| Library / Tipiṭaka / តិបិដក • Tipiṭaka / កង្ខាវិតរណី-បុរាណ-ដីកា • Kaṅkhāvitaraṇī-purāṇa-ṭīkā |
៣. ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទវណ្ណនា
3. Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā
‘‘កទា តេ មាតា បសីទិស្សតី’’តិ អាយាចនំ ទុដ្ឋុល្លវាចាយ សិខាបត្តលក្ខណទស្សនត្ថំ វុត្តំ, ន មេថុនុបសំហិតេយេវ ទុដ្ឋុល្លវាចាតិ ទស្សនត្ថំ។ ‘‘ឧភតោព្យញ្ជនកាសី’’តិ វចនំ បន បុរិសនិមិត្តេន អសង្ឃាទិសេសវត្ថុនា មិស្សវចនំ, បុរិសឧភតោព្យញ្ជនកស្ស ច ឥត្ថិនិមិត្តំ បដិច្ឆន្នំ, ឥតរំ បាកដំ។ យទិ តម្បិ ជនេតិ, កថំ ‘អនិមិត្តាសី’តិអាទីនិ បទានិ ន សង្ឃាទិសេសំ ជនេន្តី’’តិ ឯកេ, តំ ន យុត្តំ បុរិសស្សាបិ និមិត្តាធិវចនត្តា។ ‘‘មេថុនុបសំហិតាហិ សង្ឃាទិសេសោ’’តិ (បារា. ២៤៨) មាតិកាយំ លក្ខណស្ស វុត្តត្តា ច មេថុនុបសំហិតាហិ ឱភាសនេ បដិវិជានន្តិយា សង្ឃាទិសេសោ, អប្បដិវិជានន្តិយា ថុល្លច្ចយំ, ឥតរេហិ ឱភាសនេ បដិវិជានន្តិយា ថុល្លច្ចយំ, អប្បដិវិជានន្តិយា ទុក្កដន្តិ ឯកេ, វិចារេត្វា គហេតព្ពំ។ ឯត្ថាហ – ‘‘សិខរណី’’តិអាទីហិ អក្កោសន្តស្ស បដិឃចិត្តំ ឧប្បជ្ជតិ, កស្មា ‘‘តិវេទន’’ន្តិ អវត្វា ‘‘ទ្វិវេទន’’ន្តិ វុត្តន្តិ? រាគវសេន អយំ អាបត្តិ, ន បដិឃវសេន។ តស្មា រាគវសេនេវ បវត្តោ អក្កោសោ ឥធ អធិប្បេតោ។ តស្មា ‘‘ទ្វិវេទន’’ន្តិ វចនំ សុវុត្តមេវ។
‘‘Kadā te mātā pasīdissatī’’ti āyācanaṃ duṭṭhullavācāya sikhāpattalakkhaṇadassanatthaṃ vuttaṃ, na methunupasaṃhiteyeva duṭṭhullavācāti dassanatthaṃ. ‘‘Ubhatobyañjanakāsī’’ti vacanaṃ pana purisanimittena asaṅghādisesavatthunā missavacanaṃ, purisaubhatobyañjanakassa ca itthinimittaṃ paṭicchannaṃ, itaraṃ pākaṭaṃ. Yadi tampi janeti, kathaṃ ‘animittāsī’tiādīni padāni na saṅghādisesaṃ janentī’’ti eke, taṃ na yuttaṃ purisassāpi nimittādhivacanattā. ‘‘Methunupasaṃhitāhi saṅghādiseso’’ti (pārā. 248) mātikāyaṃ lakkhaṇassa vuttattā ca methunupasaṃhitāhi obhāsane paṭivijānantiyā saṅghādiseso, appaṭivijānantiyā thullaccayaṃ, itarehi obhāsane paṭivijānantiyā thullaccayaṃ, appaṭivijānantiyā dukkaṭanti eke, vicāretvā gahetabbaṃ. Etthāha – ‘‘sikharaṇī’’tiādīhi akkosantassa paṭighacittaṃ uppajjati, kasmā ‘‘tivedana’’nti avatvā ‘‘dvivedana’’nti vuttanti? Rāgavasena ayaṃ āpatti, na paṭighavasena. Tasmā rāgavaseneva pavatto akkoso idha adhippeto. Tasmā ‘‘dvivedana’’nti vacanaṃ suvuttameva.
ទុដ្ឋុល្លវាចាសិក្ខាបទវណ្ណនា និដ្ឋិតា។
Duṭṭhullavācāsikkhāpadavaṇṇanā niṭṭhitā.
