្ហានមាសានំ សម្ពន្ធិនិ គិម្ហិកេ ឧតុម្ហិ។ មាសតោ អតិរេកោ អតិរេកមាសោតិ កត្វា អតិរេកមាសោ កាលោ សេសោតិ វត្តព្ពេ កាលេ។ បរិយេសន្តោតិ អញ្ញាតិកអប្បវារិតដ្ឋានតោ សតុប្បាទករណេន វស្សិកសាដិកំ បរិយេសន្តោ ច អតិរេកមាសោ សេសោតិ កត្វា និវាសេន្តោ ច គិម្ហេ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ។ ‘‘ន តុ ឯវ ឥតរឧតុទ្វយេ’’តិ បទច្ឆេទោ។ គិម្ហេ បរិយេសន្តោ បុរិមមាសត្តយេ អាបជ្ជតីតិ កត្វា និវាសេន្តោ អឌ្ឍមាសាធិកេ គិម្ហមាសត្តយេ អាបជ្ជតិ។ និស្សន្ទេហេ ‘‘គិម្ហានំ បច្ឆិមមាសតោ បុរិមេសុ សត្តសុ មាសេសូ’’តិ វុត្តំ, តទយុត្តំ ‘‘គិម្ហានេយេវ អាបជ្ជតី’’តិ គិម្ហាបត្តិយា ទស្សិតត្តា, ‘‘ឥតរឧតុទ្វយេ’’តិ បដិសិទ្ធត្តា ច។ ឯត្ថ ច គាថាយ បរិយេសនាបត្តិយាយេវ ទស្សនំ និទស្សនមត្តន្តិ កត្វា និវាសនាបត្តិយា ច គិម្ហេយេវ សម្ភវោតិ សាបិ ទស្សិតា។
497. Gimhānamāsānaṃ sambandhini gimhike utumhi. Māsato atireko atirekamāsoti katvā atirekamāso kālo sesoti vattabbe kāle. Pariyesantoti aññātikaappavāritaṭṭhānato satuppādakaraṇena vassikasāṭikaṃ pariyesanto ca atirekamāso sesoti katvā nivāsento ca gimhe āpattiṃ āpajjati. ‘‘Na tu eva itarautudvaye’’ti padacchedo. Gimhe pariyesanto purimamāsattaye āpajjatīti katvā nivāsento aḍḍhamāsādhike gimhamāsattaye āpajjati. Nissandehe ‘‘gimhānaṃ pacchimamāsato purimesu sattasu māsesū’’ti vuttaṃ, tadayuttaṃ ‘‘gimhāneyeva āpajjatī’’ti gimhāpattiyā dassitattā, ‘‘itarautudvaye’’ti paṭisiddhattā ca. Ettha ca gāthāya pariyesanāpattiyāyeva dassanaṃ nidassanamattanti katvā nivāsanāpattiyā ca gimheyeva sambhavoti sāpi dassitā.
៤៩៨. ឥធ បន ឥមស្មិំ សាសនេ យោ ភិក្ខុ វស្សិកសាដិកចីវរេ វិជ្ជមានេ នគ្គោ កាយំ ឱវស្សាបេតិ, សោ ហវេ ឯកំសេន វស្សេ វស្សានឧតុម្ហិ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។
498.Idha pana imasmiṃ sāsane yo bhikkhu vassikasāṭikacīvare vijjamāne naggo kāyaṃ ovassāpeti, so have ekaṃsena vasse vassānautumhi āpajjatīti yojanā.
៤៩៩. ‘‘អត្ថាបត្តិ សង្ឃោ អាបជ្ជតិ, ន គណោ ន បុគ្គលោ, អត្ថាបត្តិ គណោ អាបជ្ជតិ, ន សង្ឃោ ន បុគ្គលោ, អត្ថាបត្តិ បុគ្គលោ អាបជ្ជតិ, ន សង្ឃោ ន គណោ’’តិ (បរិ. ៣២៣) វុត្តត្តិកំ ទស្សេតុមាហ ‘‘អាបជ្ជតិ ហិ សង្ឃោវា’’តិអាទិ។
499. ‘‘Atthāpatti saṅgho āpajjati, na gaṇo na puggalo, atthāpatti gaṇo āpajjati, na saṅgho na puggalo, atthāpatti puggalo āpajjati, na saṅgho na gaṇo’’ti (pari. 323) vuttattikaṃ dassetumāha ‘‘āpajjati hi saṅghovā’’tiādi.
៥០០. កថមាបជ្ជតីតិ អាហ ‘‘អធិដ្ឋាន’’ន្តិអាទិ។ អធិដ្ឋានន្តិ អធិដ្ឋានុបោសថំ ករោន្តោ បារិសុទ្ធិឧបោសថំ វាតិ សម្ពន្ធោ។ ឥធ អត្តនោ យថាបត្តមុបោសថំ អកត្វា អបត្តឧបោសថករណំ អាបជ្ជិតព្ពាបត្តិទស្សនស្ស អធិប្បេតត្តា, អត្តករណទោសស្ស វិសុំ វិសុំ វក្ខមានត្តា ច ន គណោ ន ច បុគ្គលោតិ ឯត្ថ អធិដ្ឋានំ ករោន្តោ បុគ្គលោ ច បារិសុទ្ធិំ ករោន្តោ គណោ ច នាបជ្ជតីតិ យថាលាភយោជនា កាតព្ពា។ យថាក្កមំ យោជនំ ករោមីតិ វិបរិយាយវិកប្បោ ន កាតព្ពោ។ ឯវមុបរិបិ វិបរិយាយវិបក្ខំ កត្វា យថាលាភយោជនាវ កាតព្ពា។
500. Kathamāpajjatīti āha ‘‘adhiṭṭhāna’’ntiādi. Adhiṭṭhānanti adhiṭṭhānuposathaṃ karonto pārisuddhiuposathaṃ vāti sambandho. Idha attano yathāpattamuposathaṃ akatvā apattauposathakaraṇaṃ āpajjitabbāpattidassanassa adhippetattā, attakaraṇadosassa visuṃ visuṃ vakkhamānattā ca na gaṇo na ca puggaloti ettha adhiṭṭhānaṃ karonto puggalo ca pārisuddhiṃ karonto gaṇo ca nāpajjatīti yathālābhayojanā kātabbā. Yathākkamaṃ yojanaṃ karomīti vipariyāyavikappo na kātabbo. Evamuparipi vipariyāyavipakkhaṃ katvā yathālābhayojanāva kātabbā.
៥០១. ‘‘ឧបោសថ’’ន្តិ ឥទំ ‘‘សុត្តុទ្ទេសមធិដ្ឋាន’’ន្តិ បទេហិ បច្ចេកំ យោជេតព្ពំ។
501.‘‘Uposatha’’nti idaṃ ‘‘suttuddesamadhiṭṭhāna’’nti padehi paccekaṃ yojetabbaṃ.
៥០២. សុត្តុទ្ទេសំ ករោន្តោ វាតិ ឯត្ថ វា-សទ្ទេន បារិសុទ្ធិំ គណ្ហាតិ។ សុត្តុទ្ទេសំ, បារិសុទ្ធិំ វា ឧបោសថំ ករោន្តោ បុគ្គលោ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, សុត្តុទ្ទេសំ ករោន្តោ សង្ឃោ ច នាបជ្ជតិ, បារិសុទ្ធិំ ករោន្តោ គណោ ច ន អាបជ្ជតីតិ យោជនា។
502.Suttuddesaṃ karonto vāti ettha vā-saddena pārisuddhiṃ gaṇhāti. Suttuddesaṃ, pārisuddhiṃ vā uposathaṃ karonto puggalo āpattiṃ āpajjati, suttuddesaṃ karonto saṅgho ca nāpajjati, pārisuddhiṃ karonto gaṇo ca na āpajjatīti yojanā.
៥០៣. កថំ បន គិលានោវ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, ន អគិលានោ, កថំ អគិលានោវ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, នោ គិលានោ, កថំ គិលានោ ច អគិលានោ ច ឧភោបិ អាបជ្ជន្តីតិ យោជនា។
503. Kathaṃ pana gilānova āpattiṃ āpajjati, na agilāno, kathaṃ agilānova āpattiṃ āpajjati, no gilāno, kathaṃ gilāno ca agilāno ca ubhopi āpajjantīti yojanā.
៥០៤. យោ បន អកល្លកោ គិលានោ អញ្ញេន បន ភេសជ្ជេន អត្ថេ សតិ តទញ្ញំ តតោ អញ្ញំ ភេសជ្ជំ វិញ្ញាបេតិ, សោ អាបជ្ជតិ បាចិត្តិយាបត្តិន្តិ យោជនា។
504. Yo pana akallako gilāno aññena pana bhesajjena atthe sati tadaññaṃ tato aññaṃ bhesajjaṃ viññāpeti, so āpajjati pācittiyāpattinti yojanā.
៥០៥. ភេសជ្ជេន អត្ថេ អវិជ្ជមានេបិ សចេ ភេសជ្ជំ វិញ្ញាបេតិ, អគិលានោវ វិញ្ញត្តិបច្ចយា អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ។ សេសំ បន អាបត្តិំ គិលានអគិលានា ឧភោបិ អាបជ្ជន្តិ។
505. Bhesajjena atthe avijjamānepi sace bhesajjaṃ viññāpeti, agilānova viññattipaccayā āpattiṃ āpajjati. Sesaṃ pana āpattiṃ gilānaagilānā ubhopi āpajjanti.
៥០៦. អត្ថាបត្តិ អន្តោវ អាបជ្ជតិ, ន ពហិទ្ធា, តថា អត្ថាបត្តិ ពហិ ឯវ អាបជ្ជតិ, ន អន្តោ, អត្ថាបត្តិ អន្តោ, ពហិទ្ធាតិ ឧភយត្ថបិ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។
506. Atthāpatti antova āpajjati, na bahiddhā, tathā atthāpatti bahi eva āpajjati, na anto, atthāpatti anto, bahiddhāti ubhayatthapi āpajjatīti yojanā.
៥០៧. កេវលំ អន្តោយេវ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។
507. Kevalaṃ antoyeva āpajjatīti yojanā.
៥០៨. មញ្ចាទិន្តិ សង្ឃិកមញ្ចាទិំ។
508.Mañcādinti saṅghikamañcādiṃ.
៥០៩. ‘‘អន្តោសីមាយ ឯវ អាបត្តិ’’ន្តិ បទច្ឆេទោ។ កថំ អន្តោសីមាយ ឯវ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, នេវ ពហិសីមាយ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, កថំ ពហិសីមាយ ឯវ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, នោ អន្តោសីមាយ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, កថំ អន្តោសីមាយ ច ពហិសីមាយ ចាតិ ឧភយត្ថបិ អាបជ្ជតីតិ យោជនា។
509. ‘‘Antosīmāya eva āpatti’’nti padacchedo. Kathaṃ antosīmāya eva āpattiṃ āpajjati, neva bahisīmāya āpattiṃ āpajjati, kathaṃ bahisīmāya eva āpattiṃ āpajjati, no antosīmāya āpattiṃ āpajjati, kathaṃ antosīmāya ca bahisīmāya cāti ubhayatthapi āpajjatīti yojanā.
៥១០. សឆត្តុបាហនោ ភិក្ខូតិ ឆត្តុបាហនសហិតោ អាគន្តុកោ ភិក្ខុ។ បវិសន្តោ តបោធនោតិ អាគន្តុកវត្តំ អទស្សេត្វា សង្ឃារាមំ បវិសន្តោ។
510.Sachattupāhano bhikkhūti chattupāhanasahito āgantuko bhikkhu. Pavisanto tapodhanoti āgantukavattaṃ adassetvā saṅghārāmaṃ pavisanto.
៥១១. ‘‘ឧបចារស្ស អតិក្កមេ’’តិ បទច្ឆេទោ។
511. ‘‘Upacārassa atikkame’’ti padacchedo.
៥១២. សេសំ សព្ពំ អាបត្តិំ អន្តោសីមាយ ច ពហិសីមាយ ច អាបជ្ជតីតិ យោជនា។ ឯត្ថ ច កិញ្ចាបិ វស្សច្ឆេទាបត្តិំ ពហិសីមាគតោ អាបជ្ជតិ, ភិក្ខុនីអារាមបវេសនាបត្តិំ អន្តោសីមាយ អាបជ្ជតិ, តទុភយំ បន អាគន្តុកគមិកវត្តភេទាបត្តីហិ ឯកបរិច្ឆេទន្តិ ឧបលក្ខណតោ ឯតេនេវ វិញ្ញាយតីតិ វិសុំ ន វុត្តន្តិ គហេតព្ពំ។ ឯវំ សព្ពត្ថ ឦទិសេសុ ឋានេសុ វិនិច្ឆយោ វេទិតព្ពោ។
512.Sesaṃ sabbaṃ āpattiṃ antosīmāya ca bahisīmāya ca āpajjatīti yojanā. Ettha ca kiñcāpi vassacchedāpattiṃ bahisīmāgato āpajjati, bhikkhunīārāmapavesanāpattiṃ antosīmāya āpajjati, tadubhayaṃ pana āgantukagamikavattabhedāpattīhi ekaparicchedanti upalakkhaṇato eteneva viññāyatīti visuṃ na vuttanti gahetabbaṃ. Evaṃ sabbattha īdisesu ṭhānesu vinicchayo veditabbo.
តិកកថាវណ្ណនា។
Tikakathāvaṇṇanā.
៥១៥. វចីទ្វារិកមាបត្តិន្តិ មុសាវាទបេសុញ្ញហរណាទិវសេន វចីទ្វារេ អាបជ្ជិតព្ពាបត្តិំ។ បរវាចាយ សុជ្ឈតីតិ សង្ឃមជ្ឈេ ឯកវាចិកាយ តិណវត្ថារកកម្មវាចាយ សុជ្ឈតិ។
515.Vacīdvārikamāpattinti musāvādapesuññaharaṇādivasena vacīdvāre āpajjitabbāpattiṃ. Paravācāya sujjhatīti saṅghamajjhe ekavācikāya tiṇavatthārakakammavācāya sujjhati.
៥១៦. វជ្ជមេវ វជ្ជតា, តំ, បាចិត្តិយន្តិ អត្ថោ។
516. Vajjameva vajjatā, taṃ, pācittiyanti attho.
៥១៨-៩. តំ ទេសេត្វា វិសុជ្ឈន្តោតិ តំ ទេសេត្វា វិសុទ្ធោ ហោន្តោ។ យាវតតិយកំ បនាតិ យាវតតិយេន សមនុភាសនកម្មេន អាបន្នំ សង្ឃាទិសេសាបត្តិំ បន។ បរិវាសាទីតិ អាទិ-សទ្ទេន មានត្តមូលាយបដិកស្សនអព្ភានានិ គហិតានិ។
518-9.Taṃdesetvā visujjhantoti taṃ desetvā visuddho honto. Yāvatatiyakaṃ panāti yāvatatiyena samanubhāsanakammena āpannaṃ saṅghādisesāpattiṃ pana. Parivāsādīti ādi-saddena mānattamūlāyapaṭikassanaabbhānāni gahitāni.
៥២២. កាយទ្វារិកមាបត្តិន្តិ កាយទ្វារេន អាបជ្ជិតព្ពំ បហារទានាទិអាបត្តិំ។
522.Kāyadvārikamāpattinti kāyadvārena āpajjitabbaṃ pahāradānādiāpattiṃ.
៥២៣. កាយេនេវ វិសុជ្ឈតីតិ តិណវត្ថារកំ គន្ត្វា កាយសាមគ្គិំ ទេន្តោ វិសុជ្ឈតិ។
523.Kāyeneva visujjhatīti tiṇavatthārakaṃ gantvā kāyasāmaggiṃ dento visujjhati.
៥២៦. យោ សុត្តោ អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, សោ កថំ បដិពុទ្ធោ វិសុជ្ឈតិ។ យោ បដិពុទ្ធោវ អាបន្នោ, សោ កថំ សុត្តោ សុជ្ឈតីតិ យោជនា។
526. Yo sutto āpattiṃ āpajjati, so kathaṃ paṭibuddho visujjhati. Yo paṭibuddhova āpanno, so kathaṃ sutto sujjhatīti yojanā.
៥២៨. សគារសេយ្យកាទិន្តិ មាតុគាមេន សហសេយ្យាទិអាបត្តិំ។
528.Sagāraseyyakādinti mātugāmena sahaseyyādiāpattiṃ.
៥២៩. ជគ្គន្តោតិ ជាគរន្តោ និទ្ទំ វិនោទេន្តោ។
529.Jaggantoti jāgaranto niddaṃ vinodento.
៥៣១. បដិពុទ្ធោតិ អនិទ្ទាយន្តោ។
531.Paṭibuddhoti aniddāyanto.
៥៣២. អចិត្តោតិ ‘‘សិក្ខាបទំ វីតិក្កមិស្សាមី’’តិ ចិត្តា ភាវេន អចិត្តោ។
532.Acittoti ‘‘sikkhāpadaṃ vītikkamissāmī’’ti cittā bhāvena acitto.
៥៣៥. សចិត្តកាបត្តិន្តិ វិកាលភោជនាទិអាបត្តិំ។ តិណវត្ថារេ សយន្តោ និទ្ទាយន្តោ តិណវត្ថារកកម្មេ ករិយមានេ ‘‘ឥមិនាហំ កម្មេន អាបត្តិតោ វុដ្ឋាមី’’តិ ចិត្តរហិតោ វុដ្ឋហន្តោ អចិត្តកោ វិសុជ្ឈតិ។
535.Sacittakāpattinti vikālabhojanādiāpattiṃ. Tiṇavatthāre sayanto niddāyanto tiṇavatthārakakamme kariyamāne ‘‘imināhaṃ kammena āpattito vuṭṭhāmī’’ti cittarahito vuṭṭhahanto acittako visujjhati.
៥៣៦. បច្ឆិមំ តុ បទទ្វយន្តិ –
536.Pacchimaṃ tu padadvayanti –
‘‘អាបជ្ជិត្វា អចិត្តោវ, អចិត្តោវ វិសុជ្ឈតិ;
‘‘Āpajjitvā acittova, acittova visujjhati;
អាបជ្ជិត្វា សចិត្តោវ, សចិត្តោវ វិសុជ្ឈតី’’តិ។ –
Āpajjitvā sacittova, sacittova visujjhatī’’ti. –
បទទ្វយំ ។ អមិស្សេត្វាតិ អចិត្តសចិត្តបទេហិ ឯវមេវ មិស្សំ អកត្វា។ ឯត្ថាតិ បុរិមបទទ្វយេ។ វុត្តានុសារេនាតិ វុត្តនយានុសារេន។
Padadvayaṃ . Amissetvāti acittasacittapadehi evameva missaṃ akatvā. Etthāti purimapadadvaye. Vuttānusārenāti vuttanayānusārena.
៥៣៩. កម្មតោតិ សមនុភាសនកម្មតោ។
539.Kammatoti samanubhāsanakammato.
៥៤០. អាបជ្ជិត្វា អកម្មតោតិ សមនុភាសនកម្មំ វិនាវ អាបជ្ជិត្វា។
540.Āpajjitvā akammatoti samanubhāsanakammaṃ vināva āpajjitvā.
៥៤១. សមនុភាសនេ អាបជ្ជិតព្ពំ សង្ឃាទិសេសាបត្តិំ សមនុភាសនមាហ ការណូបចារេន។
541. Samanubhāsane āpajjitabbaṃ saṅghādisesāpattiṃ samanubhāsanamāha kāraṇūpacārena.
៥៤២. អវសេសន្តិ មុសាវាទបាចិត្តិយាទិកំ។
542.Avasesanti musāvādapācittiyādikaṃ.
៥៤៣. វិសុជ្ឈតិ អសម្មុខាតិ សង្ឃស្ស អសម្មុខា វិសុជ្ឈតិ។ ឥទញ្ច សម្មុខាវិនយេន ចេវ បដិញ្ញាតករណេន ច សមេន្តំ អាបត្តាធិករណំ សន្ធាយ វុត្តំ។ តត្ថ បុគ្គលសម្មុខតាយ សព្ភាវេបិ សង្ឃស្ស អសម្មុខតាយ អាបជ្ជតិ វា វិសុជ្ឈតិ វាតិ ‘‘អសម្មុខា’’តិ វុត្តំ។
543.Visujjhati asammukhāti saṅghassa asammukhā visujjhati. Idañca sammukhāvinayena ceva paṭiññātakaraṇena ca samentaṃ āpattādhikaraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha puggalasammukhatāya sabbhāvepi saṅghassa asammukhatāya āpajjati vā visujjhati vāti ‘‘asammukhā’’ti vuttaṃ.
៥៥១. ‘‘អចិត្តកចតុក្កំ អជានន្តចតុក្ក’’ន្តិ កុសលត្តិកផស្សបញ្ចកាទិវោហារោ វិយ អាទិបទវសេន វុត្តោ។
551. ‘‘Acittakacatukkaṃ ajānantacatukka’’nti kusalattikaphassapañcakādivohāro viya ādipadavasena vutto.
៥៥២-៣. អត្ថាបត្តិ អាគន្តុកោ អាបជ្ជតិ, ន ចេតរោ អាវាសិកោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ អាវាសិកោវ អាបជ្ជតិ, ន ចេតរោ អាគន្តុកោ អាបជ្ជតិ, អត្ថាបត្តិ អាគន្តុកោ ច អាវាសិកោ ច តេ ឧភោបិ អាបជ្ជន្តិ, ឧភោ សេសំ ន អាបជ្ជន្តិ អត្ថីតិ យោជនា។
552-3. Atthāpatti āgantuko āpajjati, na cetaro āvāsiko āpajjati, atthāpatti āvāsikova āpajjati, na cetaro āgantuko āpajjati, atthāpatti āgantuko ca āvāsiko ca te ubhopi āpajjanti, ubho sesaṃ na āpajjanti atthīti yojanā.
៥៥៥. ឥតរោតិ អាវាសិកោ។ អាវាសវត្តន្តិ អាវាសិកេន អាគន្តុកស្ស កាតព្ពវត្តំ។ អាវាសីតិ អាវាសិកោ។
555.Itaroti āvāsiko. Āvāsavattanti āvāsikena āgantukassa kātabbavattaṃ. Āvāsīti āvāsiko.
៥៥៦. ន ចេវាគន្តុកោតិ តំ អាវាសិកវត្តំ អករោន្តោ អាគន្តុកោ ន ចេវ អាបជ្ជតិ ។ សេសំ កាយវចីទ្វារិកំ អាបត្តិំ។ ឧភោបិ អាគន្តុកអាវាសិកា។ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ អសាធារណំ អាបត្តិំ ន អាបជ្ជន្តិ។
556.Na cevāgantukoti taṃ āvāsikavattaṃ akaronto āgantuko na ceva āpajjati . Sesaṃ kāyavacīdvārikaṃ āpattiṃ. Ubhopi āgantukaāvāsikā. Bhikkhubhikkhunīnaṃ asādhāraṇaṃ āpattiṃ na āpajjanti.
៥៥៧. វត្ថុនានត្តតាតិ វីតិក្កមនានត្តតា។ អាបត្តិនានត្តតាតិ បារាជិកាទីនំ សត្តន្នំ អាបត្តិក្ខន្ធានំ អញ្ញមញ្ញនានត្តតា។
557.Vatthunānattatāti vītikkamanānattatā. Āpattinānattatāti pārājikādīnaṃ sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ aññamaññanānattatā.
៥៦៣. ‘‘បារាជិកានំ…បេ.… នានភាវោ’’តិ ឥទំ និទស្សនមត្តំ សង្ឃាទិសេសានំ អនិយតាទីហិ វត្ថុនានតាយ ចេវ អាបត្តិនានតាយ ច លព្ភមានត្តា។
563.‘‘Pārājikānaṃ…pe… nānabhāvo’’ti idaṃ nidassanamattaṃ saṅghādisesānaṃ aniyatādīhi vatthunānatāya ceva āpattinānatāya ca labbhamānattā.
៥៦៥. អយមេវ វិនិច្ឆយោតិ ន កេវលំ បារាជិកាបត្តីសុយេវ សាធារណាបត្តិយោ ឯកតោ ច វិសុញ្ច អាបជ្ជន្តានំ យថាវុត្តវិនិច្ឆយោ, អថ ខោ អវសេសសាធារណាបត្តិយោបិ វុត្តនយេន អាបជ្ជតិ, អយមេវ វិនិច្ឆយោ យោជេតព្ពោ។
565.Ayameva vinicchayoti na kevalaṃ pārājikāpattīsuyeva sādhāraṇāpattiyo ekato ca visuñca āpajjantānaṃ yathāvuttavinicchayo, atha kho avasesasādhāraṇāpattiyopi vuttanayena āpajjati, ayameva vinicchayo yojetabbo.
៥៧៧. អាទិយន្តោ គណ្ហន្តោ។ បយោជេន្តោតិ គណ្ហាបេន្តោ។
577.Ādiyanto gaṇhanto. Payojentoti gaṇhāpento.
៥៧៩. ឩនកំ បាទំ…បេ.… លហុំ ផុសេតិ ថុល្លច្ចយំ, ទុក្កដញ្ច សន្ធាយាហ។
579.Ūnakaṃpādaṃ…pe… lahuṃ phuseti thullaccayaṃ, dukkaṭañca sandhāyāha.
៥៨០. ឯតេនេវ ឧបាយេន, សេសកម្បិ បទត្តយន្តិ យោ អយំ បឋមវិនិច្ឆយេ វុត្តនយោ, ឯតេនេវ នយេន ឩនបាទំ អាទិយន្តោ លហុកាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, បាទំ វា អតិរេកបាទំ វា គហណត្ថំ អាណាបេន្តោ គរុំ បារាជិកាបត្តិំ អាបជ្ជតិ, បាទំ វា អតិរេកបាទំ វា គណ្ហន្តោ ច គហណត្ថាយ អាណាបេន្តោ ច គរុកេ បារាជិកាបត្តិយំយេវ តិដ្ឋតិ, ឩនបាទំ គណ្ហន្តោ ច គហណត្ថាយ អាណាបេន្តោ ច លហុកេ ថុល្លច្ចយេ, ទុក្កដេ វា តិដ្ឋតីតិ ឯវំ សេសកម្បិ ឥមំ បទត្តយំ។ អត្ថសម្ភវតោយេវាតិ យថាវុត្តស្ស អត្ថស្ស សម្ភវវសេនេវ។
580.Eteneva upāyena, sesakampi padattayanti yo ayaṃ paṭhamavinicchaye vuttanayo, eteneva nayena ūnapādaṃ ādiyanto lahukāpattiṃ āpajjati, pādaṃ vā atirekapādaṃ vā gahaṇatthaṃ āṇāpento garuṃ pārājikāpattiṃ āpajjati, pādaṃ vā atirekapādaṃ vā gaṇhanto ca gahaṇatthāya āṇāpento ca garuke pārājikāpattiyaṃyeva tiṭṭhati, ūnapādaṃ gaṇhanto ca gahaṇatthāya āṇāpento ca lahuke thullaccaye, dukkaṭe vā tiṭṭhatīti evaṃ sesakampi imaṃ padattayaṃ. Atthasambhavatoyevāti yathāvuttassa atthassa sambhavavaseneva.
៥៨១-២. កថំ កាលេយេវ អាបត្តិ សិយា, នោ វិកាលេ, វិកាលេយេវ អាបត្តិ សិយា, ន ច កាលេ, អត្ថាបត្តិ កាលេ ច បកាសិតា វិកាលេ ច, អត្ថាបត្តិ នេវ កាលេ ច បកាសិតា នេវ វិកាលេ ចាតិ យោជនា។
581-2. Kathaṃ kāleyeva āpatti siyā, no vikāle, vikāleyeva āpatti siyā, na ca kāle, atthāpatti kāle ca pakāsitā vikāle ca, atthāpatti neva kāle ca pakāsitā neva vikāle cāti yojanā.
៥៨៦-៧. កាលេ បដិគ្គហិតំ កិំ កាលេ កប្បតិ វិកាលេ តុ នោ កប្បតិ, វិកាលេ គហិតំ កិំ វិកាលេ កប្បតិ, នោ កាលេ កប្បតិ, កាលេ ច វិកាលេ ច បដិគ្គហិតំ កិំ នាម កាលេ ច វិកាលេ ច កប្បតិ, កាលេ ច វិកាលេ ច បដិគ្គហិតំ កិំ នាម កាលេ ច វិកាលេ ច ន កប្បតិ, វទ ភទ្រមុខាតិ យោជនា។
586-7. Kāle paṭiggahitaṃ kiṃ kāle kappati vikāle tu no kappati, vikāle gahitaṃ kiṃ vikāle kappati, no kāle kappati, kāle ca vikāle ca paṭiggahitaṃ kiṃ nāma kāle ca vikāle ca kappati, kāle ca vikāle ca paṭiggahitaṃ kiṃ nāma kāle ca vikāle ca na kappati, vada bhadramukhāti yojanā.
៥៨៩. វិកាលេយេវ កប្បតិ, អបរជ្ជុ កាលេបិ ន កប្បតីតិ យោជនា។
589. Vikāleyeva kappati, aparajju kālepi na kappatīti yojanā.
៥៩២. កុលទូសនកម្មាទិន្តិ អាទិ-សទ្ទេន អភូតារោចនរូបិយសំវោហារវិញ្ញត្តិកុហនាទីនំ សង្គហោ។
592.Kuladūsanakammādinti ādi-saddena abhūtārocanarūpiyasaṃvohāraviññattikuhanādīnaṃ saṅgaho.
៥៩៣-៤. កតមា អាបត្តិ បច្ចន្តិមេសុ ទេសេសុ អាបជ្ជតិ, ន មជ្ឈិមេ, កតមា អាបត្តិ មជ្ឈិមេ បន ទេសស្មិំ អាបជ្ជតិ, ន ច បច្ចន្តិមេសុ, កតមា អាបត្តិ បច្ចន្តិមេសុ ចេវ ទេសេសុ អាបជ្ជតិ មជ្ឈិមេ ច, កតមា អាបត្តិ បច្ចន្តិមេសុ ចេវ ទេសេសុ ន អាបជ្ជតិ ន មជ្ឈិមេ ចាតិ យោជនា។
593-4. Katamā āpatti paccantimesu desesu āpajjati, na majjhime, katamā āpatti majjhime pana desasmiṃ āpajjati, na ca paccantimesu, katamā āpatti paccantimesu ceva desesu āpajjati majjhime ca, katamā āpatti paccantimesu ceva desesu na āpajjati na majjhime cāti yojanā.
៥៩៦. ‘‘សោ គុណង្គុណុបាហន’’ន្តិ បទច្ឆេទោ។ សោ ភិក្ខូតិ អត្ថោ។
596. ‘‘So guṇaṅguṇupāhana’’nti padacchedo. So bhikkhūti attho.
៥៩៩. ឯវំ ‘‘អាបជ្ជតិ, នាបជ្ជតី’’តិ បទវសេន បច្ចន្តិមចតុក្កំ ទស្សេត្វា ‘‘នេវ កប្បតិ, ន កប្បតី’’តិ បទវសេន ទស្សេតុមាហ ‘‘បច្ចន្តិមេសូ’’តិអាទិ។
599. Evaṃ ‘‘āpajjati, nāpajjatī’’ti padavasena paccantimacatukkaṃ dassetvā ‘‘neva kappati, na kappatī’’ti padavasena dassetumāha ‘‘paccantimesū’’tiādi.
៦០១. វុត្តន្តិ ‘‘គណេន បញ្ចវគ្គេនា’’តិអាទិគាថាយ ហេដ្ឋា វុត្តំ។
601.Vuttanti ‘‘gaṇena pañcavaggenā’’tiādigāthāya heṭṭhā vuttaṃ.
៦០៣. ឯវំ វត្តុន្តិ ‘‘ន កប្បតី’’តិ វត្តុំ។ បញ្ចលោណាទិកន្តិ ‘‘អនុជានាមិ, ភិក្ខវេ, លោណានី’’តិអាទិ។
603.Evaṃ vattunti ‘‘na kappatī’’ti vattuṃ. Pañcaloṇādikanti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, loṇānī’’tiādi.
៦០៨. អនុញ្ញាតដ្ឋានស្ស អន្តោ នោ អាបជ្ជតិ, តំ អតិក្កមន្តោ ពហិយេវ ច អាបជ្ជតីតិ យោជនា។
608. Anuññātaṭṭhānassa anto no āpajjati, taṃ atikkamanto bahiyeva ca āpajjatīti yojanā.
៦១២. សេក្ខបញ្ញត្តីតិ សេខិយបញ្ញត្តិ។
612.Sekkhapaññattīti sekhiyapaññatti.
៦១៣. អគណាតិ អទុតិយា។ ឯត្ថ ហិ ឯកាបិ គណោ នាម។
613.Agaṇāti adutiyā. Ettha hi ekāpi gaṇo nāma.
៦១៤. ឧភយត្ថបិ អសាធារណមាបត្តិន្តិ ភិក្ខុនីនំ និយតាបញ្ញត្តិ វេទិតព្ពា។
614.Ubhayatthapi asādhāraṇamāpattinti bhikkhunīnaṃ niyatāpaññatti veditabbā.
៦១៦. គិលានោ ច នាបជ្ជតិ, អគិលានោ ច នាបជ្ជតីតិ ឯវំ ឧភោបិ នាបជ្ជន្តីតិ យោជនា។ តិកាទីសុ ទស្សិតានំ បទានំ ចតុក្កាទិទស្សនវសេន បុនប្បុនំ គហណំ។
616. Gilāno ca nāpajjati, agilāno ca nāpajjatīti evaṃ ubhopi nāpajjantīti yojanā. Tikādīsu dassitānaṃ padānaṃ catukkādidassanavasena punappunaṃ gahaṇaṃ.
៦១៨. ‘‘អាបជ្ជតិ អគិលានោវា’’តិ បទច្ឆេទោ។
618. ‘‘Āpajjati agilānovā’’ti padacchedo.
ចតុក្កកថាវណ្ណនា។
Catukkakathāvaṇṇanā.
៦២០. ‘‘គរុថុល្លច្ចយ’’ន្តិ វត្តព្ពេ ‘‘គរុ’’ន្តិ និគ្គហីតាគមោ។
620. ‘‘Garuthullaccaya’’nti vattabbe ‘‘garu’’nti niggahītāgamo.
៦២១. បញ្ច កថិនានិសំសា ហេដ្ឋា វុត្តាយេវ។
621. Pañca kathinānisaṃsā heṭṭhā vuttāyeva.
៦២៦. អគ្គិសត្ថនខក្កន្តន្តិ អគ្គិសត្ថនខេហិ អក្កន្តំ ផុដ្ឋំ, បហដន្តិ អត្ថោ។ អពីជន្តិ នោពីជំ។ ឧព្ពដ្ដពីជកន្តិ និព្ពដ្ដពីជកំ។
626.Aggisatthanakhakkantanti aggisatthanakhehi akkantaṃ phuṭṭhaṃ, pahaṭanti attho. Abījanti nobījaṃ. Ubbaṭṭabījakanti nibbaṭṭabījakaṃ.
៦២៨. បវារណាបីតិ បដិក្ខេបបវារណាបិ។ ឱទនាទីហីតិ អាទិ-សទ្ទេន សត្តុកុម្មាសមច្ឆមំសានំ គហណំ។ កាយាទិគហណេនាតិ កាយេន វា កាយបដិពទ្ធេន វា គហណេន។ ‘‘ទាតុកាមាភិហារោ ច, ហត្ថបាសេរណក្ខម’’ន្តិ ឥមេហិ ចតូហិ អង្គេហិ សទ្ធិំ តេសំ ទ្វិន្នមេកំ គហេត្វា បដិគ្គហណា បញ្ចេវ ហោន្តិ។
628.Pavāraṇāpīti paṭikkhepapavāraṇāpi. Odanādīhīti ādi-saddena sattukummāsamacchamaṃsānaṃ gahaṇaṃ. Kāyādigahaṇenāti kāyena vā kāyapaṭibaddhena vā gahaṇena. ‘‘Dātukāmābhihāro ca, hatthapāseraṇakkhama’’nti imehi catūhi aṅgehi saddhiṃ tesaṃ dvinnamekaṃ gahetvā paṭiggahaṇā pañceva honti.
៦២៩-៣០. វិនយញ្ញុកស្មិន្តិ វិនយធរេ បុគ្គលេ។ សកញ្ច សីលន្តិ អត្តនោ បាតិមោក្ខសំវរសីលញ្ច។ សុរក្ខិតំ ហោតីតិ អាបត្តានាបត្តិកប្បិយាកប្បិយានំ វិជានន្តតាយ អសេវិតព្ពំ បហាយ សេវិតព្ពំយេវ សេវនវសេន សុដ្ឋុ រក្ខិតំ ហោតិ។ កុក្កុច្ចមញ្ញស្ស និរាករោតីតិ អញ្ញស្ស សព្រហ្មចារិនោ កប្បិយាកប្បិយវិសយេ ឧប្បន្នំ កុក្កុច្ចំ និវារេតិ។ វិសារទោ ភាសតិ សង្ឃមជ្ឈេតិ កប្បិយាកប្បិយានំ វិនិច្ឆយកថាយ ឧប្បន្នាយ និរាសង្កោ និព្ភយោ វោហរតិ។ វេរិភិក្ខូតិ អត្តបច្ចត្ថិកេ បុគ្គលេ។ ធម្មស្ស ចេវ ឋិតិយា បវត្តោតិ ‘‘វិនយោ នាម សាសនស្ស អាយុ, វិនយេ ឋិតេ សាសនំ ឋិតំ ហោតី’’តិ (បារា. អដ្ឋ. ១.បឋមមហាសង្គីតិកថា; ទី. និ. អដ្ឋ. ១.បឋមមហាសង្គីតិកថា; ខុ. បា. អដ្ឋ. ៥.មង្គលសុត្តវណ្ណនា; ថេរគា. អដ្ឋ. ១.២៥១) វចនតោ សទ្ធម្មដ្ឋិតិយា បដិបន្នោ ហោតិ។ តស្មា ការណា។ តត្ថ វិនយញ្ញុភាវេ។ ធីរោ បញ្ញវា ភិក្ខុ។
629-30.Vinayaññukasminti vinayadhare puggale. Sakañca sīlanti attano pātimokkhasaṃvarasīlañca. Surakkhitaṃ hotīti āpattānāpattikappiyākappiyānaṃ vijānantatāya asevitabbaṃ pahāya sevitabbaṃyeva sevanavasena suṭṭhu rakkhitaṃ hoti. Kukkuccamaññassa nirākarotīti aññassa sabrahmacārino kappiyākappiyavisaye uppannaṃ kukkuccaṃ nivāreti. Visārado bhāsati saṅghamajjheti kappiyākappiyānaṃ vinicchayakathāya uppannāya nirāsaṅko nibbhayo voharati. Veribhikkhūti attapaccatthike puggale. Dhammassa ceva ṭhitiyā pavattoti ‘‘vinayo nāma sāsanassa āyu, vinaye ṭhite sāsanaṃ ṭhitaṃ hotī’’ti (pārā. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā; dī. ni. aṭṭha. 1.paṭhamamahāsaṅgītikathā; khu. pā. aṭṭha. 5.maṅgalasuttavaṇṇanā; theragā. aṭṭha. 1.251) vacanato saddhammaṭṭhitiyā paṭipanno hoti. Tasmā kāraṇā. Tattha vinayaññubhāve. Dhīro paññavā bhikkhu.
បញ្ចកកថាវណ្ណនា។
Pañcakakathāvaṇṇanā.
៦៣១-២. ឆឡភិញ្ញេនាតិ ឆ អភិញ្ញា ឯតស្សាតិ ឆឡភិញ្ញោ, តេន។ អតិក្កន្តបមាណំ មញ្ចបីឋំ, អតិក្កន្តបមាណំ និសីទនញ្ច តថា អតិក្កន្តបមាណំ កណ្ឌុប្បដិច្ឆាទិវស្សសាដិកចីវរញ្ច សុគតស្ស ចីវរេ បមាណិកចីវរន្តិ ឆ។
631-2.Chaḷabhiññenāti cha abhiññā etassāti chaḷabhiñño, tena. Atikkantapamāṇaṃ mañcapīṭhaṃ, atikkantapamāṇaṃ nisīdanañca tathā atikkantapamāṇaṃ kaṇḍuppaṭicchādivassasāṭikacīvarañca sugatassa cīvare pamāṇikacīvaranti cha.
៦៣៣-៤. អញ្ញាណញ្ច កុក្កុច្ចញ្ច អញ្ញាណកុក្កុច្ចា, តេហិ, អញ្ញាណតាយ ចេវ កុក្កុច្ចបកតតាយ ចាតិ វុត្តំ ហោតិ។ វិបរីតាយ សញ្ញាយ កប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញាយ, អកប្បិយេ កប្បិយសញ្ញាយ។
633-4. Aññāṇañca kukkuccañca aññāṇakukkuccā, tehi, aññāṇatāya ceva kukkuccapakatatāya cāti vuttaṃ hoti. Viparītāya saññāya kappiye akappiyasaññāya, akappiye kappiyasaññāya.
តត្ថ កថំ អលជ្ជិតាយ អាបជ្ជតិ? អកប្បិយភាវំ ជានន្តោយេវ មទ្ទិត្វា វីតិក្កមំ ករោតិ (កង្ខា. អដ្ឋ. និទានវណ្ណនា)។ វុត្តម្បិ ចេតំ –
Tattha kathaṃ alajjitāya āpajjati? Akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā). Vuttampi cetaṃ –
‘‘សញ្ចិច្ច អាបត្តិំ អាបជ្ជតិ;
‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati;
អាបត្តិំ បរិគូហតិ;
Āpattiṃ parigūhati;
អគតិគមនញ្ច គច្ឆតិ;
Agatigamanañca gacchati;
ឯទិសោ វុច្ចតិ អលជ្ជី បុគ្គលោ’’តិ។ (បរិ. ៣៥៩);
Ediso vuccati alajjī puggalo’’ti. (pari. 359);
កថំ អញ្ញាណតាយ អាបជ្ជតិ? អញ្ញាណបុគ្គលោ មន្ទោ មោមូហោ កត្តព្ពាកត្តព្ពំ អជានន្តោ អកត្តព្ពំ ករោតិ, កត្តព្ពំ វិរាធេតិ។ ឯវំ អញ្ញាណតាយ អាបជ្ជតិ។
Kathaṃ aññāṇatāya āpajjati? Aññāṇapuggalo mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti, kattabbaṃ virādheti. Evaṃ aññāṇatāya āpajjati.
កថំ កុក្កុច្ចបកតតាយ អាបជ្ជតិ? កប្បិយាកប្បិយំ និស្សាយ កុក្កុច្ចេ ឧប្បន្នេ វិនយធរំ បុច្ឆិត្វា កប្បិយំ ចេ, កត្តព្ពំ សិយា, អកប្បិយំ ចេ, ន កត្តព្ពំ, អយំ បន ‘‘វដ្ដតី’’តិ មទ្ទិត្វា វីតិក្កមតិយេវ។ ឯវំ កុក្កុច្ចបកតតាយ អាបជ្ជតិ។
Kathaṃ kukkuccapakatatāya āpajjati? Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ pucchitvā kappiyaṃ ce, kattabbaṃ siyā, akappiyaṃ ce, na kattabbaṃ, ayaṃ pana ‘‘vaṭṭatī’’ti madditvā vītikkamatiyeva. Evaṃ kukkuccapakatatāya āpajjati.
កថំ កប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញាយ អាបជ្ជតិ? សូករមំសំ ‘‘អច្ឆមំស’’ន្តិ ខាទតិ, កាលេ វិកាលសញ្ញាយ ភុញ្ជតិ។ ឯវំ កប្បិយេ អកប្បិយសញ្ញាយ អាបជ្ជតិ។
Kathaṃ kappiye akappiyasaññāya āpajjati? Sūkaramaṃsaṃ ‘‘acchamaṃsa’’nti khādati, kāle vikālasaññāya bhuñjati. Evaṃ kappiye akappiyasaññāya āpajjati.
កថំ អកប្បិយេ កប្បិយសញ្ញាយ អាបជ្ជតិ? អច្ឆមំសំ ‘‘សូករមំស’’ន្តិ ខាទតិ, វិកាលេ កាលសញ្ញាយ ភុញ្ជតិ។ ឯវំ អកប្បិយេ កប្បិយសញ្ញាយ អាបជ្ជតិ។
Kathaṃ akappiye kappiyasaññāya āpajjati? Acchamaṃsaṃ ‘‘sūkaramaṃsa’’nti khādati, vikāle kālasaññāya bhuñjati. Evaṃ akappiye kappiyasaññāya āpajjati.
កថំ សតិសម្មោសាយ អាបជ្ជតិ? សហសេយ្យចីវរវិប្បវាសាទីនិ សតិសម្មោសាយ អាបជ្ជតិ។
Kathaṃ satisammosāya āpajjati? Sahaseyyacīvaravippavāsādīni satisammosāya āpajjati.
៦៣៥-៨. ‘‘ភិក្ខុនា ឧបដ្ឋបេតព្ពោ’’តិ បទច្ឆេទោ។ ធម្មចក្ខុនាតិ បាតិមោក្ខសំវរសីលសង្ខាតោ បដិបត្តិធម្មោវ ចក្ខុ ឯតស្សាតិ ធម្មចក្ខុ, តេន ឆហិ អង្គេហិ យុត្តេន ធម្មចក្ខុនា បន ភិក្ខុនា ឧបសម្បាទនា កាតព្ពា, និស្សយោ ចេវ ទាតព្ពោ, សាមណេរោ ឧបដ្ឋាបេតព្ពោតិ យោជនា។ អាបត្តិំ ជានាតិ, អនាបត្តិំ ជានាតិ, គរុំ អាបត្តិំ ជានាតិ, លហុំ អាបត្តិំ ជានាតីតិ យោជនា។ អស្ស ភិក្ខុនោ ឧភយានិ បាតិមោក្ខានិ វិត្ថារា ស្វាគតានិ ភវន្តិ, អត្ថតោ សុវិភត្តានិ ភវន្តិ, សុត្តសោ អនុព្យញ្ជនសោ សុវិនិច្ឆិតានិ ភវន្តិ, ទសវស្សោ វា ហោតិ, អតិរេកទសវស្សោ វាតិ យោជនា។
635-8. ‘‘Bhikkhunā upaṭṭhapetabbo’’ti padacchedo. Dhammacakkhunāti pātimokkhasaṃvarasīlasaṅkhāto paṭipattidhammova cakkhu etassāti dhammacakkhu, tena chahi aṅgehi yuttena dhammacakkhunā pana bhikkhunā upasampādanā kātabbā, nissayo ceva dātabbo, sāmaṇero upaṭṭhāpetabboti yojanā. Āpattiṃ jānāti, anāpattiṃ jānāti, garuṃ āpattiṃ jānāti, lahuṃ āpattiṃ jānātīti yojanā. Assa bhikkhuno ubhayāni pātimokkhāni vitthārā svāgatāni bhavanti, atthato suvibhattāni bhavanti, suttaso anubyañjanaso suvinicchitāni bhavanti, dasavasso vā hoti, atirekadasavasso vāti yojanā.
ឆក្កកថាវណ្ណនា។
Chakkakathāvaṇṇanā.
៦៣៩. សត្ត សាមីចិយោ វុត្តាតិ ‘‘សោ ច ភិក្ខុ អនព្ភិតោ, តេ ច ភិក្ខូ គារយ្ហា, អយំ តត្ថ សាមីចិ, យុញ្ជន្តាយស្មន្តោ សកំ, មា វោ សកំ វិនស្សាតិ អយំ តត្ថ សាមីចិ, អយំ តេ ភិក្ខុ បត្តោ យាវ ភេទនាយ ធារេតព្ពោតិ, អយំ តត្ថ សាមីចិ, តតោ នីហរិត្វា ភិក្ខូហិ សទ្ធិំ សំវិភជិតព្ពំ, អយំ តត្ថ សាមីចិ, អញ្ញាតព្ពំ បរិបុច្ឆិតព្ពំ បរិបញ្ហិតព្ពំ, អយំ តត្ថ សាមីចិ, យស្ស ភវិស្សតិ, សោ ហរិស្សតីតិ, អយំ តត្ថ សាមីចី’’តិ ឆ សាមីចិយោ ភិក្ខុបាតិមោក្ខេវុត្តា, ‘‘សា ច ភិក្ខុនី អនព្ភិតា, តា ច ភិក្ខុនិយោ គារយ្ហា, អយំ តត្ថ សាមីចី’’តិ ភិក្ខុនិបាតិមោក្ខេ វុត្តាយ សទ្ធិំ សត្ត សាមីចិយោ វុត្តា។ សត្តេវ សមថាបិ ចាតិ សម្មុខាវិនយាទិសមថាបិ សត្តេវ វុត្តា។ បញ្ញត្តាបត្តិយោ សត្តាតិ បារាជិកាទយោ បញ្ញត្តាបត្តិយោ សត្ត វុត្តា។ សត្តពោជ្ឈង្គទស្សិនាតិ សតិសម្ពោជ្ឈង្គាទយោ សត្ត ពោជ្ឈង្គេ យាថាវតោ បស្សន្តេន ភគវតា។
639.Sattasāmīciyo vuttāti ‘‘so ca bhikkhu anabbhito, te ca bhikkhū gārayhā, ayaṃ tattha sāmīci, yuñjantāyasmanto sakaṃ, mā vo sakaṃ vinassāti ayaṃ tattha sāmīci, ayaṃ te bhikkhu patto yāva bhedanāya dhāretabboti, ayaṃ tattha sāmīci, tato nīharitvā bhikkhūhi saddhiṃ saṃvibhajitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci, aññātabbaṃ paripucchitabbaṃ paripañhitabbaṃ, ayaṃ tattha sāmīci, yassa bhavissati, so harissatīti, ayaṃ tattha sāmīcī’’ti cha sāmīciyo bhikkhupātimokkhevuttā, ‘‘sā ca bhikkhunī anabbhitā, tā ca bhikkhuniyo gārayhā, ayaṃ tattha sāmīcī’’ti bhikkhunipātimokkhe vuttāya saddhiṃ satta sāmīciyo vuttā. Satteva samathāpi cāti sammukhāvinayādisamathāpi satteva vuttā. Paññattāpattiyo sattāti pārājikādayo paññattāpattiyo satta vuttā. Sattabojjhaṅgadassināti satisambojjhaṅgādayo satta bojjhaṅge yāthāvato passantena bhagavatā.
សត្តកកថាវណ្ណនា។
Sattakakathāvaṇṇanā.
៦៤០-១. ឥធ កុលទូសកោ ភិក្ខុ អាជីវស្សេវ ការណា បុប្ផេន, ផលេន, ចុណ្ណេន, មត្តិកាយ, ទន្តកដ្ឋេហិ, វេឡុយា, វេជ្ជិកាយ, ជង្ឃបេសនិកេនាតិ ឥមេហិ អដ្ឋហិ អាការេហិ កុលានិ ទូសេតីតិ យោជនា។ ‘‘បុប្ផេនា’’តិអាទិនា បុប្ផាទិនា ទានមេវ ឧបលក្ខណតោ ទស្សេតិ។ បុប្ផេនាតិ បុប្ផទានេនាតិ អត្ថោ គហេតព្ពោ។ បុប្ផទានាទយោ កុលទូសនេ វុត្តា។
640-1. Idha kuladūsako bhikkhu ājīvasseva kāraṇā pupphena, phalena, cuṇṇena, mattikāya, dantakaṭṭhehi, veḷuyā, vejjikāya, jaṅghapesanikenāti imehi aṭṭhahi ākārehi kulāni dūsetīti yojanā. ‘‘Pupphenā’’tiādinā pupphādinā dānameva upalakkhaṇato dasseti. Pupphenāti pupphadānenāti attho gahetabbo. Pupphadānādayo kuladūsane vuttā.
៦៤២-៥. ‘‘អដ្ឋធានតិរិត្តាបិ, អតិរិត្តាបិ អដ្ឋធា’’តិទ្វីសុ អដ្ឋកេសុ អដ្ឋ អនតិរិត្តេ តាវ ទស្សេតុមាហ ‘‘អកប្បិយកតញ្ចេវា’’តិអាទិ ។ គិលានានតិរិត្តកន្តិ និទ្ទិដ្ឋា ឥមេ អដ្ឋេវ អនតិរិត្តកា ញេយ្យាតិ យោជនា។ អកប្បិយកតាទយោ បវារណសិក្ខាបទកថាវណ្ណនាយ វុត្តា។
642-5. ‘‘Aṭṭhadhānatirittāpi, atirittāpi aṭṭhadhā’’tidvīsu aṭṭhakesu aṭṭha anatiritte tāva dassetumāha ‘‘akappiyakatañcevā’’tiādi . Gilānānatirittakanti niddiṭṭhā ime aṭṭheva anatirittakā ñeyyāti yojanā. Akappiyakatādayo pavāraṇasikkhāpadakathāvaṇṇanāya vuttā.
៦៤៦. ញាតញត្តិសូតិ ញាតទុក្កដំ, ញត្តិទុក្កដញ្ច។ បដិសាវនេតិ បដិស្សវេ។ អដ្ឋទុក្កដានំ វិនិច្ឆយោ ទុតិយបារាជិកកថាវណ្ណនាយ វុត្តោ។
646.Ñātañattisūti ñātadukkaṭaṃ, ñattidukkaṭañca. Paṭisāvaneti paṭissave. Aṭṭhadukkaṭānaṃ vinicchayo dutiyapārājikakathāvaṇṇanāya vutto.
៦៤៨-៩. ឯហិភិក្ខូបសម្បទាតិ យសកុលបុត្តាទីនំ ‘‘ឯហិ ភិក្ខូ’’តិ វចនេន ភគវតា ទិន្នឧបសម្បទា។ សរណគមនេន ចាតិ បឋមពោធិយំ តីហិ សរណគមនេហិ អនុញ្ញាតឧបសម្បទា។ បញ្ហាព្យាករណោវាទាតិ សោបាកស្ស បញ្ហាព្យាករណោបសម្បទា, មហាកស្សបត្ថេរស្ស ទិន្នឱវាទបដិគ្គហណោបសម្បទា ច។ គរុធម្មបដិគ្គហោតិ មហាបជាបតិយា គោតមិយា អនុញ្ញាតគរុធម្មបដិគ្គហណោបសម្បទា។
648-9.Ehibhikkhūpasampadāti yasakulaputtādīnaṃ ‘‘ehi bhikkhū’’ti vacanena bhagavatā dinnaupasampadā. Saraṇagamanena cāti paṭhamabodhiyaṃ tīhi saraṇagamanehi anuññātaupasampadā. Pañhābyākaraṇovādāti sopākassa pañhābyākaraṇopasampadā, mahākassapattherassa dinnaovādapaṭiggahaṇopasampadā ca. Garudhammapaṭiggahoti mahāpajāpatiyā gotamiyā anuññātagarudhammapaṭiggahaṇopasampadā.
ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេនាតិ ឥទានិ ភិក្ខុឧបសម្បទា។ អដ្ឋវាចិកាតិ ភិក្ខុនីនំ សន្តិកេ ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេន, ភិក្ខូនំ សន្តិកេ ញត្តិចតុត្ថេន កម្មេនាតិ អដ្ឋហិ កម្មវាចាហិ ភិក្ខុនីនំ ឧបសម្បទា អដ្ឋវាចិកា នាម។ ទូតេន ភិក្ខុនីនន្តិ អឌ្ឍកាសិយា គណិកាយ អនុញ្ញាតា ភិក្ខុនីនំ ទូតេន ឧបសម្បទា។
Ñatticatutthena kammenāti idāni bhikkhuupasampadā. Aṭṭhavācikāti bhikkhunīnaṃ santike ñatticatutthena kammena, bhikkhūnaṃ santike ñatticatutthena kammenāti aṭṭhahi kammavācāhi bhikkhunīnaṃ upasampadā aṭṭhavācikā nāma. Dūtena bhikkhunīnanti aḍḍhakāsiyā gaṇikāya anuññātā bhikkhunīnaṃ dūtena upasampadā.
៦៥០. សុទ្ធទិដ្ឋិនាតិ សុដ្ឋុ សវាសនកិលេសានំ បហានេន បរិសុទ្ធា សមន្តចក្ខុសង្ខាតា ទិដ្ឋិ ឯតស្សាតិ សុទ្ធទិដ្ឋិ, តេន សមន្តចក្ខុនា សម្មាសម្ពុទ្ធេន។
650.Suddhadiṭṭhināti suṭṭhu savāsanakilesānaṃ pahānena parisuddhā samantacakkhusaṅkhātā diṭṭhi etassāti suddhadiṭṭhi, tena samantacakkhunā sammāsambuddhena.
៦៥១. បាបិច្ឆា នាម អសន្តគុណសម្ភាវនិច្ឆា។
651.Pāpicchā nāma asantaguṇasambhāvanicchā.
៦៥២-៣. ន ច មជ្ជបោ សិយាតិ មជ្ជបោ ន សិយា មជ្ជំ បិវន្តោ ន ភវេយ្យ, មជ្ជំ ន បិវេយ្យាតិ អត្ថោ។ អព្រហ្មចរិយាតិ (អ. និ. អដ្ឋ. ២.៣.៧១) អសេដ្ឋចរិយតោ មេថុនា វិរមេយ្យ។ រត្តិំ ន ភុញ្ជេយ្យ វិកាលភោជនន្តិ ឧបោសថំ ឧបវុត្ថោ រត្តិភោជនញ្ច ទិវាវិកាលភោជនញ្ច ន ភុញ្ជេយ្យ។ ន ច គន្ធមាចរេតិ គន្ធញ្ច ន វិលិម្បេយ្យ។ មញ្ចេ ឆមាយំ វ សយេថ សន្ថតេតិ កប្បិយមញ្ចេ វា សុធាទិបរិកម្មកតាយ ភូមិយា វា តិណបណ្ណបលាលាទីនិ សន្ថរិត្វា កតេ សន្ថតេ វា សយេថាតិ អត្ថោ។ ឯតញ្ហិ អដ្ឋង្គិកមាហុបោសថន្តិ ឯតំ បាណាតិបាតាទីនិ អសមាចរន្តេន ឧបវុត្ថំ ឧបោសថំ អដ្ឋហង្គេហិ សមន្នាគតត្តា ‘‘អដ្ឋង្គិក’’ន្តិ វទន្តិ។ ទុក្ខន្តគុនាតិ វដ្ដទុក្ខស្ស អន្តំ អមតមហានិព្ពានំ គតេន បត្តេន ពុទ្ធេន បកាសិតន្តិ យោជនា។
652-3.Naca majjapo siyāti majjapo na siyā majjaṃ pivanto na bhaveyya, majjaṃ na piveyyāti attho. Abrahmacariyāti (a. ni. aṭṭha. 2.3.71) aseṭṭhacariyato methunā virameyya. Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojananti uposathaṃ upavuttho rattibhojanañca divāvikālabhojanañca na bhuñjeyya. Na ca gandhamācareti gandhañca na vilimpeyya. Mañce chamāyaṃ va sayetha santhateti kappiyamañce vā sudhādiparikammakatāya bhūmiyā vā tiṇapaṇṇapalālādīni santharitvā kate santhate vā sayethāti attho. Etañhi aṭṭhaṅgikamāhuposathanti etaṃ pāṇātipātādīni asamācarantena upavutthaṃ uposathaṃ aṭṭhahaṅgehi samannāgatattā ‘‘aṭṭhaṅgika’’nti vadanti. Dukkhantagunāti vaṭṭadukkhassa antaṃ amatamahānibbānaṃ gatena pattena buddhena pakāsitanti yojanā.
៦៥៤. ភិក្ខុនោវាទកភិក្ខុនោ អដ្ឋង្គានិ ភិក្ខុនោវាទកថាវណ្ណនាយ ទស្សិតានេវ។
654. Bhikkhunovādakabhikkhuno aṭṭhaṅgāni bhikkhunovādakathāvaṇṇanāya dassitāneva.
អដ្ឋកកថាវណ្ណនា។
Aṭṭhakakathāvaṇṇanā.
៦៥៥. ភោជនានិ បណីតានិ នវ វុត្តានីតិ បណីតានិ ហិ ភោជនសិក្ខាបទេ វុត្តានិ។ ទសសុ អកប្បិយមំសេសុ មនុស្សមំសវជ្ជិតានិ នវ មំសានិ ខាទន្តស្ស ទុក្កដំ និទ្ទិដ្ឋន្តិ យោជនា។
655.Bhojanāni paṇītāni nava vuttānīti paṇītāni hi bhojanasikkhāpade vuttāni. Dasasu akappiyamaṃsesu manussamaṃsavajjitāni nava maṃsāni khādantassa dukkaṭaṃ niddiṭṭhanti yojanā.
៦៥៦. បាតិមោក្ខ…បេ.… បរិទីបិតាតិ ភិក្ខូនំ បញ្ចុទ្ទេសា, ភិក្ខុនីនំ អនិយតុទ្ទេសេហិ វិនា ចត្តារោតិ ឧទ្ទេសា នវ ទីបិតា។ ឧបោសថា នវេវាតិ ទិវសវសេន តយោ, ការកវសេន តយោ, ករណវសេន តយោតិ នវ ឧបោសថា។ ឯត្ថាតិ ឥមស្មិំ សាសនេ។ សង្ឃោ នវហិ ភិជ្ជតីតិ នវហិ បុគ្គលេហិ សង្ឃោ ភិជ្ជតីតិ យោជនា។ យថាហ –
656.Pātimokkha…pe… paridīpitāti bhikkhūnaṃ pañcuddesā, bhikkhunīnaṃ aniyatuddesehi vinā cattāroti uddesā nava dīpitā. Uposathā navevāti divasavasena tayo, kārakavasena tayo, karaṇavasena tayoti nava uposathā. Etthāti imasmiṃ sāsane. Saṅgho navahi bhijjatīti navahi puggalehi saṅgho bhijjatīti yojanā. Yathāha –
‘‘ឯកតោ , ឧបាលិ, ចត្តារោ ហោន្តិ, ឯកតោ ចត្តារោ, នវមោ អនុស្សាវេតិ, សលាកំ គាហេតិ ‘អយំ ធម្មោ, អយំ វិនយោ, ឥទំ សត្ថុសាសនំ, ឥមំ គណ្ហថ, ឥមំ រោចេថា’តិ។ ឯវម្បិ ខោ, ឧបាលិ, សង្ឃរាជិ ចេវ ហោតិ សង្ឃភេទោ ច។ នវន្នំ វា, ឧបាលិ, អតិរេកនវន្នំ វា សង្ឃរាជិ ចេវ ហោតិ សង្ឃភេទោ ចា’’តិ (ចូឡវ. ៣៥១)។
‘‘Ekato , upāli, cattāro honti, ekato cattāro, navamo anussāveti, salākaṃ gāheti ‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo, idaṃ satthusāsanaṃ, imaṃ gaṇhatha, imaṃ rocethā’ti. Evampi kho, upāli, saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo ca. Navannaṃ vā, upāli, atirekanavannaṃ vā saṅgharāji ceva hoti saṅghabhedo cā’’ti (cūḷava. 351).
នវកកថាវណ្ណនា។
Navakakathāvaṇṇanā.
៦៥៧. ទស អក្កោសវត្ថូនិ វក្ខតិ។ ទស សិក្ខាបទានិ បាកដានេវ។ មនុស្សមំសាទីនិ ទស អកប្បិយមំសានិ ហេដ្ឋា វុត្តានេវ។ សុក្កានិ វេ ទសាតិ នីលាទីនិ ទស សុក្កានិ។
657. Dasa akkosavatthūni vakkhati. Dasa sikkhāpadāni pākaṭāneva. Manussamaṃsādīni dasa akappiyamaṃsāni heṭṭhā vuttāneva. Sukkāni ve dasāti nīlādīni dasa sukkāni.
៦៥៩. រញ្ញោ អន្តេបុរប្បវេសនេ ទស អាទីនវា ឯវំ បាឡិបាឋេន វេទិតព្ពា –
659. Rañño antepurappavesane dasa ādīnavā evaṃ pāḷipāṭhena veditabbā –
‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, អាទីនវា រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។ កតមេ ទស? ឥធ, ភិក្ខវេ, រាជា មហេសិយា សទ្ធិំ និសិន្នោ ហោតិ, តត្រ ភិក្ខុ បវិសតិ, មហេសី វា ភិក្ខុំ ទិស្វា សិតំ បាតុករោតិ, ភិក្ខុ វា មហេសិំ ទិស្វា សិតំ បាតុករោតិ, តត្ថ រញ្ញោ ឯវំ ហោតិ ‘អទ្ធា ឥមេសំ កតំ វា ករិស្សន្តិ វា’តិ។ អយំ, ភិក្ខវេ, បឋមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។
‘‘Dasayime, bhikkhave, ādīnavā rājantepurappavesane. Katame dasa? Idha, bhikkhave, rājā mahesiyā saddhiṃ nisinno hoti, tatra bhikkhu pavisati, mahesī vā bhikkhuṃ disvā sitaṃ pātukaroti, bhikkhu vā mahesiṃ disvā sitaṃ pātukaroti, tattha rañño evaṃ hoti ‘addhā imesaṃ kataṃ vā karissanti vā’ti. Ayaṃ, bhikkhave, paṭhamo ādīnavo rājantepurappavesane.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា ពហុកិច្ចោ ពហុករណីយោ អញ្ញតរំ ឥត្ថិំ គន្ត្វា ន សរតិ, សា តេន គព្ភំ គណ្ហាតិ, តត្ថ រញ្ញោ ឯវំ ហោតិ ‘ន ខោ ឥធ អញ្ញោ កោចិ បវិសតិ អញ្ញត្រ បព្ពជិតេន, សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’ន្តិ។ អយំ, ភិក្ខវេ, ទុតិយោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā bahukicco bahukaraṇīyo aññataraṃ itthiṃ gantvā na sarati, sā tena gabbhaṃ gaṇhāti, tattha rañño evaṃ hoti ‘na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, dutiyo ādīnavo rājantepurappavesane.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ អន្តេបុរេ អញ្ញតរំ រតនំ នស្សតិ, តត្ថ រញ្ញោ ឯវំ ហោតិ ‘ន ខោ ឥធ អញ្ញោ កោចិ បវិសតិ អញ្ញត្រ បព្ពជិតេន, សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’ន្តិ។ អយំ, ភិក្ខវេ, តតិយោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rañño antepure aññataraṃ ratanaṃ nassati, tattha rañño evaṃ hoti ‘na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, tatiyo ādīnavo rājantepurappavesane.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ អន្តេបុរេ អព្ភន្តរា គុយ្ហមន្តា ពហិទ្ធា សម្ភេទំ គច្ឆន្តិ, តត្ថ រញ្ញោ ឯវំ ហោតិ ‘ន ខោ ឥធ អញ្ញោ កោចិ បវិសតិ អញ្ញត្រ បព្ពជិតេន, សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’ន្តិ។ អយំ, ភិក្ខវេ, ចតុត្ថោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rañño antepure abbhantarā guyhamantā bahiddhā sambhedaṃ gacchanti, tattha rañño evaṃ hoti ‘na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, catuttho ādīnavo rājantepurappavesane.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ អន្តេបុរេ បិតា វា បុត្តំ បត្ថេតិ, បុត្តោ វា បិតរំ បត្ថេតិ, តេសំ ឯវំ ហោតិ ‘ន ខោ ឥធ អញ្ញោ កោចិ បវិសតិ អញ្ញត្រ បព្ពជិតេន, សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’ន្តិ។ អយំ, ភិក្ខវេ, បញ្ចមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rañño antepure pitā vā puttaṃ pattheti, putto vā pitaraṃ pattheti, tesaṃ evaṃ hoti ‘na kho idha añño koci pavisati aññatra pabbajitena, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, pañcamo ādīnavo rājantepurappavesane.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា នីចដ្ឋានិយំ ឧច្ចេ ឋានេ ឋបេតិ, យេសំ តំ អមនាបំ, តេសំ ឯវំ ហោតិ ‘រាជា ខោ បព្ពជិតេន សំសដ្ឋោ, សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’ន្តិ។ អយំ, ភិក្ខវេ, ឆដ្ឋោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā nīcaṭṭhāniyaṃ ucce ṭhāne ṭhapeti, yesaṃ taṃ amanāpaṃ, tesaṃ evaṃ hoti ‘rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, chaṭṭho ādīnavo rājantepurappavesane.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា ឧច្ចដ្ឋានិយំ នីចេ ឋានេ ឋបេតិ, យេសំ តំ អមនាបំ, តេសំ ឯវំ ហោតិ ‘រាជា ខោ បព្ពជិតេន សំសដ្ឋោ, សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’ន្តិ។ អយំ, ភិក្ខវេ, សត្តមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā uccaṭṭhāniyaṃ nīce ṭhāne ṭhapeti, yesaṃ taṃ amanāpaṃ, tesaṃ evaṃ hoti ‘rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, sattamo ādīnavo rājantepurappavesane.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា អកាលេ សេនំ ឧយ្យោជេតិ, យេសំ តំ អមនាបំ, តេសំ ឯវំ ហោតិ ‘រាជា ខោ បព្ពជិតេន សំសដ្ឋោ, សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’ន្តិ។ អយំ, ភិក្ខវេ, អដ្ឋមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā akāle senaṃ uyyojeti, yesaṃ taṃ amanāpaṃ, tesaṃ evaṃ hoti ‘rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, aṭṭhamo ādīnavo rājantepurappavesane.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រាជា កាលេ សេនំ ឧយ្យោជេត្វា អន្តរាមគ្គតោ និវត្តាបេតិ, យេសំ តំ អមនាបំ, តេសំ ឯវំ ហោតិ ‘រាជា ខោ បព្ពជិតេន សំសដ្ឋោ, សិយា នុ ខោ បព្ពជិតស្ស កម្ម’ន្តិ។ អយំ, ភិក្ខវេ, នវមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rājā kāle senaṃ uyyojetvā antarāmaggato nivattāpeti, yesaṃ taṃ amanāpaṃ, tesaṃ evaṃ hoti ‘rājā kho pabbajitena saṃsaṭṭho, siyā nu kho pabbajitassa kamma’nti. Ayaṃ, bhikkhave, navamo ādīnavo rājantepurappavesane.
‘‘បុន ចបរំ, ភិក្ខវេ, រញ្ញោ អន្តេបុរំ ហត្ថិសម្មទ្ទំ អស្សសម្មទ្ទំ រថសម្មទ្ទំ រជនីយានិ រូបសទ្ទគន្ធរសផោដ្ឋព្ពានិ, យានិ ន បព្ពជិតស្ស សារុប្បានិ, អយំ, ភិក្ខវេ, ទសមោ អាទីនវោ រាជន្តេបុរប្បវេសនេ។ ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស អាទីនវា រាជន្តេបុរប្បវេសនេ’’តិ (អ. និ. ១០.៤៥; បាចិ. ៤៩៧)។
‘‘Puna caparaṃ, bhikkhave, rañño antepuraṃ hatthisammaddaṃ assasammaddaṃ rathasammaddaṃ rajanīyāni rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbāni, yāni na pabbajitassa sāruppāni, ayaṃ, bhikkhave, dasamo ādīnavo rājantepurappavesane. Ime kho, bhikkhave, dasa ādīnavā rājantepurappavesane’’ti (a. ni. 10.45; pāci. 497).
តត្ថ ច បិតា វា បុត្តំ បត្ថេតីតិ បុត្តំ មារេតុមិច្ឆតីតិ អត្ថោ។ ឯសេវ នយោ បុត្តោ បិតរំ បត្ថេតីតិ។ ហត្ថិសម្មទ្ទន្តិ ហត្ថីនំ សម្មទ្ទោ សំសដ្ឋោ ឯត្ថាតិ ហត្ថិសម្មទ្ទំ។ ឯវំ ‘‘អស្សសម្មទ្ទ’’ន្តិអាទីសុបិ។
Tattha ca pitā vā puttaṃ patthetīti puttaṃ māretumicchatīti attho. Eseva nayo putto pitaraṃ patthetīti. Hatthisammaddanti hatthīnaṃ sammaddo saṃsaṭṭho etthāti hatthisammaddaṃ. Evaṃ ‘‘assasammadda’’ntiādīsupi.
ទសាការេហីតិ –
Dasākārehīti –
‘‘អាបត្តិនុក្ខិត្តមនន្តរាយ-
‘‘Āpattinukkhittamanantarāya-
បហុត្តតាយោ តថសញ្ញិតា ច;
Pahuttatāyo tathasaññitā ca;
ឆាទេតុកាមោ អថ ឆាទនាតិ;
Chādetukāmo atha chādanāti;
ឆន្នា ទសង្គេហរុណុគ្គមម្ហីតិ។ –
Channā dasaṅgeharuṇuggamamhīti. –
គហិតេហិ ទសហិ អង្គេហិ។
Gahitehi dasahi aṅgehi.
៦៦០. ទស កម្មបថា បុញ្ញាតិ បាណាតិបាតាវេរមណិអាទយោ ទស កុសលកម្មបថា។ អបុញ្ញាបិ តថា ទសាតិ បាណាតិបាតាទយោ ទស អកុសលកម្មបថាវ។ ទស ទានវត្ថូនិ វក្ខតិ។ ទសេវ រតនានិ ចាតិ –
660.Dasa kammapathā puññāti pāṇātipātāveramaṇiādayo dasa kusalakammapathā. Apuññāpi tathā dasāti pāṇātipātādayo dasa akusalakammapathāva. Dasa dānavatthūni vakkhati. Daseva ratanāni cāti –
‘‘មុត្តា មណី វេឡុរិយា ច សង្ខា;
‘‘Muttā maṇī veḷuriyā ca saṅkhā;
សិលា បវាឡំ រជតញ្ច ហេមំ;
Silā pavāḷaṃ rajatañca hemaṃ;
លោហីតកញ្ចាបិ មសារគល្លា;
Lohītakañcāpi masāragallā;
ទស្សេតិ ធីរោ រតនានិ ជញ្ញា’’តិ។ –
Dasseti dhīro ratanāni jaññā’’ti. –
និទ្ទិដ្ឋានិ ទស រតនានិ។
Niddiṭṭhāni dasa ratanāni.
៦៦២. មុនិន្ទេន អវន្ទិយា ទស បុគ្គលា ទីបិតាតិ យោជនា។ កថំ? ‘‘ទសយិមេ, ភិក្ខវេ, អវន្ទិយា។ បុរេ ឧបសម្បន្នេន បច្ឆា ឧបសម្បន្នោ អវន្ទិយោ, អនុបសម្បន្នោ អវន្ទិយោ, នានាសំវាសកោ វុឌ្ឍតរោ អធម្មវាទី អវន្ទិយោ, មាតុគាមោ អវន្ទិយោ, បណ្ឌកោ អវន្ទិយោ, បារិវាសិកោ អវន្ទិយោ, មូលាយបដិកស្សនារហោ អវន្ទិយោ, មានត្តារហោ អវន្ទិយោ, មានត្តចារិកោ អវន្ទិយោ, អព្ភានារហោ អវន្ទិយោ។ ឥមេ ខោ, ភិក្ខវេ, ទស អវន្ទិយា’’តិ (ចូឡវ. ៣១២)។
662. Munindena avandiyā dasa puggalā dīpitāti yojanā. Kathaṃ? ‘‘Dasayime, bhikkhave, avandiyā. Pure upasampannena pacchā upasampanno avandiyo, anupasampanno avandiyo, nānāsaṃvāsako vuḍḍhataro adhammavādī avandiyo, mātugāmo avandiyo, paṇḍako avandiyo, pārivāsiko avandiyo, mūlāyapaṭikassanāraho avandiyo, mānattāraho avandiyo, mānattacāriko avandiyo, abbhānāraho avandiyo. Ime kho, bhikkhave, dasa avandiyā’’ti (cūḷava. 312).
៦៦៣-៤. សោសានិកន្តិ សុសានេ ឆឌ្ឌិតំ។ បាបណិកន្តិ អាបណទ្វារេ ឆឌ្ឌិតំ។ ឧន្ទូរក្ខាយិតន្តិ ឧន្ទូរេហិ ខាយិតំ បរិច្ចត្តំ បិលោតិកំ។ គោខាយិតាទីសុបិ ឯសេវ នយោ។ ថូបចីវរិកន្តិ ពលិកម្មត្ថាយ វម្មិកេ បរិក្ខិបិត្វា បរិច្ចត្តវត្ថំ។ អាភិសេកិយន្តិ រាជូនំ អភិសេកមណ្ឌបេ បរិច្ចត្តវត្ថំ។ គតបច្ចាគតញ្ចាតិ សុសានគតមនុស្សេហិ បច្ចាគន្ត្វា នហាយិត្វា ឆឌ្ឌិតំ បិលោតិកំ។
663-4.Sosānikanti susāne chaḍḍitaṃ. Pāpaṇikanti āpaṇadvāre chaḍḍitaṃ. Undūrakkhāyitanti undūrehi khāyitaṃ pariccattaṃ pilotikaṃ. Gokhāyitādīsupi eseva nayo. Thūpacīvarikanti balikammatthāya vammike parikkhipitvā pariccattavatthaṃ. Ābhisekiyanti rājūnaṃ abhisekamaṇḍape pariccattavatthaṃ. Gatapaccāgatañcāti susānagatamanussehi paccāgantvā nahāyitvā chaḍḍitaṃ pilotikaṃ.
៦៦៥. សព្ពនីលាទយោ វុត្តា, ទស ចីវរធារណាតិ ‘‘សព្ពនីលកានិ ចីវរានិ ធារេន្តីតិ វុត្តវសេន ទសា’’តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៣៣០) កុរុន្ទិយំ វុត្តំ។ ឯត្ថ ឥមស្មិំ ទសកេ សំកច្ចិកាយ វា ឧទកសាដិកាយ វា សទ្ធិំ តិចីវរានិ នាមេន អធិដ្ឋិតានិ នវ ចីវរានិ ‘‘ទសចីវរធារណា’’តិ វុត្តានិ។ យថាហ – ‘‘នវសុ កប្បិយចីវរេសុ ឧទកសាដិកំ វា សំកច្ចិកំ វា បក្ខិបិត្វា ទសាតិ វុត្ត’’ន្តិ (បរិ. អដ្ឋ. ៣៣០)។
665.Sabbanīlādayo vuttā, dasa cīvaradhāraṇāti ‘‘sabbanīlakāni cīvarāni dhārentīti vuttavasena dasā’’ti (pari. aṭṭha. 330) kurundiyaṃ vuttaṃ. Ettha imasmiṃ dasake saṃkaccikāya vā udakasāṭikāya vā saddhiṃ ticīvarāni nāmena adhiṭṭhitāni nava cīvarāni ‘‘dasacīvaradhāraṇā’’ti vuttāni. Yathāha – ‘‘navasu kappiyacīvaresu udakasāṭikaṃ vā saṃkaccikaṃ vā pakkhipitvā dasāti vutta’’nti (pari. aṭṭha. 330).
ទសកកថាវណ្ណនា។
Dasakakathāvaṇṇanā.
៦៦៦. បណ្ឌកាទយោ ឯកាទស អភព្ពបុគ្គលា បន ឧបសម្បាទិតាបិ អនុបសម្បន្នា ហោន្តីតិ យោជនា។
666. Paṇḍakādayo ekādasa abhabbapuggalā pana upasampāditāpi anupasampannā hontīti yojanā.
៦៦៧. ‘‘អកប្បិយា’’តិ វុត្តា បត្តា ឯកាទស ភវន្តីតិ យោជនា។ ទារុជេន បត្តេនាតិ ទារុមយេន បត្តេន។ រតនុព្ភវាតិ រតនមយា ទស បត្តា ឯកាទស ភវន្តីតិ យោជនា។ ទារុជេន ចាតិ ឯត្ថ ច-សទ្ទេន តម្ពលោហមយបត្តស្ស សង្គហោ។ យថាហ ‘‘ឯកាទស បត្តាតិ តម្ពលោហមយេន វា ទារុមយេន វា សទ្ធិំ ទសរតនមយា’’តិ។ ឥធ រតនំ នាម មុត្តាទិទសរតនំ។
667. ‘‘Akappiyā’’ti vuttā pattā ekādasa bhavantīti yojanā. Dārujena pattenāti dārumayena pattena. Ratanubbhavāti ratanamayā dasa pattā ekādasa bhavantīti yojanā. Dārujena cāti ettha ca-saddena tambalohamayapattassa saṅgaho. Yathāha ‘‘ekādasa pattāti tambalohamayena vā dārumayena vā saddhiṃ dasaratanamayā’’ti. Idha ratanaṃ nāma muttādidasaratanaṃ.
៦៦៨. អកប្បិយា បាទុកា ឯកាទស ហោន្តីតិ យោជនា។ យថាហ ‘‘ឯកាទស បាទុកាតិ ទស រតនមយា, ឯកា កដ្ឋបាទុកា។ តិណបាទុកមុញ្ជបាទុកបព្ពជបាទុកាទយោ បន កដ្ឋបាទុកសង្គហមេវ គច្ឆន្តី’’តិ។
668. Akappiyā pādukā ekādasa hontīti yojanā. Yathāha ‘‘ekādasa pādukāti dasa ratanamayā, ekā kaṭṭhapādukā. Tiṇapādukamuñjapādukapabbajapādukādayo pana kaṭṭhapādukasaṅgahameva gacchantī’’ti.
៦៦៩-៧០. អតិខុទ្ទកា អតិមហន្តាតិ យោជនា។ ខណ្ឌនិមិត្តកា ឆាយានិមិត្តកាតិ យោជនា។ ពហិដ្ឋេន សម្មតាតិ សីមាយ ពហិ ឋិតេន សម្មតា។ នទិយំ, ជាតស្សរេ, សមុទ្ទេ វា តថា សម្មតាតិ យោជនា។ សីមាយ សម្ភិន្នា សីមាយ អជ្ឈោត្ថដា សីមាតិ យោជនា។ ឥមា ឯកាទស អសីមាយោ សិយុន្តិ យោជនា។
669-70. Atikhuddakā atimahantāti yojanā. Khaṇḍanimittakā chāyānimittakāti yojanā. Bahiṭṭhena sammatāti sīmāya bahi ṭhitena sammatā. Nadiyaṃ, jātassare, samudde vā tathā sammatāti yojanā. Sīmāya sambhinnā sīmāya ajjhotthaṭā sīmāti yojanā. Imā ekādasa asīmāyo siyunti yojanā.
៦៧១. ឯកាទសេវ បថវី កប្បិយា, ឯកាទសេវ បថវី អកប្បិយាតិ យោជនា។
671. Ekādaseva pathavī kappiyā, ekādaseva pathavī akappiyāti yojanā.
តត្ថ ឯកាទស កប្បិយបថវី នាម សុទ្ធបាសាណា, សុទ្ធសក្ខរា, សុទ្ធកថលា, សុទ្ធមរុម្ពា, សុទ្ធវាលុកា, យេភុយ្យេនបាសាណា, យេភុយ្យេនសក្ខរា, យេភុយ្យេនកថលា, យេភុយ្យេនមរុម្ពា, យេភុយ្យេនវាលុកាតិ ឥមា ទស ទឌ្ឍាយ បថវិយា វា ចតុមាសោវដ្ឋកបំសុបុញ្ជេន វា មត្តិកាបុញ្ជេន វា សទ្ធិំ ឯកាទស។ ‘‘អប្បបំសុកា, អប្បមត្តិកា’’តិ (បាចិ. ៨៦) អបរាបិ បថវិយោ វុត្តា, តា យេភុយ្យេនបាសាណាទីសុ បញ្ចសុយេវ សង្គហិតា។
Tattha ekādasa kappiyapathavī nāma suddhapāsāṇā, suddhasakkharā, suddhakathalā, suddhamarumbā, suddhavālukā, yebhuyyenapāsāṇā, yebhuyyenasakkharā, yebhuyyenakathalā, yebhuyyenamarumbā, yebhuyyenavālukāti imā dasa daḍḍhāya pathaviyā vā catumāsovaṭṭhakapaṃsupuñjena vā mattikāpuñjena vā saddhiṃ ekādasa. ‘‘Appapaṃsukā, appamattikā’’ti (pāci. 86) aparāpi pathaviyo vuttā, tā yebhuyyenapāsāṇādīsu pañcasuyeva saṅgahitā.
ឯកាទស អកប្បិយបថវី នាម ‘‘សុទ្ធបំសុ សុទ្ធមត្តិកា អប្បបាសាណា អប្បសក្ខរា អប្បកថលា អប្បមរុម្ពា អប្បវាលុកា យេភុយ្យេនបំសុកា យេភុយ្យេនមត្តិកា, អទឌ្ឍាបិ វុច្ចតិ ជាតា បថវី។ យោបិ បំសុបុញ្ជោ វា មត្តិកាបុញ្ជោ វា អតិរេកចាតុមាសំ ឱវដ្ឋោ, អយម្បិ វុច្ចតិ ជាតបថវី’’តិ (បាចិ. ៨៦) វុត្តា ឯកាទស។
Ekādasa akappiyapathavī nāma ‘‘suddhapaṃsu suddhamattikā appapāsāṇā appasakkharā appakathalā appamarumbā appavālukā yebhuyyenapaṃsukā yebhuyyenamattikā, adaḍḍhāpi vuccati jātā pathavī. Yopi paṃsupuñjo vā mattikāpuñjo vā atirekacātumāsaṃ ovaṭṭho, ayampi vuccati jātapathavī’’ti (pāci. 86) vuttā ekādasa.
គណ្ឋិកា កប្បិយា វុត្តា, ឯកាទស ច វីធកាតិ ឯត្ថ កប្បិយា គណ្ឋិកា វិធកា ច ឯកាទស វុត្តាតិ យោជនា។ តេ បន –
Gaṇṭhikākappiyā vuttā, ekādasa ca vīdhakāti ettha kappiyā gaṇṭhikā vidhakā ca ekādasa vuttāti yojanā. Te pana –
‘‘វេឡុទន្តវិសាណដ្ឋិ-កដ្ឋលាខាផលាមយា;
‘‘Veḷudantavisāṇaṭṭhi-kaṭṭhalākhāphalāmayā;
សង្ខនាភិមយា សុត្ត-នឡលោហមយាបិ ច;
Saṅkhanābhimayā sutta-naḷalohamayāpi ca;
វិធា កប្បន្តិ កប្បិយា, គណ្ឋិយោ ចាបិ តម្មយា’’តិ។ –
Vidhā kappanti kappiyā, gaṇṭhiyo cāpi tammayā’’ti. –
ឥមាយ គាថាយ សង្គហិតាតិ វេទិតព្ពា។
Imāya gāthāya saṅgahitāti veditabbā.
៦៧៤-៥. ឧក្ខិត្តស្សានុវត្តិកា ភិក្ខុនី ឧភិន្នំ ភិក្ខុភិក្ខុនីនំ វសា សង្ឃាទិសេសេសុ អដ្ឋ យាវតតិយកាតិ ឥមេ ឯកាទស យាវតតិយកាតិ បកាសិតាតិ យោជនា។
674-5.Ukkhittassānuvattikā bhikkhunī ubhinnaṃ bhikkhubhikkhunīnaṃ vasā saṅghādisesesu aṭṭha yāvatatiyakāti ime ekādasa yāvatatiyakāti pakāsitāti yojanā.
៦៧៦. និស្សយស្ស បដិប្បស្សទ្ធិយោ ទសេកាវ ឯកាទសេវ វុត្តាតិ យោជនា។ ឆធាចរិយតោ វុត្តាតិ –
676. Nissayassa paṭippassaddhiyo dasekāva ekādaseva vuttāti yojanā. Chadhācariyato vuttāti –
‘‘បក្កន្តេ បក្ខសង្កន្តេ, វិព្ភន្តេ ចាបិ និស្សយោ;
‘‘Pakkante pakkhasaṅkante, vibbhante cāpi nissayo;
មរណាណត្តុបជ្ឈាយ-សមោធានេហិ សម្មតី’’តិ។ –
Maraṇāṇattupajjhāya-samodhānehi sammatī’’ti. –
អាចរិយតោ ឆធា និស្សយបដិប្បស្សទ្ធិយោ វុត្តា។ ឧបជ្ឈាយា តុ បញ្ចធាតិ តាសុ ឧបជ្ឈាយសមោធានំ វិនា អវសេសាហិ បញ្ចធា ឧបជ្ឈាយបដិប្បស្សទ្ធិយោ វុត្តាតិ ឥមេ ឯកាទស។
Ācariyato chadhā nissayapaṭippassaddhiyo vuttā. Upajjhāyā tu pañcadhāti tāsu upajjhāyasamodhānaṃ vinā avasesāhi pañcadhā upajjhāyapaṭippassaddhiyo vuttāti ime ekādasa.
ឯកាទសកកថាវណ្ណនា។
Ekādasakakathāvaṇṇanā.
៦៧៧. តេរសេវ ធុតង្គានីតិ បំសុកូលិកង្គាទីនិ ធុតង្គានិ តេរសេវ ហោន្តិ។
677.Teraseva dhutaṅgānīti paṃsukūlikaṅgādīni dhutaṅgāni teraseva honti.
បរមានិ ច ចុទ្ទសាតិ ‘‘ទសាហបរមំ អតិរេកចីវរំ ធារេតព្ពំ, មាសបរមំ តេន ភិក្ខុនា តំ ចីវរំ និក្ខិបិតព្ពំ, សន្តរុត្តរបរមំ តេន ភិក្ខុនា តតោ ចីវរំ សាទិតព្ពំ, ឆក្ខត្តុបរមំ តុណ្ហីភូតេន ឧទ្ទិស្ស ឋាតព្ពំ, នវំ បន ភិក្ខុនា សន្ថតំ ការាបេត្វា ឆព្ពស្សានិ ធារេតព្ពំ ឆព្ពស្សបរមតា ធារេតព្ពំ, តិយោជនបរមំ សហត្ថា ហរិតព្ពានិ, ទសាហបរមំ អតិរេកបត្តោ ធារេតព្ពោ, សត្តាហបរមំ សន្និធិការកំ បរិភុញ្ជិតព្ពានិ, ឆារត្តបរមំ តេន ភិក្ខុនា តេន ចីវរេន វិប្បវសិតព្ពំ, ចតុក្កំសបរមំ, អឌ្ឍតេយ្យកំសបរមំ, ទ្វង្គុលបព្ពបរមំ អាទាតព្ពំ, អដ្ឋង្គុលបរមំ មញ្ចបដិបាទកំ, អដ្ឋង្គុលបរមំ ទន្តកដ្ឋ’’ន្តិ ឥតិ ឥមានិ ចុទ្ទស បរមានិ។
Paramāni ca cuddasāti ‘‘dasāhaparamaṃ atirekacīvaraṃ dhāretabbaṃ, māsaparamaṃ tena bhikkhunā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ, santaruttaraparamaṃ tena bhikkhunā tato cīvaraṃ sāditabbaṃ, chakkhattuparamaṃ tuṇhībhūtena uddissa ṭhātabbaṃ, navaṃ pana bhikkhunā santhataṃ kārāpetvā chabbassāni dhāretabbaṃ chabbassaparamatā dhāretabbaṃ, tiyojanaparamaṃ sahatthā haritabbāni, dasāhaparamaṃ atirekapatto dhāretabbo, sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbāni, chārattaparamaṃ tena bhikkhunā tena cīvarena vippavasitabbaṃ, catukkaṃsaparamaṃ, aḍḍhateyyakaṃsaparamaṃ, dvaṅgulapabbaparamaṃ ādātabbaṃ, aṭṭhaṅgulaparamaṃ mañcapaṭipādakaṃ, aṭṭhaṅgulaparamaṃ dantakaṭṭha’’nti iti imāni cuddasa paramāni.
សោឡសេវ តុ ‘‘ជាន’’ន្តិ បញ្ញត្តានីតិ ‘‘ជាន’’ន្តិ ឯវំ វត្វា បញ្ញត្តានិ សោឡស។ តេ ឯវំ វេទិតព្ពា – ជានំ សង្ឃិកំ លាភំ បរិណតំ អត្តនោ បរិណាមេយ្យ, ជានំ បុព្ពុបគតំ ភិក្ខុំ អនុបខជ្ជ សេយ្យំ កប្បេយ្យ, ជានំ សប្បាណកំ ឧទកំ តិណំ វា មត្តិកំ វា សិញ្ចេយ្យ វា សិញ្ចាបេយ្យ វា, ជានំ ភិក្ខុនិបរិបាចិតំ បិណ្ឌបាតំ បរិភុញ្ជេយ្យ, ជានំ អាសាទនាបេក្ខោ, ភុត្តស្មិំ បាចិត្តិយំ, ជានំ សប្បាណកំ ឧទកំ បរិភុញ្ជេយ្យ, ជានំ យថាធម្មំ និហដាធិករណំ បុន កម្មាយ ឧក្កោដេយ្យ, ជានំ ទុដ្ឋុល្លំ អាបត្តិំ បដិច្ឆាទេយ្យ, ជានំ ឩនវីសតិវស្សំ បុគ្គលំ ឧបសម្បាទេយ្យ, ជានំ ថេយ្យសត្ថេន សទ្ធិំ សំវិធាយ ឯកទ្ធានមគ្គំ បដិបជ្ជេយ្យ, ជានំ តថាវាទិនា ភិក្ខុនា អកតានុធម្មេន, ជានំ តថានាសិតំ សមណុទ្ទេសំ, ជានំ សង្ឃិកំ លាភំ បរិណតំ បុគ្គលស្ស បរិណាមេយ្យ, ជានំ បារាជិកំ ធម្មំ អជ្ឈាបន្នំ ភិក្ខុនិំ នេវត្តនា បដិចោទេយ្យ, ជានំ ចោរិំ វជ្ឈំ វិទិតំ អនបលោកេត្វា, ជានំ សភិក្ខុកំ អារាមំ អនាបុច្ឆា បវិសេយ្យាតិ។
Soḷaseva tu ‘‘jāna’’nti paññattānīti ‘‘jāna’’nti evaṃ vatvā paññattāni soḷasa. Te evaṃ veditabbā – jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ attano pariṇāmeyya, jānaṃ pubbupagataṃ bhikkhuṃ anupakhajja seyyaṃ kappeyya, jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ tiṇaṃ vā mattikaṃ vā siñceyya vā siñcāpeyya vā, jānaṃ bhikkhuniparipācitaṃ piṇḍapātaṃ paribhuñjeyya, jānaṃ āsādanāpekkho, bhuttasmiṃ pācittiyaṃ, jānaṃ sappāṇakaṃ udakaṃ paribhuñjeyya, jānaṃ yathādhammaṃ nihaṭādhikaraṇaṃ puna kammāya ukkoṭeyya, jānaṃ duṭṭhullaṃ āpattiṃ paṭicchādeyya, jānaṃ ūnavīsativassaṃ puggalaṃ upasampādeyya, jānaṃ theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānamaggaṃ paṭipajjeyya, jānaṃ tathāvādinā bhikkhunā akatānudhammena, jānaṃ tathānāsitaṃ samaṇuddesaṃ, jānaṃ saṅghikaṃ lābhaṃ pariṇataṃ puggalassa pariṇāmeyya, jānaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannaṃ bhikkhuniṃ nevattanā paṭicodeyya, jānaṃ coriṃ vajjhaṃ viditaṃ anapaloketvā, jānaṃ sabhikkhukaṃ ārāmaṃ anāpucchā paviseyyāti.
៦៧៨. ឥធ ឥមស្មិំ សាសនេ យោ ភិក្ខុ អនុត្តរំ សឧត្តរំ ឧត្តរបករណេន សហិតំ សកលម្បិ វិនយវិនិច្ឆយំ ជានាតិ, មហត្តរេ អតិវិបុលេ អនុត្តរេ ឧត្តរវិរហិតេ ឧត្តមេ វិនយនយេ វិនយាគតេ អាបត្តិអនាបត្តិគរុកលហុកកប្បិយអកប្បិយាទិវិនិច្ឆយកម្មេ។ អថ វា វិនយនយេ វិនយបិដកេ បវត្តមានោ សោ ភិក្ខុ និរុត្តរោ ភវតិ បច្ចត្ថិកេហិ វត្តព្ពំ ឧត្តរំ អតិក្កមិត្វា ឋិតោ, សេដ្ឋោ វា ភវតិ, តស្ស ចេវ បរេសញ្ច សំសយោ ន កាតព្ពោតិ យោជនា។ ជានតីតិ គាថាពន្ធវសេន រស្សោ។
678.Idha imasmiṃ sāsane yo bhikkhu anuttaraṃ sauttaraṃ uttarapakaraṇena sahitaṃ sakalampi vinayavinicchayaṃ jānāti, mahattare ativipule anuttare uttaravirahite uttame vinayanaye vinayāgate āpattianāpattigarukalahukakappiyaakappiyādivinicchayakamme. Atha vā vinayanaye vinayapiṭake pavattamāno so bhikkhu niruttaro bhavati paccatthikehi vattabbaṃ uttaraṃ atikkamitvā ṭhito, seṭṭho vā bhavati, tassa ceva paresañca saṃsayo na kātabboti yojanā. Jānatīti gāthābandhavasena rasso.
ឥតិ ឧត្តរេ លីនត្ថបកាសនិយា
Iti uttare līnatthapakāsaniyā
ឯកុត្តរនយកថាវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Ekuttaranayakathāvaṇṇanā niṭṭhitā.
